# شطر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: شطر

شَطْرُ الشيء: نِصفه. وفي المثل: احلبْ حَلَباً لك شَطْرُهُ. وجمعه أَشْطُرٌ. وقولهم: فلانٌ حَلبَ الدهر أَشْطَرَهُ، أي ضُروبَه، مرَّ به خيرٌ وشرٌّ. وأصله من أخلاف الناقة، ولها خِلْفانِ: قادِمان وآخِران. وكلُّ خلفين شَطْرٌ. وتقول: شَطَرْتُ ناقتي وشاتي أَشْطُرُها شَطْراً، إذا حلبْت شَطْراً وتركْت شَطْراً. وشاطَرْتُ طَلِيِّي، أي احتلبْت شَطْراً أو صَرَرْتُهُ وتركْت له الشَطْرَ الآخر. وشاطَرْتُ فلاناً مالي، إذا ناصفته. وشَطَّرْتُ ناقتي تَشْطيراً، إذا صررْتَ خِلْفين من أخلافها. وشاةٌ شَطورٌ: أحد طُبْيَيْها أطولُ من الآخر وكذلك إذا يبس أحد خِلْفيها، فهي شَطورٌ. وهي من الإبل التي يبس خِلْفان من أخلافها، لأنَّ لها أربعةَ أخلاف. ويقال: وَلَدُ فلانٍ شِطْرَةٌ، بالكسر، أي نِصْفٌ ذكورٌ ونصفٌ إناثٌ. وقصدْتُ شَطْرَهُ، أي نحوه. قال الشاعر:
أَقولُ لأمِّ زِنْـبـاعٍ أَقـيمـي		صُدورَ العيسِ شَطْرَ بني تَميم
ومنه قوله تعالى: "فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ المسجدِ الحرامِِ. وشَطَرَ بَصَرُهُ يَشْطُرُ شُطوراً، وهو الذي كأنَّه ينظر إليك وإلى آخر. والشاطِرُ: الذي أعيا أهله خُبْثاً. وقد شَطَرَ وشَطُرَ أيضاً، شَطارَةً فيهما. وقَدَحٌ شَطْرانُ، أي نَصْفانُ. قال الأصمعيُّ: الشَطيرُ: البعيد. يقال: بلد شَطيرٌ. وشَطَرَ عنِّي فلانٌ، أي نأى عنّي. ونَوَّى شُطُر، أي بعيدة. وقال امرؤ القيس:
أَشاقَكَ بَيْنُ الخَليطِ الشُطُرْ
والشَطيرُ أيضاً: الغريبُ. قال الشاعر:
لا تتركَنِّي فيهمُ شَطيراً
وقال آخر:
إذا كُنْتَ في سِعْدٍ وأُمُّكَ مـنـهـمُ		شَطيراً فلا يَغْرُرْكَ خالُكَ من سَعْدِ
فإنَّ ابنَ أُختِ القومِ يُصْغي إنـاؤُهُ		إذا لم يُزاحِمْ خالَـهُ بِـأَبٍ جَـلْـدِ

### Türkçe

**شَطْرُ** şeyin: onun yarısıdır. Ve meselde: “Sağ, sağış olarak; onun **شَطْرُهُ** senindir.” Onun çoğulu **أَشْطُرٌ**’dur. Ve onların sözü: “Falan, zamanın **أَشْطَرَهُ**’ini sağdı”; yani onun türlerini; ona hayır ve şer geçti. Ve aslı, dişi devenin memelerindendir; onun iki **خِلْفانِ**’ı vardır: öndekiler ve arkadakiler. Ve her iki meme bir **شَطْرٌ**’dur. Ve dersin: “Deve(mi)mi ve koyunumu **شَطَرْتُ**; onu **أَشْطُرُها** **شَطْراً**”; eğer bir **شَطْراً** sağdıysan ve bir **شَطْراً** bıraktıysan. Ve “Buzağımı **شاطَرْتُ**”; yani bir **شَطْراً** sağdım yahut onu bağladım ve ona öteki **الشَطْرَ**’ı bıraktım. Ve “Falanla malımı **شاطَرْتُ**”; eğer onu yarıladıysan (yarı yarıya paylaştıysan). Ve “Deve(mi)mi **شَطَّرْتُ** **تَشْطيراً**”; eğer onun memelerinden iki memeyi bağladıysan. Ve **شَطورٌ** bir koyun: iki memesinden biri ötekinden daha uzundur; yine, onun iki memesinden biri kuruduğu zaman da böyledir; o hâlde o **شَطورٌ**’dur. Ve o, memelerinden iki meme kuruyan develerdendir; çünkü onun dört memesi vardır. Ve denir: “Falanın çocuğu **شِطْرَةٌ**” (kesre ile); yani yarısı erkekler, yarısı dişiler. Ve “Onun **شَطْرَهُ**’ine yöneldim”; yani onun tarafına. Şair dedi ki:
“Ümmü Zınbâ‘a derim: kalk,
develerin göğüslerini Benî Temîm’in **شَطْرَ**’ına (tarafına) doğrult.”

Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: “Yüzünü **شَطْرَ** Mescid-i Harâm’a çevir.” Ve “Göz(ü) **شَطَرَ**; **يَشْطُرُ** **شُطوراً**”; o, sanki sana ve bir başkasına bakıyor gibidir. Ve **الشاطِرُ**: ailesini kötülükle yoran kimsedir. Ve gerçekten **شَطَرَ** ve **شَطُرَ** da; ikisinde de **شَطارَةً** (vardır). Ve **شَطْرانُ** bir kadeh: yani iki yarı. el-Asma‘î dedi ki: **الشَطيرُ**: uzak olan. Denir: **شَطيرٌ** bir belde. Ve “Falan benden **شَطَرَ**”; yani benden uzaklaştı. Ve “Uzak **شُطُر**”; yani uzak (yerler). İmru’ul-Kays dedi ki:
“Karışık topluluk arasındaki **الشُطُرْ** (uzaklık) seni özletti mi?”

Ve **الشَطيرُ** ayrıca: garip (yabancı)dır. Şair dedi ki:
“Beni onların içinde **شَطيراً** bırakma.”

Ve bir başkası dedi ki:
“Eğer Sa‘d içinde isen ve annen onlardan ise,
**شَطيراً** (yabancı) olarak, Sa‘d’dan olan dayın seni aldatmasın;
çünkü kavmin kızkardeşinin oğlu, kabı eğilir (yana meyleder),
eğer sağlam bir baba ile dayısıyla itişip kakışmazsa.”
