# شطر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شطر

الشَّطْرُ: نِصْفُ الشيء، والجمع أَشْطُرٌ وشُطُورٌ.
وشَطَرْتُه: جعلته نصفين. وفي المثل: أَحْلُبُ حَلَباً لكَ شَطْرُه. وشاطَرَه مالَهُ: ناصَفَهُ، وفي المحكم: أَمْسَكَ شَطْرَهُ وأَعطاه شَطْره الآخر. وسئل مالك بن أَنس: من أَن شاطَرَ عمر ابن الخطاب عُمَّالَهُ؟ فقال: أَموال كثيرة ظهرت لهم. وإِن أَبا المختار الكلابي كتب إِليه: نَحُجُّ إِذا حَجُّوا، ونَغْزُو إِذا غَزَوْا،
فَإِنِّي لَهُمْ وفْرٌ، ولَسْتُ بِذِي وَفْرِ
إِذا التَّاجِرُ الدَّارِيُّ جاءَ بِفَأْرَةٍ
مِنَ المِسْكِ، راحَتْ في مَفارِقِهِمْ تَجْرِي
فَدُونَكَ مالَ اللهِ حَيْثُ وجَدْتَهُ
سَيَرْضَوْنَ، إِنْ شاطَرْتَهُمْ، مِنْكَ بِالشَّطْرِ
قال: فَشاطَرَهُمْ عمر، رضي الله عنه، أَموالهم. وفي الحديث: أَن سَعْداً استأْذن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن يتصدَّق بماله، قال: لا، قال: فالشَّطْرَ، قال: لا، قال الثُّلُثَ، فقال: الثُّلُثُ والثُّلُثُ كَثِيرٌ؛ الشَّطْرُ: النصف، ونصبه بفعل مضمر أَي أَهَبُ الشَّطْرَ وكذلك الثلث، وفي حديث عائشة: كان عندنا شَطْرٌ من شَعير. وفي الحديث: أَنه رهن درعه بشَطْر من شعير؛ قيل: أَراد نِصْفَ مَكُّوكٍ، وقيل: نصفَ وسْقٍ. ويقال: شِطْرٌ وشَطِيرٌ مثل نِصْفٍ ونَصِيفٍ. وفي الحديث: الطُّهُورُ شَطْرُ الإِيمان لأَن الإِيمان يَظْهَرُ بحاشية الباطن، والطُّهُور يظهر بحاشية الظاهر. وفي حديث مانع الزكاةِ: إِنَّا آخِذُوها وشَطْرَ مالِهِ عَزْمَةٌ مِنْ عَزَماتِ رَبِّنا. قال ابن الأَثير: قال الحَرْبِيُّ غَلِطَ بَهْزٌ الرَّاوِي في لفظ الرواية إِنما هو: وشُطِّرَ مالُهُ أَي يُجْعَل مالُهُ شَطْرَيْنِ ويَتَخَيَّر عليه المُصَدّقُ فيأْخذ الصدقة من خير النصفين، عقوبة لمنعه الزكاة، فأَما ما لا يلزمه فلا. قال: وقال الخطابي في قول الحربي: لا أَعرف هذا الوجه، وقيل: معناه أَن الحقَّ مُسْتَوْفًى منه غَيْرُ متروك عليه، وإِن تَلِفَ شَطرُ ماله، كرجل كان له أَلف شاة فتلفت حتى لم يبق له إِلا عشرون، فإنه يؤخذ منه عشر شياه لصدقة الأَلف، وهو شطر ماله الباقي، قال: وهذا أَيضاً بعيد لأَنه قال له: إِنَّا آخذوها وشطر ماله، ولم يقل: إِنَّا آخذو شطر ماله، وقيل: إِنه كان في صدر الإِسلام يقع بعض العقوبات في الأَموال ثم نسخ، كقوله في الثمر المُعَلَّقِ: من خرج بشيء منه فعليه غرامةُ مثليه والعقوبةُ، وكقوله في ضالة الإِبل المكتومة: غَرامَتُها ومِثْلُها معها، وكان عمر يحكم به فَغَرَّمَ حاطباً ضِعْفَ ثمن ناقةِ المُزَنِيِّ لما سرقها رقيقه ونحروها؛ قال: وله في الحديث نظائر؛ قال: وقد أَخذ أَحمد ابن حنبل بشيء من هذا وعمل به. وقال الشافعي في القديم: من منع زكاة ماله أُخذت منه وأُخذ شطر ماله عقوبة على منعه، واستدل بهذا الحديث، وقال في الجديد: لا يؤخذ منه إِلا الزكاة لا غير، وجعل هذا الحديث منسوخاً، وقال: كان ذلك حيث كانت العقوبات في الأَموال، ثم نسخت، ومذهب عامة الفقهاء أَن لا واجبَ على مُتْلِفِ الشيء أَكْثَرُ من مثله أَو قيمته. وللناقة شَطْرَانِ قادِمان وآخِرانِ، فكلُّ خِلْفَيْنِ شَطْرٌ، والجمع أَشْطُرٌ. وشَطَّرَ بناقته تَشْطِيراً: صَرَّ خِلْفَيْها وترك خِلْفَيْنِ، فإِن صَرَّ خِلْفاً واحداً قيل: خَلَّفَ بها، فإِن صَرَّ ثلاثةَ أَخْلاَفٍ قيل: ثَلَثَ بها، فإِذا صَرَّها كلها قيل: أَجْمَعَ بها وأَكْمَشَ بها. وشَطْرُ الشاةِ: أَحَدُ خُلْفَيها؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد: فَتَنَازَعَا شَطْراً لِقَدْعَةَ واحِداً،
فَتَدَارَآ فيهِ فكانَ لِطامُ
وشَطَرَ ناقَتَهُ وشاته يَشْطُرُها شَطْراً: حَلَبَ شَطْراً وترك شَطْراً. وكل ما نُصِّفَ، فقد شُطِّرَ. وقد شَطَرْتُ طَلِيِّي أَي حلبت شطراً أَو صررته وتَرَكْتُهُ والشَّطْرُ الآخر. وشاطَرَ طَلِيَّهُ: احتلب شَطْراً أَو صَرَّهُ وترك له الشَّطْرَ الآخر. وثوب شَطُور: أَحدُ طَرَفَيْ عَرْضِهِ أَطولُ من الآخر، يعني أَن يكون كُوساً بالفارسية. وشَاطَرَنِي فلانٌ المالَ أَي قاسَمني بالنِّصْفِ. والمَشْطُورُ من الرَّجَزِ والسَّرِيعِ: ما ذهب شَطْرُه، وهو على السَّلْبِ. والشَّطُورُ من الغَنَمِ: التي يَبِسَ أَحدُ خِلْفَيْها، ومن الإِبل: التي يَبِسَ خِلْفانِ من أَخلافها لأَن لها أَربعة أَخلاف، فإِن يبس ثلاثة فهي ثَلُوثٌ. وشاة شَطُورٌ وقد شَطَرَتْ وشَطُرَتْ شِطاراً، وهو أَن يكون أَحد طُبْيَيْها أَطولَ من الآخر، فإِن حُلِبَا جميعاً والخِلْفَةُ كذلك، سميت حَضُوناً، وحَلَبَ فلانٌ الدَّهْرُ أَشْطُرَهُ أَي خَبَرَ ضُرُوبَهُ، يعني أَنه مرَّ به خيرُه وشره وشدّته ورخاؤُه، تشبيهاً بِحَلْبِ جميع أَخلاف الناقة، ما كان منها حَفِلاً وغير حَفِلٍ، ودَارّاً وغير دارّ، وأَصله من أَشْطُرِ الناقةِ ولها خِلْفان قادمان وآخِرانِ، كأَنه حلب القادمَين وهما الخير، والآخِرَيْنِ وهما الشَّرُّ، وكلُّ خِلْفَيْنِ شَطْرٌ؛ وقيل: أَشْطُرُه دِرَرُهُ. وفي حديث الأَحنف قال لعلي، عليه السلام، وقت التحكيم: يا أَمير المؤمنين إِني قد حَجَمْتُ الرجلَ وحَلَبْتُ أَشْطُرَهُ فوجدته قريبَ القَعْرِ كَلِيلَ المُدْيَةِ، وإِنك قد رُميت بِحَجَر الأَرْضِ؛ الأَشْطُرُ: جمع شَطْرٍ، وهو خِلْفُ الناقة، وجعل الأَشْطُرَ موضع الشَّطْرَيْنِ كما تجعل الحواجب موضع الحاجبين، وأَراد بالرجلين الحَكَمَيْنِ الأَوَّل أَبو موسى والثاني عمرو بن العاص. وإِذا كان نصف ولد الرجل ذكوراً ونصفهم إِناثاً قيل: هم شِطْرَةٌ. يقال: وَلَدُ فُلانٍ شِطْرَةٌ، بالكسر، أَي نصفٌ ذكورٌ ونصفٌ إِناثٌ. وقَدَحٌ شَطْرانُ أَي نَصْفانُ. وإِناءٌ شَطْرانُ: بلغ الكيلُ شَطْرَهُ، وكذلك جُمْجُمَةٌ شَطْرَى وقَصْعَةٌ شَطْرَى.
وشَطَرَ بَصَرُه يَشْطِرُ شُطُوراً وشَطْراً: صار كأَنه ينظر إِليك وإِلى آخر. وقوله، صلى الله عليه وسلم: من أَعان على دم امرئ مسلم بِشَطْرِ كلمة جاء يوم القيامة مكتوباً بين عينيه: يائس من رحمة الله؛ قيل: تفسيره هو أَن يقول: أُقْ، يريد: أُقتل كما قال، عليه السلام: كفى بالسيف شا، يريد: شاهداً؛ وقيل: هو أَن يشهد اثنان عليه زوراً بأَنه قتل فكأَنهما قد اقتسما الكلمة، فقال هذا شطرها وهذا شطرها إِذا كان لا يقتل بشهادة أَحدهما. وشَطْرُ الشيء: ناحِيَتُه. وشَطْرُ كل شيء: نَحْوُهُ وقَصْدُه. وقصدتُ شَطْرَه أَي نحوه؛ قال أَبو زِنْباعٍ الجُذامِيُّ: أَقُولُ لأُمِّ زِنْباعٍ: أَقِيمِي
صُدُورَ العِيسِ شَطْرَ بَني تَمِيمِ
وفي التنزيل العزيز: فَوَلِّ وجْهَك شَطْرَ المسجِد الحرامِ؛ ولا فعل له. قال الفرّاء: يريد نحوه وتلقاءه، ومثله في الكلام: ولِّ وجهك شَطْرَه وتُجاهَهُ؛ وقال الشاعر:
إِنَّ العَسِيرَ بها داءٌ مُخامِرُها،
فَشَطْرَها نَظَرُ العَيْنَيْنِ مَحْسُورُ
وقال أَبو إِسحق: الشطر النحو، لا اختلاف بين أَهل اللغة فيه. قال: ونصب قوله عز وجل: شطرَ المسجد الحرام، على الظرف. وقال أَبو إِسحق: أُمر النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن يستقبل وهو بالمدينة مكة والبيت الحرام، وأُمر أَن يستقبل البيت حيث كان. وشَطَرَ عن أَهله شُطُوراً وشُطُورَةً وشَطارَةً إِذا نَزَحَ عنهم وتركهم مراغماً أَو مخالفاً وأَعياهم خُبْثاً؛ والشَّاطِرُ مأْخوذ منه وأُراه مولَّداً، وقد شَطَرَ شُطُوراً وشَطارَةً، وهو الذي أَعيا أَهله ومُؤَدِّبَه خُبْثاً. الجوهري: شَطَرَ وشَطُرَ أَيضاً، بالضم، شَطارة فيهما، قال أَبو إِسحق: قول الناس فلان شاطِرٌ معناه أَنه أَخَذَ في نَحْوٍ غير الاستواء، ولذلك قيل له شاطر لأَنه تباعد عن الاستواء.
ويقال: هؤلاء القوم مُشاطرُونا أَي دُورهم تتصل بدورنا، كما يقال: هؤلاء يُناحُونَنا أَي نحنُ نَحْوَهُم وهم نَحْوَنا فكذلك هم مُشاطِرُونا. ونِيَّةٌ شَطُورٌ أَي بعيدة. ومنزل شَطِيرٌ وبلد شَطِيرٌ وحَيٌّ شَطِيرٌ: بعيد، والجمع شُطُرٌ. ونَوًى شُطْرٌ، بالضم، أَي بعيدة؛ قال امرؤ القيس:أَشاقَك بَيْنَ الخَلِيطِ الشُّطُرْ،
وفِيمَنْ أَقامَ مِنَ الحَيِّ هِرْ
قال: والشُّطُرُ ههنا ليس بمفرد وإِنما هو جمع شَطِير، والشُّطُرُ في البيت بمعنى المُتَغَرِّبِينَ أَو المُتَعَزِّبِينَ، وهو نعت الخليط، والخليط: المخالط، وهو يوصف بالجمع وبالواحد أَيضاً؛ قال نَهْشَلُ بنُ حَريٍّ:إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فابْتَكَرُوا، واهْتَاجَ شَوْقَك أَحْدَاجٌ لَها زَمْرُ
والشَّطِيرُ أَيضاً: الغريب؛ قال:
لا تَدَعَنِّي فِيهمُ شَطِيرا،
إِنِّي إِذاً أَهْلِكَ أَوْ أَطِيرَا
وقال غَسَّانُ بنُ وَعْلَةَ:
إِذا كُنْتَ في سَعْدٍ، وأُمُّكَ مِنْهُمُ،
شَطِيراً فَلا يَغْرُرْكَ خالُكَ مِنْ سَعْدِ
وإِنَّ ابنَ أُخْتِ القَوْمِ مُصْغًى إِناؤُهُ،
إِذا لم يُزاحِمْ خالَهُ بِأَبٍ جَلْدِ
يقول: لا تَغْتَرَّ بخُؤُولَتِكَ فإِنك منقوص الحظ ما لم تزاحم أَخوالك بآباء أَشرافٍ وأَعمام أَعزة. والمصغَى: المُمالُ: وإِذا أُميل الإِناء انصبَّ ما فيه، فضربه مثلاً لنقص الحظ، والجمع الجمع. التهذيب: والشَّطِيرُ البعيد. ويقال للغريب: شَطِيرٌ لتباعده عن قومه. والشَّطْرُ: البُعْدُ. وفي حديث القاسم بن محمد: لو أَن رجلين شهدا على رجل بحقٍّ أَحدُهما شطير فإِنه يحمل شهادة الآخر؛ الشطير: الغريب، وجمعه شُطُرٌ، يعني لو شهد له قريب من أَب أَو ابن أَو أَخ ومعه أَجنبي صَحَّحَتْ شهادةُ الأَجنبي شهادَةَ القريب، فجعل ذلك حَمْلاً له؛ قال: ولعل هذا مذهب القاسم وإِلا فشهادة الأَب والابن لاتقبل؛ ومنه حديث قتادة: شهادة الأَخ إِذا كان معه شطير جازت شهادته، وكذا هذا فإِنه لا فرق بين شهادة الغريب مع الأَخ أَو القريب فإِنها مقبولة.

### Türkçe

**الشَّطْرُ**: şeyin yarısı; çoğulu **أَشْطُرٌ** ve **شُطُورٌ**dur.
Ve **وشَطَرْتُه**: onu iki yarı yaptım. Ve meselde: “Senin için bir sağış sağarım; onun **شَطْرُه** (yarısı) senindir.”
Ve **وشاطَرَه مالَهُ**: onunla malını yarıladı (yarı yarıya paylaştı); ve **المحكم**’de: onun **شَطْرَه**’ini tuttu ve ona öteki **شَطْره**’i verdi. Ve Mâlik b. Enes’e soruldu: Ömer b. el-Hattâb, âmillerini kimden **شاطَرَ** etti?
Dedi ki: Onlara (âmillere) çok mallar ortaya çıktı. Ve şüphesiz Ebû’l-Muhtâr el-Kilâbî ona yazdı:
“Haccederlerse haccederiz, gazâ ederlerse gazâ ederiz,
Çünkü ben onlar için bir bolluğum; fakat bolluk sahibi değilim.
Dârî tüccarı miskten bir **فَأْرَةٍ** (parça) ile geldiğinde,
Onların saç ayrımlarında akıp gider.
Haydi al Allah’ın malını, nerede bulursan;
Eğer onları **شاطَرْتَهُمْ** (yarılarsan), senden **الشَّطْرِ** (yarı) ile razı olacaklardır.”
Dedi ki: Bunun üzerine Ömer, Allah ondan razı olsun, onların mallarını **شاطَرَ** etti (yarıladı). Ve hadiste: Şüphesiz Sa‘d, Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, malıyla sadaka vermek için izin istedi; dedi: “Hayır.” Dedi: “Öyleyse **فالشَّطْرَ** (yarısını)?” Dedi: “Hayır.” Dedi: “Üçte birini?” Bunun üzerine dedi: “Üçte bir; ve üçte bir çoktur.”; **الشَّطْرُ**: yarıdır; ve onu gizli bir fiille nasbetti; yani “**أَهَبُ الشَّطْرَ** (yarısını bağışlarım)”; ve üçte bir de böyledir.
Ve Âişe hadîsinde: Yanımızda arpadan bir **شَطْرٌ** vardı. Ve hadiste: Zırhını arpadan bir **شَطْر** karşılığında rehin verdi; denildi ki: Bir **مَكُّوكٍ**un yarısını kastetti; ve denildi ki: Bir **وسْقٍ**ın yarısını. Ve denilir: **شِطْرٌ** ve **شَطِيرٌ**, **نِصْفٍ** ve **نَصِيفٍ** gibi. Ve hadiste: **الطُّهُورُ شَطْرُ الإِيمان**; çünkü iman bâtının kenarıyla görünür; **الطُّهُور** da zâhirin kenarıyla görünür. Ve zekâtı engelleyenin hadîsinde: “Şüphesiz biz onu (zekâtı) ve onun malının **شَطْرَ**ını alacağız; Rabbimizin azimlerinden bir azimdir.” İbnü’l-Esîr dedi ki: el-Harbî dedi: Rivayet lafzında râvî Behz yanıldı; ancak o: “Ve **شُطِّرَ مالُهُ**”dur; yani malı iki **شَطْرَيْنِ** yapılır ve sadaka toplayan ona karşı seçer; böylece iki yarının hayırlısından sadakayı alır; zekâtı engellemesine ceza olarak; fakat kendisine lâzım olmayan şey (fazlası) olmaz. Dedi ki: Ve el-Hattâbî, el-Harbî’nin sözünde dedi: “Bu vechi bilmiyorum.” Ve denildi ki: Manası: Hak ondan tam alınmıştır; üzerinde bırakılmış değildir; isterse malının **شَطرُ**u telef olsun; bin koyunu olan bir adam gibi; telef oldu da kendisine ancak yirmi kaldı; o zaman ondan binin sadakası için on koyun alınır; bu da kalan malının **شطرُ**udur. Dedi ki: Bu da uzaktır; çünkü ona: “Şüphesiz biz onu ve malının yarısını alacağız” dedi; “Şüphesiz biz malının yarısını alacağız” demedi. Ve denildi ki: İslâm’ın başında mallarda bazı cezalar vuku bulurdu, sonra neshedildi; asılı meyve hakkında sözü gibi: “Ondan bir şey çıkaran kimseye iki misli tazminat ve ceza vardır”; ve gizlenen deve yitiği hakkında sözü gibi: “Onun tazminatı ve onun misli onunla beraberdir.” Ömer bununla hükmederdi; böylece Hâtıb’a, el-Müzenî’nin devesinin fiyatının iki katını tazmin ettirdi; köleleri onu çaldığında ve boğazladıklarında. Dedi ki: Hadiste bunun benzerleri vardır. Dedi ki: Ahmed b. Hanbel bunun bir kısmını aldı ve onunla amel etti. Ve Şâfiî eski görüşünde dedi: Malının zekâtını engelleyen kimseden alınır ve engellemesine ceza olarak malının **شطرُ**u alınır; ve bu hadisle delil getirdi. Ve yeni görüşünde dedi: Ondan zekâttan başka bir şey alınmaz; ve bu hadisi mensuh kıldı; ve dedi: Bu, mallarda cezaların olduğu zamandı; sonra neshedildi. Ve fakihlerin çoğunun mezhebi: Bir şeyi telef edene, misli yahut kıymetinden daha fazla bir şey vâcip değildir.

Ve deve için iki **شَطْرَانِ** vardır: ön (iki meme) ve arka (iki meme); her iki **خِلْفَيْنِ** bir **شَطْرٌ**dur; çoğulu **أَشْطُرٌ**dur. Ve **وشَطَّرَ بناقته تَشْطِيراً**: iki memesini bağladı ve iki memeyi bıraktı; eğer bir meme bağlarsa “**خَلَّفَ بها**” denir; eğer üç **أَخْلاَفٍ** bağlarsa “**ثَلَثَ بها**” denir; hepsini bağlarsa “**أَجْمَعَ بها**” ve “**أَكْمَشَ بها**” denir. Ve koyunun **شَطْرُ**u: iki memesinden biri; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:
“İkisi, bir **قَدْعَةَ** için bir **شَطْراً** (payı) çekişti,
Onun hakkında birbirini itti; derken çarpışma oldu.”

Ve **وشَطَرَ ناقَتَهُ وشاته يَشْطُرُها شَطْراً**: bir **شَطْراً** sağdı ve bir **شَطْراً** bıraktı. Ve her ne ikiye bölünmüşse, muhakkak **شُطِّرَ** edilmiştir. Ve “**وقد شَطَرْتُ طَلِيِّي**” (ben yavrumu **شَطَرْتُ**) yani bir **شَطْراً** sağdım yahut onu bağladım ve onu ve öteki **الشَّطْرُ**u bıraktım. Ve **وشاطَرَ طَلِيَّهُ**: bir **شَطْراً** sağdı yahut onu bağladı ve ona öteki **الشَّطْرَ**u bıraktı. Ve **وثوب شَطُور**: eninin iki ucundan biri ötekinden daha uzundur; yani Farsçada **كُوساً** olmasıdır.

Ve “**وشَاطَرَنِي فلانٌ المالَ**” yani benimle malı yarı yarıya paylaştı. Ve **المَشْطُورُ** (kesik) **الرَّجَزِ** ve **السَّرِيعِ**den: onun **شَطْرُ**u gitmiş olandır; ve bu, **السَّلْبِ** üzerinedir.

Ve koyunlardan **الشَّطُورُ**: iki memesinden biri kuruyan; ve develerden: memelerinden iki meme kuruyan; çünkü onun dört memesi vardır; eğer üçü kurursa o **ثَلُوثٌ**tur. Ve **وشاة شَطُورٌ**; ve **وقد شَطَرَتْ** ve **شَطُرَتْ شِطاراً**: iki memesinden birinin ötekinden daha uzun olmasıdır. Eğer ikisi birlikte sağılır ve meme de böyle olursa, ona **حَضُوناً** denir. Ve “Falan, zamanın **أَشْطُرَهُ**’ini sağdı” yani onun çeşitlerini tecrübe etti; yani onun hayrı ve şerri, şiddeti ve refahı ona uğradı; devenin bütün memelerini sağmaya benzetme olarak: dolu olanı ve dolu olmayanı, süt veren ve süt vermeyeni. Aslı, devenin **أَشْطُرِ**undandır; onun ön ve arka iki memesi vardır; sanki ön ikisini sağdı—onlar hayırdır—ve arka ikisini—onlar şerdir; her iki meme bir **شَطْرٌ**dur. Ve denildi ki: **أَشْطُرُه** onun süt verişleridir.

Ve el-Ahnef hadîsinde: Tahkîm vakti Ali’ye, onun üzerine selâm olsun, dedi ki: “Ey müminlerin emîri, ben adamı hacamat ettim ve onun **أَشْطُرَهُ**’ini sağdım; onu dibe yakın, bıçağı körelmiş buldum; ve sen yerin taşıyla vuruldun.” **الأَشْطُرُ**: **شَطْرٍ**ın çoğuludur; o, devenin memesi (**خِلْفُ الناقة**)dir. Ve **الأَشْطُرَ**u, iki **الشَّطْرَيْنِ**in yeri kıldı; kaşları iki kaşın yeri kıldığın gibi. Ve iki adamla, iki hakemi kastetti: birincisi Ebû Mûsâ, ikincisi Amr b. el-Âs.

Ve bir adamın çocuklarının yarısı erkek, yarısı dişi olursa: “Onlar **شِطْرَةٌ**dur” denir. Denilir: “Falanın çocuğu **شِطْرَةٌ**dur” (kesre ile); yani yarısı erkek, yarısı dişi. Ve “**وقَدَحٌ شَطْرانُ**” yani iki yarı. Ve “**وإِناءٌ شَطْرانُ**”: ölçek onun **شَطْرَهُ**’ine ulaştı; ve “**جُمْجُمَةٌ شَطْرَى**” ve “**قَصْعَةٌ شَطْرَى**” da böyledir.

Ve **وشَطَرَ بَصَرُه يَشْطِرُ شُطُوراً وشَطْراً**: sanki sana ve başkasına bakıyormuş gibi oldu. Ve onun, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sözü: “Bir Müslüman kişinin kanı üzerine bir **بِشَطْرِ كلمة** (bir kelimenin yarısıyla) yardım eden kimse, kıyamet günü iki gözünün arasında ‘Allah’ın rahmetinden ümitsiz’ yazılı olarak gelir.” Denildi ki: Onun tefsiri: “**أُقْ**” demesidir; “**أُقتل**” (öldür) demek ister; onun, üzerine selâm olsun, dediği gibi: “Kılıçla **شا** yeter”; “**شاهداً**” (şahit olarak) demek ister. Ve denildi ki: İki kişinin onun aleyhine yalan şahitlik etmesidir; onun öldürdüğüne dair; sanki ikisi kelimeyi paylaşmışlardır: bu onun yarısını söyledi, şu da onun yarısını; eğer birinin şahitliğiyle öldürülmüyorsa.

Ve **وشَطْرُ الشيء**: onun tarafıdır. Ve her şeyin **شَطْرُ**u: onun yönü ve kastıdır. Ve “**وقصدتُ شَطْرَه**” yani onun yönüne; Ebû Zinbâ‘ el-Cüzâmî dedi ki:
“Ümmü Zinbâ‘a derim: Kalk,
Develerin göğüslerini Benî Temîm’in **شَطْرَ**ına (yönüne) doğrult.”

Ve aziz tenzilde: “Yüzünü **شَطْرَ** Mescid-i Harâm’a çevir”; onun fiili yoktur. el-Ferrâ dedi ki: Onun yönünü ve karşısını ister; sözde bunun benzeri: “Yüzünü onun **شَطْرَ**ına ve onun karşısına çevir.” Ve şair dedi ki:
“Şüphesiz orada zorluğun, onu saran bir derdi vardır;
Onun **شَطْرَ**ına (tarafına) iki gözün bakışı yorgundur.”

Ve Ebû İshâk dedi ki: **الشطر** yön demektir; dil ehli arasında bunda ihtilaf yoktur. Dedi ki: Aziz ve celil olanın sözü “**شطرَ المسجد الحرام**”ın nasbı zarf üzerinedir. Ve Ebû İshâk dedi ki: Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Medine’de iken Mekke’ye ve Beyt-i Harâm’a yönelmesi emredildi; ve nerede olursa olsun Beyt’e yönelmesi emredildi.

Ve **وشَطَرَ عن أَهله شُطُوراً وشُطُورَةً وشَطارَةً**: onlardan uzaklaştığında ve onları inatla yahut muhalefetle terk ettiğinde ve kötülükle onları aciz bıraktığında. Ve **الشَّاطِرُ** ondan alınmıştır; ve onu müvelled görüyorum. Ve **وقد شَطَرَ شُطُوراً وشَطارَةً**: o, kötülükle ailesini ve müeddibini aciz bırakan kimsedir. el-Cevherî: **شَطَرَ** ve **شَطُرَ** da (zammeyle) böyledir; ikisinde de **شَطارة** vardır. Ebû İshâk dedi ki: İnsanların “falan **شاطِرٌ**” sözü, onun istivâdan başka bir **نَحْوٍ**a girdiği manasınadır; bu yüzden ona **شاطر** denildi; çünkü istivâdan uzaklaştı.

Ve denilir: “Bu kavim bizim **مُشاطرُونا**” yani evleri bizim evlerimize bitişiktir; “bunlar bize **يُناحُونَنا**” denildiği gibi; yani biz onların yönündeyiz, onlar da bizim yönümüzde; işte böylece onlar bizim **مُشاطِرُونا**dır.

Ve **ونِيَّةٌ شَطُورٌ**: uzak (niyet). Ve **ومنزل شَطِيرٌ** ve **بلد شَطِيرٌ** ve **حَيٌّ شَطِيرٌ**: uzak; çoğulu **شُطُرٌ**dur. Ve **ونَوًى شُطْرٌ** (zammeyle): uzak; İmru’ul-Kays dedi ki:
“Karışık topluluk arasındaki **الشُّطُرْ** (uzaklar) seni özletti mi,
Ve mahalleden kalanlar içinde **هِرْ** (kim)?”
Dedi ki: Buradaki **الشُّطُرُ** tekil değildir; ancak **شَطِير**in çoğuludur. Ve beyitte **الشُّطُرُ**, **المُتَغَرِّبِينَ** yahut **المُتَعَزِّبِينَ** manasındadır; ve o, **الخليط**in sıfatıdır. Ve **الخليط**: karışan (muhalît)tir; ve o, çoğulla da tekille de vasfedilir. Nehşel b. Harî dedi ki:
“Şüphesiz **الخَلِيطَ** ayrılığı ciddiye aldılar da erkenden yola çıktılar,
Ve senin özlemini, ona ait mahmillerin kervanı coşturdu.”

Ve **والشَّطِيرُ** ayrıca: garip (yabancı). Şöyle dedi:
“Beni onların içinde **شَطِيراً** (garip) bırakma,
Yoksa ben helâk olurum yahut uçarım.”
Ve Gassân b. Va‘le dedi ki:
“Eğer Sa‘d içinde isen ve annen onlardansa,
**شَطِيراً** (yabancı) olarak, dayın Sa‘d’dan seni aldatmasın.
Şüphesiz kavmin kız kardeşinin oğlunun kabı eğiktir,
Eğer sağlam bir babayla dayısıyla itişip yarışmazsa.”
Yani: Dayılığınla aldanma; çünkü şerefli babalar ve izzetli amcalarla dayılarınla yarışmadıkça nasibin eksiktir. Ve **المصغَى**: eğilmiş olandır; kap eğilince içindekini döker; böylece onu nasibin eksikliğine misal yaptı; ve çoğul, çoğuldur. **التهذيب**:
Ve **الشَّطِيرُ** uzaktır. Ve garibe **شَطِيرٌ** denilir; kavminden uzaklaşması sebebiyle. Ve **الشَّطْرُ**: uzaklıktır.

Ve Kâsım b. Muhammed hadîsinde: “Eğer iki adam bir adam aleyhine bir hak ile şahitlik etse; ikisinden biri **شطير** ise, o, ötekinin şahitliğini taşır.” **الشطير**: garip; çoğulu **شُطُرٌ**dur. Yani: Eğer onun lehine baba tarafından bir yakın yahut oğul yahut kardeş şahitlik etse ve onunla birlikte bir yabancı olsa, yabancının şahitliği, yakının şahitliğini sahih kılar; böylece bunu ona bir **حَمْلاً** (taşıma) kıldı. Dedi ki: Belki bu, Kâsım’ın mezhebidir; yoksa babanın ve oğlun şahitliği kabul edilmez. Ve ondan, Katâde hadîsi: Kardeşin şahitliği, yanında bir **شطير** olursa, şahitliği câiz olur; ve bu da böyledir; çünkü yabancının kardeşle yahut yakınla birlikte şahitliği arasında fark yoktur; şüphesiz o kabul edilmiştir.
