# شظي — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B8%D9%8A/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شظي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B8%D9%8A.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: شظي

(باب الشين والظاء وما يثلثهما)
(شظف) الشين والظاء والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على الشّدّة في العيشِ وغيره. والأصل من ذلك الشَّظيف * من الشَّجر: الذي لم يجِدْ رِيَّهُ  فيبِس وصلُب، فيقال من هذا: فلانٌ هو في شَظَف من العَيش، أي ضِيق وشِدّة. وجاء في الحديث: "لم يشبَعْ من خُبزٍ ولحم إلاَّ على شظف". وقال ابن الرِّقَاع:
ولقد أَصبتُ من المعيشةِ لَذَّةً *** ولقيتُ من شَظَفِ الأمور شدادَها([1])ويقال في هذا الباب من الشدة: بعيرٌ شَظف الخِلاط، أي يُخالِط الإبلَ مخالَطة شديدة. وشَظِف السّهمُ، إذا دخل بين الجلد واللّحم.
(شظم) الشين والظاء والميم كلمة واحدة. يقال للفرس الطويل: شَيْظَم، ثم يستعار للرّجُل.
(شظي) الشين والظاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على تصدُّع الشيء من مواضع كثيرة، حتى يصيرَ صُدُوعاً متفرّقة، من ذلك الشَّظِيّة من الشيء: الفِلْقة. يقال تَشَظَّت العصا، إذا كانت فِلَقا([2]). قالت فَروةُ بنتُ [أبانَ بن([3])] عبدِ المَدَان.
يا مَنْ أحسَّ بُنَيَّيَّ اللّذِينَ هما *** كالدُّرَّتين تَشظّى عنهما الصَّدفُ([4])---------------------ـ
([1]) البيت في اللسان (شظف).
([2]) كانت، هنا بمعنى صارت. وفي المجمل: "صارت".
([3]) التكملة من المجمل.
([4]) البيت في اللسان ( شظى) بدون نسبة.

ـ

### Türkçe

(Şîn ve **الظاء** ve ikisini üçleyen(ler) babı)
(**شظف**) **الشين** ve **الظاء** ve **الفاء**; sahih bir asıldır; geçimde ve başkasında şiddete delâlet eder. Bunun aslı **الشَّظيف**tir; ağaçtan: sulamasını bulmamış, böylece kurumuş ve sertleşmiş olan. Bundan dolayı denir: Falan, geçimde **شَظَف** içindedir; yani darlık ve şiddet. Hadiste geldi: “Ekmek ve etten ancak **شظف** üzere doydu.” İbn er-Riqâ‘ dedi:
Ve gerçekten geçimden bir lezzet elde ettim *** ve işlerin **شَظَف**inden onların şiddetlilerini buldum([1])
Ve bu bapta şiddetten denir: **شَظف الخِلاط** bir deve; yani develerle şiddetli bir karışma ile karışır. Ve **شَظِف** ok; deri ile et arasına girdiği zaman.
(**شظم**) **الشين** ve **الظاء** ve **الميم** tek bir kelimedir. Uzun ata **شَيْظَم** denir; sonra erkeğe ödünçlenir.
(**شظي**) **الشين** ve **الظاء** ve illetli harf; bir asıldır; şeyin birçok yerden çatlamasına delâlet eder; ta ki dağınık çatlaklar olsun. Bundan **الشَّظِيّة** şeyden: parça. Denir: **تَشَظَّت** değnek; parçalar olduğu zaman([2]). [أبانَ بن([3])] عبدِ المَدَان’ın kızı Furve dedi:
Ey iki oğlumu hisseden kimse; onlar *** iki inci gibidir; onlardan **الصَّدفُ** parçalandı([4])
---------------------ـ
([1]) Beyit Lisân’da (**شظف**).
([2]) **كانت** burada **صارت** manasındadır. Ve el-Mücmel’de: “**صارت**”.
([3]) Tekmile el-Mücmel’dendir.
([4]) Beyit Lisân’da (**شظى**) nisbesiz olarak.
