# شظي (ش-ظ-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B8%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ظ - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شظى

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والظاء و و ا ي ء معهما
ش و ظ، و ش ظ، ش ظ ي مستعملات
شوظ:
الشُّواظُّ: اللَّهب الذي لا دُخان فيه. قال الله جل وعز: "يرسل عليكما شُواظٌ من نارٍ ونُحاس".
وشظ:
الوشيظة: قطعةُ عظم تكون زيادة في العظم الصَّميم. والوشيظة: كل ملحق ليس بصميم.. والوشيظُ من الناس: لفيفٌ ليس أصلهم بواحد، والجميعُ: الوشائظ.
شظي:
الشَّظية: عظيمٌ لازقٌ بالزظيف، وقيل: إنما هو الشظاة.
والشَّظية: فرقةٌ من القوم.. والشَّظية: شقةٌ من خشبةٍ أو عظم أو قصبة. "لما أراد الله أن يخلق لا بليس نسلاً وزوجةً ألقى عليه الغضب فطارت منه شظية، فخلق منها امرأة".. وتنشظى الضِّرسُ: انشق طولاً.

##### Türkçe

باب **الشين** و**الظاء** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ش و ظ**، و**ش ظ**، **ش ظ ي** مستعملات

**شوظ**:
**الشُّواظُّ**: içinde duman olmayan alevdir. Allah azze ve celle dedi ki: "Üzerinize ateşten **شُواظٌ** ve bakır gönderilir".

**وشظ**:
**الوشيظة**: katı (asıl) kemikte fazlalık olarak bulunan bir kemik parçasıdır. Ve **الوشيظة**: asıl (öz) olmayan her eklentidir. Ve insanlardan **الوشيظُ**: asılları bir olmayan bir topluluktur; hepsi: **الوشائظ**.

**شظي**:
**الشَّظية**: **الزظيف**e yapışık bir kemiktir; ve denildi ki: o ancak **الشظاة**dır.
Ve **الشَّظية**: kavimden bir fırkadır. Ve **الشَّظية**: bir tahta, yahut kemik, yahut kamıştan bir yarıktır (parça). "Allah **لا بليس** için bir nesil ve bir eş yaratmayı istediğinde, onun üzerine öfkeyi attı da ondan bir **شظية** uçtu; ondan bir kadın yarattı".. Ve **تنشظى** **الضِّرسُ**: boylamasına yarıldı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: شظى

الشَظِيَّةُ: الفِلْقَةُ من العصا ونحوها، والجمع الشَظايا. يقال: تَشَظَّى الشيء، إذا تطاير شَظايا. وقال:
كالدُرَّتَيْنِ تَشَظَّى عنهما الصَدَفُ
 قال الأصمعي: الشَظى: عُظَيْمٌ مستدِقٌّ ملزَقٌ بالذراع، فإذا تَحرَّكَ من موضعه قيل: قد شَظِيَ الفرس بالكسر. قال: وبعض الناس يجعل الشَظى انشقاقَ العصَب. وشَظى القومِ: خلاف صميمهم، وهم الأتباع والدُخَلاءُ عليهم بالحِلْفِ.

##### Türkçe

**الشَظِيَّةُ**: değnekten ve benzerinden parça; çoğulu **الشَظايا**. Denir ki: **تَشَظَّى** şey, **شَظايا** olarak saçılıp dağıldığı zaman. Ve dedi ki:
كالدُرَّتَيْنِ تَشَظَّى عنهما الصَدَفُ

el-Asma‘î dedi ki: **الشَظى**: kola yapışık, incelmiş küçük bir kemiktir; yerinden hareket ettiği zaman “at, kesre ile **شَظِيَ** oldu” denir. Dedi ki: İnsanların bazısı **الشَظى**yı sinirin yarılması kılar. Ve **شَظى القومِ**: onların özlerinin zıddıdır; onlar, ittiba edenler ve onlara antlaşma ile dâhil olan yabancılardır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والظاء وما يثلثهما)
(شظف) الشين والظاء والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على الشّدّة في العيشِ وغيره. والأصل من ذلك الشَّظيف * من الشَّجر: الذي لم يجِدْ رِيَّهُ  فيبِس وصلُب، فيقال من هذا: فلانٌ هو في شَظَف من العَيش، أي ضِيق وشِدّة. وجاء في الحديث: "لم يشبَعْ من خُبزٍ ولحم إلاَّ على شظف". وقال ابن الرِّقَاع:
ولقد أَصبتُ من المعيشةِ لَذَّةً *** ولقيتُ من شَظَفِ الأمور شدادَها([1])ويقال في هذا الباب من الشدة: بعيرٌ شَظف الخِلاط، أي يُخالِط الإبلَ مخالَطة شديدة. وشَظِف السّهمُ، إذا دخل بين الجلد واللّحم.
(شظم) الشين والظاء والميم كلمة واحدة. يقال للفرس الطويل: شَيْظَم، ثم يستعار للرّجُل.
(شظي) الشين والظاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على تصدُّع الشيء من مواضع كثيرة، حتى يصيرَ صُدُوعاً متفرّقة، من ذلك الشَّظِيّة من الشيء: الفِلْقة. يقال تَشَظَّت العصا، إذا كانت فِلَقا([2]). قالت فَروةُ بنتُ [أبانَ بن([3])] عبدِ المَدَان.
يا مَنْ أحسَّ بُنَيَّيَّ اللّذِينَ هما *** كالدُّرَّتين تَشظّى عنهما الصَّدفُ([4])---------------------ـ
([1]) البيت في اللسان (شظف).
([2]) كانت، هنا بمعنى صارت. وفي المجمل: "صارت".
([3]) التكملة من المجمل.
([4]) البيت في اللسان ( شظى) بدون نسبة.

ـ

##### Türkçe

(Şîn ve **الظاء** ve ikisini üçleyen(ler) babı)
(**شظف**) **الشين** ve **الظاء** ve **الفاء**; sahih bir asıldır; geçimde ve başkasında şiddete delâlet eder. Bunun aslı **الشَّظيف**tir; ağaçtan: sulamasını bulmamış, böylece kurumuş ve sertleşmiş olan. Bundan dolayı denir: Falan, geçimde **شَظَف** içindedir; yani darlık ve şiddet. Hadiste geldi: “Ekmek ve etten ancak **شظف** üzere doydu.” İbn er-Riqâ‘ dedi:
Ve gerçekten geçimden bir lezzet elde ettim *** ve işlerin **شَظَف**inden onların şiddetlilerini buldum([1])
Ve bu bapta şiddetten denir: **شَظف الخِلاط** bir deve; yani develerle şiddetli bir karışma ile karışır. Ve **شَظِف** ok; deri ile et arasına girdiği zaman.
(**شظم**) **الشين** ve **الظاء** ve **الميم** tek bir kelimedir. Uzun ata **شَيْظَم** denir; sonra erkeğe ödünçlenir.
(**شظي**) **الشين** ve **الظاء** ve illetli harf; bir asıldır; şeyin birçok yerden çatlamasına delâlet eder; ta ki dağınık çatlaklar olsun. Bundan **الشَّظِيّة** şeyden: parça. Denir: **تَشَظَّت** değnek; parçalar olduğu zaman([2]). [أبانَ بن([3])] عبدِ المَدَان’ın kızı Furve dedi:
Ey iki oğlumu hisseden kimse; onlar *** iki inci gibidir; onlardan **الصَّدفُ** parçalandı([4])
---------------------ـ
([1]) Beyit Lisân’da (**شظف**).
([2]) **كانت** burada **صارت** manasındadır. Ve el-Mücmel’de: “**صارت**”.
([3]) Tekmile el-Mücmel’dendir.
([4]) Beyit Lisân’da (**شظى**) nisbesiz olarak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ظ ي
فرس سليم الشظى وهو عظيم لازق بالوظيف وشظى الفرس‏:‏ دوى شظاه‏.‏
وطارت شظية من عود أو قصبة أو عظم‏:‏ شقة وتشظى العود‏:‏ تشقق وشظيته‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ وفـي الحديـث ‏"‏ لمـا أراد اللـه أن يخلـق لإبليـس نسـلاً وزوجـة ألقـى عليه الغضب فطارت منه شظية من نار فخلق منها امرأته ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ تشظى القوم‏:‏ تفرقوا‏.‏
وقال الطرماح‏:‏ تتشظى عنه الضراء فمـا تثبت أغماره ولا صيده أي الكلاب عن الثور‏.‏
وشظيتهم‏.‏
قال‏:‏ وردهم عـن لعلـع وبـارق ضـرب يشظيهـم عـن الخنادق وتشظى الصدف عن اللؤلؤ‏.‏
قالت‏:‏ يا من أحـسّ بنـيّ اللذيـن همـا كالدرّتين تشظّى عنهما الصدف

##### Türkçe

ش ظ ي
Sağlam **الشظى**’lı bir at; o, büyük olup **الوظيف**’e yapışık olandır. Atın **شظى**’sı: onun **شظاه**’sı (parçaları) yayıldı.

Bir ağaçtan yahut kamıştan yahut kemikten bir **شظية** uçtu: bir parça; ve ağacın **تشظى**’si: çatladı; ve onu **شظيته** (parçaladım).

Ebû’n-Necm dedi: Ve hadiste: “Allah, İblîs için bir nesil ve bir eş yaratmayı murad edince, onun üzerine öfkeyi attı; ondan ateşten bir **شظية** uçtu; ondan da karısını yarattı.”.

Mecazdan: Kavmin **تشظى**’si: dağıldılar.

Tırmâh dedi: Ondan **الضراء** **تتشظى** olur; artık ne onun **أغماره**’ı ne de onun avı, yani köpekler, boğadan sebat eder.

Ve onları **شظيتهم**.

Dedi: Onları **لعلع** ve **بارق**’tan, hendeklerden onları **يشظيهم** eden bir darbe ile geri çevirdi; ve sedefin inciden **تشظى**’si (ayrılması).

Dedi: “Ey, ikisi iki inci tanesi gibi olan şu iki oğlumu hisseden; sedef onlardan **تشظّى** oldu.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَظَى الميِّتُ يَشْظِي شَظْياً، وفي التهذيب شُظِيّاً:
انْتَفَخَ فارْتفَعتْ يَداهُ ورجْلاهُ كشَصا؛ حكاه اللحياني. الأَصمعي: شَظَى السِّقاءُ يَشْظِي شُظِيّاً مثلُ شَصى، وذلك إذا مُلِئَ فارْتفَعتْ قَوائِمُه. والشَّظاةُ: عُظَيْمٌ لازقٌ بالوَظيفِ، وفي المحكم: بالرُّكْبةِ، وجمعُها شَظىً، وقيل: الشَّظَى عَصَبٌ صغارٌ في الوَظِيفِ ، وقيل: الشَّظَى عُظَيْمٌ لازقٌ بالذِّراعِ، فإذا زال قيل شَظِيَتْ عَصَبُ الدابة. أَبو عبيدة: في رؤُوسِ المِرْفَقْينِ إبْرَةٌ، وهي شَظِيَّةٌ لاصِقَةٌ بالذِّراعِ ليستْ منها؛ قال: والشَّظَى عظمٌ لاصِقٌ بالرُّكْبةِ، فإذا شَخَصَ قيل شَظِيَ الفرَسُ، وتَحَرُّكُ الشَّظَى كانتِشارِ العَصَب غيرَ أَنَّ الفرَسَ لانتِشارِ العَصَبِ أَشدُّ احْتِمالاً منه لتَحَرُّكِ الشَّظَى، وكذلك قال الأصمعي. ابن الأعرابي: الشَّظَى عَصَبةٌ دقِيقةٌ بين عَصَبَتي الوَظيف، وقال غيره: هو عُظَيْمٌ دقِيقٌ إذا زال عن موضعِهِ شَظِيَ الفَرسُ. وشَظِيَ الفرَسُ شَظىً، فهو شَظٍ: فُلِقَ شَظاهُ. والشَّظَى: انْشِقاقُ العَصَبِ؛ قال امرؤُ القيس:
ولم أَشْهَدِ الخَيْلَ المُغِيرَةَ بالضُّحى
على هَيْكَلٍ نَهْدِ الجُزَارَةِ جَوَّالِ
سَلِيمِ الشَّظى ، عَبْلِ الشَّوى، شَنِجِ النَّسا،
له حَجباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ
قال ابن بري: ومثله للأَغلبَ العِجلي:
ليس بذي واهِنَةٍ ولا شَظى
الأَصمعي: الشَّظى عُظَيْمُ مُلزَقٌ بالذِّراعِ، فإذا تحَرَّكَ من موضعِهِ قيل قد شَظِيَ الفرَسُ، بالكسر، وقد تشَظَّى وشَظَّاهُ هو. والشَّظِيَّة: عَظْمُ الساقِ، وكلُّ فِلْقَةٍ من شيءٍ شظِيَّةٌ. والشَّظِيَّة: شِقّة من خَشبٍ أَو قَصَبٍ أَو قِضّةٍ أَو عَظْمٍ. وفي الحديث: إن الله عز وجل لمّا أَرادَ أَن يَخْلُق لإبْلِيسَ نَسْلاً وزَوْجةً، أَلقى عليه الغَضَبَ فطارَتْ منه شَظِيّةٌ من نارٍ فخَلقَ منها امرأَتَه؛ ومنه حديث ابن عباسٍ: فطارَتْ منه شَظِيّةٌ ووَقعَتْ منه أُخرى من شِدَّةِ الغَضَب. والشَّظِيَّة: القوسُ. وقال أَبو حنيفة: الشّظِيَّةُ القَوسُ لأَنَّْ خشبَها شَظِيَتْ أَي فُلِقَتْ؛ قال ابن سيده: فأَما ما أَنشده ابن الأعرابي من قوله:
مَهاها السِّنانُ اليَعْمَليُّ فأَشْرَفَتْ
سَناسِنُ منها، والشَّظِيُّ لُزُوقُ
قال: فإنه قد زعم أَن الشَّظِيَّ جمع شَظىً، قال: وليس كذلك لأَن فَعَلاً ليس مما يُكسَّر على فَعِيلٍ إلاَّ أَن يكون اسماً للجمع فيكون من باب كِليبٍ وعَبيدٍ، وأَيضاً فإنه إذا كان الشَّظِيُّ جمع شَظىً والشَّظى لا محالة جمع شَظاةٍ، فإنما الشَّظيُّ جمعُ جمعٍ وليس بجمع، وقد بيَّنَّا أَنه ليس كلُّ جمع يُجمعُ؛ قال ابن سيده: والذي عندي أَن الشَّظِيَّ جمع شَظِيَّةٍ التي هي عظمُ الساقِ كما أَن رَكِيّاً جمع رَكِيَّةٍ. وتشَظَّى الشيءُ: تفَرَّقَ وتشَقَّق وتَطايَر شَظايا؛ قال: يا من رأَى لي بُنَيَّ اللَّذَيْن هما
كالدُّرَّتَيْن تشَظَّى عنهما الصَّدَفُ
وشَظَّاهُ هو، وتشَظَّى القومُ: تفَرَّقوا، قال:
فصَدّه، عن لعْلَعٍ وبارِقِ،
ضرْبٌ يُشَظّيهمْ على الخَنادقِ
أَي يفرِّقُهم ويَشُقُّ جمعَهم. وشَظَّيتُ القومَ تشْظِيَةً أَي فرَّقُتهم فتشَظَّوْا أَي تفرَّقُوا. وشَظِيَ القومُ إذا تفَرَّقُوا. والشَّظى من الناس: المَوالي والتِّباعُ. وشَظى القومِ: خلافُ صمِيمِهِمْ، وهم الأَتْباعُ والدُّخلاءُ عليهم بالحِلْف؛ وقال هَوْبَرٌ الحارثي:أَلا هل أَتى التَّيْمَ بنَ عبدِ مَناءَةٍ،
على الشَّنْءِ فيما بيننا، ابنِ تمِيمِ
بمَصْرَعِنا النُّعمانَ، يومَ تأَلَّبَتْ
علينا تميمٌ من شَظىً وصَميمِ
تَزَوَّد منَّا بين أُذْنَيهِ طَعنةً،
دَعَتْه إلى هابي الترابِ عَقيمِ
قوله: بمَصْرعِنا النُّعمانَ في موضع الفاعل بأَتى في البيت قبلَه، والباءُ زائدةٌ؛ ومثله قولُ امرئ القيس:
أَلا هل أَتاها، والحوادثُ جَمَّةٌ،
بأَن امرأَ القيسِ بنَ تَملِكَ بَيْقَرا؟
قال: ومثله قول الآخر:
أَلمْ يأْتيكَ، والأَنباءُ تَنْمي،
بما لاقتْ لَبُونُ بني زيادِ؟
والشَّظى: جبلٌ؛ أَنشد ثعلب:
أَلمْ ترَ عُصْمَ رُؤوس الشَّظى،
إذا جاءَ قانِصُها تجْلبُ؟
وهو الشَّظاءُ أَيضاً، ممدودٌ؛ قال عنترة
كمُدِلَّةٍ عَجْزاءَ تَلْحَمُ ناهِضاً،
في الوَكْرِ، مَوْقِعُها الشَّظاءُ الأَرْفعُ
وأَما الحديث الذي جاء عن عقبة بن عامر أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: تعَجَّبَ رَبُّك من راعٍ في شَظِيَّة يؤذِّنُ ويقيمُ الصلاة يخافُ مني قد غَفَرْتُ لعَبدي وأَدخلتهُ الجنة؛ فالشَّظِيَّةُ: فِنْديرةٌ من فَناديرِ الجبالِ، وهي قطعةٌ من رؤُوسها؛ عن الأَزهري، قال: وهي الشِّنْظِيةُ أَيضاً، وقيل: الشَّظِيَّةُ قِطعَةٌ مرتفعةٌ في رأْس الجبل. والشَّظِيَّةُ: الفِلْقةُ من العصا ونحوِها، والجمع الشَّظايا، وهو من التَّشَظِّي التَّشَعُّبِ والتَّشَقُّقِ؛ ومنه الحديث: فانشَظَت رَباعيةُ رسوِل الله، صلى الله عليه وسلم، أَي انكسرت. التهذيب: شَواظي الجبال وشَناظِيها هي الكِسَر من رؤوس الجبال كأَنها شُرَفُ المسجد، وقال: كأَنها شَظِيَّةٌ انشَظَتْ ولم تَنْقَسِمْ أي انكسرت ولم تنْفرِجْ. والشَّظِيَّة من الجبل: قِطْعةٌ قُطِعَت منه مثل الدار ومثل البيت، وجمعُها شَظايا، وأَصغر منها وأَكبر كما تكون. النَّضْرُ: الشَّظى الدَّبْرَةُ على إثرِ الدِّبْرةِ في المزْرَعة حتى تبلُغَ أَقْصاها، الواحِدُ شَظىً بدِبارِها، والجماعةُ الأَشْظِيةُ، قال: والشَّظى ربما كانت عشْر دَبَراتٍ، يُرْوى ذلك عن الشافعي.

##### Türkçe

**شَظَى** ölü **يَشْظِي** **شَظْياً**; ve **التهذيب**’de **شُظِيّاً**: şişti; böylece elleri ve ayakları **شَصا** gibi yükseldi; bunu **اللحياني** nakletti. **الأَصمعي**: **شَظَى** tulum **يَشْظِي** **شُظِيّاً** **شَصى** gibidir; bu, doldurulduğunda ayakları yükseldiği zamandır. Ve **الشَّظاةُ**: **الوَظيفِ**’e yapışık küçük bir kemiktir; ve **المحكم**’de: dizde; çoğulu **شَظىً**’dır. Ve denildi: **الشَّظَى** **الوَظِيفِ**’te küçük bir sinirdir; ve denildi: **الشَّظَى** kola yapışık küçük bir kemiktir; o gidince “binitin siniri **شَظِيَتْ**” denir. **أَبو عبيدة**: iki dirseğin başlarında bir iğne vardır; o, kola yapışık, ondan olmayan bir **شَظِيَّةٌ**’dir; dedi: ve **الشَّظَى** dize yapışık bir kemiktir; o dışarı fırlayınca “at **شَظِيَ**” denir. Ve **الشَّظَى**’nın hareketi, sinirin yayılması gibidir; ancak at, sinirin yayılmasına, **الشَّظَى**’nın hareketinden daha çok dayanır; **الأصمعي** de böyle dedi. **ابن الأعرابي**: **الشَّظَى** **الوَظيف**’in iki siniri arasında ince bir sinirdir. Başkası dedi: o, ince bir kemiktir; yerinden gidince at **شَظِيَ**. Ve at **شَظِيَ** **شَظىً**; o hâlde o **شَظٍ**’dir: onun **شَظاهُ**’u yarıldı. Ve **الشَّظَى**: sinirin yarılmasıdır; **امرؤُ القيس** dedi:
ولم أَشْهَدِ الخَيْلَ المُغِيرَةَ بالضُّحى
على هَيْكَلٍ نَهْدِ الجُزَارَةِ جَوَّالِ
سَلِيمِ الشَّظى ، عَبْلِ الشَّوى، شَنِجِ النَّسا،
له حَجباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ
**ابن بري** dedi: ve bunun benzeri **الأَغلبَ العِجلي**’nindir:
ليس بذي واهِنَةٍ ولا شَظى
**الأَصمعي**: **الشَّظى** kola yapıştırılmış küçük bir kemiktir; yerinden hareket edince “at **شَظِيَ**” denir, kesre ile; ve **تشَظَّى** olmuştur, ve onu o **شَظَّاهُ**. Ve **الشَّظِيَّة**: bacağın kemiğidir; ve bir şeyden her parça **شظِيَّةٌ**’dir. Ve **الشَّظِيَّة**: ağaçtan yahut kamıştan yahut **قِضّةٍ**’den yahut kemikten bir yarıktır. Ve hadiste: Allah عز وجل, İblis’e bir nesil ve bir eş yaratmak istediğinde, ona öfkeyi attı; böylece ondan ateşten bir **شَظِيّةٌ** uçtu; ondan karısını yarattı; ve ondan, İbn Abbas hadisi: ondan bir **شَظِيّةٌ** uçtu ve şiddetli öfkeden ondan bir başkası düştü. Ve **الشَّظِيَّة**: yaydır. Ve **أَبو حنيفة** dedi: **الشّظِيَّةُ** yaydır; çünkü onun ağacı **شَظِيَتْ** yani yarıldı; **ابن سيده** dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin şu sözünden naklettiğine gelince:
مَهاها السِّنانُ اليَعْمَليُّ فأَشْرَفَتْ
سَناسِنُ منها، والشَّظِيُّ لُزُوقُ
dedi: o, **الشَّظِيَّ**’nin **شَظىً**’nın çoğulu olduğunu iddia etmiştir; dedi: öyle değildir; çünkü **فَعَلاً**, ancak bir cem‘ ismi olursa **فَعِيلٍ** üzerine kırılmaz; o zaman **كِليبٍ** ve **عَبيدٍ** babından olur. Ayrıca, eğer **الشَّظِيُّ** **شَظىً**’nın çoğulu olursa ve **الشَّظى** zorunlu olarak **شَظاةٍ**’nin çoğulu ise, o hâlde **الشَّظيُّ** çoğulun çoğuludur ve çoğul değildir; ve biz, her çoğulun çoğullaştırılmadığını açıklamışızdır. **ابن سيده** dedi: bende olan şudur ki **الشَّظِيَّ**, bacağın kemiği olan **شَظِيَّةٍ**’nin çoğuludur; tıpkı **رَكِيّاً**’nın **رَكِيَّةٍ**’nin çoğulu olması gibi.

Ve şey **تشَظَّى**: dağıldı, yarıldı ve **شَظايا** olarak sıçradı; dedi:
يا من رأَى لي بُنَيَّ اللَّذَيْن هما
كالدُّرَّتَيْن تشَظَّى عنهما الصَّدَفُ
Ve onu o **شَظَّاهُ**. Ve kavim **تشَظَّى**: dağıldılar; dedi:
فصَدّه، عن لعْلَعٍ وبارِقِ،
ضرْبٌ يُشَظّيهمْ على الخَنادقِ
yani onları dağıtır ve topluluklarını yarar. Ve kavmi **شَظَّيتُ** **تشْظِيَةً** yani onları dağıttım; böylece **تشَظَّوْا** yani dağıldılar. Ve kavim, dağıldıklarında **شَظِيَ**. Ve insanlardan **الشَّظى**: mevalî ve tâbiler. Ve kavmin **شَظى**’sı: onların **صمِيمِهِمْ**’ine aykırı olanıdır; onlar, tâbiler ve onlara hilf ile dâhil olan yabancılardır. **هَوْبَرٌ الحارثي** dedi:
أَلا هل أَتى التَّيْمَ بنَ عبدِ مَناءَةٍ،
على الشَّنْءِ فيما بيننا، ابنِ تمِيمِ
بمَصْرَعِنا النُّعمانَ، يومَ تأَلَّبَتْ
علينا تميمٌ من شَظىً وصَميمِ
تَزَوَّد منَّا بين أُذْنَيهِ طَعنةً،
دَعَتْه إلى هابي الترابِ عَقيمِ
Onun sözü: **بمَصْرعِنا النُّعمانَ**, bir önceki beyitteki **أَتى**’nın fâil mevkiindedir; **الباءُ** zâiddir. Ve bunun benzeri **امرئ القيس**’in sözü:
أَلا هل أَتاها، والحوادثُ جَمَّةٌ،
بأَن امرأَ القيسِ بنَ تَملِكَ بَيْقَرا؟
dedi: ve bunun benzeri başkasının sözü:
أَلمْ يأْتيكَ، والأَنباءُ تَنْمي،
بما لاقتْ لَبُونُ بني زيادِ؟

Ve **الشَّظى**: bir dağdır; **ثعلب** inşad etti:
أَلمْ ترَ عُصْمَ رُؤوس الشَّظى،
إذا جاءَ قانِصُها تجْلبُ؟
Ve o, uzatılmış olarak **الشَّظاءُ** da olur; **عنترة** dedi:
كمُدِلَّةٍ عَجْزاءَ تَلْحَمُ ناهِضاً،
في الوَكْرِ، مَوْقِعُها الشَّظاءُ الأَرْفعُ

Ve **عقبة بن عامر**’den gelen hadise gelince: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, dedi: “Rabbin, bir **شَظِيَّة** içinde bir çobandan hayrete düşer; ezan okur ve namazı ikame eder; benden korkar; ‘kulumu bağışladım ve onu cennete soktum’.”; o hâlde **الشَّظِيَّة**: dağların **فِنْديرةٌ**’sidir; o, onların başlarından bir parçadır; **الأَزهري**’den. Dedi: ve o, **الشِّنْظِيةُ** de olur. Ve denildi: **الشَّظِيَّة** dağın başında yükselmiş bir parçadır. Ve **الشَّظِيَّة**: değnek ve benzerinden bir parçadır; çoğulu **الشَّظايا**’dır; ve o, dallanma ve yarılma olan **التَّشَظِّي**’dendir. Ve ondan hadiste: “Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, **رَباعيةُ**’si **فانشَظَت**” yani kırıldı. **التهذيب**: dağların **شَواظي**’si ve **شَناظِيها**’sı, dağ başlarından kırıklardır; sanki mescidin şerefeleri gibidir. Dedi: sanki o, **شَظِيَّةٌ**’dir; **انشَظَتْ** ve bölünmedi; yani kırıldı ve ayrılmadı. Ve dağdan **الشَّظِيَّة**: ondan kesilmiş bir parçadır; ev gibi ve hane gibi; çoğulu **شَظايا**’dır; ondan daha küçük ve daha büyük olur, olduğu gibi.

**النَّضْرُ**: **الشَّظى** ekinde, tarlada **الدِّبْرةِ**’nin ardından, en sonuna varıncaya kadar olan **الدَّبْرَةُ**’dir; tekili, onun **دِبارِها**’sıyla **شَظىً**’dır; topluluğu **الأَشْظِيةُ**’dir. Dedi: ve **الشَّظى** bazen on **دَبَراتٍ** olur; bu, **الشافعي**’den rivayet edilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ظ ي * * الشَّظِيَّةُ * الفلقة من العصا ونحوها والجمع * الشَّظايا * يقال * تَشَظَّى * الشيء إذا تطاير شظايا

##### Türkçe

* ش ظ ي * * **الشَّظِيَّةُ** * değnek ve benzeri şeyden kopan parça; çoğulu * **الشَّظايا** *; denir ki: * **تَشَظَّى** * şey, eğer **شظايا** olarak saçılıp dağıldıysa.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!الشَّظى : عُظَيْمٌ ) مُسْتدقٌّ ( لازِقٌ بالرُّكْبَةِ ) ؛ كما في المُحْكَم .
( أَو ) مُلْزَقٌ ( بالذِّراعِ ) ؛ كما في الصِّحاحِ عن الأصْمعي .
( أَو بالوَظِيفِ ) ؛ كما في الأساسِ .
( أَو عَصَبٌ صِغارٌ فيه ) ، أَي في الوَظيفِ ؛ كما في التهذيبِ .
( و ) *!شَظَى القوْمِ : خِلافُ صمِيمِهِم ، وهم ( أَتْباعُ القومِ والدُّخَلاءُ عليهم في الحِلْفِ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ وأَنْشَدَ :
بمَصْرَعِنا النُّعمانَ يومَ تأَلَّيَتْ
علينا تميمٌ من *!شَظَى وصَميم ِوفي المُحْكم : هم المَوالي والتِّباعُ .
( و ) *!الشَّظَى : ( الدَّبْرَةُ على أَثْرِ الدَّبْرَةِ في المزْرَعَةِ حتى تَبْلُغَ أَقْصاها ) ، والجَمْعُ *!أَشْظِيَةٌ ، ورُبَّما كانتْ عشْرَ دَبَراتٍ ؛ حكَاهُ ابنُ شُمَيْل عن الطائِفي ؛ كما في التَّهذيبِ .
( و ) في الصِّحاحِ عن الأصْمعي : وبعضُ النَّاسِ يَجْعلُ الشَّظَى ( انْشِقاقَ العَصَبِ ) ؛ وأَنْشَدَ لامْرىءِ القَيْسِ :

سَلِيمُ *!الشَّظَى عَبْلِ الشَّوى شَنِجُ النَّسا
له حَجباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِوفي التَّهْذيبِ : قالَ أَبو عُبيدَةَ : تحرُّكُ الشَّظَى كانْتِشارِ العَصَبِ غَيْر أنَّ الفرَسَ لانْتِشارِ العَصَبِ أَشَدُّ احْتمِالاً منه لتحرُّكِ الشَّظَى . ( *!كالتَّشَظِّي ) ؛ عن ابنِ سِيدَه .
( و ) *!الشَّظَى : ( جَبَلٌ ) ؛ قال الشَّاعِرُ :
أَلمْ تَرَ عُصْمَ رُؤُوس الشَّظى
إذا جاءَ قانِصُها تجْلبُ ؟ ( و ) في الصِّحاحِ عن الأصْمعي : فإذا تحرَّكَ *!الشَّظَى عن موْضِعِه قيلَ : ( شَظِيَ الفَرَسُ ، كرَضِيَ ) ، *!يَشْظَى ( *!شَظًى ) ، فهو *!شاظٍ ، إذا ( فُلِقَ شظاهُ ) . وكَذلكَ *!تَشَظَّى ، عن ابنِ سِيدَه .
وفي الأساسِ : *!شَظِيَ الفَرَسُ : دَوِي *!شَظاهُ .
( *!والشَّظِيَّةُ ) ، صَرِيحُه أنَّه بفتْحٍ فسكونٍ والصَّوابُ كغَنِيَّةٍ : ( القَوْسُ ) لأنَّ خَشَبَتَها *!شَظِيَتْ ، أَي فُلِقَتْ ، عن أَبي حنيفَةَ .
( و ) *!الشَّظِيَّةُ : ( عَظْمُ السَّاقِ .
( وكلُّ فِلْقَةٍ من شيءٍ ) : *!شَظِيَّةٌ ، كما في المُحْكم .
ومنه الحدِيثُ : ( إنَّ اللَّهَ تعالى لمَّا أَرادَ أَن يَخْلقَ لإبْلِيسَ نَسْلاً وزَوْجَةً أَلْقى عليه الغَضَبَ فطارَتْ منه *!شَظِيَّةٌ من نارٍ فخلقَ منها امْرأَتَه ) ، أَي فِلْقَةٌ .
وفي الصِّحاحِ : *!الشَّظيَّةُ الفِلْقَةُ من العَصا ونَحْوِها ، ( ج *!شَظايا ) .
وفي التَّهذيب : *!الشَّظِيَّةُ شقَّةٌ من خَشَبٍ أَو قَصَبٍ أَو فضَّةٍ أَو عَظْمٍ .
(*!وشَظِيٌّ ) ، كغَنِيَ ، جَمْعُ *!شَظِيَّةٍ التي هي عَظْمُ الساقِ ، مثْلُ رَكِيَ ورَكِيَّةٍ ، وهو اخْتِيارُ ابنِ سِيدَه ، وبه فسّرَ قَوْل الشاعِر :

مَحاها السِّنانُ اليَعْمَليُّ فأَشْرَفَتْ
سَناسِنُ منها *!والشظِيُّ لُزُوقُقالَ : وَزَعَمَ ابنُ الأَعرابي أنَّها جَمْعُ *!شَظىً ، وليسَ كَذلكَ لأنَّ فَعَلاً ليسَ ممَّا يُكَسَّر على فَعِيلٍ إلاَّ أَنْ يكونَ اسْماً للجَمْع فيكون من بابِ عَبيدٍ وكَليبٍ ، وأَيْضاً فإنَّه إذا كانَ جَمْع *!شَظىً ، *!والشَّظَى لا مَحالَة جَمْع شَظاةٍ ، فإنَّما *!الشَّظِيُّ جَمْعُ الجَمْعِ وليسَ بجَمْعٍ ، وقد بيَّنَّا أنَّه ليسَ كلُّ جَمْعٍ يُجْمَعُ .
( و ) *!الشَّظِيَّةُ : ( فِنْدِيرةُ الجَبَلِ ) ، كأنَّها *!شَظِيَّةٌ *!انْشَظَتْ ولم تَنْفَصِمْ ، أَي انْكَسَرَتْ ولم تَنْفَرج ، وأَيْضاً قطْعَةٌ قُطِعَتْ منه كالدَّارِ والبيتِ . وبه فسِّر الحديثُ : ( تَعَجَّبَ رَبُّكَ من راعٍ في *!شَظِيَّة يؤذِّنُ ويقيمُ الصَّلاةَ ) ؛ والجمْعُ *!الشَّظايا .
( *!كالشِّظْيَةِ ، بالكسْرِ ) ، هكذا في سائِرِ النُّسخِ والصَّوابُ *!كالشِّنْظِيَة بزِيادَةِ النونِ ، كما هو نَصّ التَّهْذيب ، وذَكَرَه الهَروي في الغَرِيبَيْن أَيْضاً .
( *!وتَشَظَّى العُودُ ) : تَشَقَّق ؛ كما في الأَساسِ .
وفي الصِّحاح : *!تَشَظَّى الشيءُ إذا ( تَطَايَرَ *!شَظايا ) ؛ وأَنْشَدَ لفرْوَةَ بنْت أبان :
يا مَنْ أَحسَّ بُنَيَّيَّ اللَّذَيْن هما
كالدُّرَّتَيْنِ *!تَشَظَّى عنهما الصَّدَفُوفي الأساسِ : تَشَظَّى اللُّؤلؤُ عن الصَّدَفِ ، مجازٌ .
( *!وأَشْظاهُ : أَصاب *!شَظاهُ ) .
قالَ الصَّاغاني : والقِياسُ *!شَظَاه .
( ووادِي *!الشَّظَا : م ) مَعْروفٌ .
( *!والتَّشْظِيَةُ : التَّفْرِيقُ ) ؛ قالَ الشَّاعرُ :
فصَدَّه عن لعْلَعٍ وبارِقِ
ضرْبٌ *!يُشَظّيهمْ على الخَنادِقِأَي يفرِّقُهم ويَشُقُّ جَمْعهم ؛ وهو مجازٌ .

( و ) *!الشَّظِيُّ ، ( كغَنِيَ : ع ) ؛ نقلَهُ الصّاغانيّ .
( *!وشَظِيَ المَيِّتُ ) : مثْلُ ( شَصِيَ ) ، ضَبَطَه كرَضِيَ ، والصَّوابُ *!شَظَى *!يَشْظِي *!شُظِيّاً مِن حَدِّ رَمَى كشَصَا ، كما هو نَصُّ الأزْهري .
وكذلكَ *!شَظِيَ السَّقاءُ *!يَشْظَى وهو إذا مُلِىءَ فارْتَفَعَتْ قَوائِمُه .
( *!والشَّنْظاةُ : رأْسُ الجَبَلِ ) ، كأنَّه شرفَةُ مَسْجدٍ ؛ والجَمْعُ *!الشَّناظِي ؛ نقلَهُ الأزْهري .
وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!شَظِيَ الفرَسُ *!تَشْظِيةً : جَعَلَه يفلق *!شَظاهُ .
*!والتِّشَظِّي : التفرُّقُ والتَّشَقُّقُ .
*!وشَظِيَ العُودُ : فُلِقَ .
*!وانْشَظَتِ الرّباعيَّةُ : انْكَسَرَتْ .
*!والشَّظاءُ ، كسَماءٍ : جَبَلٌ ؛ قالَ عنترَةُ :
كمُدِلّةٍ عَجْزاءَ تَلْحَمُ نَاهِضاً
في الوَكْرِ مَوْقِعُها *!الشَّظاءُ الأَرْفَعُ *!وشَواظِي الجِبالِ رُؤوسُها .
وقالَ أَبو عبيدَةَ في رُؤُوسِ المرْفَقَيْن إبْرَةٌ ، وهي *!شَظِيَّةٌ لازقَةٌ بالذِّراعِ ليسْتَ منها .
*!والشِّظِيُّ ، بكسْرَتَيْن مع تَشْديدِ الياءِ : جَمْعُ *!شَظِيَّةٍ ، كغَنِيَّةٍ ، للفلْقَةِ ، عن الكِسائي نقلَهُ الصَّغاني .

##### Türkçe

: ( ى ( **الشَّظى** : iri kemik ) ince-uzun (dize yapışık)؛ **المُحْكَم**’de olduğu gibi.
( veya ) yapıştırılmış (kol’a)؛ **الصِّحاح**’ta **الأصْمعي**’den (naklen) olduğu gibi.
( veya **الوَظِيف**’e )؛ **الأساس**’ta olduğu gibi.
( veya onda küçük sinirler ) yani **الوَظيف**’te؛ **التهذيب**’de olduğu gibi.
( ve ) **شَظَى القوْمِ** : onların özlerinin zıddı; onlar (kavmin tâbileri ve antlaşmada onlara sonradan karışan yabancılar)dır؛ onu **الجوهريُّ** nakletti ve şu beyti okudu:
بمَصْرَعِنا النُّعمانَ يومَ تأَلَّيَتْ
علينا تميمٌ من **شَظَى** وصَميم
Ve **المُحْكم**’de: onlar mevlâlar ve tâbiler(=bağlılar)dır.
( ve ) **الشَّظَى** : (tarlada, en sonuna varıncaya kadar, bir iz sürümün ardından gelen sürüm çizgisi)dir; çoğulu **أَشْظِيَةٌ**’dir; bazen on sürüm çizgisi olurdu؛ onu **ابنُ شُمَيْل** **الطائِفي**’den nakletti؛ **التَّهذيب**’de olduğu gibi.
( ve ) **الصِّحاح**’ta **الأصْمعي**’den: insanların bir kısmı **الشَّظَى**’yı (sinirin yarılması) yapar(=öyle kabul eder)؛ ve **امْرىءِ القَيْسِ**’in şu beytini okudu:

سَلِيمُ **الشَّظَى** عَبْلِ الشَّوى شَنِجُ النَّسا
له حَجباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ
Ve **التَّهْذيب**’de: **أَبو عُبيدَةَ** dedi: **الشَّظَى**’nın hareketi, sinirin yayılması gibidir; ancak at, sinirin yayılmasına, **الشَّظَى**’nın hareketine olduğundan daha şiddetli bir şekilde dayanır. ( **كالتَّشَظِّي** )؛ **ابنِ سِيدَه**’den.
( ve ) **الشَّظَى** : (dağ)dır؛ şair dedi ki:
أَلمْ تَرَ عُصْمَ رُؤُوس الشَّظى
إذا جاءَ قانِصُها تجْلبُ ؟
( ve ) **الصِّحاح**’ta **الأصْمعي**’den: **الشَّظَى** yerinden hareket ederse şöyle denir: ( **شَظِيَ الفَرَسُ** , **رَضِيَ** gibi ), **يَشْظَى** ( **شَظًى** )، o halde o **شاظٍ**’dır; (onun **شظاهُ**’u yarıldı) ise. Ve aynı şekilde **تَشَظَّى**؛ **ابنِ سِيدَه**’den.
Ve **الأساس**’ta: **شَظِيَ الفَرَسُ** : onun **شَظاهُ**’u ağrıdı.
( **والشَّظِيَّةُ** )؛ onun açık ifadesi, fetha sonra sükûn iledir; doğru olan **غَنِيَّةٍ** gibi(=şeddeli yâ ile)dir: (yay)dır; çünkü onun ağacı **شَظِيَتْ** yani yarıldı؛ **أَبي حنيفَةَ**’den.
( ve ) **الشَّظِيَّةُ** : (bacağın kemiği)dir.
( ve her şeyden bir parça ) : **شَظِيَّةٌ**’dir؛ **المُحْكم**’de olduğu gibi.
Ondan hadis: (Şüphesiz Allah Teâlâ, İblîs’e bir nesil ve bir eş yaratmak isteyince, ona gazabı attı; ondan ateşten bir **شَظِيَّةٌ** uçtu; ondan da onun karısını yarattı)؛ yani bir parça.
Ve **الصِّحاح**’ta: **الشَّظيَّةُ** değnek ve benzeri şeylerden olan parçadır؛ (çoğ. **شَظايا**).
Ve **التَّهذيب**’de: **الشَّظِيَّةُ** odun yahut kamış yahut gümüş yahut kemikten bir yarıktır(=dilimdir).
( **وشَظِيٌّ** )، **غَنِيَ** gibi; bacağın kemiği olan **شَظِيَّةٍ**’nin çoğuludur؛ **رَكِيَ** ve **رَكِيَّةٍ** gibi; bu, **ابنِ سِيدَه**’nin tercihidir; ve onunla şairin sözü tefsir edildi:

مَحاها السِّنانُ اليَعْمَليُّ فأَشْرَفَتْ
سَناسِنُ منها **والشظِيُّ** لُزُوقُ
Dedi ki: **ابنُ الأَعرابي** onun **شَظىً**’nın çoğulu olduğunu zannetti; öyle değildir; çünkü **فَعَلاً** vezni, ancak cem‘ ismi olursa **عَبيدٍ** ve **كَليبٍ** babından olmak üzere **فَعِيلٍ** üzerine kırılmaz. Ayrıca, eğer **شَظىً**’nın çoğulu olursa, **الشَّظَى** zorunlu olarak **شَظاةٍ**’nin çoğuludur; o halde **الشَّظِيُّ** çoğulun çoğuludur, çoğul değildir; ve biz, her çoğulun çoğullaştırılmadığını açıklamıştık.
( ve ) **الشَّظِيَّةُ** : (dağın çıkıntılı parçası)dır؛ sanki o, kopmayıp yarılmış bir **شَظِيَّةٌ**’dir؛ yani kırıldı ve ayrılmadı; ayrıca ondan kesilmiş bir parça, ev ve oda gibi. Ve onunla hadis tefsir edildi: (Rabbin, bir **شَظِيَّة** içinde ezan okuyan ve namazı ikame eden bir çobana şaştı)؛ çoğulu **الشَّظايا**’dır.
( **كالشِّظْيَةِ ، بالكسْرِ** )؛ diğer nüshalarda böyle(geçer); doğru olan, nûn ziyadesiyle **كالشِّنْظِيَة**’dir؛ bu, **التَّهْذيب**’in nassıdır; ve **الهَروي** onu **الغَرِيبَيْن**’de de zikretti.
( **وتَشَظَّى العُودُ** ) : çatladı؛ **الأَساس**’ta olduğu gibi.
Ve **الصِّحاح**’ta: **تَشَظَّى** şey, ( **شَظايا** saçıldı) ise؛ ve **فرْوَةَ بنْت أبان**’ın şu beytini okudu:
يا مَنْ أَحسَّ بُنَيَّيَّ اللَّذَيْن هما
كالدُّرَّتَيْنِ **تَشَظَّى** عنهما الصَّدَفُ
Ve **الأساس**’ta: inci, sedefden **تَشَظَّى** etti; mecazdır.
( **وأَشْظاهُ** : onun **شَظاهُ**’una isabet etti ).
**الصَّاغاني** dedi ki: kıyas **شَظَاه**’dır.
( ve **وادِي الشَّظَا** : م ) bilinen(=meşhur)dur.
( **والتَّشْظِيَةُ** : ayırma(=tefrik)dir )؛ şair dedi ki:
فصَدَّه عن لعْلَعٍ وبارِقِ
ضرْبٌ **يُشَظّيهمْ** على الخَنادِقِ
Yani onları ayırır ve topluluklarını yarar؛ bu mecazdır.

( ve ) **الشَّظِيُّ** ، ( **غَنِيَ** gibi: ع )؛ onu **الصّاغانيّ** nakletti.
( **وشَظِيَ المَيِّتُ** ) : ( **شَصِيَ** ) gibidir; onu **رَضِيَ** gibi ضبط etti; doğru olan, **الأزْهري**’nin nassı üzere, **شَظَى** **يَشْظِي** **شُظِيّاً**’dır; **رَمَى**’nın haddi üzere **شَصَا** gibi.
Ve aynı şekilde **شَظِيَ السَّقاءُ** **يَشْظَى**; o, doldurulunca ayakları yükselirse(=dikleşirse)dir.
( **والشَّنْظاةُ** : dağın başı)dır؛ sanki o, bir mescidin şerefesi gibidir؛ çoğulu **الشَّناظِي**’dir؛ onu **الأزْهري** nakletti.
Ve ona ilâve olarak istidrâk olunan(=eklenen) şeyler: **شَظِيَ الفرَسُ** **تَشْظِيةً** : onu, **شَظاهُ**’unu yarar hale getirdi.
**والتِّشَظِّي** : ayrılma ve çatlama.
**وشَظِيَ العُودُ** : yarıldı.
**وانْشَظَتِ الرّباعيَّةُ** : kırıldı.
**والشَّظاءُ** ، **سَماءٍ** gibi: dağdır؛ **عنترَةُ** dedi ki:
كمُدِلّةٍ عَجْزاءَ تَلْحَمُ نَاهِضاً
في الوَكْرِ مَوْقِعُها **الشَّظاءُ** الأَرْفَعُ
**وشَواظِي** dağların, onların başlarıdır.
Ve **أَبو عبيدَةَ** dirseklerin başlarında bir iğne(=sivri kemik) vardır dedi; o, kola yapışık bir **شَظِيَّةٌ**’dir; ondan değildir(=kolun aslından sayılmaz).
**والشِّظِيُّ** ، iki kesre ile ve yâ’nın şeddelenmesiyle: parça için, **غَنِيَّةٍ** gibi, **شَظِيَّةٍ**’nin çoğuludur؛ **الكِسائي**’den; onu **الصَّغاني** nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: شظى

شَظِىَ
1 شَظِىَ ذ , [aor. and inf. n. as in the next sentence,] said of a stick, or branch, or piece of wood, [&c.,] It was, or became, split. (AHn, TA.) ― -b2- Said of a horse, (As, S, Mgh, K,) aor. شَظَىَ , inf. n. شَظًى, (K,) His شظى, (As, S, Mgh, K,) i. e. the small bone called الشَّظَى, (As, S, Mgh, *) moved from its place, (As, S, Mgh,) or became displaced, syn. زُوِىَ, (A, TA,) or became unsteady, or wabbling: (K:) and so ↓ تشظّى, (K, TA,) this latter on the authority of ISd: (TA:) or [the inf. n.] شَظًى, accord. to some, signifies the sinews' becoming split, or slit: (As, S, Mgh:) or شَظًى has this meaning also; (K;) and so ↓ تَشَظّ. (ISd, K, TA.) -A2- Accord. to the K, شَظِىَ, said of a corpse, is syn. with شَصِىَ: but correctly, the former verb is شَظَى, aor. شَظِىَ , inf. n. شُظِىٌّ, and the latter verb is شَصَا [q. v.], as they are said to be by Az: and in like manner, شَظِى, aor. شَظِىَ , is said of a سِقَآء [or skin for water or milk], meaning It being filled, its legs became raised, or raised high. (TA.)

شظّى
2 شظّى ذ , (TA,) inf. n. تَشْظِيَةٌ, (K, TA,) He separated into several, or many, portions or divisions; or dispersed, or scattered; (K, * TA;) [a thing; or] (tropical:) a company of men. (TA.) ― -b2- And He made [a horse] to be such that his شظى (شَظَاهُ) became unsteady, or wabbling. (TA.)

اشظاهُ
4 اشظاهُ ذ He, or it, hit, or hurt, his شظى (شَظَاهُ): (K:) Sgh says, by rule it should be شَظَاهُ [i. e. the verb should be thus, being derived from الشَّظَى, like قَفَاهُ from القَفَا]. (TA.)

تشظّى
5 تشظّى ذ , said of a stick, or branch, or piece of wood, (A, Msb, K, TA,) or of a thing, (S, TA,) It split, or became split, in pieces, or in several or many places: (A, Msb, TA:) or it became scattered, or dispersed, in splinters, or pieces split off: (S, K:) and it [i. e. anything, nothing in particular being specified,] became separated into several, or many, portions or divisions; or dispersed, or scattered. (TA.) One says also, تشظّى اللُّؤْلُؤُ عَنِ الصَّدَفِ (tropical:) [The pearls became separated, or scattered, from the oyster-shells]. (A, TA.) See also 1, in two places.

انشظى
7 انشظى ذ It broke, or became broken. (TA.) One says, انشظت الرَّبَاعِيَةُ The [tooth called the] رباعية broke, or became broken. (TA.)

شَظًى
شَظًى ذ , of a staff, or stick, The like of a لِيطَة [i. e. a piece, or sharp piece, of the exterior portion], that enters into the hand, and wounds it. (Ham p. 474. [But شَظِيَّةٌ is more commonly used in this and similar senses.]) ― -b2- A small bone, (عُظَيْمٌ, K, TA, [in the CK عَظْمٌ, i. e. a bone, and so in my copy of the Mgh,]) or a slender small bone, (As, S,) adhering to the ذِرَاع [here app. meaning the arm-bone of a horse], (As, S, K,) or to the bone of the ذِرَاع, (Mgh,) which sometimes moves from its place; (As, S, Mgh; [see شَظِيَّةٌ;]) or to the knee; (K;) thus in the M; (TA;) or to the وَظِيف [app. here meaning the fore shank of a horse]; (K;) thus in the A: (TA:) or certain small sinews (عَصَب) therein; (K;) i. e. in the وظيف; thus in the T. (TA.) AO says that تَحَرُّكُ الشَّظَى [i. e. The motion of the شظى from its place (see 1)] is like what is termed اِنْتِشَارُ العَصَبِ, except that the horse has more power of endurance of the latter than of the former. (T, TA.) ― -b3- And Portions of a thing that are separated, or dispersed, or scattered. (Har p. 160.) It is said by ISd to be a pl. [or rather it is a coll. gen. n.] of which the sing. [or n. un.] is شَظَاةٌ. (TA.) ― -b4- Also A portion of fur upon the mark left by a gall, or sore, on the back [of a camel], such as reaches the utmost extent thereof: (K, accord. to the TA: [الشَّظَى being there expl. by the words الوبرة على اثر الدبرة حتى تبلغ اقصاها: in the CK, and in my MS. copy of the K, الدَّبَرَةُ على أَثَرِ الدَّبَرَةِ فى المَزْرَعَةِ حَتَّى تَبْلُغَ أَقْصَاهَا; which Freytag renders “ sulcus ad latus alterius in arvo ductus, ut ejus extremum attingeret; ” but which, I think, evidently presents a mistranscription and an interpolation:]) the pl. is أَشْظِيَةٌ: and sometimes there are ten [?] portions of fur [of this description, app. meaning, upon one camel: the word that I here render “ ten ” is more like عشه than عشر; but the final letter, as is often the case in the MS. of the TA, is written in a form differing little from a common form of ر]: mentioned by ISh, from Et-Tلïfee; as is said in the T. (TA.) ― -b5- Also (assumed tropical:) The followers, and incorporated confederates, of a people, or party; (S, K;) contr. of the صَمِيم thereof: (S:) or the freedmen and followers. (M, TA.)

شَظِىٌّ
شَظِىٌّ ذ and شِظِىٌّ: see the next paragraph.

شِظِيَّةٌ
شِظِيَّةٌ ذ A splinter, or piece split off, (T, S, M, Mgh, Msb, K,) of a staff, or stick, and the like, (S,) or of wood, (T, Mgh, Msb,) and the like, (Msb,) or of a reed, or cane, (T, Mgh,) or of silver, (T, TA,) or of bone, (T, Mgh,) or of anything: (M, K:) pl. شَظَايَا (S, Msb, K, &c.) and ↓ شَظِىٌّ, (K,) [or rather this is a coll. gen. n.,] like as رَكِىٌّ is of رَكِيَّةٌ, (TA,) or a quasi-pl. n., like عَبِيدٌ, improperly said by IAar to be pl. of شَظًى, (ISd, TA,) and ↓ شِظِىٌّ, (K, TA, [in the latter as omitted in the K, with kesr to the ش on account of the same vowel-sound following,]) mentioned by Sgh, from Ks. (TA.) AO terms the اـِبْرَة [q. v.] at the head of the elbow [of the horse] a شَظِيَّة adhering to the ذِرَاع, but not [forming a portion] of it. (TA. [See شَظًى.]) ― -b2- Also A bow: (K:) because its wood is split: on the authority of AHn. (TA.) ― -b3- And The shankbone. (K.) ― -b4- And A great mass of rock wrenched from the side of a mountain; (K, TA;) as though it were a piece split off, broken [off] but not parted so as to form an interstice, or a gap: and also a piece cut from a mountain, like a house or a tent: and it is said in the copies of the K that شِظْيَةٌ, with kesr, signifies the same; but the word is correctly ↓ شِنْظِيَةٌ, with an augmentative ن as in the T, and mentioned also by Hr in the “ Ghareebeyn: ” pl. of the former شَظَايَا. (TA.) ― -b5- See also شَنْظَاةٌ.

شَاظٍ
شَاظٍ ذ part. n. of شَظِىَ [q. v.] said of a horse. (TA.)

شَنْظَاةٌ
شَنْظَاةٌ ذ The head, or top, of a mountain, (K, TA,) [and so ↓ شَظِيَّةٌ, (Freytag, from the Deewلn of the Hudhalees,)] resembling the شُرْفَة [q. v.] of a mosque: pl. شَنَاظٍ: and الجِبَالِ ↓ شَوَاظِى [likewise] signifies the heads, or tops, of the mountains. (TA.)

شِنْظِيَةٌ
شِنْظِيَةٌ ذ : see شَظِيَّةٌ, near the end.

شَوَاظِى الجِبَالِ
شَوَاظِى الجِبَالِ ذ : see شَنْظَاةٌ.

مَشْظًى
[ مَشْظًى ذ , pl. مَشَاظِى, A fragment of wood: (Freytag, from the Deewلn of Jereer:) but the pl., when indeterminate, is correctly مَشَاظٍ.]

##### Türkçe

**شَظِىَ**
1 **شَظِىَ** ذ, [muzârîsi ve mastarı bir sonraki cümledeki gibidir,] bir değnek, yahut dal, yahut tahta parçası, [&c.,] hakkında söylenir: Yarılmış idi, yahut yarılmış oldu. (AHn, TA.) ― -b2- Bir at hakkında söylenir, (As, S, Mgh, K,) muzârîsi **شَظَىَ**, mastarı **شَظًى**, (K,) onun **شظى**’sı, (As, S, Mgh, K,) yani **الشَّظَى** denilen küçük kemik, (As, S, Mgh, *) yerinden hareket etti, (As, S, Mgh,) yahut yerinden çıktı, eş anlamlısı **زُوِىَ**, (A, TA,) yahut sallantılı oldu, yahut sendeledi: (K:) ve bunun gibi ↓ **تشظّى**, (K, TA,) bu ikincisi ISd’nin rivayetine göre: (TA:) yahut [mastarı] **شَظًى**, bazılarına göre, sinirlerin yarılması, yahut yarık hâline gelmesi demektir: (As, S, Mgh:) yahut **شَظًى** bu mânayı da taşır; (K;) ve bunun gibi ↓ **تَشَظّ**. (ISd, K, TA.) -A2- K’ye göre, **شَظِىَ**, bir ceset hakkında söylenince, **شَصِىَ** ile eş anlamlıdır: fakat doğru olan, birinci fiilin **شَظَى** olmasıdır, muzârîsi **شَظِىَ**, mastarı **شُظِىٌّ**; ikinci fiil ise **شَصَا**’dır [bkz.], Az’a göre böyle denildiği üzere: ve aynı şekilde, **شَظِى**, muzârîsi **شَظِىَ**, bir **سِقَآء** [yahut su veya süt için tulum] hakkında söylenir; mânası: Doldurulunca, ayakları yükseldi, yahut çok yükseldi. (TA.)

**شظّى**
2 **شظّى** ذ, (TA,) mastarı **تَشْظِيَةٌ**, (K, TA,) onu birkaç, yahut birçok, parça veya kısma ayırdı; yahut dağıttı, yahut saçtı; (K, * TA;) [bir şeyi;] yahut (mecazen:) bir erkekler topluluğunu. (TA.) ― -b2- Ve [bir atı] onun **شظى**’sı (**شَظَاهُ**) sallantılı, yahut sendeleyen, olacak şekilde yaptı. (TA.)

**اشظاهُ**
4 **اشظاهُ** ذ O, yahut o şey, onun **شظى**’sına (**شَظَاهُ**) vurdu, yahut onu incitti: (K:) Sgh der ki, kaideye göre **شَظَاهُ** olmalıydı [yani fiil böyle olmalıydı; **الشَّظَى**’dan türemiş olarak, **القَفَا**’dan **قَفَاهُ** gibi]. (TA.)

**تشظّى**
5 **تشظّى** ذ, bir değnek, yahut dal, yahut tahta parçası, (A, Msb, K, TA,) yahut bir şey hakkında, (S, TA,) parça parça yarıldı, yahut birkaç yahut birçok yerden yarılmış oldu: (A, Msb, TA:) yahut kıymıklar hâlinde, yahut kopmuş parçalar hâlinde dağıldı, yahut saçıldı: (S, K:) ve o [yani herhangi bir şey, belirli bir şey zikredilmeksizin] birkaç, yahut birçok, parça veya kısma ayrıldı; yahut dağıldı, yahut saçıldı. (TA.) Şöyle de denir: **تشظّى اللُّؤْلُؤُ عَنِ الصَّدَفِ** (mecazen:) [İnciler istiridye kabuklarından ayrıldı, yahut saçıldı]. (A, TA.) Ayrıca 1’e bak, iki yerde.

**انشظى**
7 **انشظى** ذ Kırıldı, yahut kırılmış oldu. (TA.) Şöyle denir: **انشظت الرَّبَاعِيَةُ** [**رباعية** denilen] diş kırıldı, yahut kırılmış oldu. (TA.)

**شَظًى**
**شَظًى** ذ, bir asa, yahut değnek hakkında: **لِيطَة** benzeri [yani dış kısmın bir parçası, yahut keskin bir parçası] ki ele girer ve onu yaralar. (Ham s. 474. [Fakat **شَظِيَّةٌ** bu ve benzeri mânalarda daha yaygın kullanılır.]) ― -b2- Küçük bir kemik, (**عُظَيْمٌ**, K, TA, [CK’de **عَظْمٌ**, yani bir kemik, ve Mgh nüshamda da böyledir,]) yahut ince küçük bir kemik, (As, S,) **ذِرَاع**’a [burada görünüşe göre bir atın kol kemiği mânasında] yapışık, (As, S, K,) yahut **ذِرَاع**’ın kemiğine, (Mgh,) ki bazen yerinden hareket eder; (As, S, Mgh; [bkz. **شَظِيَّةٌ**;]) yahut dize; (K;) M’de böyledir; (TA;) yahut **وَظِيف**’e [burada görünüşe göre bir atın ön incik kısmı mânasında]; (K;) A’da böyledir: (TA:) yahut oradaki bazı küçük sinirler (**عَصَب**); (K;) yani **وظيف**’te; T’de böyledir. (TA.) AO der ki: **تَحَرُّكُ الشَّظَى** [yani **شظى**’nın yerinden hareketi (bkz. 1)] **اِنْتِشَارُ العَصَبِ** diye adlandırılan şeye benzer; ancak atın ikincisine dayanma gücü birincisine göre daha fazladır. (T, TA.) ― -b3- Ve bir şeyin ayrılmış, yahut dağılmış, yahut saçılmış parçaları. (Har s. 160.) ISd tarafından bunun bir çoğul olduğu söylenir [daha doğrusu bir cins topluluk ismidir]; bunun tekili [yahut birim ismi] **شَظَاةٌ**’dır. (TA.) ― -b4- Ayrıca, [bir devenin] sırtındaki bir yara, yahut bere izi üzerinde bulunan, onun en uç sınırına kadar ulaşan bir yün parçası: (K, TA’ya göre: [orada **الشَّظَى** şu sözlerle açıklanmıştır: الوبرة على اثر الدبرة حتى تبلغ اقصاها: CK’de ve K’nin yazma nüshamda: الدَّبَرَةُ على أَثَرِ الدَّبَرَةِ فى المَزْرَعَةِ حَتَّى تَبْلُغَ أَقْصَاهَا;]) çoğulu **أَشْظِيَةٌ**’dir: ve bazen [??] yün parçası olur: ISh tarafından Et-Tلïfee’den naklen zikredilmiştir; T’de söylendiği üzere. (TA.) ― -b5- Ayrıca (mecazen kabul edilerek:) bir kavmin yahut fırkanın tâbileri ve katılmış müttefikleri; (S, K;) onun **صَمِيم**’inin zıddı: (S:) yahut azatlılar ve tâbiler. (M, TA.)

**شَظِىٌّ**
**شَظِىٌّ** ذ ve **شِظِىٌّ**: bir sonraki paragrafa bak.

**شِظِيَّةٌ**
**شِظِيَّةٌ** ذ Bir kıymık, yahut kopmuş parça, (T, S, M, Mgh, Msb, K,) bir asa yahut değnek ve benzeri şeyden, (S,) yahut ağaçtan, (T, Mgh, Msb,) ve benzerinden, (Msb,) yahut kamıştan, (T, Mgh,) yahut gümüşten, (T, TA,) yahut kemikten, (T, Mgh,) yahut herhangi bir şeyden: (M, K:) çoğulu **شَظَايَا** (S, Msb, K, &c.) ve ↓ **شَظِىٌّ**, (K,) [daha doğrusu bu bir cins topluluk ismidir,] tıpkı **رَكِىٌّ**’nin **رَكِيَّةٌ** için olması gibi, (TA,) yahut **عَبِيدٌ** gibi bir sözde-çoğul isimdir; IAar tarafından yanlış olarak **شَظًى**’nın çoğulu denilmiştir, (ISd, TA,) ve ↓ **شِظِىٌّ**, (K, TA, [ikincisinde K’de hazfedilmiş olarak, ardından aynı sesli harf geldiği için **ش**’ye kesra ile,]) Sgh tarafından Ks’den naklen zikredilmiştir. (TA.) AO, [bkz.] **اـِبْرَة**’yi, [atın] dirseğinin başındaki, **ذِرَاع**’a yapışık fakat ondan [bir parça] olmayan bir **شَظِيَّةٌ** diye adlandırır. (TA. [Bkz. **شَظًى**.]) ― -b2- Ayrıca bir yay: (K:) çünkü onun ağacı yarılmıştır: AHn rivayetine göre. (TA.) ― -b3- Ve incik kemiği. (K.) ― -b4- Ve bir dağın yanından koparılıp alınmış büyük bir kaya kütlesi; (K, TA;) sanki kopmuş bir parça, kırılmış [kopmuş] fakat aralık yahut gedik oluşturacak şekilde ayrılmamış gibidir: ve ayrıca bir dağdan kesilmiş, ev yahut çadır gibi bir parça: ve K nüshalarında kesra ile **شِظْيَةٌ**’nin aynı mânaya geldiği söylenir; fakat kelime doğru olarak ↓ **شِنْظِيَةٌ**’dir; T’deki gibi artırma **ن** ile, ve Hr tarafından “Ghareebeyn”de de zikredilmiştir: birincisinin çoğulu **شَظَايَا**’dır. (TA.) ― -b5- Ayrıca **شَنْظَاةٌ**’ya bak.

**شَاظٍ**
**شَاظٍ** ذ, **شَظِىَ**’nın [bkz.] ism-i fâilidir; bir at hakkında söylenir. (TA.)

**شَنْظَاةٌ**
**شَنْظَاةٌ** ذ Bir dağın başı, yahut tepesi, (K, TA,) [ve bunun gibi ↓ **شَظِيَّةٌ**, (Freytag, Hudhaleelilerin Dîvânı’ndan,)] bir mescidin **شُرْفَة**’sine [bkz.] benzer: çoğulu **شَنَاظٍ**’dır: ve **الجِبَالِ** ↓ **شَوَاظِى** [keza] dağların başları, yahut tepeleri, mânasına gelir. (TA.)

**شِنْظِيَةٌ**
**شِنْظِيَةٌ** ذ: sonlara yakın, **شَظِيَّةٌ**’ye bak.

**شَوَاظِى الجِبَالِ**
**شَوَاظِى الجِبَالِ** ذ: **شَنْظَاةٌ**’ya bak.

**مَشْظًى**
[ **مَشْظًى** ذ, çoğulu **مَشَاظِى**, bir odun parçası: (Freytag, Jereer’in Dîvânı’ndan:) fakat çoğul, nekre olunca, doğru olarak **مَشَاظٍ**’dır.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَظِيَ
شَظِيَ A ( n. ac. شَظَي 4 ),
a.  Was split ( wood ).

شَظَّيَ
شَظَّيَ II ,
a.  Divided, dispersed.

تَشَظَّيَ
تَشَظَّيَ V ,
a.  see I .

شَظًى
شَظًى [ 4 ],
a.  Small bone.

b.  Adherents, partizans.

شَظِيَّة
شَظِيَّة [ 25t ],
a.  Splinter.

##### Türkçe

شَظِيَ
**شَظِيَ** A (isim-aksiyon **شَظَي** 4),
a. (Odun) yarıldı.

شَظَّيَ
**شَظَّيَ** II,
a. Böldü, dağıttı.

تَشَظَّيَ
**تَشَظَّيَ** V,
a. I’e bak.

شَظًى
**شَظًى** [4],
a. Küçük kemik.

b. Taraftarlar, yandaşlar.

شَظِيَّة
**شَظِيَّة** [25t],
a. Kıymık.
