# شعث (ش-ع-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B9%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ع - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الشين والثاء معهما
)ش ع ث مستعمل فقط( شعث: يقال: رجلٌ أَشْعَثُ شَعِثٌ شعثانُ الرأسِ، وقد شَعِثَ شَعَثا وشِعاثا وشُعوثة وشعّثتُه أنا تشعيثاً، وهو المُغْبَرُّ الرأس، المتلّبد الشّعر جافّا غير دهين.
والتَّشْعَثُ كتَشَعُّث رأس السِّواك.
وأشعَثُ: اسم الوتدِ لتشعّث رأسه. قال ذو الرّمْة:
وأشعثَ عاري الضَّرَّتين مُشَجَّجٍ
وألشَّعَث: انتشارُ الأمر وزَلَلُهُ.
وفي الدعاء: لمّ الله شَعَثَكُمْ وجمع شَعْبَكُمْ. قال:
لمّ الإلهُ به شَعْثا ورمّ بـه		أمورَ أمّتِه والأمر مُنْتَشِرُ
ويجوز: امرأة شعثاء في النعت. وشَعَثَة الرأس.
والمتشعّث في العروض في الضَّرب الخفيف: ما صار في آخره، مكان فاعل، مفعول، كقول سلامة:
وكأنَّ ريقَتَها إذا نبّهتهَـهـا		صهباءُ عتَّقها لشَرْبٍ ساقي

##### Türkçe

باب **العين** و **الشين** و**الثاء** معهما
(**ش ع ث** müstamel yalnızca) **شعث**: denilir: bir adam **أَشْعَثُ** **شَعِثٌ**; başı **شعثانُ**; ve (o) **شَعِثَ** **شَعَثا** ve **شِعاثا** ve **شُعوثة** (olarak) (oldu); ve ben onu **شعّثتُه** **تشعيثاً** (olarak); ve o, başı tozlu olan, saçı keçeleşmiş, kuru, yağlı olmayan (kimsedir).
Ve **التَّشْعَثُ**, **السِّواك** başının **تَشَعُّث**’u gibidir.
Ve **أشعَثُ**: başının **تشعّث**’u sebebiyle kazığın adıdır. **ذو الرّمْة** dedi ki:
وأشعثَ عاري الضَّرَّتين مُشَجَّجٍ
Ve **ألشَّعَث**: işin yayılması ve kaymasıdır.
Ve duada: Allah sizin **شَعَثَكُمْ**’ınızı toplasın ve sizin **شَعْبَكُمْ**’ınızı bir araya getirsin. Dedi ki:
لمّ الإلهُ به شَعْثا ورمّ بـه		أمورَ أمّتِه والأمر مُنْتَشِرُ
Ve caizdir: vasıfta bir kadın **شعثاء**. Ve başın **شَعَثَة**’si.
Ve aruzda hafif darbda **المتشعّث**: sonunda, **فاعل**’in yerine, **مفعول** olan şeydir; **سلامة**’nin sözü gibi:
وكأنَّ ريقَتَها إذا نبّهتهَـهـا		صهباءُ عتَّقها لشَرْبٍ ساقي

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَعَثُ بالتحريك: انتشار الأمر. يقال: لَمَّ الله شَعَثَكَ، أي جمعَ أمرَكَ المنتشرَ. والشَعَثُ: مصدر الأشْعَثِ وهو المُغْبَرُّ الرأس. وخيلٌ شُعْثٌ، أي غير مُفَرْجَنَةٍ. وتَشْعيثُ الشيءِ: تفريقُه. والتَشَعُّثُ: التفرُّقُ.

##### Türkçe

**الشَعَثُ** (harekeli): işin yayılması. Denir ki: “Allah senin **شَعَثَكَ**’ını toplasın”; yani dağılmış işini topladı. Ve **الشَعَثُ**: **الأشْعَثِ**’in mastarıdır; o da başı tozlu olandır. Ve **خيلٌ شُعْثٌ**: yani taranmamış. Ve bir şeyin **تَشْعيثُ**’i: onu dağıtmaktır. Ve **التَشَعُّثُ**: ayrılıp dağılmaktır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والشين مع الثاء
شعث
شعث : روي عن عمر أنه سأل زيداً عن الجَدِّ والإخوة فقال له : ( شَعِّثْ ما كنت مُشعِّثاً ) قال شمر : فسَّرهُ شعبة قال : التشعيث : التفريق . ويقال تشعَّثه الدهر ، أي أخذه . قال : وتشعّثَ مالَه ، إذا أخذَه . قال : وشَعِثْتُ من الطعام : أكلت قليلاً . ولمّ الله شَعَثه ، أي جمع ما تفرَّق منه . ومنه شَعَث الرأس .
وقال الليث : تقول رجل أشعث وشَعِثٌ وشَعْثَانُ الرأس . وقد شعِث يشعَث شَعَثاً وشُعوثة . وشعّثته أنا تشعيثاً ، وهو المغبَرّ الرأس المنتَتِفُ الشعر الحافُّ الذي لم يَدَّهن .
قال : والتشعُّث : التفرُّق والتنكّث ، كما يتشعّث رأس المسواك . والتشعُّث : انتشار الأمر . وأنشد :
لمَّ الإله به شعثاً ورمَّ به
أمورَ أمّتهِ والأمر منتشرُ
وقال النابغة :
فلستَ بمستبقٍ أخاً لا تَلُمُّه
على شَعَثٍ أيُّ الرجالِ المهذَّبُ
والأشعث : اسم الوتد ، سمِّى أشعثَ لتشعُّث رأسه ؛ ومنه قوله :
وأشعث عاري الضَّرتين مُشَجَّج
بأيدي السَّبايا لا أرى مثله جَبرا
قال : والمشعَّث في الضَّرب الخفيف من الشعر : ما صار في آخره مكان فاعلن مفعولن كقول سلامة بن جندل :
وكأنَّ ريقتَها إذا نبَّهتَها
صهباءُ عَتَّقَها لشَرْبٍ ساقي
قال : ويقال في الدعاء : لمَّ الله شَعَثكم وجَمَع شَعْبكم ، ولمّ الله شَعَثَ أمة محمد ( صلى الله عليه وسلم ) أي جمع كلمتَهم .
وقال الأصمعيّ : يقال للبُهمى إذا يَبِس سفاه : أشعث . قال ذو الرمّة :
ما زال مُذْ أوجفَتْ في كلِّ ظاهرةٍ
بالأشعث الفردِ إلاّ وهو مهمومُ
قال الأصمعي : أساء ذو الرمّة في هذا البيت ، وإدخال ( إلاّ ) هاهنا قبيح ، كأنه كره له إدخال تحقيق على تحقيق . ولم يُرد ذو الرمّة ما ذهبَ إليه ، إنما أراد لم يَزَلْ من مكانٍ إلى مكان يستقري المراتعَ إلاّ وهو مهموم ، لأنّه رأى المراعي قد يبست . ف ( ما زال ) هاهنا ليس بتحقيق ، إنما هو كلام مجحودٌ فحقَّقه ب ( إلاّ ) .

##### Türkçe

باب العين والشين مع الثاء
**شعث**

**شعث**: Ömer’den rivayet olundu ki o, Zeyd’e dede ve kardeşler hakkında sordu; ona dedi ki: ( **شَعِّثْ ما كنت مُشعِّثاً** ) Şemmer dedi: Şu‘be onu tefsir etti; dedi ki: **التشعيث**: ayırma. Ve denilir: **تشعَّثه الدهر**; yani onu aldı. Dedi ki: Ve **تشعّثَ مالَه**; onu aldığı zaman. Dedi ki: Ve **شَعِثْتُ من الطعام**: az yedim. Ve Allah onun **شَعَث**’ını topladı; yani ondan ayrılmış olanı bir araya getirdi. Ondandır: **شَعَث الرأس**.

Leys dedi: Dersin ki: **رجل أشعث** ve **شَعِثٌ** ve **شَعْثَانُ الرأس**. Ve gerçekten **شعِث** **يشعَث** **شَعَثاً** ve **شُعوثة**. Ve ben onu **تشعيثاً** **شعّثته**; o, başı tozlu, saçı yolunmuş, yağlanmamış olan bitişik (saçlı) kimsedir.

Dedi ki: Ve **التشعُّث**: dağılma ve bozulma; misvak başı nasıl **يتشعّث** olursa. Ve **التشعُّث**: işin yayılması. Ve inşad etti:
لمَّ الإله به شعثاً ورمَّ به
أمورَ أمّتهِ والأمر منتشرُ

Nâbiga dedi:
فلستَ بمستبقٍ أخاً لا تَلُمُّه
على شَعَثٍ أيُّ الرجالِ المهذَّبُ

Ve **الأشعث**: kazığın adıdır; başının **تشعُّث**’ünden dolayı **أشعث** diye adlandırıldı; ondandır onun sözü:
وأشعث عاري الضَّرتين مُشَجَّج
بأيدي السَّبايا لا أرى مثله جَبرا

Dedi ki: Ve hafif darbda (vezinde) **المشعَّث** şiirde: sonunda **فاعلن مفعولن** yerinde olan şeydir; Selâme b. Cündel’in sözü gibi:
وكأنَّ ريقتَها إذا نبَّهتَها
صهباءُ عَتَّقَها لشَرْبٍ ساقي

Dedi ki: Ve duada denilir: Allah sizin **شَعَث**’ınızı toplasın ve sizin **شَعْب**’ınızı bir araya getirsin; ve Allah Muhammed ümmetinin ( صلى الله عليه وسلم ) **شَعَث**’ını toplasın; yani onların sözünü birleştirsin.

Asma‘î dedi: **البُهمى** için, kuruduğu zaman onun **سفاه**’ına: **أشعث** denilir. Zû’r-Rumme dedi:
ما زال مُذْ أوجفَتْ في كلِّ ظاهرةٍ
بالأشعث الفردِ إلاّ وهو مهمومُ

Asma‘î dedi: Zû’r-Rumme bu beyitte kötü yaptı; burada ( **إلاّ** )’nın sokulması çirkindir; sanki ona, bir tahkik üzerine bir tahkik sokmayı kerih görmüş gibidir. Zû’r-Rumme onun gittiği şeyi murat etmedi; ancak muradı şudur: otlakları araştırarak bir yerden bir yere gitmeyi sürdürdü; ancak o, kederli idi; çünkü meraların kuruduğunu gördü. Şu halde burada **ما زال** tahkik ile değildir; ancak o, inkâr edilmiş bir sözdür; onu ( **إلاّ** ) ile tahkik etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والعين وما يثلثهما)
(شعف) الشين والعين والفاء يدلُّ على أعالي الشيء ورأسه. فالشَّعَفة: رأس الجبل، والجمع شَعَفات وشَعَفٌ. وضُرب فلانٌ على شَعفات رأسه، أي أعالي رأسِه. وشَعَفةُ القلب: رأسُه عند مُعَلَّق النِّياط. ولذلك يقال شَعَفه الحُبَّ، كأنَّه غَشّى قلبَه من فَوقه. وقرأها ناس([1]): ﴿قد شَعَفَهَا حُبَّاً﴾  [يوسف 30]، وهو من هذا. وجاء في الحديث: "خيرُ النّاسِ رجُلٌ في شَعَفَةٍ في غُنَيْمةٍ"، يريد: أعلى جَبَل.
(شعل) الشين والعين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشارٍ وتفرُّق في الشيء  الواحد من جوانبه. يقال أشعلْتُ النّار في الحطب، واشتعلت النّارُ. واشتعل الشّيب. قال الله تباركَ وتعالى: ﴿وَاشْتَعَلَ الرَّأسُ شَيْباً﴾ [مريم 4].
والشَّعِيلة: النار المُشْعَلة في الذُّبَال. وأشعلْنا الخيلَ في الإِغارة: بَثَثْناها. والشُّعْلة من النّار، معروفة. والشَّعَل: بياضٌ في ناصيةِ الفَرَس وذَنبه؛ يقال فرس أشعل، والأنثى شَعْلاء.
ومن الباب: تفرَّقَ القومُ شعاليلَ، أي فِرَقاً كأنَّهم اشتعلوا. وشَعْل: لقب، ويقال اسم امرأة([2]).
ومما شذَّ عن الباب المِشْعَل، وهو شيءٌ من جلود، لـه أربعُ قوائم يُنْتَبذ فيه. قال ذو الرُّمَّة:
أَضَعْنَ مَوَاقِتَ الصَّلَواتِ عَمْداً *** وحالَفْنَ المشاعِلَ والجِرارا([3])(شعي) الشين والعين والحرف المعتل، أصلٌ يَدُلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الذي قَبْلَه. يقال أَشْعَى القومُ الغارةَ إشعاء، إذا أَشْعَلُوها. وغارةٌ شَعْواء: فاشية. قال ابنُ قيس الرّقيَّات:
كيفَ نَومِي على الفِراشِ ولمَّا *** تَشْمَل الشّامَ غارةٌ شعواءُ([4])(شعن) الشين والعين والنون كلمة. يقولون: هو مُشْعَانُّ الرأس، إذا كان ثائر الرأس.
(شعب) الشين والعين والباء أصلان مختلفان، أحدهما يدلُّ على الافتراق، والآخر على الاجتماع. ثمَّ اختلف أهلُ اللغة في ذلك، فقال قومٌ: هو من باب الأضداد. وقد نصَّ الخليلُ على ذلك. وقال آخرون: ليس ذلك من الأضداد، إنّما هي لغات. قال الخليل: من عجائب الكلام ووُسْع العربيَّة، أنَّ الشَّعْب يكون تفرُّقاً، ويكون اجتماعاً. وقال ابن دريد([5]):  الشَّعب: الافتراق، والشَّعْب: الاجتماع. وليس ذلك من الأضداد، وإنّما هي لغةٌ لقوم. فالذي ذكرناه من الافتراق. وقولهم للصَّدْعِ في الشيء شَعْب. ومنه الشَّعْب: ما تشعّبَ من قبائل العرب والعجم، والجمع شعوب. قال جل ثناؤه: ﴿وَجَعلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ﴾ [الحجرات 13]. ويقال الشَّعب: الحَيُّ([6]) العظيم. قالوا: ومَشعب الحقّ: طريقُه.
قال الكميت:
فما لِيَ إلاَّ * آلَ أحمدَ شيعةٌ *** وما لي إلاّ مَشعَب الحقِّ مَشْعَبُ([7])ويقال: انشعبت بهم الطُّرق، إذا تفرَّقَتْ، وانشعبت أغصانُ الشجرة. فأمَّا شُعَب الفَرَس، فيقال إنَّه أقطارُهُ التي تعلُو منه، كالعنق والمَنْسِج، وما أشرف منه. قال:
* أشمُّ خِنذيذٌ منيفٌ شُعَبُهْ([8]) *
ويقال ظبيٌ أشعبُ، إذا تفرَّق قرناه فتبايَنَا ببينونةً شديدة. قال أبو دُؤاد:
وقُصْرَى شَنجِ الأنسا *** ءِ نَبّاحٍ من الشُّعْبِ([9])والشِّعب: ما انفرَجَ بين الجبلَين. وشَعوبُ: المنِيّة؛ لأنَّها تَشعَب، أي تفرِّق. ويقال شَعبتْهم المنيّة فانشعبوا، أي فرّقتْهم فافترقوا. والشَّعِيب: السِّقاء البالي، وإنَّما سمِّي شَعِيباً لأنَّهُ يَشْعَب الماء الذي فيه، أي لا يحفظُهُ بل يُسيله. قال:
* ما بالُ عَيْنِي كالشَّعيب العَيَّن([10]) *
قال ابن دريد([11]): "وسمِّي شعبانُ لتشعُّبِهم فيه، وهو تفرُّقُهم في طلب المياه". وفي الحديث: "ما هذه الفُتْيا التي شعَّبت الناس؟". أي فرّقتهم.
وأما الباب الآخر فقولهم شَعَبَ الصَّدْعَ، إذا لاءمَه. وشَعَبَ العُسَّ وما أشبهه. ويقال للمِثْقَب المِشْعَب. وقد يجوز أن يكون الشَّعْب الذي في باب القبائل سمِّي للاجتماع والائتلاف. ويقولون: تفرَّق شَعْب بني فلان. وهذا يدلُّ على الاجتماع. قال الطّرِمَّاح:
* شَتَّ شعبُ الحَيِّ بعدَ التئامْ([12]) *
ومن هذا الباب وإن لم يكن مشتقاً شَعَبْعَـب، وهو موضعٌ. قال:
هل أَجْعلنَّ يدِي للخَدّ مِرْفَقةً *** على شَعَـبْعَب بين الحوض والعَطَنِ([13])وُشعَبَى([14]): موضع أيضاً.
(شعث) الشين والعين والثاء أصل يدل على انتشارٍ في الشَّيء. يقولون: لمّ اللهُ شَعثَكم، وجَمَعَ شَعَثَكم. أي ما تفرَّق من أمركم. والشَّعَث شَعَثُ رأس السِّواكِ والوتِد. ويسمُّون الوتِدَ أشعثَ لذلك.
(شعذ) الشين والعين والذال ليس بشيء. قال الخليل: الشَّعْوَذة ليست من كلام أهل البادية، وهي خِفّة في اليدين، وأُخْذةٌ كالسِّحر.
(شعر) الشين والعين والراء أصلان معروفان، يدلُّ أحدهما على ثَباتٍ، والآخر على عِلْمٍ وعَلَم.
فالأوّل الشَّعَْر، معروف، والجمع أشعار، وهو جمع جمعٍ، والواحدة شَعَْرة. ورجلٌ أَشْعَرُ: طويل شَعَْر الرّأس والجسد. والشَّعار: الشَّجر، يقال أرض كثيرة الشَّعار. ويقال لِمَا استدار بالحافر من مُنتهى الجلد حيثُ ينبت الشَّعر حوالَيِ الحافر: أَشْعَرٌ، والجمع الأشاعر. والشَّعراء من الفاكهة: جنسٌ من الخَوْخِ، وسمي بذلك لشيءٍ يعلوها كالزَّغَب. والدليل على ذلك أنَّ ثَمَّ جنساً ليس عليه زَغَب يسمُّونه: القَرْعَاء. والشَّعْراء: ذبابةٌ كأنَّ على يديها زَغَبا.
ومن الباب: داهيةٌ شَعْراء، وداهيةٌ وَبْرَاء. قال ابن دريد: ومن كلامهم إذا تكلَّمَ الإنسانُ بما استُعْظِمَ([15]): "جئت بها شَعراءَ ذاتَ وبَر". وروضةٌ شَعْراء: كثيرة النَّبْت. ورملةٌ شَعْرَاء: تُنبِت النَّصِيَّ وما أشبهه. والشَّعراء: الشَّجَر الكثير.
ومما يقرب من هذا الشَّعير، وهو معروف، فأمَّا الشعيرة: الحديدة التي تُجعَل مِسَاكاً لنصل السّكِّين إذا رُكّب، فإنّما هو مشبَّه بحبّة الشَّعير. والشَّعارير: صِغار القِثَّاء. والشِّعار: ما وَلِيَ الجسدَ من الثِّياب؛ لأنّه يَمُسُّ الشَّعر الذي على البشَرة.
والباب الآخر: الشِّعار: الذي يتنادَى به القومُ في الحرب ليَعرِف بعضُهم بعضاً. والأصلُ قولُهم شَعَرتُ بالشّيء، إذا علمتَه وفطِنْتَ له. ولَيْتَ شِعْرِي، أي ليتني علِمْتُ. قال قومٌ: أصله من الشَّعْرة([16]) كالدُّرْبة والفِطنة، يقال شَعَرَت شَُِعْرة. قالوا: وسمِّي الشَّاعر لأنه يفطِن لما لا يفطن لـه غيرُهُ. قالوا: والدليل على ذلك قولُ عنترة:
هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَرَدَّمِ  *** أم هل عَرَفْتَ الدَّارَ بَعد توهُّم([17])يقول: إنَّ الشّعراء لم يغادِرُوا شيئاً إلاّ فطِنُوا لـه. ومَشَاعِرُ الحجّ: مواضِع المَناسك، سمِّيت بذلك لأنَّها مَعالم الحجّ. والشعِيرة: واحدة الشَّعائر، وهي أعلامُ الحجّ وأعمالُه. قال الله جل جلالُه: ﴿إنَّ الصَّفَا وَالمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ﴾  [البقرة 158]. ويقال الشعيرة أيضاً: البَدَنَة تُهدَى. ويقال إشعارها أنْ يُجَزَّ  أصل سَنامها حتَّى يسيلَ الدّمُ فيُعلَم أنّها هَدْي. ولذلك يقولون للخليفة إن قُتِلَ: قد أُشْعِر، يُختَصّ بهذا من دون كلِّ قتيل. والشِّعْرى: كوكبٌ، وهي مُشتهِرة. ويقال أَشْعَرَ فلانٌ فلاناً شرّاً، إذا غَشِيه به.
وأشعَرَه الحبُّ مَرَضاً، فهذا يصلُح أن يكون من هذا الباب إذا جعل ذلك عليه كالعَلَم، ويصلح أن يكون من الأوّل، كأنّه جُعِلَ له شِعاراً.
فأمّا قولهم: تفرّق القومُ شعاريرَ، فهو عندنا من باب الإبدال، والأصل شَعاليل، وقد مضى.
--------------ــــ
([1]) هي قراءة الحسن وابن محيصن. إتحاف فضلاء البشر 264.
([2]) في المجمل: "وشعل رجل، وأم شعل: اسم امرأة".
([3]) ديوان ذي الرمة 200 واللسان ( شعل).
([4]) ديوان ابن قيس الرّقيات 183 واللسان (شعا).
([5]) الجمهرة (1: 291-292).
([6]) في الأصل: "الحق"، صوابه من المجمل.
([7]) الهاشميات 39 واللسان (شعب).
([8]) لدكين بن رجاء الراجز، كما في اللسان (شعب).
([9]) اللسان (شعب، قصر، شنج) والحيوان: (1: 349 / 5: 214).
([10]) العين، بفتح الياء المشددة. والرجز لرؤبة في ديوانه 160 واللسان (عين).
([11]) الجمهرة (1: 292).
([12]) ديوان الطرماح 95 واللسان (شعب). وقد سبق إنشاد البيت في (شت).
([13]) البيت للصمة بن عبد الله القشيري، كما في اللسان (شعب).
([14]) في الأصل: "شعباء". صوابه في المجمل.
([15]) في الجمهرة: (2: 342): "ومن كلامهم للرجل إذا تكلم بما ينكر عليه".
([16]) نص في القاموس على أنها مثلثة، بالكسر والفتح والضم.
([17]) مطلع معلقة  عنترة. وفي الأصل: "من مترنم"، تحريف.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, ʿayn ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)
(شعف) **الشين** ve **العين** ve **الفاء**, şeyin yüksekliklerine ve tepesine delâlet eder. Şu hâlde **الشَّعَفة**: dağın başı; cem‘i **شَعَفات** ve **شَعَفٌ**’dur. Ve falan kimse **شَعفات** başının üzerine vuruldu; yani başının yüksekliklerine. Ve **شَعَفةُ القلب**: onun başıdır; **النِّياط**’ın asıldığı yerde. Bundan dolayı “**شَعَفه الحُبَّ**” denir; sanki kalbini üstünden örtmüştür. Ve bir topluluk([1]) onu şöyle okudu: ﴿قد **شَعَفَهَا** حُبَّاً﴾ [Yûsuf 30]; ve bu, bundandır. Ve hadiste geldi: “İnsanların hayırlısı, bir **شَعَفَةٍ**’de bir küçük koyun sürüsünde olan adamdır”; murad eder: dağın en yükseği.

(شعل) **الشين** ve **العين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin tekliğinde, yanlarından bir yayılma ve dağılmaya delâlet eder. Denir: Odun içinde ateşi **أشعلْتُ**; ve ateş **اشتعلت**. Ve ak saç **اشتعل**. Allah Tebâreke ve Teâlâ buyurdu: ﴿وَاشْتَعَلَ الرَّأسُ شَيْباً﴾ [Meryem 4].
Ve **الشَّعِيلة**: fitilde tutuşturulmuş ateştir. Ve baskında atları **أشعلْنا**: onları yaydık. Ve ateşten **الشُّعْلة**, bilinir. Ve **الشَّعَل**: atın alnında ve kuyruğunda bir beyazlıktır; “**أشعل** at” denir; dişisi **شَعْلاء**.
Ve bâbdan: Kavim **شعاليلَ** dağıldı; yani fırkalar hâlinde, sanki tutuşmuşlar gibi. Ve **شَعْل**: bir lakaptır; ve bir kadının adı denir([2]).
Ve bâbdan şâz olan: **المِشْعَل**; o, derilerden bir şeydir; onun dört ayağı vardır; içinde nebîz yapılır. Zû’r-Rumme dedi:
أَضَعْنَ مَوَاقِتَ الصَّلَواتِ عَمْداً *** وحالَفْنَ المشاعِلَ والجِرارا([3])(شعي) **الشين** ve **العين** ve illetli harf; bir asıldır; ondan öncekinin delâlet ettiği şeyin benzerine delâlet eder. Denir: Kavim baskını **أَشْعَى**; **إشعاء** olarak; onu **أَشْعَلُوها** ettikleri vakit. Ve **غارةٌ شَعْواء**: yaygın. İbn Kays er-Rukayyât dedi:
كيفَ نَومِي على الفِراشِ ولمَّا *** تَشْمَل الشّامَ غارةٌ شعواءُ([4])(شعن) **الشين** ve **العين** ve **النون** bir kelimedir. Derler: O, başı kabarmış olduğu vakit, **مُشْعَانُّ الرأس**’tır.

(شعب) **الشين** ve **العين** ve **الباء** iki farklı asıldır: birisi ayrılığa delâlet eder; diğeri birleşmeye. Sonra dil ehli bunda ihtilâf etti. Bir kavim dedi: O, zıtlar bâbındandır. Halîl buna açıkça hükmetmiştir. Başkaları dedi: Bu zıtlardan değildir; ancak lehçelerdir. Halîl dedi: Sözün acâyibinden ve Arapçanın genişliğindendir ki **الشَّعْب** ayrılık olur ve birleşme olur. İbn Düreyd([5]) dedi: **الشَّعب**: ayrılıktır; ve **الشَّعْب**: birleşmedir. Bu zıtlardan değildir; ancak bir kavmin lehçesidir. Şu hâlde bizim zikrettiğimiz, ayrılıktandır. Ve onların, şeydeki yarığa **شَعْب** demeleri. Ve ondan: **الشَّعْب**; Arap ve Acem kabilelerinden dallanıp budaklanan şeydir; cem‘i **شعوب**. Yüce övgü sahibi buyurdu: ﴿وَجَعلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ﴾ [Hucurât 13]. Ve denir: **الشَّعب**: büyük **الحَيُّ**([6]). Dediler: Ve **مَشعب الحقّ**: onun yoludur.
Kumeyt dedi:
فما لِيَ إلاَّ * آلَ أحمدَ شيعةٌ *** وما لي إلاّ مَشعَب الحقِّ مَشْعَبُ([7])Ve denir: Yollar onlarla **انشعبت**; yani ayrıldı. Ve ağacın dalları **انشعبت**. Amma atın **شُعَب**’ı; denir ki o, ondan yükselen taraflarıdır; boyun ve **المَنْسِج** gibi ve ondan yüksek olan şeyler. Dedi:
* أشمُّ خِنذيذٌ منيفٌ شُعَبُهْ([8]) *
Ve denir: **أشعبُ** bir ceylan; iki boynuzu ayrılıp şiddetli bir ayrılıkla birbirinden uzaklaştığı vakit. Ebû Duâd dedi:
وقُصْرَى شَنجِ الأنسا *** ءِ نَبّاحٍ من الشُّعْبِ([9])Ve **الشِّعب**: iki dağ arasındaki açıklıktır. Ve **شَعوبُ**: ölüm; çünkü o **تَشعَب** eder; yani ayırır. Ve denir: Ölüm onları **شَعبتْ** de onlar **انشعبوا**; yani onları ayırdı da ayrıldılar. Ve **الشَّعِيب**: eski su kırbası; ancak ona **شَعِيباً** adı verildi; çünkü içindeki suyu **يَشْعَب** eder; yani onu muhafaza etmez, bilakis onu akıtır. Dedi:
* ما بالُ عَيْنِي كالشَّعيب العَيَّن([10]) *
İbn Düreyd([11]) dedi: “**شعبانُ** ona, onların onda **تشعُّب** etmeleri sebebiyle ad verildi; ve o, suları aramada onların dağılmasıdır.” Ve hadiste: “İnsanları **شعَّبت** eden bu fetva nedir?”; yani onları ayırdı.
Amma diğer bâb: Onların “Yarığı **شَعَبَ** etti” sözüdür; onu uygun hâle getirdiği vakit. Ve **العُسَّ**’ı ve benzerini **شَعَبَ** etti. Ve matkab’a **المِشْعَب** denir. Ve kabileler bâbındaki **الشَّعْب**’ın, birleşme ve uyuşma için adlandırılmış olması câiz olur. Ve derler: Falan oğullarının **شَعْب**’ı dağıldı. Bu, birleşmeye delâlet eder. Tırimmâh dedi:
* شَتَّ شعبُ الحَيِّ بعدَ التئامْ([12]) *
Ve bu bâbdandır; her ne kadar türemiş olmasa da: **شَعَبْعَـب**; ve o bir yerdir. Dedi:
هل أَجْعلنَّ يدِي للخَدّ مِرْفَقةً *** على شَعَـبْعَب بين الحوض والعَطَنِ([13])Ve **وُشعَبَى**([14]): bir yer de.

(شعث) **الشين** ve **العين** ve **الثاء**; şeyde bir yayılmaya delâlet eden bir asıldır. Derler: Allah sizin **شَعث**’ınızı toplasın; ve sizin **شَعَث**’ınızı bir araya getirsin; yani işinizden dağılmış olan şey. Ve **الشَّعَث**: misvakın ve kazığın başının **شَعَث**’ıdır. Ve bundan dolayı kazığa **أشعث** adını verirler.

(شعذ) **الشين** ve **العين** ve **الذال** bir şey değildir. Halîl dedi: **الشَّعْوَذة** bedevîlerin sözünden değildir; o, ellerde bir hafifliktir ve sihir gibi bir kapıştır.

(شعر) **الشين** ve **العين** ve **الراء** iki bilinen asıldır: birisi bir sebat’a delâlet eder; diğeri bir ilim ve alâmete.
Birincisi **الشَّعَْر**’dır; bilinir; cem‘i **أشعار**’dır; ve o, cem‘in cem‘idir; tekili **شَعَْرة**’dir. Ve **أَشْعَرُ** bir adam: baş ve beden kılı uzun. Ve **الشَّعار**: ağaçtır; “**الشَّعار**’ı çok bir arazi” denir. Ve toynağın çevresinde, derinin bittiği yerden, toynağın etrafında kılın bittiği şeye: **أَشْعَرٌ** denir; cem‘i **الأشاعر**. Ve meyveden **الشَّعراء**: şeftalinin bir cinsidir; üstünde tüy gibi bir şey bulunduğu için böyle adlandırıldı. Bunun delili: üzerinde tüy olmayan bir cins vardır; ona **القَرْعَاء** derler. Ve **الشَّعْراء**: sanki ellerinin üzerinde tüy bulunan bir sinektir.
Ve bâbdan: **داهيةٌ شَعْراء** ve **داهيةٌ وَبْرَاء**. İbn Düreyd dedi: Onların sözündendir; insan büyük görülen bir şeyle konuştuğu vakit([15]): “Onu **شَعراءَ ذاتَ وبَر** olarak getirdin.” Ve **روضةٌ شَعْراء**: bitkisi çok. Ve **رملةٌ شَعْرَاء**: **النَّصِيَّ** ve benzerini bitirir. Ve **الشَّعراء**: çok ağaç.
Ve buna yakın olanlardan: **الشَّعير**; o bilinir. Amma **الشعيرة**: bıçağın ağzı takıldığı vakit, bıçak ağzına tutamak olmak üzere konulan demir parçası; ancak o, arpa tanesine benzetilmiştir. Ve **الشَّعارير**: küçük hıyarlar. Ve **الشِّعار**: bedenin bitişiğindeki elbise; çünkü o, derinin üzerindeki kıla dokunur.
Ve diğer bâb: **الشِّعار**; savaşta kavmin birbirini tanıması için birbirine seslendiği şeydir. Asıl, onların “Şeyi **شَعَرتُ**” sözüdür; onu bildiğin ve ona dikkat kesildiğin vakit. “**لَيْتَ شِعْرِي**”; yani keşke bilseydim. Bir kavim dedi: Aslı **الشَّعْرة**’dendir([16]); alıştırma ve uyanıklık gibi; “**شَعَرَت شَُِعْرة**” denir. Dediler: Şair, başkasının fark etmediğine dikkat kesildiği için böyle adlandırıldı. Dediler: Bunun delili, Antara’nın sözü:
هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَرَدَّمِ  *** أم هل عَرَفْتَ الدَّارَ بَعد توهُّم([17])Der ki: Şairler, fark etmedikleri hiçbir şeyi bırakmadılar. Ve haccın **مَشَاعِرُ**’i: menâsikin yerleridir; haccın alâmetleri oldukları için böyle adlandırıldı. Ve **الشعِيرة**: **الشَّعائر**’in bir tanesidir; o, haccın alâmetleri ve amelleridir. Allah yüce celâliyle buyurdu: ﴿إنَّ الصَّفَا وَالمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ﴾ [Bakara 158]. Ve **الشعيرة** ayrıca: hediye edilen deve denir. Ve onun **إشعار**’ı: hörgücünün aslının kesilmesidir; ta ki kan aksın da onun hediye olduğu bilinsin. Bundan dolayı halife öldürülürse: “**قد أُشْعِر**” derler; her öldürülenin dışında bununla tahsis edilir. Ve **الشِّعْرى**: bir yıldızdır; ve o meşhurdur. Ve denir: Falan, falana bir şer **أَشْعَرَ** etti; onu onunla kapladığı vakit.
Ve aşk onu bir hastalıkla **أشعَرَه** etti; bu, onu bir alâmet gibi onun üzerine kıldığı takdirde bu bâbdan olmaya elverişlidir; ve birinciden olmaya da elverişlidir; sanki ona bir **شِعاراً** kılınmıştır.
Amma onların “Kavim **شعاريرَ** dağıldı” sözü; o, bizce ibdâl bâbındandır; aslı **شَعاليل**’dir; ve geçti.

--------------ــــ
([1]) Hasan ve İbn Muhaysın’ın kıraatidir. İthâfu Fudalâi’l-Beşer 264.
([2]) el-Mücmel’de: “Ve **شعل** bir adam; ve **أم شعل**: bir kadının adı.”
([3]) Zû’r-Rumme Dîvânı 200 ve Lisân (**شعل**).
([4]) İbn Kays er-Rukayyât Dîvânı 183 ve Lisân (**شعا**).
([5]) el-Cemhere (1: 291-292).
([6]) Asılda: “**الحق**”; doğrusu el-Mücmel’dendir.
([7]) el-Hâşimiyyât 39 ve Lisân (**شعب**).
([8]) Dükayn b. Recâ el-Râciz’indir; Lisân’da (**شعب**) olduğu üzere.
([9]) Lisân (**شعب**، **قصر**، **شنج**) ve el-Hayevân: (1: 349 / 5: 214).
([10]) **العين**; şeddeli yâ’nın fethiyle. Ve recez, Dîvân’ında 160’ta Ru’be’nindir ve Lisân (**عين**).
([11]) el-Cemhere (1: 292).
([12]) Tırimmâh Dîvânı 95 ve Lisân (**شعب**). Beytin inşâdı (شت)’te geçmişti.
([13]) Beyit, Lisân’da (**شعب**) olduğu üzere, es-Summe b. Abdillâh el-Kuşeyrî’nindir.
([14]) Asılda: “**شعباء**”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([15]) el-Cemhere’de: (2: 342): “Onların sözündendir; adam için, kendisine inkâr edilen bir şeyle konuştuğu vakit.”
([16]) Kâmûs’ta onun üçlü olduğu (kesre, fetha ve damme ile) açıkça belirtilmiştir.
([17]) Antara’nın muallakasının matla‘ı. Asılda: “**من مترنم**”; tahriftir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ع ث
رجل أشعث وامرأة شعثاء وبه شعث وهو انتشار الشعر وتغيره لقلة التعهد‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ قولهـم للوتـد‏:‏ أشعـث لتشعـث رأسـه وشعث رأس السواك‏.‏
ولم الله تعالى شعثكم وجمع شعبكم ولم الله تعالى شعوثكم‏.‏
قال الطرماح‏:‏ ولمهم شعوث الحي حتـى يصيـر معـاً معـاً بعـد الشتات وتشعث القوم‏:‏ تفرقوا‏.‏
وشعث مني فلان إذا غضّ منك‏.‏
وشعثت من فلان شيئاً إذا انْتَشْتَ منه. وشعثَه بخير: أصابه به.

##### Türkçe

ش ع ث
**رجل أشعث** ve **امرأة شعثاء**; ve onda **شعث** vardır; o, bakımın azlığından dolayı saçın yayılması ve değişmesidir.‏
Ve mecazdan: onların kazığa dair sözleri: **أشعث**; başının dağınıklığından dolayı; ve **شعث رأس السواك**.‏
Allah Teâlâ sizin **شعث**’ınızı toplasın ve sizin **شعب**’ınızı bir araya getirsin; ve Allah Teâlâ sizin **شعوث**’unuzu toplasın.‏
**الطرماح** dedi: Ve o, mahallenin **شعوث**’unu topladı; ta ki dağınıklıktan sonra birlikte birlikte bir arada olsun; ve **تشعث القوم**: dağıldılar.‏
Ve **شعث مني فلان**: senden (yana) hoşnutsuz oldu.‏
Ve **شعثت من فلان شيئاً**: ondan bir şey koparıp aldım. Ve **شعثَه بخير**: onu onunla isabet ettirdi.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَعِثَ شَعَثاً وشُعوثَةً، فهو شَعِثٌ وأَشْعَثُ وشَعْثانُ، وتَشَعَّثَ: تَلَبَّد شعَرُه واغْبَرَّ، وشَعَّثْتُه أَنا تَشْعِيثاً. والشَّعِثُ: المُغْبرُّ الرأْسِ، المُنْتَتِفُ الشَّعَرِ، الحافُّ الذي لم يَدَّهِنْ.
والتَّشَعُّثُ: التَّفَرُّقُ والتَّنَكُّثُ، كما يَتَشَعَّثُ رأْسُ المِسْواك. وتَشْعِيثُ الشيءِ: تفريقهُ.
وفي حديث عمر أَنه كان يَغْتَسِلُ وهو مُحْرم، وقال: إِنَّ الماء لا يزيده إِلا شَعَثاً أَي تَفَرُّقاً، قلا يكون مُتَلَبِّداً؛ ومنه الحديث: رُبَّ أَشْعَثَ أَغْبَر ذِي طِمْرَيْنِ، لا يُؤْبه له، لو أَقْسَم على الله لأَبَرَّه. وفي حديث أَبي ذَرٍّ: أَحَلَقْتُم الشَّعَثَ؟ أَي الشَّعَر ذا الشَّعَثِ.
والشَّعَثَةُ: موضعُ الشعر الشَّعِثِ.
وخيلٌ شُعْثٌ أَي غير مُفَرْجَنَة؛ ومُفَرْجَنَةٌ: مَحْسُوسة؛ وقول ذي الرُّمة:
ما ظَلَّ، مُذْ وَجَفَتْ في كلِّ ظاهرةٍ،
بالأَشْعَثِ الوَرْدِ، إِلاَّ وَهْوَ مَهْمُومُ
عَنى بالأَشْعَثِ الوَرْدِ: الصَّفارَ، وهو شَوْك البُهْمى إِذا يَبسَ، وإِنما اهْتَمَّ، لما رأَى البُهْمَى هاجَتْ، وقد كان رَخِيَّ البالِ، وهي رَطْبةٌ، والحافرُ كلُّه شديدُ الحُبِّ للبُهْمَى، وهي ناجعةٌ فيه، وإِذا جَفَّتْ فأَسْفَتْ، تَأَذَّتِ الراعيةٌ بسَفاها. ويقال للبُهْمَى إِذا يَبِسَ سَفاه: أَشْعَثُ. قال الأَزهري: قال الأَصمعي: أَساء ذو الرمة في هذا البيت، وإِدخالُ إِلاَّ ههنا قبيح، كأَنه كره إِدخالَ تحقيق على تحقيق، ولم يُرِد ذو الرمة ما ذهب إِليه، إِنما أَراد لم يَزَلْ من مكان إِلى مكان يَسْتَقْري المَراتِعَ، إِلاَّ وهو مهموم، لأَنه رأَى المَراعيَ قد يَبِسَتْ، فما ظَلَّ ههنا ليس بتحقيق، إِنما هو كلام مجحود، فحققه بإِلاَّ.
والشَّعْثُ والشَّعَثُ: انتشارُ الأَمرِ وخَلَلُه؛ قال كعب بن مالك الأَنصاريُّ:
لَمَّ الإِلهُ به شَعْثاً، ورَمَّ به
أُمُورَ أُمَّتِه، والأَمرُ مُنْتَشِرُ
وفي الدُّعاء: لَمَّ اللهُ شَعْثَه أَي جَمَعَ ما تَفَرَّقَ منه؛ ومنه شَعَثُ الرأْسِ. وفي حديث الدعاء: أَسأَلُكَ رحمةً تَلُمُّ بها شَعَثي أَي تَجْمَعُ بها ما تَفَرَّقَ من أَمري؛ وقال النابغة:
ولَسْتَ بمُسْتَبْقٍ أَخاً، ولا تَلُمُّه
على شَعَثٍ، أَيُّ الرجالِ المُهَذَّبُ؟
قوله لا تلمُّه على شعث أَي لا تحتمله على ما فيه من زَللٍ ودَرْءٍ، فتَلُمُّه وتُصْلحه، وتَجْمَعُ ما تَشَعَّثَ من أَمره.
وفي حديث عطاء: أَنه كان يُجِيز أَن يُشَعَّثَ سَنَا الحَرَم، ما لم يُقْلَعْ من أَصله، أَي يُؤْخَذَ من فروعه المُتَفَرِّقة ما يصير به أَشْعَثَ، ولا يستأْصله. وفي الحديث: لما بلغه هِجاءُ الأَعْشَى عَلْقمةَ بنَ عُلاثة العامِريَّ نَهى أَصحابَه أَن يَرْوُوا هجاءَه، وقال: إِن أَبا سفيان شَعَّثَ مني عند قَيْصَرَ، فرَدَّ عليه علقمةُ وكَذَّبَ أَبا سفيان. يقال: شَعَّثْتُ من فلان إِذا غَضَضْتَ منه وتَنَقَّصْتَه، مِن الشَّعَث، وهو انْتشارُ الأَمر؛ ومنه حديث عثمان: حين شَعَّثَ الناسُ في الطَّعْن عليه أَي أَخَذُوا في ذَمّه، والقَدْح فيه بتَشْعِيثِ عِرْضه. وتشَعَّثَ الشيءُ: تَفَرَّقَ. وتَشَعُّثُ رأْسِ المِسْواك والوَتِدِ: تَفَرُّقُ أَجزائِه، وهو مِنه. وفي حديث عمر أَنه قال لزيد بن ثابت، لما فَرَّعَ أَمْرَ الجَدِّ مع الإِخوة في الميراث: شَعِّثْ ما كنتَ مُشَعِّثاً أَي فَرِّقْ ما كنتَ مُفَرِّقاً. ويقال: تَشَعَّثه الدَّهْرُ إِذا أَخذه.والأَشْعَثُ: الوَتِدُ، صفة غالبةٌ غَلَبَةَ الاسم، وسُمّيَ به لشَعَثِ رأْسه؛ قال:
وأَشْعَثَ في الدارِ، ذي لِمَّةٍ،
يُطيلُ الحُفُوفَ، ولا يَقْمَلُ
وشَعِثْتُ من الطَّعام: أَكَلْتُ قليلاً.
والتَّشْعيثُ: التفريق والتمييزُ، كانْشِعاب الأَنهار والأَغصان؛ قال الأَخطل:
تَذَرَّيْتَ الذَّوائبَ من قُرَيْشٍ،
وإِنْ شُعِثُوا، تَفَرَّعْتَ الشِّعابا
قال: شُعِثُوا فُرِّقُوا ومُيِّزُوا.
والتَّشْعيثُ في عَروضِ الخَفيفِ: ذَهابُ عين فاعلاتن، فيبقى فالاتن، فينقل في التقطيع إِلى مفعولن، شبهوا حذف العين ههنا بالخرم، لأَنها أَوَّلُ وَتِدٍ؛ وقيل: إِن اللام هي الساقطة، لأَنها أَقرب إِلى الآخر، وذلك أَن الحذف إِنما هو في الأَواخر، وفيما قَرُبَ منها؛ قال أَبو إِسحق: وكلا القولين جائز حَسَنٌ، إِلاّ أَن الأَقيس على ما بَلَوْنا في الأَوتاد من الخَرْم، أَن يكون عينُ فاعلاتن هي المحذوفة، وقياسُ حذف اللام أَضعفُ، لأَن الأَوتاد إِنما تحذف مِن أَوائلها أَو مِن أَواخرها؛ قال: وكذلك أَكثر الحذف في العربية، إِنما هو من الأَوائل، أَو من الأَواخر، وأَما الأَوساط، فإِن ذلك قليل فيها؛ فإِن قال قائل: فما تنكر من أَن تكون الأَلف الثانية من فاعلاتن هي المحذوفة، حتى يبقى فاعلَتُن ثم تسكن اللام حتى يبقى فاعلْتن، ثم تنقله في التقطيع إِلى مفعولن، فصار مثل فعلن في البسيط الذي كان أَصله فاعلن؟ قيل له: هذا لا يكون إِلا في الأَواخر، أَعني أَواخر الأَبيات؛ قال: وإِنما كان ذلك فيها، لأَنها موضع وقف، أَو في الأَعاريض، لأَن الأَعاريض كلها تتبع الأَواخر في التصريع؛ قال: فهذا لا يجوز، ولم يقله أَحد. قال ابن سيده: والذي أَعتقده مُخالَفةُ جميعهم، وهو الذي لا يجوز عندي غيره، أَنه حذفت أَلف فاعلاتن الأُولى، فبقي فعلاتن، وأُسكنت العين، فصار فعْلاتن، فنقل إِلى مفعولن، فإِسكان المتحرّك قد رأَيناه يجوز في حشو البيت، ولم نرَ الوتد حُذف أَوّله إِلا في أَوّل البيت، ولا آخرُه إِلا في آخر البيت، وهذا كله قول أَبي إِسحق.
والأَشْعَثُ: رجلٌ. والأَشاعِثةُ والأَشاعِثُ: منسوبون إِلى الأَشْعَث، بدل من الأَشْعَثيين، والهاء للنسب.
وشَعْثاءُ: اسم امرأَة؛ قال جرير:
أَلا طَرَقَتْ شَعْثاءُ، والليلُ دُونَها،
أَحَمَّ عِلافِيّاً، وأَبْيَضَ ماضِيَا
قال ابن الأَعرابي: وشَعْثاء اسم امرأَةِ حَسَّانَ بن ثابت. وشُعَيْث: اسم، إِما أَن يكون تصغير شَعَثٍ أَو شَعِثٍ، أَو تصغير أَشْعَثَ مُرَخَّماً؛ أَنشد سيبويه:
لَعَمْرُكَ ما أَدْري، وإِن كنتُ دارياً:
شُعَيْثُ بنُ سَهْم، أَمْ شُعْيْثُ بنُ مِنْقَرِ
ورواه بعضهم: شُعَيْبٌ، وهو تصحيف.

##### Türkçe

**شَعِثَ** **شَعَثاً** ve **شُعوثَةً**; o hâlde o **شَعِثٌ** ve **أَشْعَثُ** ve **شَعْثانُ**dur.

Ve **تَشَعَّثَ**: saçı keçeleşti ve tozlandı; ve ben onu **تَشْعِيثاً** **شَعَّثْتُه**.

Ve **الشَّعِثُ**: başı tozlu olan, saçı yolunmuş olan, yağlanmamış olan kuru (kimse).

Ve **التَّشَعُّثُ**: ayrılma ve çözülme; tıpkı **المِسْواك** başının **يَتَشَعَّثُ** olması gibi. Ve bir şeyin **تَشْعِيثُ**i: onu ayırıp dağıtmaktır.

Ve Ömer’in hadîsinde: ihramlı iken yıkanırdı ve dedi ki: “Su onu ancak **شَعَثاً** artırır”; yani ayrılma (artırır), böylece keçeleşmiş olmaz; ve ondan hadîs: “Nice **أَشْعَثَ** **أَغْبَر** iki yamalı elbiseli, kendisine aldırış edilmez; Allah üzerine yemin etse, mutlaka onu doğrular.” Ve Ebû Zer’in hadîsinde: “**الشَّعَثَ**ı mı tıraş ettiniz?” yani **الشَّعَر**ı, **الشَّعَثِ** sahibi olan (saçı).

Ve **الشَّعَثَةُ**: dağınık saçın yeri.

Ve **خيلٌ شُعْثٌ**: yani **مُفَرْجَنَة** olmayan; ve **مُفَرْجَنَةٌ**: hissedilmiş (okşanmış/elle düzeltilmiş); ve Zü’r-Rumme’nin sözü:
ما ظَلَّ، مُذْ وَجَفَتْ في كلِّ ظاهرةٍ،
بالأَشْعَثِ الوَرْدِ، إِلاَّ وَهْوَ مَهْمُومُ

**بالأَشْعَثِ الوَرْدِ** ile kastetti: **الصَّفارَ**; o da **البُهْمى** dikenidir, kuruduğu zaman; ancak kaygılandı, çünkü **البُهْمى**’nın coştuğunu gördü; hâlbuki gönlü rahattı, o ise yaş iken; ve toynaklı hayvanın hepsi **البُهْمى**’yı şiddetle sever; o, onda faydalıdır; ve kuruyup savrulunca, otlayan (hayvan) onun savruntusundan eziyet görür. Ve **البُهْمى** kuruduğu zaman onun savruntusuna **سَفاه** denir: **أَشْعَثُ**. Ezherî dedi ki: Asmaî dedi ki: Zü’r-Rumme bu beyitte kötü yaptı; ve burada **إِلاَّ**’nın sokulması çirkindir; sanki bir tahkiki bir tahkik üzerine sokmayı kerih gördü; Zü’r-Rumme onun gittiği şeyi kastetmedi; ancak kastetti: otlakları araştırarak bir yerden bir yere gitmeyi sürdürdü, ancak o kaygılı idi; çünkü otlakların kuruduğunu gördü; öyleyse buradaki **ما ظَلَّ** tahkik ile değildir; ancak o, inkâr edilmiş söz (nefy)dür; onu **إِلاَّ** ile tahkik etti.

Ve **الشَّعْثُ** ve **الشَّعَثُ**: işin yayılması ve gedikliği; Ka‘b b. Mâlik el-Ensârî dedi ki:
لَمَّ الإِلهُ به شَعْثاً، ورَمَّ به
أُمُورَ أُمَّتِه، والأَمرُ مُنْتَشِرُ

Ve duada: “Allah onun **شَعْثَه**’ini **لَمَّ** etsin”; yani ondan ayrılmış olanı toplasın; ve ondan: başın **شَعَثُ**ı. Ve dua hadîsinde: “Senden bir rahmet isterim; onunla **شَعَثي**’mi **تَلُمُّ** edesin”; yani işimden ayrılmış olanı onunla toplayasın; Nâbiga dedi ki:
ولَسْتَ بمُسْتَبْقٍ أَخاً، ولا تَلُمُّه
على شَعَثٍ، أَيُّ الرجالِ المُهَذَّبُ؟

Onun sözü “**لا تَلُمُّه على شَعَثٍ**”: yani onda bulunan sürçme ve kusur üzerine onu yüklenip (onu) toplamazsın; böylece onu toplar ve düzeltirsin ve işinden **تَشَعَّثَ** etmiş olanı bir araya getirirsin.

Atâ’nın hadîsinde: aslı kökünden sökülmedikçe, **سَنَا الحَرَم**’ın **يُشَعَّثَ** edilmesine cevaz verirdi; yani onun dağınık dallarından, onunla **أَشْعَثَ** olacak kadar alınır; onu kökünden kazımaz. Ve hadîste: A‘şâ’nın Alkame b. Ulâse el-Âmirî’yi hicvetmesi kendisine ulaşınca, ashabına hicvini rivayet etmelerini yasakladı ve dedi ki: “Ebû Süfyân benden Kayser yanında **شَعَّثَ** etti”; bunun üzerine Alkame ona cevap verdi ve Ebû Süfyân’ı yalanladı. Denir: “Falancadan **شَعَّثْتُ**” — ondan kısmak ve onu eksiltmek (ayıplamak) istediğin zaman; **الشَّعَث**’tan (gelir); o da işin yayılmasıdır. Ve ondan Osman hadîsi: insanlar ona ta‘nda **شَعَّثَ** ettikleri zaman; yani onu zemmetmeye ve onun ırzını **تَشْعِيث** ederek onda ayıplamaya giriştiler.

Ve **تشَعَّثَ الشيءُ**: dağıldı. Ve **تَشَعُّثُ** **رأْسِ المِسْواك** ve **الوَتِدِ**: parçalarının dağılmasıdır; o, ondandır. Ve Ömer hadîsinde: Zeyd b. Sâbit’e dedi; mirasta kardeşlerle birlikte dede meselesini dallandırdığı zaman: “**شَعِّثْ** ما كنتَ **مُشَعِّثاً**”; yani dağıttığın şeyi dağıt. Ve denir: “Zaman onu **تَشَعَّثَه**” — onu aldığı zaman. Ve **الأَشْعَثُ**: kazık; isim galebesiyle galip bir sıfattır; başının **شَعَثِ**i sebebiyle onunla adlandırıldı; dedi ki:
وأَشْعَثَ في الدارِ، ذي لِمَّةٍ،
يُطيلُ الحُفُوفَ، ولا يَقْمَلُ

Ve “Yemekten **شَعِثْتُ**”: az yedim.

Ve **التَّشْعيثُ**: ayırma ve temyizdir; nehirlerin ve dalların çatallanması gibi; Ahtal dedi ki:
تَذَرَّيْتَ الذَّوائبَ من قُرَيْشٍ،
وإِنْ شُعِثُوا، تَفَرَّعْتَ الشِّعابا

Dedi ki: “**شُعِثُوا**”: ayrıldılar ve temyiz edildiler.

Ve **التَّشْعيثُ** (hafîf arûzunda): **فاعلاتن**’in aynının gitmesidir; böylece **فالاتن** kalır; sonra takti‘de **مفعولن**’a nakledilir; burada aynın hazfını **الخرم**a benzettiler; çünkü o, ilk **وَتِد**dir; ve denildi: düşen **اللام**dır; çünkü o, sona daha yakındır; bu da şundandır: hazf ancak sonlarda ve onlara yakın olanlarda olur. Ebû İshak dedi ki: iki sözün de caiz ve güzel oluşu (vardır); ancak **الأَوتاد**da **الخَرْم**dan denediğimiz şeye göre daha kıyasî olan: hazfedilenin **فاعلاتن**’in aynının olmasıdır; **اللام**ın hazfi kıyası daha zayıftır; çünkü **الأَوتاد** ancak evvellerinden yahut âhirlerinden hazfedilir. Dedi ki: Arapçada hazfin çoğu da ancak evvellerden yahut âhirlerdendir; orta kısımlar ise, onda bu azdır. Eğer bir söyleyen derse: “**فاعلاتن**’in ikinci elifinin hazfedilmiş olmasından neyi inkâr edersin; ta ki **فاعلَتُن** kalsın; sonra **اللام** sükûnlandırılsın, ta ki **فاعلْتن** kalsın; sonra onu takti‘de **مفعولن**’a nakledersin; böylece basîtteki **فعلن** gibi oldu; onun aslı **فاعلن** idi?” Ona denir: Bu ancak âhirlerde olur; yani beyitlerin âhirlerinde. Dedi ki: Bu ancak onda oldu; çünkü o, vakıf yeridir; yahut **الأَعاريض**da; çünkü **الأَعاريض**ın hepsi tasrî‘de âhirlere tâbidir. Dedi ki: Bu caiz değildir; hiç kimse de bunu söylemedi. İbn Sîde dedi ki: Benim inandığım, hepsine muhalefettir; ve benim yanımda ondan başkası caiz değildir: **فاعلاتن**’in birinci elifinin hazfedildiği; böylece **فعلاتن** kaldı; ve ayn sükûnlandırıldı; böylece **فعْلاتن** oldu; sonra **مفعولن**’a nakledildi; zira harekeli olanın sükûnlandırılmasının beyit iç dolgusunda caiz olduğunu gördük; ve **الوتد**in evvelinin hazfedildiğini ancak beyitin evvelinde gördük; âhirinin (hazfini) de ancak beyitin âhirinde; ve bu bütünüyle Ebû İshak’ın sözüdür.

Ve **الأَشْعَثُ**: bir adam. Ve **الأَشاعِثةُ** ve **الأَشاعِثُ**: **الأَشْعَث**’a nisbet edilenlerdir; **الأَشْعَثيين** yerine bedeldir; ve **الهاء** nisbet içindir.

Ve **شَعْثاءُ**: bir kadının adı; Cerîr dedi ki:
أَلا طَرَقَتْ شَعْثاءُ، والليلُ دُونَها،
أَحَمَّ عِلافِيّاً، وأَبْيَضَ ماضِيَا

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **شَعْثاءُ** Hassân b. Sâbit’in karısının adıdır. Ve **شُعَيْث**: bir isimdir; ya **شَعَثٍ** yahut **شَعِثٍ**in küçültmesidir; yahut **أَشْعَثَ**ın küçültmesi, ترخيمli olarak; Sîbeveyh şunu inşâd etti:
لَعَمْرُكَ ما أَدْري، وإِن كنتُ دارياً:
شُعَيْثُ بنُ سَهْم، أَمْ شُعْيْثُ بنُ مِنْقَرِ

Bazıları onu **شُعَيْبٌ** diye rivayet etti; o ise tashîftir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ع ث * * الشَّعَثُ * بفتحتين انتشار الأمر يقال لمَّ الله * شَعَثَك * أي جمع أمرك المنتشر و * الشَّعَثُ * أيضا مصدر * الأشْعَثِ * وهو المغبر الرأس وبابه طرِب

##### Türkçe

* ش ع ث * * **الشَّعَثُ** * iki fetha ile: işin yayılmasıdır; “Allah senin * **شَعَثَك** *’ını toplasın” denir; yani dağılmış işini topladı. Ve * **الشَّعَثُ** * ayrıca * **الأشْعَثِ** *’in masdarıdır; o, başı tozlu olandır; ve babı **طرِب**’dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشعث، محركة  ، وبالتسكين،  :انتشار الأمر  وخلله، قال كعب بن مالك الأنصاري:
  لم إلإله به شعثا ورم بـه                      أمور أمته والأمر منتشر

  الشعث بالتحريك  مصدر الأشعث، للمغبر الرأس  المنتتف الشعر الحاف الذي لم يدهن. وقد  شعث كفرح  شعثا وشعوثة، فهو شعث وأشعث وشعثان.  والتشعث: التفرق  والتنكث، كما يتشعث رأس المسواك، وهو مجاز. وتشعيث الشيء: تفريقه. قال شيخنا: وقد صرح جماعة من أرباب الاشتقاق أن هذه المادة بجميع تصاريفها تدل على التفرق فقط، واغتربه منلا علي، وأورد من كلام النهاية أحاديث دالة على التفرق، وهو عند التأمل ليس كذلك بل كلامهم ظاهر في أن هذه المادة تدل على الانتشار، وإليه يرجع معنى التفرق. التشعث والتشعيث  :الأخذ  يقال: تشعثه الدهر، إذا أخذه، وفي حديث عطاء:  أنه كان يجيز أن يشعث سنى الحرم ما لم يقلع من أصله  ، أي يؤخذ من فروعه المتفرقة ما يصير به شعثا، ولا يستأصله، وهو مجاز، وفي حديث عثمان  حين شعث الناس في الطعن عليه  أي أخذوا في ذمه والقدح فيه بتشعيث عرضه، وفي الحديث:  لم الله شعثه  أي جمع ما تفرق منه، ومنه شعث الرأس، وهو مجاز، وفي حديث الدعاء:  أسألك رحمة تلم بها شعثي  أي تجمع بها ما تفرق من أمري. التشعث، والتشعيث  :أكل القليل من الطعام  ، يقال: شعثت من الطعام، أي أكلت قليلا. التشعث  :تلبد الشعر  والتغبر، يقال: تشعث، إذا تلبد شعره واغبر، وشعثته أنا تشعيثا، وفي الحديث  رب أشعث أغبر ذي طمرين لا يؤبه به، لو أقسم على الله لأبره. من المجاز  الأشعث: الوتد  ، صفة غالبة غلبة الاسم؛ وسمى به لتشعث رأسه بالدق قال:
  وأشعث في الدار ذي لمة                      يطيل الحفوف ولا يقمل قول ذي الرمة:
  ما ظل مذ أوجفت في كل ظاهرةبالأشعث الورد إلا وهو مهموم عني بالأشعث الورد الصفار، وهو  يبيس البهمي  وإنما اهتم لما رأى البهمي هاجت، وقد كان رخى البال وهي رطبة، والحافر كله شديد الحب للبهمي، وهي ناجعة فيه، وإذا جفت فأسفت تأذت الراعية بسفاها. الأشعث:  اسم  رجل، وهو الأشعث بن قيس بن معد يكرب. وأبو هانىء: أشعث بن عبد الملك الحمراني مولى عثمان رضي الله عنه، بصري. وأشعث بن عبد الله الحراني. وأشعث بن سوار الكوفي، وهو أضعفهم، والثلاثة يروون عن الحسن البصري، رضي الله عنه.  ومنه الأشاعثة، والأشاعث  : منسوبون إلى الأشعث، بدل: من الأشعثيين، والهاء للنسب، كذا في الصحاح.  وشعث بالضم: ع  بين السوارقية وبين معدن بني سليم، ويقال: الشعث والعنيزات قرنان صغيران بين السوارقية والمعدن.  والشعيثية: ماء  لبنى نمير ببطن واد يقال له: الحريم.  وشعثان الرأس: أشعثه  ، وقد شعث، كما تقدم.  وشعث منه تشعيثا: نضح عنه وذب  عن عرضه. وفي الحديث:  لما بلغه هجاء الأعشى علقمة بن علاثة العامري نهى أصحابه أن يرووا هجاءه، وقال: إن أبا سفيان شعث مني عند قيصر، فرد عليه علقمة، وكذب أبا سفيان  يقال: شعثت من فلان، إذا غضضت منه وتنقصته، من الشعث، وهو انتشار الأمر. كذا في اللسان. شعيث  كزبير: ابن محرز  إما أن يكون تصغير شعث، أو شعث، أو تصغير أشعث مرخما. أنشد سيبويه:

  لعمرك ما أدري وإن كنت دارياشعيث ابن سهم أو شعيث ابن منقر ورواه بعضهم: شعيب، وهو تصحيف.  وابن عبد الله بن الزبير هكذا في النسخة، وفي أخرى: وابن عبد الله، وابن الزبير بزيادة الواو العاطفة بين عبد الله وبين ابن الزبير، وفي أخرى: وابن الزبيب بالباء الموحدة، والصواب فيه: شعيث بن عبد الله بن الزبيب بن ثعلبة، روى عن آبائه، وقد سبق ذكره في، ز ب ب، فراجعه.  وابن مطير  بالتصغير مع التشديد  وإبراهيم بن شعيث  شيخ لابن وهب،  محدثون  . وفاته ذكر جماعة: عمار بن شعيث، عن أبيه. وابنه أبو شعيث سعد بن عمار، روى عنه ابن صاعد. وشعيث بن عاصم بن حصين، عن أبيه، عن جده، وعنه ابنه عمران. وشعيث بن ربيع بن جشيش التيمي: صاحب مصعب بن الزبير. وشعيث بن ريان: نديم الوليد بن عبد الملك. وشعيث بن نواب: شاعر. وشعيث بن يحيى، أبو الفضل الشعيثي، عن عبد الله بن نافع المدني وسعد بن شعيث الطائي، عن المغيرة بن أبي ثور. وأبو فراس محمد بن فراس بن محمد بن عطاء بن شعيب بن خولي بن مزيد الشامي: صاحب كتاب النسب، وأبوه فراس، وجده، وجد أبيه عطاء، وأبوه شعيث، وأخواه الحسن والهيثم المذكور، حدثوا. أما  شعيث بن أبي الأشعث  وكذا شعيث بن الأحوص، فاختلف فيهما  قيل: بالباء  الموحدة، وهو قول البخاري، وصححه جماعة.  وشعثاء  : اسم  امرأة  قال جرير:
  ألا طرقت شعثاء والليل دونها                      أحم علافيا وأبيض ماضـيا وقال ابن الأعرابي: وشعثاء: اسم امرأة حسان بن ثابت.  وأبو الشعثاء: كنية جماعة  من المحدثين وغيرهم. أبو بكر  محمد بن عبد الله  ، وفي بعض النسخ عبيد اللهن  وعبد الرحمن بن حماد الشعيثيان: محدثان  ، أما الأول: فإن حديثه عندي في أول الفوائد الصحاح والغرائب لأبي سعيد الكنجر وذي، روى عنه أبو عبد الله طاهر بن محمد بن إبراهيم البغدادي، وابنه عمر بن محمد حدث، وأما الثاني فإنه روى عن ابن عون.

  وفاته: إبراهيم بن سلمة الشعيثي الذي روى عن ابن السماك. وعبد الله بن محمد الشعيثي الذي روى عن أحمد بن حفص. التشعيث: التفريق والتمييز، كانشعاب الأنهار، والأغصان. و  المشعث، كمعظم- في العروض-  أي عروض الخفيف  :ما سقط أحد متحركي وتده  الذي هو  علا  من  فاعلاتن  ولا يكون إلا في الخفيف والمجتث  كأنك أسقطت من وتده حركة في غير موضعها فتشعث الجزء  ولذا سمى ذلك بالتشعيث، وقوله: أحد متحركي وتده، يحتمل ذهاب العين وذهاب اللام، ففي الأول يبقى  فالاتن  فينقل في التقطيع إلى  مفعولن  شبهوا حذف العين هنا بالخزم؛ لأنه أول وتد، وقيل: إن اللام هي الساقطة، لأنها أقرب إلى الآخر، وذلك أن الحذف إنما هو في الأواخر وفيما قرب منها، قال أبو إسحاق: وكلا القولين جائز حسن، إلا أن الأقيس  على ما بلونا في الأوتاد من الخرم  أن يكون عين  فاعلاتن  هي المحذوفة، وقياس حذف اللام أضعف، لأن الأوتاد إنما تحذف من أوائلها أو من أواخرها، قال: وكذلك أكثر الحذف في العربية إنما هو من الأوائل أو من الأواخر، وأما الأوساط فإن ذلك قليل فيها. قال ابن سيده: والذي أعتقده مخالفة الجميع- وهو الذي لا يجوز عندي غيره- أنه حذف ألف  فاعلاتن  الأولى فبقي  فعلاتن وأسكنت العين فصار  فعلاتن  فنقل إلى  مفعولن  فإسكان المتحرك قد رأيناه يجوز في حشو البيت، ولم نر الوتد حذف أوله إلا في أول البيت، ولا آخره إلا في آخر البيت، وهذا كله قول أبي إسحاق، وقد أشار إلى هذه الأقوال شيخنا في شرحه، وأحال تفصيلها على كتب الفن، وفيما أوضحناه كفاية لمن وفقه الله تعالى.  وشعثة بن زهير  بالضم  جاهلي  وابنه كردم الذي طعن دريد بن الصمة، وله أخ اسمه كريدم، وقوله: زهير، تصحيف، وإنما هو زهرة، وهو ابن جدع بن حرام بن سعد بن عدي بن فزارة، نبه عليه الحافظ.
 ومما يستدرك عليه: الشعثة: موضع الشعر الشعث. وخيل شعث: غير مفرجنة. وتشعث رأس المسواك والوتد: تفرق أجزائه. وشعيث: بطن من بلعنبر، منهم أبو عبد الله بن المهاجر، قاله ابن الأثير.

##### Türkçe

**الشعث**، harekeli olarak da, sükûn ile de: işin yayılması ve onun gedikleri/bozukluğu. Ka‘b b. Mâlik el-Ensârî dedi ki:
  “Allah’a yemin ederim, onda bir **شعثا** ve onunla birlikte bir yıpranma yoktur;
                      ümmetinin işleri ve iş yayılmıştır.”

**الشعث** (hareke ile): **الأشعث**’ın mastarıdır; başı tozlu, saçı yolunmuş, çıplak (ayakkabısız) olup yağlanmamış kimse için. “**شعث**” (Ferih gibi) **شعثا** ve **شعوثة** olarak oldu; o, **شعث** ve **أشعث** ve **شعثان**’dır. **التشعث**: dağılma ve çözülme/bozulma; misvakın başı dağılıp çözülür gibi; bu mecazdır. **تشعيث** bir şeyin: onu dağıtmaktır. Şeyhimiz dedi ki: İştikak erbabından bir cemaat, bu maddenin bütün tasrifleriyle yalnızca dağılmaya delalet ettiğini açıkça söylemiştir; bunu İbnü’l-Esîr’den uzak buldu; ve **النهاية**’nin sözünden dağılmaya delalet eden hadisler getirdi; hâlbuki dikkatle bakınca bu öyle değildir; bilakis onların sözü açıktır ki bu madde yayılmaya delalet eder; dağılmanın manası da ona döner. **التشعث** ve **التشعيث**: alma; denir ki: “**تشعثه** zaman”, yani onu aldı. Atâ’nın hadisinde: “Harem’in **سنى**’sinin, kökünden sökülmedikçe, **يشعث** edilmesini caiz görürdü”; yani onun dağınık dallarından, onunla **شعثا** olacak kadar alınır; onu kökünden kazımaz; bu mecazdır. Osman’ın hadisinde, insanlar ona ta‘n etmeye girişince: “**شعث** الناس في الطعن عليه”; yani onun zemmine ve onda ayıplamaya, onun ırzını dağıtıp parçalamak suretiyle giriştiler. Hadiste: “Allah onun **شعثه**’ini topladı”; yani ondan dağılmış olanı topladı; bundan “başın **شعث**’ı” da vardır; bu mecazdır. Dua hadisinde: “Senden bir rahmet isterim ki onunla **شعثي**’mi toplarsın”; yani işimden dağılmış olanı onunla toplarsın. **التشعث** ve **التشعيث**: yemeğin azını yemek; denir ki: “Yemekten **شعثت**”; yani az yedim. **التشعث**: saçın keçeleşmesi ve tozlanma; denir ki: “**تشعث**”, saçı keçeleşti ve tozlandı. “Ben onu **شعثته** **تشعيثا**.” Hadiste: “Nice **أشعث** **أغبر** iki yamalı elbiseli vardır ki ona aldırış edilmez; Allah üzerine yemin etse Allah onu mutlaka yerine getirir.”

Mecazdan: **الأشعث**: kazık; isim gibi galip gelen bir sıfat; dövülmekle başının dağınıklığından dolayı onunla adlandırıldı. Dedi ki:
  “Evde, saçlı bir **أشعث** (kazık) vardır;
                      sürtünmeyi uzatır da bitlenmez.”

Zü’r-Rumme’nin sözü:
  “Her açık yerde koşturduğumdan beri,
  **بالأشعث الورد** ile, o benden dolayı mahzun olmaksızın gölgede kalmadı.”

**بالأشعث الورد** ile, sarı olan **الورد** kastedilmiştir; o, **يبيس البهمي**’dir. Ancak, **البهمي**’nin coştuğunu görünce kaygılandı; hâlbuki o yaş iken gönlü rahattı. Toynaklı hayvanın tamamı **البهمي**’ye şiddetli sevgi duyar; o, onda faydalıdır; kuruyunca da ufalanıp tozunca, çoban onun tozundan eziyet görür.

**الأشعث**: bir adamın ismidir; o, el-Eş‘as b. Kays b. Ma‘dîkerib’dir. Ve Ebû Hânî’: **أشعث** b. Abdülmelik el-Humrânî, Osman’ın mevlası—Allah ondan razı olsun—Basralıdır. Ve **أشعث** b. Abdillah el-Harrânî. Ve **أشعث** b. Sevvar el-Kûfî; o, onların en zayıfıdır. Üçü de Hasan el-Basrî’den rivayet ederler—Allah ondan razı olsun. Bundan: **الأشاعثة** ve **الأشاعث**: **الأشعث**’a nisbet edilenlerdir; “**الأشعثيين**’den” yerine; **الهاء** nisbet içindir; **الصحاح**’ta böyle.

“**شعث**” (damme ile): Süvârikıyye ile Benî Süleym madeninin arasında bir yer. Ve denir ki: **الشعث** ve **العنيزات** Süvârikıyye ile maden arasında iki küçük boynuz (tepe)dir. **الشعيثية**: Benî Nümeyr’e ait bir su; “**الحريم**” denilen bir vadinin içindedir. **شعثان الرأس**: onun **أشعث**’ı; ve daha önce geçtiği üzere **شعث** olmuştur. “Ondan **شعث** etti **تشعيثا**”: ondan sıçrattı/uzaklaştırdı ve onun ırzını savundu. Hadiste: A‘şâ’nın, Alkame b. Ulâse el-Âmirî’yi hicvetmesi kendisine ulaşınca, ashabına onun hicvini rivayet etmeyi yasakladı ve dedi ki: “Ebû Süfyân, Kayser yanında benden **شعث** etti.” Bunun üzerine Alkame ona cevap verdi ve Ebû Süfyân’ı yalanladı. Denir ki: “Falandan **شعثت**”; yani onu küçülttüm ve onu eksilttim; **الشعث**’tan (yani işin yayılmasından). **اللسان**’da böyledir.

**شعيث** (Zübeyr gibi): İbn Muhrez; ya **شعث**’ın küçültmesidir, yahut **شعث**’tır, yahut **أشعث**’ın kısaltılmış (terhîm edilmiş) küçültmesidir. Sîbeveyh inşad etti:

  “Ömrüne yemin olsun, bilsem de bilmesem de,
  **شعيث** b. Sehm mi, yoksa **شعيث** b. Munkır mı?”

Bazıları onu “**شعيب**” diye rivayet etti; o, tashîftir. “İbn Abdillah b. ez-Zübeyr” bu nüshada böyledir; başka birinde: “ve İbn Abdillah, ve İbn ez-Zübeyr” Abdillah ile İbn ez-Zübeyr arasına atıf vavı ziyadesiyle; başka birinde: “ve İbn ez-Zebîb” tek noktalı **الباء** ile; bunun doğrusu: **شعيث** b. Abdillah b. ez-Zebîb b. Sa‘lebe’dir; atalarından rivayet etti; onun zikri daha önce **ز ب ب**’de geçti; ona müracaat et. Ve İbn Mutayr—küçültme ile, şeddeli—ve İbrâhîm b. **شعيث**: İbn Vehb’e şeyh; muhaddislerdir. Bir cemaatin zikrettiği vefat edenler: Ammâr b. **شعيث**, babasından. Onun oğlu Ebû **شعيث** Sa‘d b. Ammâr; ondan İbn Sâ‘id rivayet etti. Ve **شعيث** b. Âsım b. Husayn; babasından, dedesinden; ondan oğlu İmrân. Ve **شعيث** b. Rebî‘ b. Cüşeyş et-Teymî: Mus‘ab b. ez-Zübeyr’in arkadaşı. Ve **شعيث** b. Riyân: Velîd b. Abdülmelik’in nedîmi. Ve **شعيث** b. Nevâb: şair. Ve **شعيث** b. Yahyâ, Ebû’l-Fazl **الشعيثي**; Abdillah b. Nâfi‘ el-Medenî’den. Ve Sa‘d b. **شعيث** et-Tâî; Muğîre b. Ebî Sevr’den. Ve Ebû Firâs Muhammed b. Firâs b. Muhammed b. Atâ b. **شعيب** b. Hûlî b. Mezîd eş-Şâmî: neseb kitabının sahibi; babası Firâs, dedesi, babasının dedesi Atâ, babası **شعيث**, iki kardeşi Hasan ve zikredilen Heysem; rivayet ettiler. أما **شعيث بن أبي الأشعث** ve كذلك **شعيث بن الأحوص**: ikisi hakkında ihtilaf edildi; denildi ki tek noktalı **الباء** iledir; bu, Buhârî’nin sözüdür; bir cemaat bunu sahih gördü.

**شعثاء**: bir kadının ismidir. Cerîr dedi ki:
  “Şebin araya girdiği hâlde **شعثاء** gelmedi mi,
                      kızgın bir **أحم** (deve) ve keskin beyaz bir (kılıç) ile?”

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **شعثاء**: Hassân b. Sâbit’in karısının ismidir. **أبو الشعثاء**: muhaddislerden ve başkalarından bir cemaatin künyesidir. Ebû Bekir Muhammed b. Abdillah—bazı nüshalarda Ubeydullah—ve Abdurrahman b. Hammâd **الشعيثيان**: iki muhaddis. Birincisine gelince: onun hadisi benim yanımda Ebû Saîd el-Kencerî’nin **الفوائد الصحاح والغرائب**’inin başındadır; ondan Ebû Abdillah Tâhir b. Muhammed b. İbrâhîm el-Bağdâdî rivayet etti; ve oğlu Ömer b. Muhammed rivayet etti. İkincisine gelince: o, İbn Avn’dan rivayet etti.

Vefatı: İbrâhîm b. Seleme **الشعيـثي** ki İbn **السماك**’tan rivayet etti. Ve ‘Abdullâh b. Muhammed **الشعيـثي** ki Ahmed b. Hafs’tan rivayet etti. **التشعيث**: ayırma ve temyiz etme; nehirlerin ve dalların çatallanması gibi. Ve **المشعث** (tıpkı **معظم** gibi) — arûzda — yani **عروض الخفيف**: **فاعلاتن**’den, **علا** olan vetedinin iki harekelisinden birinin düşmesidir; ve ancak **الخفيف** ve **المجتث**’te olur; sanki vetedinden, yerinde olmayan bir harekeyi düşürmüşsün de cüz’ dağılmış; bu yüzden ona **التشعيث** adı verildi. Ve onun sözü: “vetedinin iki harekelisinden biri”; **العين**’in gitmesini ve **اللام**’ın gitmesini ihtimal eder; birincide **فالاتن** kalır; takti‘de **مفعولن**’a nakledilir; burada **العين**’in hazfını **الخزم**’e benzettiler; çünkü o, ilk veteddir. Ve denildi ki: düşen **اللام**’dır; çünkü o, sona daha yakındır; şu da: hazf ancak sonlarda ve onlara yakın olanlarda olur. Ebû İshâk dedi: Her iki söz de câiz, güzel; ancak, vetedlerde **الخرم**’dan tecrübe ettiğimize göre daha kıyasî olan, **فاعلاتن**’in **العين**’inin hazfedilmiş olmasıdır; **اللام**’ın hazfinin kıyası daha zayıftır; çünkü vetedler ancak başlarından yahut sonlarından hazfedilir. Dedi: Arapçada hazfin çoğu da ancak başlardan yahut sonlardandır; ortalara gelince, bu onda azdır. İbn Sîde dedi: Benim inandığım — hepsine muhalefet olarak; ve benim yanımda ondan başkası câiz olmayan — şudur: **فاعلاتن**’in birinci **ألف**’ini hazf etti; **فعلاتن** kaldı; ve **العين**’i sâkin kıldı da **فعلاتن** oldu; sonra **مفعولن**’a nakletti. Harekelinin iskânını, beytin haşvında câiz gördük; vetedin evvelinin hazfını ancak beytin evvelinde gördük; sonunun hazfını da ancak beytin sonunda gördük. Bu bütünüyle Ebû İshâk’ın sözüdür. Şeyhimiz de şerhinde bu sözlere işaret etti ve tafsilini fen kitaplarına havale etti; bizim açıkladığımızda, Allah Teâlâ’nın muvaffak kıldığı kimse için kifayet vardır. Ve **شعثة بن زهير** (zamm ile) câhiliyyedir; ve onun oğlu **كردم** ki **دريد بن الصمة**’yi mızrakladı; ve onun bir kardeşi vardır, adı **كريدم**. Ve onun sözü: **زهير**; tashîftir; ancak o **زهرة**’dir; o, **جدع** b. **حرام** b. **سعد** b. **عدي** b. **فزارة**’nin oğludur; hâfız buna dikkat çekti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الشعثة**: dağınık saçın yeri. Ve **خيل شعث**: yelesi örülmemiş. Ve **تشعث** misvakın başı ve kazık: parçalarının ayrılıp dağılması. Ve **شعيث**: **بلعنبر**’den bir batın; onlardan Ebû ‘Abdullâh b. **المهاجر**; bunu İbnü’l-Esîr söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَعِثَ
1 شَعِثَ ذ , aor. شَعَثَ , (Msb,) inf. n. شَعَثٌ, (A, Mgh, Msb,) It (hair) was, or became, shaggy, or dishevelled, (A, Mgh,) and frouzy, or altered in odour, (Mgh,) in consequence of its being seldom dressed: (A, Mgh:) or it was, or became, defiled with dust, and matted, or compacted, in consequence of its being seldom anointed: (Msb:) or, accord. to El-Ghooree, it wanted oil, or ointment: (Har p. 50:) and ↓ تشعّت signifies [the same: or] it was, or became, matted, or compacted, (K, TA,) and dusty. (TA.) And the former verb, [and app. ↓ the latter also,] It (the head) was, or became, dusty, not being renovated [by dressing or anointing], nor cleansed. (Msb.) Also the former verb, aor. as above, (L, K, and Ham p. 469,) inf. n. شَعَثٌ (S, L, K, and Ham) and شُعُوثَةٌ, (L and Ham,) He was, or became, shaggy, or dishevelled, in the hair, (JM, PS,) and frouzy, or altered in odour, in consequence of its being seldom dressed: (JM:) or it signifies (or signifies also, JM) he had a dusty head, (S, L, K, JM,) and plucked hair, unanointed; (L;) or he had matted, or compacted, and dusty, hair: (L, and Ham p. 469:) and in like manner ↓ تشعّث. (L.) ― -b2- شَعَثٌ, (Msb,) or ↓ تَشَعُّثٌ, (S, K, TA,) [or each,] also signifies (tropical:) The being separated, or disunited, (S, Msb, K, TA,) and spread out, (Msb,) and uncompacted, (TA,) like as is the head of the سِوَاك [or tooth-stick, by its being bruised, or battered, or mangled by blows]. (Msb, TA.) You say, رَأْسُ السِّوَاكِ ↓ تشعّث, (Msb, TA,) and الوَتِدِ, (A, TA,) (tropical:) The head of the tooth-stick, and of the wooden peg or stake, became disintegrated; or separated, disunited, or uncompacted, in its component parts [or its fibres; or rendered brushy; by its being bruised, or battered, or mangled by blows]. (TA.) And ↓ تشعّثوا (tropical:) They [meaning men] became separated, disunited, dispersed, or scattered. (A.) ― -b3- And شَعِثَ, aor. as above, (TK,) inf. n. شَعَثٌ, said of the state of affairs, (assumed tropical:) It was, or became, dissolved, broken up, discomposed, deranged, disorganized, disordered, or unsettled. (S, * A, * K, * TA, TK. [In the S and A and K, this is placed as the first of all the meanings in this art.; and in the A, it is mentioned among the meanings that are proper, not tropical; but in my opinion it is tropical. See also شَعَثٌ below.])

شَعّثهُ
2 شَعّثهُ ذ , inf. n. تَشْعِيثٌ, He rendered it (i. e. hair) [shaggy, or dishevelled, and frouzy: (see 1:) or] matte, or compacted, and dusty: or he rendered him [shaggy, or dishevelled, and frouzy, in his hair: or] matted, or compacted, and dusty, in his hair. (TA.) ― -b2- تَشْعِيثٌ also signifies (assumed tropical:) The separating, disuniting, dispersing, or scattering, a thing. (S.) And (assumed tropical:) The making to separated like as do rivers and branches. (L.) [Hence,] شعّث رَأْسَ السِّوَاكِ (tropical:) [He made the head of the tooth-stick to become disintegrated; or separated, disunited, or uncompacted, in its component parts or its fibres; or rendered it brushy; by bruising it, battering it, or mangling it by blows: see 1]. (A.) ― -b3- شعّث السَّنَا (tropical:) He took of the straggling branches, or sprigs, of the senna, without pulling it up by the roots. (TA, from a trad.) ― -b4- See also 5, in two places. ― -b5- شعّث النَّاسُ فِى الطَّعْنِ عَلَيْهِ (assumed tropical:) The people took, or began, to impugn his character, censure him, reproach him, or speak against him, by befouling his reputation (بِتَشْعِيثِ عِرْضِهِ). (TA, from a trad.) ― -b6- And شعّث مِنْهُ (assumed tropical:) He detracted from his reputation; syn. غَضَّ مِنْهُ and تَنَقَّصَهُ: from الشَّعَثُ [as inf. n. of 1 in the last of the senses assigned to it above,] meaning اِنْتِشَارُ الأَمْرِ. (L.) ― -b7- And also, inf. n. as above, (assumed tropical:) He repelled from him, or defended him: (K:) or he defended his reputation. (TA.) [Thus it has two contr. meanings.]

اشعث مِنِّى فُلَانٌ
4 اشعث مِنِّى فُلَانٌ ذ (tropical:) Such a one was angry by reason of me; syn. غَضِبَ. (A. [But this I have not found elsewhere; and I almost think that اشعث, in my copy of the A, may be a mistranscription for شعّث; and غَضِبَ, for غَضَّ.])

5 تَشَعَّثَ see 1, in six places. -A2- تَشَعُّثٌ also signifies (assumed tropical:) The act of taking; syn. أَخْذٌ; (K, TA;) and so ↓ تَشْعِيثٌ. (TA.) One says, تشعّثهُ الدَّهْرُ (assumed tropical:) Time, or fortune, took him. (TA.) And تشعّث مَالَهُ He took his property. (TK.) ― -b2- And (assumed tropical:) The eating little of food; (K, TA;) and so ↓ تَشِْعيثٌ: whence one says, شَعَّثْتُ مِنَ الطَّعَامِ I ate little of the food. (TA.)

شَعْثٌ
شَعْثٌ ذ : see the next paragraph.

شَعَثٌ
شَعَثٌ ذ inf. n. of 1 [q. v.]. (L, Msb, &c.) ― -b2- [Hence,] لَمَّ اللّٰهُ شَعَثَكَ, (S,) and شَعَثَكُمْ, (A,) i. e. (tropical:) [May God rectify, or repair, and consolidate, what is discomposed, deranged, disorganized, disordered, or unsettled, of thy, and your, affairs; (see art. لم;) or] consolidate thy, and your, disorganized, disordered, or unsettled, state of affairs: (S, A: * [in the latter expressly distinguished as tropical:]) [and so ↓ شَعْثَكَ, and شَعْثَكُمْ; perhaps by poetic license; for] Kaab Ibn-Mلlik El-Ansلree says,
لَمَّ الْاـِلٰهُ بِهٍ شَعْثًا وَرَمَّ بِهِ
أُمُورَ أُمَّتِهِ وَالأَمْرُ مُنْتَشِرُ
(assumed tropical:) [God rectified and consolidated, by him, a discomposed, deranged, disorganized, disordered, or unsettled, state of affairs, and repaired, by him, the affairs of his people, when the state of affairs was broken up]. (TA.) It is said in a trad., as a form of prayer, أَسْأَلُكَ رَحْمَةً تَلُمُّ بِهَا شَعَثِى i. e. (tropical:) [I ask of Thee mercy] whereby thou shalt consolidate what is discomposed, deranged, disorganized, disordered, or unsettled, of my state of affairs. (TA.)

شَعِثٌ
شَعِثٌ ذ , applied to hair, Shaggy, or dishevelled: (MA:) [or shaggy, or dishevelled, and frouzy, or altered in odour, in consequence of its being seldom dressed: (see 1, first sentence:)] or defiled with dust, and matted, or compacted, in consequence of its being seldom anointed. (Msb.) And in a similar sense applied to the head of a مِسْوَاك [or tooth-stick, meaning (assumed tropical:) Disintegrated; or separated, disunited, or uncompacted, in its fibres; or rendered brushy; by its being bruised, &c.; and so as applied to the head of a wooden peg or stake; as indicated by an explanation of its verb]. (MA.) [And in the TA it is applied to a plant, as meaning (assumed tropical:) Straggling.] See also أَشْعَثُ. ― -b2- And (assumed tropical:) A man dirty in the body. (Msb.)

شَعَثَةٌ
شَعَثَةٌ ذ A place of [or in] the hair that is شَعِث [or shaggy, or dishevelled, &c.]. (TA.)

شَعْثَانُ
شَعْثَانُ ذ , and شَعْثَانُ الرَّأْسِ: see what next follows.

أَشْعَثُ
أَشْعَثُ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) and أَشْعَثُ الرَّأْسِ, (K,) and ↓ شَعِثٌ, (Mgh, TA,) [and شَعِثُ الرَّأْسِ,] and ↓ شَعْثَانُ, (TA,) and شَعْثَانُ الرَّأْسِ, (K,) applied to a man, (A, Mgh, Msb,) Having the hair shaggy, or dishevelled, and frouzy, or altered in odour, in consequence of its being seldom dressed: (Mgh:) or having the hair defiled with dust, and matted, or compacted, in consequence of its being seldom anointed: (Msb:) or having the head dusty, (S, A, K, TA,) and the hair plucked, and unanointed: (TA:) fem. of the first شَعْثَآءُ, applied to a woman: (A, Msb:) and شُعْثٌ [is its pl., and] is applied to horses, as meaning [having shaggy coats,] not curried: (S:) or dusty by reason of long journeying. (Ham p. 130, [See and ex. from a poet, voce آيَةٌ.]) The first [or each] is also applied to a head, as meaning Dusty, not renovated [by dressing or anointing], nor cleansed. (Msb.) ― -b2- الأَشْعَثُ (tropical:) The wooden peg or stake: (A, K, TA:) so in a verse of El-Kumeyt cited in the first paragraph of art. حف: an epithet in which the quality of a subst. is predominant: (TA:) so called because its head is disintegrated; or separated, disunited, or uncompacted, in its component parts [or its fibres; by its being battered by blows]. (A, * TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) What has dried up of the [barley-grass called] بُهْمَى: (K, TA:) [or] it is so called when its prickles have dried. (TA.)

##### Türkçe

**شَعِثَ**
1 **شَعِثَ** ذ, muzârîsi **شَعَثَ**, (Msb,) mastarı **شَعَثٌ**, (A, Mgh, Msb,) O (saç) seyrek tarandığı için dağınık, karmakarışık oldu veya oldu; (A, Mgh,) ve kabalaştı yahut kokusu değişti; (Mgh,) seyrek taranmasının sonucu olarak: (A, Mgh:) yahut seyrek yağlandığı için tozla kirlendi ve keçeleşti yahut sıkışıp toplandı: (Msb:) yahut El-Ghooree’ye göre, yağ yahut merhem istedi: (Har s. 50:) ve ↓ **تشعّت** [aynısını ifade eder: yahut] o keçeleşti yahut sıkışıp toplandı, (K, TA,) ve tozlandı. (TA.) Ve önceki fiil, [ve görünüşe göre ↓ sonraki de,] O (baş) tozlandı; [tarama veya yağlama ile] yenilenmediği, ne de temizlenmediği için. (Msb.) Yine önceki fiil, muzârîsi yukarıdaki gibi, (L, K, ve Ham s. 469,) mastarı **شَعَثٌ** (S, L, K, ve Ham) ve **شُعُوثَةٌ**, (L ve Ham,) O, saçında, dağınık, karmakarışık oldu veya oldu, (JM, PS,) ve seyrek taranması sebebiyle kabalaştı yahut kokusu değişti: (JM:) yahut (yahut ayrıca, JM) onun tozlu bir başı vardı, (S, L, K, JM,) ve yolunmuş saç, yağlanmamış; (L;) yahut onun keçeleşmiş yahut sıkışıp toplanmış ve tozlu saçı vardı: (L, ve Ham s. 469:) ve aynı şekilde ↓ **تشعّث**. (L.) ― -b2- **شَعَثٌ**, (Msb,) yahut ↓ **تَشَعُّثٌ**, (S, K, TA,) [yahut her biri,] ayrıca (mecaz:) Ayrılmış olma yahut birleşik olmama, (S, Msb, K, TA,) ve yayılıp açılma, (Msb,) ve sıkışık olmama, (TA,) tıpkı **سِوَاك**’ın başı gibi [dövülmesi, vurulması yahut darbelerle hırpalanması sebebiyle]. (Msb, TA.) Sen dersin ki, رَأْسُ السِّوَاكِ ↓ **تشعّث**, (Msb, TA,) ve **الوَتِدِ**, (A, TA,) (mecaz:) Diş çubuğunun başı ve tahta kazığın yahut payandanın başı parçalanır oldu; yahut bileşen kısımlarında [yahut liflerinde] ayrıldı, birleşik olmadı yahut sıkışık olmadı [yahut fırça gibi oldu; dövülmesi, vurulması yahut darbelerle hırpalanması sebebiyle]. (TA.) Ve ↓ **تشعّثوا** (mecaz:) Onlar [yani erkekler] ayrıldılar, birleşik olmadılar, dağıldılar yahut saçıldılar. (A.) ― -b3- Ve **شَعِثَ**, muzârîsi yukarıdaki gibi, (TK,) mastarı **شَعَثٌ**, işlerin hâli hakkında söylenir, (farzedilen mecaz:) O çözüldü yahut oldu; parçalandı, bozuldu, karmakarışık oldu, düzeni dağıldı, düzensiz oldu yahut istikrarsız oldu. (S, * A, * K, * TA, TK. [S ve A ve K’da bu, bu babdaki bütün mânaların ilki olarak konmuştur; ve A’da, mecaz değil, hakikî olan mânalar arasında zikredilmiştir; fakat benim kanaatimce bu mecazdır. Aşağıda **شَعَثٌ**’a da bak.])

**شَعّثهُ**
2 **شَعّثهُ** ذ, mastarı **تَشْعِيثٌ**, O onu (yani saçı) [dağınık, karmakarışık ve kabalaşmış kıldı: (1’e bak:) yahut] keçeleşmiş yahut sıkışıp toplanmış ve tozlu kıldı: yahut onu (adamı) [saçında dağınık, karmakarışık ve kabalaşmış kıldı: yahut] saçında keçeleşmiş yahut sıkışıp toplanmış ve tozlu kıldı. (TA.) ― -b2- **تَشْعِيثٌ** ayrıca (farzedilen mecaz:) Bir şeyi ayırma, birleştirmeme, dağıtma yahut saçma mânasına gelir. (S.) Ve (farzedilen mecaz:) Irmakların ve dalların yaptığı gibi ayırır kılma. (L.) [Bundan dolayı,] شعّث رَأْسَ السِّوَاكِ (mecaz:) [O, diş çubuğunun başını parçalanır kıldı; yahut bileşen kısımlarında yahut liflerinde ayrılmış, birleşik olmayan yahut sıkışık olmayan kıldı; yahut onu fırça gibi kıldı; onu döverek, vurarak yahut darbelerle hırpalayarak: 1’e bak]. (A.) ― -b3- شعّث السَّنَا (mecaz:) O, sinamekinin dağınık dallarından yahut sürgünlerinden aldı; onu kökünden sökmeden. (TA, bir rivayetten.) ― -b4- 5’e de bak, iki yerde. ― -b5- شعّث النَّاسُ فِى الطَّعْنِ عَلَيْهِ (farzedilen mecaz:) İnsanlar onun şahsiyetine dil uzattılar yahut dil uzatmaya başladılar, onu ayıpladılar, onu kınadılar, onu azarladılar yahut onun aleyhinde konuştular; onun itibarını kirleterek (**بِتَشْعِيثِ عِرْضِهِ**). (TA, bir rivayetten.) ― -b6- Ve شعّث مِنْهُ (farzedilen mecaz:) O, onun itibarından eksiltti; eş anlamlısı **غَضَّ مِنْهُ** ve **تَنَقَّصَهُ**: **الشَّعَثُ**’tan [1’in yukarıda ona verilen mânaların sonuncusunda mastar olarak,] **اِنْتِشَارُ الأَمْرِ** mânasında. (L.) ― -b7- Ve ayrıca, mastarı yukarıdaki gibi, (farzedilen mecaz:) O, ondan uzaklaştırdı yahut onu savundu: (K:) yahut onun itibarını savundu. (TA.) [Böylece onun iki zıt mânası vardır.]

**اشعث مِنِّى فُلَانٌ**
4 **اشعث مِنِّى فُلَانٌ** ذ (mecaz:) Filân kimse benim yüzümden öfkelendi; eş anlamlısı **غَضِبَ**. (A. [Fakat bunu başka yerde bulmadım; ve neredeyse sanıyorum ki A nüshamda **اشعث**, **شعّث** yerine yanlış yazımdır; ve **غَضِبَ** da **غَضَّ** yerine.])

5 **تَشَعَّثَ**: 1’e bak, altı yerde. -A2- **تَشَعُّثٌ** ayrıca (farzedilen mecaz:) Alma fiili; eş anlamlısı **أَخْذٌ**; (K, TA;) ve aynı şekilde ↓ **تَشْعِيثٌ**. (TA.) Denir ki, تشعّثهُ الدَّهْرُ (farzedilen mecaz:) Zaman yahut talih onu aldı. (TA.) Ve تشعّث مَالَهُ: O, onun malını aldı. (TK.) ― -b2- Ve (farzedilen mecaz:) Yiyecekten az yeme; (K, TA;) ve aynı şekilde ↓ **تَشِْعيثٌ**: buradan denir ki, شَعَّثْتُ مِنَ الطَّعَامِ: Yiyecekten az yedim. (TA.)

**شَعْثٌ**
**شَعْثٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak.

**شَعَثٌ**
**شَعَثٌ** ذ, 1’in mastarıdır [ona bak]. (L, Msb, vb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] لَمَّ اللّٰهُ شَعَثَكَ, (S,) ve شَعَثَكُمْ, (A,) yani (mecaz:) [Allah senin ve sizin işlerinize dair bozulmuş, karmakarışık, düzeni dağılmış, düzensiz yahut istikrarsız olanı düzeltsin yahut onarsın ve birleştirip toparlasın; (لم maddesine bak;) yahut] senin ve sizin dağılmış, düzensiz yahut istikrarsız iş hâlinizi toparlayıp birleştirsin: (S, A: * [ikincide açıkça mecaz olarak ayrılmıştır:]) [ve aynı şekilde ↓ شَعْثَكَ, ve شَعْثَكُمْ; belki şiir zaruretiyle; zira] Kaab İbn-Mلlik El-Ansلree der ki,
لَمَّ الْاـِلٰهُ بِهٍ شَعْثًا وَرَمَّ بِهِ
أُمُورَ أُمَّتِهِ وَالأَمْرُ مُنْتَشِرُ
(farzedilen mecaz:) [Allah onunla, bozulmuş, karmakarışık, düzeni dağılmış, düzensiz yahut istikrarsız bir iş hâlini düzeltti ve toparladı; ve iş hâli parçalanmış iken, onunla, ümmetinin işlerini onardı]. (TA.) Bir rivayette, dua kalıbı olarak şöyle denir: أَسْأَلُكَ رَحْمَةً تَلُمُّ بِهَا شَعَثِى yani (mecaz:) [Senden bir rahmet isterim] ki onunla benim iş hâlime dair bozulmuş, karmakarışık, düzeni dağılmış, düzensiz yahut istikrarsız olanı toparlayıp birleştireceksin. (TA.)

**شَعِثٌ**
**شَعِثٌ** ذ, saça nispetle: Dağınık, karmakarışık: (MA:) [yahut seyrek taranması sebebiyle dağınık, karmakarışık ve kabalaşmış yahut kokusu değişmiş: (1’in ilk cümlesine bak:)] yahut seyrek yağlanması sebebiyle tozla kirlenmiş ve keçeleşmiş yahut sıkışıp toplanmış. (Msb.) Ve benzer mânada bir **مِسْوَاك**’ın başına nispetle [yani (farzedilen mecaz:) Parçalanmış; yahut liflerinde ayrılmış, birleşik olmayan yahut sıkışık olmayan; yahut fırça gibi kılınmış; dövülmesi vb. sebebiyle; ve aynı şekilde tahta kazığın yahut payandanın başına nispetle; fiilinin bir açıklamasının işaret ettiği üzere]. (MA.) [Ve TA’da bir bitkiye nispetle, (farzedilen mecaz:) Dağınık anlamında kullanılır.] **أَشْعَثُ**’a da bak. ― -b2- Ve (farzedilen mecaz:) Bedeni kirli bir adam. (Msb.)

**شَعَثَةٌ**
**شَعَثَةٌ** ذ: Saçta, **شَعِث** [yani dağınık, karmakarışık, vb.] olan bir yer. (TA.)

**شَعْثَانُ**
**شَعْثَانُ** ذ, ve **شَعْثَانُ الرَّأْسِ**: hemen sonra gelene bak.

**أَشْعَثُ**
**أَشْعَثُ** ذ, (S, Mgh, Msb, K,) ve **أَشْعَثُ الرَّأْسِ**, (K,) ve ↓ **شَعِثٌ**, (Mgh, TA,) [ve **شَعِثُ الرَّأْسِ**,] ve ↓ **شَعْثَانُ**, (TA,) ve **شَعْثَانُ الرَّأْسِ**, (K,) bir adama nispetle, (A, Mgh, Msb,) Saçı, seyrek taranması sebebiyle dağınık, karmakarışık ve kabalaşmış yahut kokusu değişmiş olan: (Mgh:) yahut saçı, seyrek yağlanması sebebiyle tozla kirlenmiş ve keçeleşmiş yahut sıkışıp toplanmış olan: (Msb:) yahut başı tozlu olan, (S, A, K, TA,) ve saçı yolunmuş ve yağlanmamış olan: (TA:) birincinin müennesi **شَعْثَآءُ**, bir kadına nispetle: (A, Msb:) ve **شُعْثٌ** [onun çoğuludur,] ve atlara nispetle, [kılları kabarık olan,] taranmamış mânasında kullanılır: (S:) yahut uzun yolculuk sebebiyle tozlu. (Ham s. 130, [آيَةٌ maddesinde bir şairden örneğe bak.]) Birincisi [yahut her biri] ayrıca bir başa nispetle: Tozlu; [tarama veya yağlama ile] yenilenmemiş, ne de temizlenmiş. (Msb.) ― -b2- **الأَشْعَثُ** (mecaz:) Tahta kazık yahut payanda: (A, K, TA:) El-Kumeyt’in حف maddesinin ilk paragrafında zikredilen bir beytinde böyledir: bir isimdeki niteliğin baskın olduğu bir sıfat: (TA:) başı parçalanmış; yahut bileşen kısımlarında [yahut liflerinde] ayrılmış, birleşik olmayan yahut sıkışık olmayan olduğu için böyle adlandırılmıştır [darbelerle vurulması sebebiyle]. (A, * TA.) ― -b3- Ve (farzedilen mecaz:) **بُهْمَى** denilen [arpa otu]ndan kurumuş olan şey: (K, TA:) [yahut] dikenleri kuruduğunda ona böyle denir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَعِثَ
شَعِثَ A ( n. ac. شَعَث 4 ),
a.  Was in confusion, disorder; was entangled.

b.  ( n. ac. شَعَث 4 ,  شُعُوْث 27 ), Was dishevelled, matted ( hair ).

شَعَّثَ
شَعَّثَ II ,
a.  Matted.

تَشَعَّثَ
تَشَعَّثَ V ,
a.  see I (b) .

b.  Was separated, dispersed.

شَعْث
شَعْث 1 ,  شَعَث 4 ,
a.  Disorganization.

شَعِث
شَعِث 5 ,
a.  Shaggy, frouzy. - أَشْعَثُ 14 ,  شَعْثَاْنُ 33 , ( pl. شُعْث 3 ),  see 5 .

##### Türkçe

**شَعِثَ**
**شَعِثَ** A (isim-fiil **شَعَث** 4),
a. Karışıklıkta, düzensizlikte idi; dolaşmış idi.

b. (isim-fiil **شَعَث** 4, **شُعُوْث** 27), Dağınık, keçeleşmiş idi (saç).

**شَعَّثَ**
**شَعَّثَ** II,
a. Keçeleştirdi.

**تَشَعَّثَ**
**تَشَعَّثَ** V,
a. I (b)’ye bak.

b. Ayrılmış, dağılmış idi.

**شَعْث**
**شَعْث** 1, **شَعَث** 4,
a. Düzensizlik.

**شَعِث**
**شَعِث** 5,
a. Kıllı, dağınık. - **أَشْعَثُ** 14, **شَعْثَاْنُ** 33, (çoğulu **شُعْث** 3), 5’e bak.
