# شعب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B9%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شعب

الشَّعْبُ: الجَمعُ، والتَّفْريقُ، والإِصلاحُ، والإِفْسادُ: ضدٌّ. وفي حديث ابن عمر: وشَعْبٌ صَغِـيرٌ من شَعْبٍ كبيرٍ أَي صَلاحٌ قلِـيلٌ من فَسادٍ كَثِـيرٍ. شَعَبَه يَشْعَبُه شَعْباً، فانْشَعَبَ، وشَعَّبَه فَتَشَعَّب؛ وأَنشد أَبو عبيد لعليّ بنِ غَديرٍ الغَنَويِّ في الشَّعْبِ بمعنى التَّفْريق:
وإِذا رأَيتَ المرْءَ يَشْعَبُ أَمْرَهُ،  * شَعْبَ العَصا، ويَلِـجُّ في العِصْيانِ قال: معناه يُفَرِّقُ أَمْرَه. قال الأَصْمَعِـيُّ: شَعَبَ الرَّجُلُ أَمْرَهُ إِذا شَتَّتَه وفَرَّقَه.وقال ابن السِّكِّيت في الشَّعْبِ: إِنه يكونُ بمَعْنَيَيْنِ، يكونُ إِصْلاحاً، ويكونُ تَفْريقاً. وشَعْبُ الصَّدْعِ في الإِناءِ: إِنما هو إِصلاحُه ومُلاءَمَتُه، ونحوُ ذلك. والشَّعْبُ: الصَّدْعُ الذي يَشْعَبُهُ الشَّعّابُ، وإِصْلاحُه أَيضاً الشَّعْبُ. وفي الحديث: اتَّخَذَ مكانَ الشَّعْبِ سِلْسلةً؛ أَي مكانَ الصَّدْعِ والشَّقِّ الذي فيه. والشَّعّابُ: الـمُلَئِّمُ، وحِرْفَتُه الشِّعابةُ. والـمِشْعَبُ: الـمِثْقَبُ الـمَشْعُوبُ به. والشَّعِـيبُ: الـمَزادةُ الـمَشْعُوبةُ؛ وقيل: هي التي من أَديمَين؛ وقيل: من أَدِمَينِ يُقابَلان، ليس فيهما فِئامٌ في زَواياهُما؛ والفِئامُ في الـمَزايدِ: أَن يُؤْخَذَ الأَدِيمُ فيُثْنى، ثم يُزادُ في جَوانِـبِها ما يُوَسِّعُها؛ قال الراعي يَصِفُ إِبِلاً تَرعَى في العَزيبِ: إِذا لمْ تَرُحْ، أَدَّى إِليها مُعَجِّلٌ،  * شَعِـيبَ أَدِيمٍ، ذا فِراغَينِ مُتْرَعا يعني ذا أَدِيمَين قُوبِلَ بينهما؛ وقيل: التي تُفْأَمُ بجِلْدٍ ثالِثٍ بين الجِلْدَين لتَتَّسِعَ؛ وقيل: هي التي من قِطْعَتَينِ، شُعِبَتْ إِحداهُما إِلى الأُخرى أَي ضُمَّتْ؛ وقيل: هي الـمَخْرُوزَةُ من وَجْهينِ؛ وكلُّ ذلك من الجمعِ. والشَّعِـيبُ أَيضاً: السِّقاءُ البالي، لأَنه يُشْعَب، وجَمْعُ كلِّ ذلك شُعُبٌ. والشَّعِـيبُ، والـمَزادةُ، والراويَةُ، والسَّطيحةُ: شيءٌ واحدٌ، سمي بذلك، لأَنه ضُمَّ بعضُه إِلى بعضٍ.
ويقال: أَشْعَبُه فما يَنْشَعِبُ أَي فما يَلْتَئِمُ.
ويُسَمَّى الرحلُ شَعِـيباً؛ ومنه قولُ الـمَرّار يَصِفُ ناقةً: إِذا هي خَرَّتْ، خَرَّ، مِن عن يمينِها، *  شَعِـيبٌ، به إِجْمامُها ولُغُوبُها(1) (1 قوله «من عن يمينها» هكذا في الأصل والجوهري والذي في التهذيب من عن شمالها.) يعني الرحْل، لأَنه مَشْعوب بعضُه إِلى بعضٍ أَي مضمومٌ.
وتقول: التَـأَمَ شَعْبُهم إِذا اجتمعوا بعد التفَرُّقِ؛ وتَفَرَّقَ شَعْبُهم إِذا تَفَرَّقُوا بعد الاجتماعِ؛ قال الأَزهري: وهذا من عجائب كلامِهم؛ قال الطرماح:
شَتَّ شَعْبُ الحيِّ بعد التِئامِ، *  وشَجاكَ، اليَوْمَ، رَبْعُ الـمُقامِ أَي شَتَّ الجميعُ.
وفي الحديث: ما هذه الفُتْيا التي شَعَبْتَ بها الناسَ؟ أَي فرَّقْتَهم. والـمُخاطَبُ بهذا القول ابنُ عباسٍ، في تحليلِ الـمُتْعةِ، والـمُخاطِبُ له بذلك رَجُلٌ من بَلْهُجَيْم.
والشَّعْبُ: الصدعُ والتَّفَرُّقُ في الشيءِ، والجمْع شُعوبٌ. والشُّعْبةُ: الرُّؤْبةُ، وهي قِطْعةٌ يُشْعَب بها الإِناءُ. يقال: قَصْعةٌ مُشَعَّبة أَي شُعِبَتْ في مواضِـعَ منها، شُدِّدَ للكثرة.
وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها، وَوَصَفَتْ أَباها، رضي اللّه عنه: يَرْأَبُ شَعْبَها أَي يَجْمَعُ مُتَفَرِّقَ أَمْرِ الأُمّةِ وكلِمَتَها؛ وقد يكونُ الشَّعْبُ بمعنى الإِصلاحِ، في غير هذا، وهو من الأَضْدادِ. والشَّعْبُ: شَعْبُ الرَّأْسِ، وهو شأْنُه الذي يَضُمُّ قَبائِلَه، وفي الرَّأْسِ أَربَعُ قَبائل؛ وأَنشد:
فإِنْ أَوْدَى مُعَوِيَةُ بنُ صَخْرٍ، *  فبَشِّرْ شَعْبَ رَأْسِكَ بانْصِداعِ وتقول: هما شَعْبانِ أَي مِثْلانِ.
وتَشَعَّبَتْ أَغصانُ الشجرة، وانْشَعَبَتْ: انْتَشَرَت وتَفَرَّقَتْ. والشُّعْبة من الشجر: ما تَفَرَّقَ من أَغصانها؛ قال لبيد: تَسْلُبُ الكانِسَ، لم يُؤْرَ بها، *  شُعْبةَ الساقِ، إِذا الظّلُّ عَقَل شُعْبةُ الساقِ: غُصْنٌ من أَغصانها. وشُعَبُ الغُصْنِ: أَطرافُه الـمُتَفَرِّقَة، وكلُّه راجعٌ إِلى معنى الافتراقِ؛ وقيل: ما بين كلِّ غُصْنَيْن شُعْبةٌ؛ والشُّعْبةُ، بالضم: واحدة الشُّعَبِ، وهي الأَغصانُ. ويقال: هذه عَصاً في رأْسِها شُعْبَتانِ؛ قال الأَزهري: وسَماعي من العرب: عَصاً في رَأْسِها شُعْبانِ، بغير تاء. والشُّعَبُ: الأَصابع، والزرعُ يكونُ على ورَقة، ثم يُشَعِّبُ. وشَعَّبَ الزرعُ، وتَشَعَّبَ: صار ذا شُعَبٍ أَي فِرَقٍ.
والتَّشَعُّبُ: التفرُّق. والانْشِعابُ مِثلُه.
وانْشَعَبَ الطريقُ: تَفَرَّقَ؛ وكذلك أَغصانُ الشجرة. وانْشَعَبَ النَّهْرُ وتَشَعَّبَ: تَفرَّقَتْ منه أَنهارٌ. وانْشَعَبَ به القولُ: أَخَذَ به من مَعْـنًى إِلى مَعْـنًى مُفارِقٍ للأَولِ؛ وقول ساعدة: هَجَرَتْ غَضُوبُ، وحُبَّ مَنْ يَتَجَنَّبُ، *  وعَدَتْ عَوادٍ، دُونَ وَلْيِـكَ، تَشْعَبُ قيل: تَشْعَبُ تَصْرِفُ وتَمْنَع؛ وقيل: لا تجيءُ على القصدِ. وشُعَبُ الجبالِ: رؤُوسُها؛ وقيل: ما تفرَّقَ من رؤُوسِها. الشُّعْبةُ: دون الشِّعْبِ، وقيل: أُخَيَّة الشِّعْب، وكلتاهما يَصُبُّ من الجبل. والشِّعْبُ: ما انْفَرَجَ بين جَبَلَينِ. والشِّعْبُ: مَسِـيلُ الماء في بطنٍ من الأَرضِ، له حَرْفانِ مُشْرِفانِ، وعَرْضُه بَطْحةُ رجُلٍ، إِذا انْبَطَح، وقد يكون بين سَنَدَيْ جَبَلَين. والشُّعْبةُ: صَدْعٌ في الجبلِ، يأْوي إِليه الطَّيرُ، وهو منه. والشُّعْبةُ: الـمَسِيلُ في ارتفاعِ قَرارَةِ الرَّمْلِ. والشُّعْبة: الـمَسِـيلُ الصغيرُ؛ يقال: شُعْبةٌ حافِلٌ أَي مُمتلِئة سَيْلاً. والشُّعْبةُ: ما صَغُرَ عن التَّلْعة؛ وقيل: ما عَظُمَ من سَواقي الأَوْدِيةِ؛ وقيل: الشُّعْبة ما انْشَعَبَ من التَّلْعة والوادي، أَي عَدَل عنه، وأَخَذ في طريقٍ غيرِ طريقِه، فتِلك الشُّعْبة، والجمع شُعَبٌ وشِعابٌ. والشُّعْبةُ: الفِرْقة والطائفة من الشيءِ. وفي يده شُعْبةُ خيرٍ، مَثَلٌ بذلك. ويقال: اشْعَبْ لي شُعْبةً من المالِ أَي أَعْطِني قِطعة من مالِكَ. وفي يدي شُعْبةٌ من مالٍ. وفي الحديث: الحياءُ شُعْبةٌ من الإِيمانِ أَي طائفةٌ منه وقِطعة؛ وإِنما جَعَلَه بعضَ الإِيمان، لأَنَّ الـمُسْتَحِـي يَنْقَطِـعُ لِحيائِه عن المعاصي، وإِن لم تكن له تَقِـيَّةٌ، فصار كالإِيمانِ الذي يَقْطَعُ بينَها وبينَه. وفي حديث ابن مسعود: الشَّبابُ شُعْبة من الجُنونِ، إِنما جَعَله شُعْبةً منه، لأَنَّ الجُنونَ يُزِيلُ العَقْلَ، وكذلك الشَّبابُ قد يُسْرِعُ إِلى قِلَّةِ العَقْلِ، لِـما فيه من كثرةِ الـمَيْلِ إِلى الشَّـهَوات، والإِقْدامِ على الـمَضارّ. وقوله تعالى: إِلى ظِلٍّ ذي ثَلاثِ شُعَبٍ؛ قال ثعلب: يقال إِنَّ النارَ يومَ القيامة، تَتَفَرَّقُ إِلى ثلاثِ فِرَقٍ، فكُـلَّما ذهبُوا أَن يخرُجوا إِلى موضعٍ، رَدَّتْـهُم. ومعنى الظِّلِّ ههنا أَن النارَ أَظَلَّتْه، لأَنـَّه ليس هناك ظِلٌّ. وشُعَبُ الفَرَسِ وأَقْطارُه: ما أَشرَفَ منه، كالعُنُقِ والـمَنْسِج؛ وقيل: نواحِـيه كلها؛ وقال دُكَينُ ابنُ رجاء:
أَشَمّ خِنْذِيذٌ، مُنِـيفٌ شُعَبُهْ، *  يَقْتَحِمُ الفارِسَ، لولا قَيْقَبُه الخِنْذِيذُ: الجَيِّدُ من الخَيْلِ، وقد يكون الخصِـيَّ أَيضاً. وأَرادَ بقَيْقَبِه: سَرْجَه. والشَّعْبُ: القَبيلةُ العظيمةُ؛ وقيل: الـحَيُّ العظيمُ يتَشَعَّبُ من القبيلةِ؛ وقيل: هو القبيلةُ نفسُها، والجمع شُعوبٌ. والشَّعْبُ: أَبو القبائِلِ الذي يَنْتَسِـبُون إِليه أَي يَجْمَعُهُم ويَضُمُّهُم. وفي التنزيل: وجعَلناكم شُعُوباً وقبائِلَ لتعارَفُوا. قال ابن عباس، رَضي اللّه عنه، في ذلك: الشُّعُوبُ الجُمّاعُ، والقبائلُ البُطُونُ، بُطونُ العرب، والشَّعْبُ ما تَشَعَّبَ من قَبائِل العرب والعجم. وكلُّ جِـيلٍ شَعْبٌ؛ قال ذو الرمة: لا أَحْسِبُ الدَّهْرَ يُبْلي جِدَّةً، أَبداً، * ولا تَقَسَّمُ شَعْباً واحداً، شُعَبُ والجَمْعُ كالجَمْعِ. ونَسَب الأَزهري الاستشهادَ بهذا البيت إِلى الليث، فقال: وشُعَبُ الدَّهْر حالاتُه، وأَنشد البيت، وفسّره فقال: أَي ظَنَنْت أَن لا يَنْقَسِمَ الأَمرُ الواحد إِلى أُمورٍ كثيرةٍ؛ ثم قال: لم يُجَوِّد الليثُ في تفسير البيت، ومعناه: أَنه وصفَ أَحياءً كانوا مُجتَمِعينَ في الربيعِ، فلما قَصَدُوا الـمَحاضِرَ، تَقَسَّمَتْهُم المياه؛ وشُعَب القومِ نِـيّاتُهم، في هذا البيت، وكانت لكلِّ فِرْقَةٍ منهم نِـيَّة غيرُ نِـيّة الآخَرينَ، فقال: ما كنتُ أَظُنُّ أَنَّ نِـيَّاتٍ مختَلِفةً تُفَرِّقُ نِـيَّةً مُجْتمعةً. وذلك أَنهم كانوا في مُنْتَواهُمْ ومُنْتَجَعِهم مجتمعين على نِـيَّةٍ واحِدةٍ، فلما هاجَ العُشْبُ، ونَشَّتِ الغُدرانُ، توزَّعَتْهُم الـمَحاضِرُ، وأَعْدادُ الـمِـياهِ؛ فهذا معنى قوله:
ولا تَقَسَّمُ شَعْباً واحداً شُعَبُ
وقد غَلَبَتِ الشُّعوبُ، بلفظِ الجَمْعِ، على جِـيلِ العَجَمِ، حتى قيل لـمُحْتَقرِ أَمرِ العرب: شُعُوبيٌّ، أَضافوا إِلى الجمعِ لغَلَبَتِه على الجِـيلِ الواحِد، كقولِهم أَنْصاريٌّ.
والشُّعوبُ: فِرقَةٌ لا تُفَضِّلُ العَرَبَ على العَجَم.
والشُّعوبيُّ: الذي يُصَغِّرُ شأْنَ العَرَب، ولا يَرَى لهم فضلاً على غيرِهم. وأَما الذي في حديث مَسْروق: أَنَّ رَجلاً من الشُّعوبِ أَسلم، فكانت تؤخذُ منه الجِزية، فأَمرَ عُمَرُ أَن لا تؤخذَ منه، قال ابن الأَثير: الشعوبُ ههنا العجم، ووجهُه أَن الشَّعْبَ ما تَشَعَّبَ من قَبائِل العرب، أَو العجم، فخُصَّ بأَحَدِهِما، ويجوزُ أَن يكونَ جمعَ الشُّعوبيِّ، وهو الذي يصَغِّرُ شأْنَ العرب، كقولِهم اليهودُ والمجوسُ، في جمع اليهوديِّ والمجوسيِّ. والشُّعَبُ: القبائِل. وحكى ابن الكلبي، عن أَبيه: الشَّعْبُ أَكبرُ من القبيلةِ، ثم الفَصيلةُ، ثم العِمارةُ، ثم البطنُ، ثم الفَخِذُ. قال الشيخ ابن بري: الصحيح في هذا ما رَتَّبَه الزُّبَيرُ ابنُ بكَّارٍ: وهو الشَّعْبُ، ثم القبيلةُ، ثم العِمارةُ، ثم البطنُ، ثم الفَخِذُ، ثم الفصيلة؛ قال أَبو أُسامة: هذه الطَّبَقات على ترتِـيب خَلْق الإِنسانِ، فالشَّعبُ أَعظمُها، مُشْتَقٌّ من شَعْبِ الرَّأْسِ، ثم القبيلةُ من قبيلةِ الرّأْسِ لاجْتماعِها، ثم العِمارةُ وهي الصَّدرُ، ثم البَطنُ، ثم الفخِذُ، ثم الفصيلة، وهي الساقُ.والشعْبُ، بالكسرِ: ما انْفَرَجَ بينَ جبلين؛ وقيل: هو الطَّريقُ في الجَبَلِ، والجمعُ الشِّعابُ. وفي الـمَثَل: شَغَلَتْ شِعابي جَدْوايَ أَي شَغَلَتْ كَثرةُ المؤُونة عَطائي عن الناسِ؛ وقيل: الشِّعْبُ مَسِـيلُ الماءِ، في بَطْنٍ منَ الأَرضِ، لهُ جُرْفانِ مُشْرِفانِ، وعَرْضُهُ بطْحَةُ رَجُلٍ. والشُّعْبة: الفُرْقة؛ تقول: شَعَبَتْهم المنية أَي فرَّقَتْهم، ومنه سميت المنية شَعُوبَ، وهي معرفة لا تنصرف، ولا تدخلها الأَلف واللام. وقيل: شَعُوبُ والشَّعُوبُ، كِلْتاهُما الـمَنِـيَّة، لأَنها تُفَرِّقُ؛ أَمـّا قولهم فيها شَعُوبُ، بغير لامٍ، والشَّعوبُ باللام، فقد يمكن أَن يكونَ في الأَصل صفةً، لأَنه، من أَمْثِلَةِ الصِّفاتِ، بمنزلة قَتُولٍ وضَروبٍ، وإِذا كان كذلك، فاللامُ فيه بمنزلتِها في العَبّاسِ والـحَسَنِ والـحَرِثِ؛ ويؤَكِّدُ هذا عندَكَ أَنهم قالوا في اشْتِقاقِها، إِنها سُمِّيَتْ شَعُوبَ، لأَنها تَشْعَبُ أَي تُفَرِّقُ، وهذا المعنى يؤَكِّدُ الوَصْفِـيَّةَ فيها، وهذا أَقْوى من أَن تُجْعَلَ اللام زائدةً. ومَن قال شَعُوبُ، بِلا لامٍ، خَلَصَتْ عندَه اسْماً صريحاً، وأَعْراها في اللفظ مِن مَذْهَبِ الصفةِ، فلذلك لم يُلْزمْها اللام، كما فَعَلَ ذلك من قال عباسٌ وحَرِثٌ، إِلاَّ أَنَّ روائِحَ الصفةِ فيه على كلِّ حالٍ، وإِنْ لم تكن فيه لامٌ، أَلا ترَى أَنَّ أَبا زيدٍ حَكَى أَنهم يُسَمُّونَ الخُبزَ جابِرَ بن حبَّة؟ وإِنما سَمَّوهُ بذلك، لأَنه يَجْبُر الجائِعَ؛ فقد تَرَى معنى الصِّفَةِ فيه، وإِن لم تَدْخُلْهُ اللامُ. ومِن ذلك قولهم: واسِطٌ؛ قال سيبويه: سَمَّوهُ واسِطاً، لأَنه وَسَطَ بينَ العِراقِ والبَصْرَة، فمعنى الصفةِ فيه، وإِن لم يكن في لفظِه لامٌ. وشاعَبَ فلانٌ الحياةَ، وشاعَبَتْ نَفْسُ فلانٍ أَي زَايَلَتِ الـحَياةَ وذَهَبَت؛ قال النابغة الجعدي:
ويَبْتَزُّ فيه المرءُ بَزَّ ابْنِ عَمِّهِ، *  رَهِـيناً بِكَفَّيْ غَيْرِه، فَيُشاعِبُ يشَاعِبُ: يفَارِق أَي يُفارِقُه ابنُ عَمِّه؛ فَبزُّ ابنِ عَمِّه: سِلاحُه. يَبْتَزُّه: يأْخُذُه.
وأَشْعَبَ الرجلُ إِذا ماتَ، أَو فارَقَ فِراقاً لا يَرْجِـعُ. وقد شَعَبَتْه شَعُوبُ أَي الـمَنِـيَّة، تَشْعَبُه، فَشَعَب، وانْشَعَب، وأَشْعَبَ أَي ماتَ؛ قال النابغة الجعدي: أَقَامَتْ بِهِ ما كانَ، في الدَّارِ، أَهْلُها، *  وكانُوا أُناساً، مِنْ شَعُوبَ، فأَشْعَبُوا تَحَمَّلَ منْ أَمْسَى بِهَا، فَتَفَرَّقُوا *  فَريقَيْن، مِنْهُمْ مُصْعِدٌ ومُصَوِّبُ قال ابن بري: صَوابُ إِنْشادِه، على ما رُوِيَ في شعره: وكانوا شُعُوباً من أُناسٍ أَي مـمَّنْ تَلْحَقُه شَعُوبُ. ويروى: من شُعُوب، أَي كانوا من الناس الذين يَهْلِكُون فَهَلَكُوا. ويقال للمَيِّتِ: قد انْشَعَبَ؛ قال سَهْم الغنوي:
حتى تُصادِفَ مالاً، أَو يقال فَـتًى *  لاقَى التي تشْعَبُ الفِتْيانَ، فانْشَعَبَا ويقال: أَقَصَّتْه شَعُوب إِقْصاصاً إِذا أَشْرَفَ على الـمَنِـيَّة، ثم نَجَا. وفي حديث طلحة: فما زِلْتُ واضِعاً رِجْلِـي على خَدِّه حتى أَزَرْتُه شَعُوبَ؛ شَعُوبُ: من أَسماءِ الـمَنِـيَّةِ، غيرَ مَصْروفٍ، وسُمِّيَتْ شعُوبَ، لأَنـَّها تُفَرِّقُ. وأَزَرْتُه: من الزيارةِ. (يتبع...)
(تابع... 1): شعب: الشَّعْبُ: الجَمعُ، والتَّفْريقُ، والإِصلاحُ، والإِفْسادُ: ضدٌّ.... ... وشَعَبَ إِليهم في عدد كذا: نَزَع، وفارَقَ صَحْبَهُ.
والـمَشْعَبُ: الطَّريقُ. ومَشْعَبُ الـحَقِّ: طَريقُه الـمُفَرِّقُ بينَه وبين الباطلِ؛ قال الكميت: وما لِـيَ، إِلاَّ آلَ أَحْمَد، شِـيعةٌ، *  وما لِـيَ، إِلاَّ مَشْعَبَ الحقِّ، مَشْعَبُ والشُّعْبةُ: ما بين القَرْنَيْنِ، لتَفْريقِها بينهما؛ والشَّعَبُ: تَباعُدُ ما بينهما؛ وقد شَعِبَ شَعَباً، وهو أَشْعَبُ. وظَبْـيٌ أَشْعَبُ: بَيِّنُ الشَّعَب، إِذا تَفَرَّقَ قَرْناه، فتَبايَنَا بينُونةً شديدةً، وكان ما بين قَرْنَيْه بعيداً جدّاً، والجمع شُعْبٌ؛ قال أَبو دُوادٍ:
وقُصْرَى شَنِجِ الأَنْساءِ، *  نَـبَّاجٍ من الشُّعْبِ
وتَيْسٌ أَشْعَبُ إِذا انْكَسَرَ قَرْنُه، وعَنْزٌ شَعْبَاءُ. والشَّعَبُ أَيضاً: بُعْدُ ما بين الـمَنْكِـبَيْنِ، والفِعلُ كالفِعلِ. والشاعِـبانِ: الـمَنْكِبانِ، لتَباعُدِهِما، يَمانِـيَةٌ. وفي الحديث: إِذا قَعَدَ الرَّجُلُ من المرأَةِ ما بين شُعَبِها الأَرْبعِ، وَجَبَ عليه الغُسْلُ. شُعَبُها الأَرْبعُ: يَداها ورِجْلاها؛ وقيل: رِجْلاها وشُفْرا فَرْجِها؛ كَنى بذلك عن تَغْيِـيبِه الـحَشَفَة في فَرْجِها. وماءٌ شَعْبٌ: بعيدٌ، والجمع شُعُوبٌ؛ قال:
كما شَمَّرَتْ كَدْراءُ، تَسْقِـي فِراخَها *  بعَرْدَةَ، رِفْهاً، والمياهُ شُعُوبُ وانْشَعَبَ عنِّي فُلانٌ: تباعَدَ. وشاعَبَ صاحبَه: باعَدَه؛ قال: وسِرْتُ، وفي نَجْرانَ قَلْبـي مُخَلَّفٌ، *  وجِسْمي، ببَغْدادِ العِراقِ، مُشاعِبُ وشَعَبَه يَشْعَبُه شَعْباً إِذا صَرَفَه. وشَعَبَ اللجامُ الفَرَسَ إِذا كَفَّه؛ وأَنشد: شاحِـيَ فيه واللِّجامُ يَشْعَبُهْ
وشَعْبُ الدار: بُعْدُها؛ قال قيسُ بنُ ذُرَيْحٍ:
وأَعْجَلُ بالإِشْفاقِ، حتى يَشِفَّـنِـي، *  مَخافة شَعْبِ الدار، والشَّمْلُ جامِـعُ وشَعْبانُ: اسمٌ للشَّهْرِ، سُمِّيَ بذلك لتَشَعُّبِهم فيه أَي تَفَرُّقِهِم في طَلَبِ الـمِـياهِ، وقيل في الغاراتِ. وقال ثعلب: قال بعضهم إِنما سُمِّيَ شَعبانُ شَعبانَ لأَنه شَعَبَ، أَي ظَهَرَ بين شَهْرَيْ رمضانَ ورَجَبٍ، والجمع شَعْباناتٌ، وشَعابِـينُ، كرمضانَ ورَمَاضِـينَ. وشَعبانُ: بَطْنٌ من هَمْدانَ، تَشَعَّب منَ اليَمَنِ؛ إِليهم يُنْسَبُ عامِرٌ الشَّعْبِـيُّ، رحمه اللّه، على طَرْحِ الزائدِ. وقيل: شَعْبٌ جبلٌ باليَمَنِ، وهو ذُو شَعْبَيْنِ، نَزَلَه حَسَّانُ بنُ عَمْرو الـحِمْيَرِيُّ وَولَدُه، فنُسِـبوا إِليه؛ فمن كان منهم بالكوفة، يقال لهم الشَّعْبِـيُّونَ، منهم عامرُ بنُ شَراحِـيلَ الشَّعْبِـيُّ، وعِدادُه في هَمْدانَ؛ ومن كان منهم بالشامِ، يقالُ لهم الشَّعْبانِـيُّون؛ ومن كان منهم باليَمَن، يقالُ لهم آلُ ذِي شَعْبَيْنِ، ومَن كان منهم بمصْرَ والـمَغْرِبِ، يقال لهم الأُشْعُوبُ. وشَعَب البعيرُ يَشْعَبُ شَعْباً: اهْتَضَمَ الشجرَ من أَعْلاهُ. قال ثعلبٌ، قال النَّضْر: سمعتُ أَعرابياً حِجازيّاً باعَ بعيراً له، يقولُ: أَبِـيعُكَ، هو يَشْبَعُ عَرْضاً وشَعْباً؛ العَرْضُ: أَن يَتَناوَلَ الشَّجَرَ من أَعْراضِه. وما شَعَبَك عني؟ أَي ما شَغَلَكَ؟ والشِّعْبُ: سِمَةٌ لبَنِـي مِنْقَرٍ، كهَيْئةِ الـمِحْجَنِ وصُورَتِه، بكسر الشين وفتحها. وقال ابن شميل: الشِّعابُ سِمَةٌ في الفَخِذ، في طُولِها خَطَّانِ، يُلاقى بين طَرَفَيْهِما الأَعْلَيَيْنِ، والأَسْفَلانِ مُتَفَرِّقانِ؛ وأَنشد: نار علَيْها سِمَةُ الغَواضِرْ:  *  الـحَلْقَتانِ والشِّعابُ الفاجِرْ وقال أَبو عليّ في التذكِرةِ: الشَّعْبُ وسْمٌ مُجْتَمِـعٌ أَسفلُه، مُتَفَرِّقٌ أَعلاه.
وجَمَلٌ مَشْعُوبٌ، وإِبلٌ مُشَعَّبةٌ: مَوْسُومٌ بها. والشَّعْبُ: موضعٌ. وشُعَبَـى، بضم الشين وفتح العين، مقصورٌ: اسمُ موضعٍ في جبل طَيِّـئٍ؛ قال جرير يهجو العباس بن يزيد الكِنْدِي: أَعَبْداً حَلَّ، في شُعَبَـى، غَريباً؟ *  أَلُؤْماً، لا أَبا لَكَ، واغْتِرابا! قال الكسائي: العرب تقولُ أَبي لكَ وشَعْبـي لكَ، معناه فَدَيْتُك؛ وأَنشد:
قالَتْ: رأَيتُ رَجُلاً شَعْبـي لَكْ، *  مُرَجَّلاً، حَسِبْتُه تَرْجِـيلَكْ قال: معناه رأَيتُ رجُلاً فدَيْتُك، شَبَّهتُهُ إِيَّاك.
وشعبانُ: موضعٌ بالشامِ.
والأَشْعَب: قَرْيةٌ باليَمامَةِ؛ قال النابغة الجَعْدي:
فَلَيْتَ رسُولاً، له حاجةٌ *  إِلى الفَلَجِ العَوْدِ، فالأَشْعَبِ وشَعَبَ الأَمِـيرُ رسولاً إِلى موضعِ كذا أَي أَرسَلَه.
وشَعُوبُ: قَبِـيلة؛ قال أَبو خِراشٍ:
مَنَعْنا، مِنْ عَدِيِّ، بَني حُنَيْفٍ، *  صِحابَ مُضَرِّسٍ، وابْنَيْ شَعُوبَا فأَثْنُوا، يا بَنِـي شِجْعٍ، عَلَيْنا، *  وحَقُّ ابْنَيْ شَعُوبٍ أَن يُثِـيبا قال ابن سيده: كذا وجدنا شَعُوبٍ مَصْروفاً في البيت الأَخِـير، ولو لمْ يُصْرَفْ لاحْتَمل الزّحافَ. وأَشْعَبُ: اسمُ رجُلٍ كان طَمَّاعاً؛ وفي الـمَثَل: أَطْمَعُ من أَشْعَبَ. وشُعَيْبٌ: اسمٌ.
وغَزالُ شعبانَ: ضَرْبٌ من الجَنادِب، أَو الجَخادِب.
وشَعَبْعَبُ: موضع. قال الصِّمَّةُ بنُ عبدِاللّهِ القُشَيْرِي، قال ابن بري: كثيرٌ ممن يَغْلَطُ في الصِّمَّة فيقولُ القَسْري، وهو القُشَيْرِي لا غَيْرُ، لأَنه الصِّمَّةُ بنُ عبدِاللّه بنِ طُفَيْلِ بن قُرَّةَ بنِ هُبَيْرةَ بن عامِر بن سَلَمَةِ الخَير بن قُشَيْرِ بن كَعبٍ: يا لَيْتَ شِعْرِيَ، والأَقْدارُ غالِـبةٌ، *  والعَيْنُ تَذْرِفُ، أَحْياناً، من الـحَزَنِ هَلْ أَجْعَلَنَّ يَدِي، للخَدِّ، مِرْفَقَةً *  على شَعَبْعَبَ، بينَ الـحَوْضِ والعَطَنِ؟ وشُعْبةُ: موضعٌ. وفي حديث المغازي: خرج رسولُ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، يريدُ قُريْشاً، وسَلَكَ شُعْبة، بضم الشين وسكون العين، موضعٌ قُرْب يَلْيَل، ويقال له شُعْبةُ ابنِ عبدِاللّه.

### Türkçe

**الشَّعْبُ**: toplama, ayırma, düzeltme ve bozma: zıt anlamlıdır.

İbn Ömer hadîsinde: “Ve büyük bir **شَعْب**’den küçük bir **شَعْب**” yani çok bozulmadan az bir düzelme. **شَعَبَه يَشْعَبُه شَعْباً**; böylece **انْشَعَبَ**; ve **شَعَّبَه** de, böylece **تَشَعَّب**; ve Ebû Ubeyd, **الشَّعْب** hakkında, ayırma anlamında, Ganavî Ali b. Gadir’e ait şu beyti okudu:

Ve eğer kişinin işini **يَشْعَبُ** ettiğini görürsen,  *  değneği ayırması gibi, ve isyanda inat eder

Dedi: anlamı, işini ayırır. el-Asmaî dedi: **شَعَبَ الرَّجُلُ أَمْرَهُ**; onu dağıttığı ve ayırdığı zaman. İbn es-Sikkît **الشَّعْب** hakkında dedi: o iki anlamda olur; düzeltme olur, ayırma olur. Ve kapta çatlağın **شَعْبُ**’ı: ancak onun düzeltilmesi ve uyumlandırılmasıdır, ve bunun benzeri. Ve **الشَّعْبُ**: **الصَّدْعُ**’dır ki onu **الشَّعّابُ** **يَشْعَبُهُ**; ve onun düzeltilmesi de **الشَّعْبُ**’tır. Hadîste: “**الشَّعْب** yerinin yerine bir zincir edindi”; yani içindeki çatlak ve yarık yerinin yerine. Ve **الشَّعّابُ**: uyumlandıran (birleştiren); mesleği **الشِّعابةُ**’dır. Ve **الـمِشْعَبُ**: onunla **الـمَشْعُوبُ** edilen **الـمِثْقَبُ**’tır. Ve **الشَّعِـيبُ**: **الـمَزادةُ الـمَشْعُوبةُ**; ve denildi ki: o, iki deridendir; ve denildi ki: iki deridendir, birbirine karşılanır, ikisinin köşelerinde **فِئامٌ** yoktur; ve **الفِئامُ** tulumlarda: derinin alınıp katlanması, sonra yanlarına onu genişleten şeyin eklenmesidir; er-Râî, ıssızda otlayan develeri vasfederken dedi:

Eğer dönmezse, ona aceleci bir getiren ulaştırır,  *  iki boşluklu, dolu, bir **شَعِـيبَ أَدِيمٍ**

Yani aralarında karşılaştırma yapılan iki derili; ve denildi ki: iki deri arasına üçüncü bir deri ile **تُفْأَمُ** edilendir ki genişlesin; ve denildi ki: iki parçadandır, birisi ötekine **شُعِبَتْ** yani birleştirildi; ve denildi ki: iki yüzden dikilendir; bütün bunlar toplama (birleştirme)dendir. Ve **الشَّعِـيبُ** ayrıca: eski su tulumu; çünkü o **يُشْعَب** edilir; bütün bunların çoğulu **شُعُبٌ**’dur. Ve **الشَّعِـيبُ**, **الـمَزادةُ**, **الراويَةُ**, **السَّطيحةُ**: tek bir şeydir; böyle adlandırıldı, çünkü onun bir kısmı bir kısmına katıldı.

Ve denir: **أَشْعَبُه** de o **يَنْشَعِبُ** etmez; yani o birleşmez.

Ve semer **شَعِـيباً** diye adlandırılır; el-Merrâr’ın bir dişi deveyi vasfederken sözü bundandır:

O çöktüğünde, sağ yanından çöker,  *  bir **شَعِـيبٌ**, onda onun dinlenmesi ve yorgunluğu

(1) “**من عن يمينها**” sözü: asılda ve Cevherî’de böyledir; Tehzîb’de olan “**من عن شمالها**”dır.

Yani semer; çünkü onun bir kısmı bir kısmına **مَشْعوب** edilmiştir, yani bitiştirilmiştir. Ve dersin: **التَـأَمَ شَعْبُهم**; ayrılıktan sonra toplandıklarında. Ve **تَفَرَّقَ شَعْبُهم**; toplanmadan sonra ayrıldıklarında. el-Ezherî dedi: bu, onların sözünün acayiplerindendir; et-Tırmâh dedi:

Mahallenin **شَعْبُ**’ı birleşmeden sonra dağıldı,  *  ve bugün, ikamet yurdu, seni incitti

Yani bütün dağıldı. Hadîste: “Bu, insanları onunla **شَعَبْتَ** ettiğin fetva nedir?” yani onları ayırdın. Bu sözle muhatap olan İbn Abbâs’tır, **الـمُتْعةِ**’yi helâl sayma hususunda; ona bunu söyleyen de Belhucaym’den bir adamdır.

Ve **الشَّعْبُ**: şeyde çatlak ve ayrılma; çoğulu **شُعوبٌ**. Ve **الشُّعْبةُ**: **الرُّؤْبةُ**; o, kabın onunla **يُشْعَب** edildiği bir parçadır. Denir: **قَصْعةٌ مُشَعَّبة**; yani onun bazı yerlerinde **شُعِبَتْ**; çokluk için şeddelendi.

Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun, babasını vasfetti: “Onun **شَعْبَها**’sını **يَرْأَبُ** eder”; yani ümmetin işinin ve sözünün dağınığını toplar; ve **الشَّعْبُ** bu dışında da düzeltme anlamında olabilir; o zıt anlamlılardandır.

Ve **الشَّعْبُ**: başın **شَعْبُ**’ı; o, kabilelerini birleştiren hâlidir; başta dört kabile vardır; ve şu beyit okundu:

Eğer Muâviye b. Sahr yok olursa,  *  başının **شَعْبَ**’ını yarılma ile müjdele

Ve dersin: onlar iki **شَعْبانِ**; yani iki benzer. Ve ağacın dalları **تَشَعَّبَتْ**, **انْشَعَبَتْ**: yayıldı ve ayrıldı. Ve ağaçtan **الشُّعْبة**: onun dallarından ayrılan şeydir; Lebîd dedi:

Gizlenen avı soyar; onda görünmez,  *  gölge tutulduğunda, gövdenin **شُعْبةَ**’sı

**شُعْبةُ الساقِ**: onun dallarından bir daldır. Ve dalın **شُعَبُ**’ı: onun ayrık uçlarıdır; hepsi ayrılma anlamına döner; ve denildi ki: her iki dal arasında bir **شُعْبة** vardır; ve **الشُّعْبةُ** (ötre ile): **الشُّعَبِ**’ın bir tanesidir; o da dallardır. Ve denir: bu, başında iki **شُعْبَتانِ** olan bir asadır; el-Ezherî dedi: Araplardan işittiğim: başında iki **شُعْبانِ** olan bir asa; **تاء** olmaksızın.

Ve **الشُّعَبُ**: parmaklardır; ekin bir yaprak üzerinde olur, sonra **يُشَعِّبُ** olur. Ve ekin **شَعَّبَ**, **تَشَعَّبَ**: **شُعَبٍ** yani bölükler sahibi oldu. Ve **التَّشَعُّبُ**: ayrılmadır. **الانْشِعابُ** da onun gibidir.

Ve yol **انْشَعَبَ**: ayrıldı; ağacın dalları da böyledir. Ve nehir **انْشَعَبَ** ve **تَشَعَّبَ**: ondan nehirler ayrıldı. Ve söz onunla **انْشَعَبَ**: onunla bir anlamdan, birinciden ayrılan bir anlama geçti; Sâide’nin sözü:

Gazaplı terk etti; kaçınanın sevgisi;  *  senin velâyetinin dışında, düşmanlıklar **تَشْعَبُ**

Denildi ki: **تَشْعَبُ**; çevirir ve engeller; ve denildi ki: kast üzere gelmez.

Ve dağların **شُعَبُ**’ı: tepeleridir; ve denildi ki: tepelerinden ayrılan şeydir. **الشُّعْبةُ**: **الشِّعْبِ**’den aşağıdır; ve denildi ki: **الشِّعْب**’in küçüğü; ikisi de dağdan akar. Ve **الشِّعْبُ**: iki dağ arasındaki açıklıktır. Ve **الشِّعْبُ**: yerin bir çukurunda suyun akıntı yatağıdır; onun iki yüksek kenarı vardır; genişliği, bir adamın düz uzandığında kapladığı yer kadardır; iki dağın iki yamacı arasında da olabilir.

Ve **الشُّعْبةُ**: dağda bir çatlak; kuş ona sığınır; o ondandır. Ve **الشُّعْبةُ**: kum düzlüğünün yükseltisinde akıntı yatağıdır. Ve **الشُّعْبة**: küçük akıntı yatağıdır; denir: **شُعْبةٌ حافِلٌ**; yani sel ile dolu. Ve **الشُّعْبةُ**: **التَّلْعة**’dan küçük olan şeydir; ve denildi ki: vadilerin su arklarından büyük olan şeydir; ve denildi ki: **الشُّعْبة**; **التَّلْعة** ve vadiden **انْشَعَبَ** eden şeydir; yani ondan saptı ve onun yolundan başka bir yola girdi; işte o **الشُّعْبة**’dır; çoğulu **شُعَبٌ** ve **شِعابٌ**. Ve **الشُّعْبةُ**: şeyden bir bölük ve taife. “Elinde hayırdan bir **شُعْبةُ** var” denir; bununla darb-ı mesel yapılır. Ve denir: “Bana maldan bir **شُعْبةً** **اشْعَبْ** et”; yani bana malından bir parça ver. “Elimde maldan bir **شُعْبةٌ** var.” Hadîste: “Hayâ, imandan bir **شُعْبةٌ**’dır”; yani ondan bir taife ve bir parça; onu imanın bir kısmı kıldı; çünkü hayâ sahibi, takvâsı olmasa bile, hayâsı sebebiyle günahlardan kesilir; böylece, onunla günahlar arasında kesen iman gibi olur. İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Gençlik, deliliğin bir **شُعْبة**’sıdır”; onu ondan bir **شُعْبة** kıldı; çünkü delilik aklı giderir; gençlik de, şehvetlere çok meyletmesi ve zararlara atılması sebebiyle, aklın azlığına çabuk gider. Yüce Allah’ın sözü: “Üç **شُعَبٍ** sahibi bir gölgeye”; Sa‘leb dedi: denir ki kıyamet günü ateş üç bölüğe ayrılır; ne zaman bir yere çıkmak isteseler, onları geri çevirir. Buradaki **الظِّلِّ**’in anlamı: ateş onu gölgelemiştir; çünkü orada gölge yoktur.

Ve atın **شُعَبُ**’ı ve **أَقْطارُه**: ondan yüksek olan şeylerdir; boyun ve **الـمَنْسِج** gibi; ve denildi ki: bütün yanlarıdır; ve Dukeyn b. Recâ dedi:

Yüksek burunlu, iyi cins, yükselmiş, onun **شُعَبُهْ**’u,  *  biniciyi yarar; eğer **قَيْقَبُه** olmasa

**الخِنْذِيذُ**: atın iyisi; ve hadım da olabilir. **قَيْقَبِه** ile kastettiği: eyeridir.

Ve **الشَّعْبُ**: büyük kabile; ve denildi ki: kabileden **يتَشَعَّبُ** eden büyük topluluk; ve denildi ki: o, kabilenin kendisidir; çoğulu **شُعوبٌ**. Ve **الشَّعْبُ**: kabilelerin babasıdır; ona nisbet ederler; yani onları toplar ve birleştirir. Tenzîlde: “Sizi **شُعُوباً** ve kabileler kıldık ki tanışasınız.” İbn Abbâs, Allah ondan razı olsun, bunun hakkında dedi: **الشُّعُوبُ** toplayanlardır; kabileler ise karınlardır; Arapların karınlarıdır; ve **الشَّعْبُ**, Arap ve Acem kabilelerinden **تَشَعَّبَ** eden şeydir. Her nesil bir **شَعْبٌ**’tır; Zû’r-Rumme dedi:

Zannetmem ki zaman, bir yeniliği, ebediyen, eskitir,  *  ve bir **شَعْباً**’ı, **شُعَبُ** bölüştürür

Ve çoğul, çoğul gibidir. el-Ezherî bu beytle istişhâdı Leys’e nisbet etti; dedi ki: zamanın **شُعَبُ**’ı hâlleridir; beyti okudu ve açıkladı: yani bir tek işin birçok işlere bölünmeyeceğini zannettin; sonra dedi: Leys, beytin tefsirinde iyi yapmadı; anlamı: o, baharda bir arada olan toplulukları vasfetti; şehirlere yöneldiklerinde, sular onları böldü; bu beyitte kavmin **شُعَبُ**’ı niyetleridir; onların her bölüğünün niyeti ötekilerin niyetinden başkaydı; dedi ki: farklı niyetlerin, birleşik bir niyeti ayıracağını zannetmezdim. Çünkü onlar son varacakları yerde ve otlaklarında tek bir niyet üzere toplanmışlardı; ot kabarınca ve gölcükler canlanınca, konak yerleri ve su sayıları onları dağıttı; işte şu sözün anlamı budur:

ve bir **شَعْباً**’ı, **شُعَبُ** bölüştürür

Ve **الشُّعوبُ**, çoğul lafzıyla, Acem nesli üzerine galip oldu; nihayet Arapların işini küçümseyene **شُعُوبيٌّ** denildi; çoğula nisbet ettiler, tek nesil üzerine galip geldiği için; onların “**أَنْصاريٌّ**” demeleri gibi.

Ve **الشُّعوبُ**: Arapları Acemlere üstün tutmayan bir fırkadır. Ve **الشُّعوبيُّ**: Arapların şanını küçülten ve onlara başkalarına karşı bir fazilet görmeyendir. Mesrûk hadîsinde olan ise: “**الشُّعوبِ**’dan bir adam Müslüman oldu; ondan cizye alınırdı; Ömer, ondan alınmamasını emretti.” İbnü’l-Esîr dedi: buradaki **الشعوبُ** Acemlerdir; yönü şudur: **الشَّعْبَ**, Arap kabilelerinden veya Acemden **تَشَعَّبَ** eden şeydir; böylece ikisinden birine tahsis edildi. Ve caizdir ki o, **الشُّعوبيِّ**’nin çoğulu olsun; o da Arapların şanını küçülten kimsedir; onların “**اليهودُ**” ve “**المجوسُ**” demeleri gibi; **اليهوديِّ** ve **المجوسيِّ**’nin çoğulunda. Ve **الشُّعَبُ**: kabilelerdir.

İbnü’l-Kelbî, babasından nakletti: **الشَّعْبُ** kabileden büyüktür; sonra **الفَصيلةُ**, sonra **العِمارةُ**, sonra **البطنُ**, sonra **الفَخِذُ**. Şeyh İbn Berrî dedi: bunun doğrusu, Zübeyr b. Bekkâr’ın tertip ettiğidir: o da **الشَّعْبُ**, sonra kabile, sonra **العِمارةُ**, sonra **البطنُ**, sonra **الفَخِذُ**, sonra **الفصيلة**; Ebû Üsâme dedi: bu tabakalar insanın yaratılış tertibi üzeredir; **الشَّعبُ** en büyüğüdür; başın **شَعْبِ**’ından türemiştir; sonra kabile, başın kabilesinden, toplanması sebebiyle; sonra **العِمارةُ**, o göğüstür; sonra karın; sonra uyluk; sonra **الفصيلة**, o da bacaktır. Ve **الشعْبُ** (kesre ile): iki dağ arasındaki açıklıktır; ve denildi ki: dağdaki yoldur; çoğulu **الشِّعابُ**. Meselde: “**شَغَلَتْ شِعابي جَدْوايَ**”; yani masrafın çokluğu, insanlara ihsanımı meşgul etti; ve denildi ki: **الشِّعْبُ** yerin bir çukurunda suyun akıntı yatağıdır; onun iki yüksek yarı vardır; genişliği bir adamın kapladığı yer kadardır. Ve **الشُّعْبة**: ayrılık; dersin: **شَعَبَتْهم المنية**; yani onları ayırdı; bundan dolayı ölüm **شَعُوبَ** diye adlandırıldı; o, marifedir, tenvin almaz, **الأَلف** ve **اللام** ona girmez. Ve denildi ki: **شَعُوبُ** ve **الشَّعُوبُ**, ikisi de ölümdür; çünkü o ayırır. Onların onda “**شَعُوبُ**” (lamsız) ve “**الشَّعوبُ**” (lamlı) demelerine gelince: aslında sıfat olması mümkündür; çünkü o, sıfat kalıplarındandır; **قَتُولٍ** ve **ضَروبٍ** menzilesindedir; böyle olunca, ondaki lam, **العَبّاسِ** ve **الـحَسَنِ** ve **الـحَرِثِ**’teki lam gibidir. Bunu sana teyit eden: onların onun iştikakı hakkında “o, **شَعُوبَ** diye adlandırıldı; çünkü o **تَشْعَبُ** yani ayırır” demeleridir; bu anlam, ondaki sıfatlığı teyit eder; bu, lamın زائد yapılmasından daha kuvvetlidir. Kim “**شَعُوبُ**” (lamsız) derse, onun yanında sırf isim olur; lafızda sıfat mezhebinden onu soyutlar; bu yüzden ona lamı gerekli kılmaz; “Abbâs” ve “Hâris” diyenin yaptığı gibi. Ancak sıfat kokuları her hâlükârda ondadır; lam olmasa bile. Görmez misin ki Ebû Zeyd, onların ekmeğe “**جابِرَ بن حبَّة**” adını verdiklerini nakletti? Onu böyle adlandırdılar; çünkü o aç olanı **يَجْبُر** eder; böylece onda sıfat anlamını görürsün; lam ona girmese bile. Bundan olan, onların “**واسِطٌ**” demesidir; Sîbeveyh dedi: onu **واسِطاً** diye adlandırdılar; çünkü o Irak ile Basra arasında **وَسَطَ** oldu; böylece onda sıfat anlamı vardır; lafzında lam olmasa bile.

**وشاعَبَ فلانٌ الحياةَ** ve **شاعَبَتْ نَفْسُ فلانٍ**: yani hayatı terk etti ve gitti; en-Nâbiga el-Ca‘dî dedi:

Orada kişi, amcaoğlunun malını, onun malı gibi, kapar,  *  başkasının iki eliyle rehin iken; sonra **فَيُشاعِبُ**

**يشَاعِبُ**: ayrılır; yani amcaoğlu ondan ayrılır; **فَبزُّ ابنِ عَمِّه**: silahıdır. **يَبْتَزُّه**: onu alır.

Ve adam **أَشْعَبَ** eder; öldüğü zaman; yahut dönmeyeceği bir ayrılıkla ayrıldığı zaman. Ve onu **شَعُوبُ** **شَعَبَتْه**; yani ölüm; onu **تَشْعَبُ** eder; böylece o **فَشَعَب** etti, ve **انْشَعَب** etti; ve **أَشْعَبَ** etti; yani öldü; en-Nâbiga el-Ca‘dî dedi:

Ev halkı, evde, onda olanı ikamet ettirdi,  *  ve onlar, **شَعُوبَ**’dan, insanlar idiler; böylece **فأَشْعَبُوا**
Orada kalan yüklenip gitti; böylece ayrıldılar,  *  iki fırka: onlardan biri yükselen, biri inen

İbn Berrî dedi: onun doğru rivayeti, şiirinde rivayet olunduğu üzere: “**وكانوا شُعُوباً من أُناسٍ**”; yani **شَعُوبُ**’un kendisine yetiştiği kimselerden. Ve “**من شُعُوب**” diye de rivayet edilir; yani helâk olan insanlardandılar; böylece helâk oldular.

Ve ölü için denir: “**قد انْشَعَبَ**”; Sehm el-Ganavî dedi:

Ta ki bir mala rastlayasın; yahut “bir delikanlı” denilsin,  *  delikanlıları **تشْعَبُ** edenle karşılaştı; böylece ikisi **فانْشَعَبَا**

Ve denir: **أَقَصَّتْه شَعُوب** **إِقْصاصاً**; ölüme yaklaştığında, sonra kurtulduğunda. Talha hadîsinde: “Ben, ayağımı onun yanağı üzerine koymayı sürdürdüm; ta ki onu **شَعُوبَ**’a **أَزَرْتُ** edinceye kadar.” **شَعُوبُ**: ölümün adlarındandır; gayr-i munsarıftır; **شعُوبَ** diye adlandırıldı; çünkü o ayırır. **وأَزَرْتُه**: ziyaret etmekten.

(Devam eder...)

(Devam... 1): شعب: **الشَّعْبُ**: toplama, ayırma, düzeltme ve bozma: zıt anlamlıdır.... ...

**وشَعَبَ إِليهم في عدد كذا**: çekildi ve arkadaşını terk etti.

Ve **الـمَشْعَبُ**: yoldur. Ve **مَشْعَبُ الـحَقِّ**: onun, hak ile bâtıl arasını ayıran yoludur; el-Kumeyt dedi:

Benim, Âl-i Ahmed’den başka, bir **شِـيعةٌ**’m yoktur,  *  ve benim, hak yolunun **مَشْعَبُ**’ından başka, bir **مَشْعَبُ**’ım yoktur

Ve **الشُّعْبةُ**: iki boynuz arasındaki şeydir; ikisi arasını ayırdığı için. Ve **الشَّعَبُ**: ikisi arasındaki uzaklıktır; ve o, **شَعِبَ شَعَباً** eder; o **أَشْعَبُ**’dır.

Ve **ظَبْـيٌ أَشْعَبُ**: **الشَّعَب**’ı açık olan; boynuzları ayrıldığında, şiddetli bir ayrılıkla ayrıştıklarında, iki boynuzu arasındaki çok uzak olduğunda; çoğulu **شُعْبٌ**’dur; Ebû Duvâd dedi:

Ve bacak sinirleri gevşek,  *  **الشُّعْبِ**’dan sıçrayan

Ve **تَيْسٌ أَشْعَبُ**: boynuzu kırıldığında; ve **عَنْزٌ شَعْبَاءُ**. Ve **الشَّعَبُ** ayrıca: iki omuz arası uzaklıktır; fiil de fiil gibidir. Ve **الشاعِـبانِ**: iki omuzdur; uzaklıkları sebebiyle; Yemenîcedir. Hadîste: “Erkek, kadından onun dört **شُعَبِها**’sı arasına oturduğunda, ona gusül vacip olur.” Onun dört **شُعَبُها**’sı: iki eli ve iki ayağıdır; ve denildi ki: iki ayağı ve fercinin iki dudakçığıdır; bununla, onun **الـحَشَفَة**’yi fercine gizlemesini kinaye etti.

Ve **ماءٌ شَعْبٌ**: uzak sudur; çoğulu **شُعُوبٌ**; şu beyit söylendi:

Nasıl ki kara bulut, yavrularını sular,  *  **بعَرْدَةَ**’de, yumuşakça; ve sular **شُعُوبُ**

Ve “Falanca benden **انْشَعَبَ** etti”: uzaklaştı. Ve “Falanca, arkadaşını **شاعَبَ** etti”: onu uzaklaştırdı; şu beyit:

Yürüdüm; Necran’da kalbim bırakılmış,  *  bedenim ise Irak’ın Bağdat’ında, **مُشاعِبُ**

Ve **شَعَبَه يَشْعَبُه شَعْباً**: onu çevirdiği zaman. Ve gem, atı **شَعَبَ** etti: onu tuttu; ve şu beyit okundu:

Onda uzaklaştıran; ve gem onu **يَشْعَبُهْ**

Ve **شَعْبُ الدار**: onun uzaklığıdır; Kays b. Züreyh dedi:

Korkudan acele ederim; ta ki beni inceltsin,  *  evin **شَعْبِ**’ından korku; hâlbuki birlik toplayıcıdır

Ve **شَعْبانُ**: ayın adıdır; onda onların **تَشَعُّبِهم**’i yani suları aramada ayrılmaları sebebiyle adlandırıldı; ve denildi ki: akınlarda. Sa‘leb dedi: bazısı dedi ki: **شَعبانُ** ancak **شَعبانَ** diye adlandırıldı; çünkü o **شَعَبَ** etti; yani Ramazan ile Receb arasında göründü; çoğulu **شَعْباناتٌ** ve **شَعابِـينُ**; Ramazan ve **رَمَاضِـينَ** gibi. Ve **شَعبانُ**: Hemdân’dan bir karındır; Yemen’den **تَشَعَّب** etti; onlara, Âmir **الشَّعْبِـيُّ**, Allah ona rahmet etsin, زائدı atmak suretiyle nisbet edilir. Ve denildi ki: Yemen’de bir dağdır; o, iki **شَعْبَيْنِ** sahibidir; Hassân b. Amr el-Himyerî ve çocukları oraya indi; ona nisbet edildiler; onlardan Kûfe’de olanlara **الشَّعْبِـيُّونَ** denir; onlardan Âmir b. Şerâhîl **الشَّعْبِـيُّ**; onun sayımı Hemdân’dadır. Onlardan Şam’da olanlara **الشَّعْبانِـيُّون** denir; Yemen’de olanlara **آلُ ذِي شَعْبَيْنِ** denir; Mısır ve Mağrib’de olanlara **الأُشْعُوبُ** denir. Ve deve **شَعَبَ** eder, **يَشْعَبُ شَعْباً**: ağacı üstünden yer. Sa‘leb dedi, en-Nadr dedi: Hicazlı bir bedevîyi, bir devesini satarken işittim; diyordu ki: “Sana satıyorum; o, enlemesine ve **شَعْباً** olarak doyar.” **العَرْضُ**: ağacı yanlarından almasıdır.

Ve “Beni senden ne **شَعَبَ** etti?” yani seni ne meşgul etti? Ve **الشِّعْبُ**: Benî Minkar için bir damgadır; **الـمِحْجَنِ** heyeti ve sureti gibidir; şînin kesresi ve fethasıyla.

İbn Şümeyl dedi: **الشِّعابُ** uylukta bir damgadır; uzunluğunda iki çizgi vardır; ikisinin üst uçları birleştirilir; alt uçlar ayrıdır; ve şu beyit okundu:

Üzerinde **الغَواضِرْ** damgası olan ateş:  *  iki halka ve günahkâr **الشِّعابُ**

Ebû Ali, **التذكِرةِ**’de dedi: **الشَّعْبُ** bir damgadır; altı birleşik, üstü ayrık.

Ve **جَمَلٌ مَشْعُوبٌ** ve **إِبلٌ مُشَعَّبةٌ**: onunla damgalanmış. Ve **الشَّعْبُ**: bir yerdir. Ve **شُعَبَـى**; şînin ötreli, ‘aynın fethalı, maksûr: Tayyi’ dağında bir yerin adıdır; Cerîr, Kindî Abbâs b. Yezîd’i hicvederken dedi:

Şu‘abâ’da bir yabancı olarak yerleşen bir köle mi?  *  Alçaklık mı; babasız kalasın; ve gurbet!

el-Kisâî dedi: Araplar “**أَبي لكَ**” ve “**شَعْبـي لكَ**” der; anlamı: sana feda olayım; ve şu beyit okundu:

Dedi: “Bir adam gördüm; **شَعْبـي لَكْ**,  *  taranmış; onu senin taraman sandım”

Dedi: anlamı: “Sana feda olayım, bir adam gördüm; onu sana benzettim.”

Ve **شعبانُ**: Şam’da bir yerdir. Ve **الأَشْعَب**: Yemâme’de bir köydür; en-Nâbiga el-Ca‘dî dedi:

Keşke bir elçi, bir ihtiyacı olan,  *  el-Felec el-‘Avd’a, sonra el-**أَشْعَبِ**’e (giden)

Ve emir, falanca yere bir elçi **شَعَبَ** etti; yani onu gönderdi.

Ve **شَعُوبُ**: bir kabiledir; Ebû Hirâş dedi:

Adiyy’den, Benî Huneyf’ten, engelledik,  *  Mudarris’in yoldaşlarını ve iki **شَعُوبَا** oğlunu
Övün, ey Benî Şic‘, bizimle,  *  iki **شَعُوبٍ** oğlunun hakkı, karşılık vermeleridir

İbn Sîde dedi: son beyitte **شَعُوبٍ**’u munsarif bulduk; eğer munsarif olmasaydı zihâf ihtimali olurdu. Ve **أَشْعَبُ**: açgözlü bir adamın adıdır; meselde: “**أَطْمَعُ من أَشْعَبَ**”.

Ve **شُعَيْبٌ**: bir isimdir. Ve **غَزالُ شعبانَ**: çekirgelerin bir türüdür; yahut **الجَخادِب**.

Ve **شَعَبْعَبُ**: bir yerdir. es-Sımme b. Abdillâh el-Kuşeyrî dedi; İbn Berrî dedi: es-Sımme’de çok kimse yanılır da “el-Kasrî” der; o, yalnızca el-Kuşeyrî’dir; çünkü o, es-Sımme b. Abdillâh b. Tufeyl b. Kurra b. Hubeyra b. Âmir b. Seleme el-Hayr b. Kuşeyr b. Ka‘b’dır:

Keşke bilsem; kaderler galip iken,  *  göz, bazen, hüzünden yaş dökerken
Elimi, yanağa, bir dirseklik mi yapacağım,  *  **شَعَبْعَبَ** üzerinde, havuz ile barınak arasında?

Ve **شُعْبةُ**: bir yerdir. Megâzî hadîsinde: Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Kureyş’i kastederek çıktı; ve **شُعْبة** yolunu tuttu; şînin ötreli, ‘aynın sâkin oluşuyla; Yelyel yakınında bir yerdir; ona **شُعْبةُ ابنِ عبدِاللّه** de denir.
