# شعذ (ش-ع-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B9%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ع - ذ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الشين والذال معهما
)ش ع ذ يستعمل من وجوهها فقط( شعذ: الشعوذة: خفة في اليد، وأخذٌ كالسِّحر يُري غير ما عليه الأصل من عجائبٍ يفعلها كالسِّحر في رأي العين.
والشَّعْوَذيُّ أظن اشتقاقه منه لسرعته وهو الرسول على البريد لأمير.
ورجلٌ مُشَعوذٌ، وفعله: الشَّعْوَذَةَ، ويقال: مشعبذ والشَّعْوَذيّ: كلمة ليس من كلام العرب وهي كلمة عالية.

##### Türkçe

باب العين و الشين والذال معهما
(**ش ع ذ** yalnızca vecihlerinden kullanılır): **شعذ**: **الشعوذة**: elde hafiflik; ve sihir gibi bir alma; aslında üzerinde bulunduğundan başka bir şeyi gösterir; gözün görüşünde sihir gibi yaptığı acayipliklerden.

Ve **الشَّعْوَذيُّ**: zannederim onun iştikakı ondandır, süratinden dolayı; ve o, bir emir için postada (bürîdde) ulaktır.

Ve bir adam **مُشَعوذٌ**; ve onun fiili: **الشَّعْوَذَةَ**; ve denilir: **مشعبذ**; ve **الشَّعْوَذيّ**: Arapların كلامından olmayan bir kelimedir; ve o, yüksek bir kelimedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B0/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والشين مع الذال
شعذ
استعمل من وجوهها
شعذ : قال الليث : استعمل منه الشَّعوذة والشَّعوذيّ . قال : وليس من كلام أهل البادية . فأمَّا الشعوذة فخِفَّة في اليد وأُخَذٌ كالسِّحر ، يُرَى الشيء بغير ما هو عليه أصله في رأي العين . قال : والشَّعوذيّ
اشتقاقه منه ، لسرعته ، وهو الرَّسول للأمراء على البريد .

##### Türkçe

**باب العين والشين مع الذال**
**شعذ**
Yönlerinden (bazı) vecihlerden kullanılmıştır.

**شعذ**: Leys dedi: Ondan **الشَّعوذة** ve **الشَّعوذيّ** kullanılmıştır. Dedi: Bu, bedevîlerin كلامından değildir. **الشعوذة** ise elde hafiflik ve sihir gibi bir aldatmadır; bir şey, gözün görüşünde aslında olduğu hâlin dışında görülür. Dedi: **الشَّعوذيّ**’nin iştikakı ondandır; süratinden dolayıdır; ve o, posta (bârid) üzerinde emîrlere (giden) resuldür.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B0/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والعين وما يثلثهما)
(شعف) الشين والعين والفاء يدلُّ على أعالي الشيء ورأسه. فالشَّعَفة: رأس الجبل، والجمع شَعَفات وشَعَفٌ. وضُرب فلانٌ على شَعفات رأسه، أي أعالي رأسِه. وشَعَفةُ القلب: رأسُه عند مُعَلَّق النِّياط. ولذلك يقال شَعَفه الحُبَّ، كأنَّه غَشّى قلبَه من فَوقه. وقرأها ناس([1]): ﴿قد شَعَفَهَا حُبَّاً﴾  [يوسف 30]، وهو من هذا. وجاء في الحديث: "خيرُ النّاسِ رجُلٌ في شَعَفَةٍ في غُنَيْمةٍ"، يريد: أعلى جَبَل.
(شعل) الشين والعين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشارٍ وتفرُّق في الشيء  الواحد من جوانبه. يقال أشعلْتُ النّار في الحطب، واشتعلت النّارُ. واشتعل الشّيب. قال الله تباركَ وتعالى: ﴿وَاشْتَعَلَ الرَّأسُ شَيْباً﴾ [مريم 4].
والشَّعِيلة: النار المُشْعَلة في الذُّبَال. وأشعلْنا الخيلَ في الإِغارة: بَثَثْناها. والشُّعْلة من النّار، معروفة. والشَّعَل: بياضٌ في ناصيةِ الفَرَس وذَنبه؛ يقال فرس أشعل، والأنثى شَعْلاء.
ومن الباب: تفرَّقَ القومُ شعاليلَ، أي فِرَقاً كأنَّهم اشتعلوا. وشَعْل: لقب، ويقال اسم امرأة([2]).
ومما شذَّ عن الباب المِشْعَل، وهو شيءٌ من جلود، لـه أربعُ قوائم يُنْتَبذ فيه. قال ذو الرُّمَّة:
أَضَعْنَ مَوَاقِتَ الصَّلَواتِ عَمْداً *** وحالَفْنَ المشاعِلَ والجِرارا([3])(شعي) الشين والعين والحرف المعتل، أصلٌ يَدُلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الذي قَبْلَه. يقال أَشْعَى القومُ الغارةَ إشعاء، إذا أَشْعَلُوها. وغارةٌ شَعْواء: فاشية. قال ابنُ قيس الرّقيَّات:
كيفَ نَومِي على الفِراشِ ولمَّا *** تَشْمَل الشّامَ غارةٌ شعواءُ([4])(شعن) الشين والعين والنون كلمة. يقولون: هو مُشْعَانُّ الرأس، إذا كان ثائر الرأس.
(شعب) الشين والعين والباء أصلان مختلفان، أحدهما يدلُّ على الافتراق، والآخر على الاجتماع. ثمَّ اختلف أهلُ اللغة في ذلك، فقال قومٌ: هو من باب الأضداد. وقد نصَّ الخليلُ على ذلك. وقال آخرون: ليس ذلك من الأضداد، إنّما هي لغات. قال الخليل: من عجائب الكلام ووُسْع العربيَّة، أنَّ الشَّعْب يكون تفرُّقاً، ويكون اجتماعاً. وقال ابن دريد([5]):  الشَّعب: الافتراق، والشَّعْب: الاجتماع. وليس ذلك من الأضداد، وإنّما هي لغةٌ لقوم. فالذي ذكرناه من الافتراق. وقولهم للصَّدْعِ في الشيء شَعْب. ومنه الشَّعْب: ما تشعّبَ من قبائل العرب والعجم، والجمع شعوب. قال جل ثناؤه: ﴿وَجَعلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ﴾ [الحجرات 13]. ويقال الشَّعب: الحَيُّ([6]) العظيم. قالوا: ومَشعب الحقّ: طريقُه.
قال الكميت:
فما لِيَ إلاَّ * آلَ أحمدَ شيعةٌ *** وما لي إلاّ مَشعَب الحقِّ مَشْعَبُ([7])ويقال: انشعبت بهم الطُّرق، إذا تفرَّقَتْ، وانشعبت أغصانُ الشجرة. فأمَّا شُعَب الفَرَس، فيقال إنَّه أقطارُهُ التي تعلُو منه، كالعنق والمَنْسِج، وما أشرف منه. قال:
* أشمُّ خِنذيذٌ منيفٌ شُعَبُهْ([8]) *
ويقال ظبيٌ أشعبُ، إذا تفرَّق قرناه فتبايَنَا ببينونةً شديدة. قال أبو دُؤاد:
وقُصْرَى شَنجِ الأنسا *** ءِ نَبّاحٍ من الشُّعْبِ([9])والشِّعب: ما انفرَجَ بين الجبلَين. وشَعوبُ: المنِيّة؛ لأنَّها تَشعَب، أي تفرِّق. ويقال شَعبتْهم المنيّة فانشعبوا، أي فرّقتْهم فافترقوا. والشَّعِيب: السِّقاء البالي، وإنَّما سمِّي شَعِيباً لأنَّهُ يَشْعَب الماء الذي فيه، أي لا يحفظُهُ بل يُسيله. قال:
* ما بالُ عَيْنِي كالشَّعيب العَيَّن([10]) *
قال ابن دريد([11]): "وسمِّي شعبانُ لتشعُّبِهم فيه، وهو تفرُّقُهم في طلب المياه". وفي الحديث: "ما هذه الفُتْيا التي شعَّبت الناس؟". أي فرّقتهم.
وأما الباب الآخر فقولهم شَعَبَ الصَّدْعَ، إذا لاءمَه. وشَعَبَ العُسَّ وما أشبهه. ويقال للمِثْقَب المِشْعَب. وقد يجوز أن يكون الشَّعْب الذي في باب القبائل سمِّي للاجتماع والائتلاف. ويقولون: تفرَّق شَعْب بني فلان. وهذا يدلُّ على الاجتماع. قال الطّرِمَّاح:
* شَتَّ شعبُ الحَيِّ بعدَ التئامْ([12]) *
ومن هذا الباب وإن لم يكن مشتقاً شَعَبْعَـب، وهو موضعٌ. قال:
هل أَجْعلنَّ يدِي للخَدّ مِرْفَقةً *** على شَعَـبْعَب بين الحوض والعَطَنِ([13])وُشعَبَى([14]): موضع أيضاً.
(شعث) الشين والعين والثاء أصل يدل على انتشارٍ في الشَّيء. يقولون: لمّ اللهُ شَعثَكم، وجَمَعَ شَعَثَكم. أي ما تفرَّق من أمركم. والشَّعَث شَعَثُ رأس السِّواكِ والوتِد. ويسمُّون الوتِدَ أشعثَ لذلك.
(شعذ) الشين والعين والذال ليس بشيء. قال الخليل: الشَّعْوَذة ليست من كلام أهل البادية، وهي خِفّة في اليدين، وأُخْذةٌ كالسِّحر.
(شعر) الشين والعين والراء أصلان معروفان، يدلُّ أحدهما على ثَباتٍ، والآخر على عِلْمٍ وعَلَم.
فالأوّل الشَّعَْر، معروف، والجمع أشعار، وهو جمع جمعٍ، والواحدة شَعَْرة. ورجلٌ أَشْعَرُ: طويل شَعَْر الرّأس والجسد. والشَّعار: الشَّجر، يقال أرض كثيرة الشَّعار. ويقال لِمَا استدار بالحافر من مُنتهى الجلد حيثُ ينبت الشَّعر حوالَيِ الحافر: أَشْعَرٌ، والجمع الأشاعر. والشَّعراء من الفاكهة: جنسٌ من الخَوْخِ، وسمي بذلك لشيءٍ يعلوها كالزَّغَب. والدليل على ذلك أنَّ ثَمَّ جنساً ليس عليه زَغَب يسمُّونه: القَرْعَاء. والشَّعْراء: ذبابةٌ كأنَّ على يديها زَغَبا.
ومن الباب: داهيةٌ شَعْراء، وداهيةٌ وَبْرَاء. قال ابن دريد: ومن كلامهم إذا تكلَّمَ الإنسانُ بما استُعْظِمَ([15]): "جئت بها شَعراءَ ذاتَ وبَر". وروضةٌ شَعْراء: كثيرة النَّبْت. ورملةٌ شَعْرَاء: تُنبِت النَّصِيَّ وما أشبهه. والشَّعراء: الشَّجَر الكثير.
ومما يقرب من هذا الشَّعير، وهو معروف، فأمَّا الشعيرة: الحديدة التي تُجعَل مِسَاكاً لنصل السّكِّين إذا رُكّب، فإنّما هو مشبَّه بحبّة الشَّعير. والشَّعارير: صِغار القِثَّاء. والشِّعار: ما وَلِيَ الجسدَ من الثِّياب؛ لأنّه يَمُسُّ الشَّعر الذي على البشَرة.
والباب الآخر: الشِّعار: الذي يتنادَى به القومُ في الحرب ليَعرِف بعضُهم بعضاً. والأصلُ قولُهم شَعَرتُ بالشّيء، إذا علمتَه وفطِنْتَ له. ولَيْتَ شِعْرِي، أي ليتني علِمْتُ. قال قومٌ: أصله من الشَّعْرة([16]) كالدُّرْبة والفِطنة، يقال شَعَرَت شَُِعْرة. قالوا: وسمِّي الشَّاعر لأنه يفطِن لما لا يفطن لـه غيرُهُ. قالوا: والدليل على ذلك قولُ عنترة:
هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَرَدَّمِ  *** أم هل عَرَفْتَ الدَّارَ بَعد توهُّم([17])يقول: إنَّ الشّعراء لم يغادِرُوا شيئاً إلاّ فطِنُوا لـه. ومَشَاعِرُ الحجّ: مواضِع المَناسك، سمِّيت بذلك لأنَّها مَعالم الحجّ. والشعِيرة: واحدة الشَّعائر، وهي أعلامُ الحجّ وأعمالُه. قال الله جل جلالُه: ﴿إنَّ الصَّفَا وَالمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ﴾  [البقرة 158]. ويقال الشعيرة أيضاً: البَدَنَة تُهدَى. ويقال إشعارها أنْ يُجَزَّ  أصل سَنامها حتَّى يسيلَ الدّمُ فيُعلَم أنّها هَدْي. ولذلك يقولون للخليفة إن قُتِلَ: قد أُشْعِر، يُختَصّ بهذا من دون كلِّ قتيل. والشِّعْرى: كوكبٌ، وهي مُشتهِرة. ويقال أَشْعَرَ فلانٌ فلاناً شرّاً، إذا غَشِيه به.
وأشعَرَه الحبُّ مَرَضاً، فهذا يصلُح أن يكون من هذا الباب إذا جعل ذلك عليه كالعَلَم، ويصلح أن يكون من الأوّل، كأنّه جُعِلَ له شِعاراً.
فأمّا قولهم: تفرّق القومُ شعاريرَ، فهو عندنا من باب الإبدال، والأصل شَعاليل، وقد مضى.
--------------ــــ
([1]) هي قراءة الحسن وابن محيصن. إتحاف فضلاء البشر 264.
([2]) في المجمل: "وشعل رجل، وأم شعل: اسم امرأة".
([3]) ديوان ذي الرمة 200 واللسان ( شعل).
([4]) ديوان ابن قيس الرّقيات 183 واللسان (شعا).
([5]) الجمهرة (1: 291-292).
([6]) في الأصل: "الحق"، صوابه من المجمل.
([7]) الهاشميات 39 واللسان (شعب).
([8]) لدكين بن رجاء الراجز، كما في اللسان (شعب).
([9]) اللسان (شعب، قصر، شنج) والحيوان: (1: 349 / 5: 214).
([10]) العين، بفتح الياء المشددة. والرجز لرؤبة في ديوانه 160 واللسان (عين).
([11]) الجمهرة (1: 292).
([12]) ديوان الطرماح 95 واللسان (شعب). وقد سبق إنشاد البيت في (شت).
([13]) البيت للصمة بن عبد الله القشيري، كما في اللسان (شعب).
([14]) في الأصل: "شعباء". صوابه في المجمل.
([15]) في الجمهرة: (2: 342): "ومن كلامهم للرجل إذا تكلم بما ينكر عليه".
([16]) نص في القاموس على أنها مثلثة، بالكسر والفتح والضم.
([17]) مطلع معلقة  عنترة. وفي الأصل: "من مترنم"، تحريف.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, ʿayn ve onları üçleyen(ler) bâbı)

(**شعف**) **الشين** ve **العين** ve **الفاء**, şeyin yüksekliklerine ve tepesine delâlet eder. Şu hâlde **الشَّعَفة**: dağın başıdır; cem‘i **شَعَفات** ve **شَعَفٌ**’dur. Ve falan kimse **شَعفات** başının üzerine vuruldu; yani başının yüksekliklerine. Ve **شَعَفةُ القلب**: **النِّياط**’ın asıldığı yerde onun başıdır. Bundan dolayı “**شَعَفه الحُبَّ**” denir; sanki kalbini üst tarafından örtmüş gibidir. Ve onu bir topluluk([1]) şöyle okudu: ﴿**قد شَعَفَهَا حُبَّاً**﴾ [Yûsuf 30]; bu da bundandır. Ve hadiste geldi: “İnsanların hayırlısı, bir **شَعَفَة**’de bir küçük koyuncuk içinde olan adamdır”; yani: dağın en yükseği.

(**شعل**) **الشين** ve **العين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin bir tekinde, yanlarından bir yayılmaya ve dağılmaya delâlet eder. Denir: “Odunu(n içinde) ateşi yaktım” (**أشعلْتُ النّار في الحطب**); ve ateş tutuştu (**واشتعلت النّارُ**). Ve ak saç tutuştu (**واشتعل الشّيب**). Allah Tebâreke ve Teâlâ dedi: ﴿**وَاشْتَعَلَ الرَّأسُ شَيْباً**﴾ [Meryem 4].
Ve **الشَّعِيلة**: fitilde yakılmış ateştir. Ve “baskında atları ateşledik” (**أشعلْنا الخيلَ في الإِغارة**) (denir): onları yaydık. Ve ateşten **الشُّعْلة**, bilinir. Ve **الشَّعَل**: atın perçeminde ve kuyruğunda bir beyazlıktır; “**أشعل** at” denir; dişisi **شَعْلاء**.
Ve bâbdan: kavim **شعاليلَ** olarak dağıldı; yani fırkalar hâlinde, sanki tutuşmuşlar gibi. Ve **شَعْل**: bir lakaptır; ve bir kadının adı denir([2]).
Ve bâbdan şâz olan: **المِشْعَل**; o, derilerden bir şeydir; onun dört ayağı vardır, içinde nebîz yapılır. Zû’r-Rumme dedi:
أَضَعْنَ مَوَاقِتَ الصَّلَواتِ عَمْداً *** وحالَفْنَ المشاعِلَ والجِرارا([3])

(**شعي**) **الشين** ve **العين** ve illetli harf; kendisinden öncekinin delâlet ettiği şeyin benzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: kavim baskını **إشعاء** olarak **أَشْعَى** etti; onu ateşledikleri zaman. Ve **غارةٌ شَعْواء**: yaygın. İbn Kays er-Rukayyât dedi:
كيفَ نَومِي على الفِراشِ ولمَّا *** تَشْمَل الشّامَ غارةٌ شعواءُ([4])

(**شعن**) **الشين** ve **العين** ve **النون** bir kelimedir. Derler: o, başı kabarmış ise **مُشْعَانُّ الرأس**’tır.

(**شعب**) **الشين** ve **العين** ve **الباء** iki farklı asıldır: birisi ayrılığa delâlet eder, diğeri birleşmeye. Sonra dil ehli bunda ihtilâf etti; bir topluluk dedi ki: bu, zıtlar bâbındandır. Halîl bunu açıkça belirtmiştir. Başkaları dedi ki: bu zıtlardan değildir; ancak bunlar lehçelerdir. Halîl dedi: sözün acâyibindendir ve Arapçanın genişliğindendir ki **الشَّعْب** ayrılık olur, birleşme olur. İbn Düreyd([5]) dedi: **الشَّعب**: ayrılıktır; ve **الشَّعْب**: birleşmedir. Bu zıtlardan değildir; ancak bir kavmin dilidir. Şu hâlde bizim zikrettiğimiz, ayrılıktandır. Ve onların, şeydeki yarığa **شَعْب** demeleri. Ve ondan **الشَّعْب**: Arap ve Acem kabilelerinden dallanıp budaklanan şeydir; cem‘i **شعوب**. O (Azîz ve Celîl) dedi: ﴿**وَجَعلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ**﴾ [Hucurât 13]. Ve denir: **الشَّعب**: büyük **الحَيُّ**([6]). Dediler: ve **مَشعب الحقّ**: onun yoludur.
Kumeyt dedi:
فما لِيَ إلاَّ * آلَ أحمدَ شيعةٌ *** وما لي إلاّ مَشعَب الحقِّ مَشْعَبُ([7])

Ve denir: yollar onlarla **انشعبت** oldu; yollar ayrıldığı zaman. Ve ağacın dalları **انشعبت** oldu. Ama atın **شُعَب**’ı; denir ki o, ondan yükselen taraflarıdır; boyun ve **المَنْسِج** gibi ve ondan yüksek olan şey. Dedi:
* أشمُّ خِنذيذٌ منيفٌ شُعَبُهْ([8]) *

Ve denir: **أشعب** ceylan; boynuzları ayrılıp şiddetli bir ayrılıkla birbirinden uzaklaştığı zaman. Ebû Duâd dedi:
وقُصْرَى شَنجِ الأنسا *** ءِ نَبّاحٍ من الشُّعْبِ([9])

Ve **الشِّعب**: iki dağ arasındaki açılan yerdir. Ve **شَعوبُ**: ölüm; çünkü o **تَشعَب** eder; yani ayırır. Ve denir: ölüm onları **شَعبتْ** etti de onlar **انشعبوا** oldular; yani onları ayırdı da ayrıldılar. Ve **الشَّعِيب**: eski su kırbasıdır; ancak ona **شَعِيباً** adı verildi; çünkü içindeki suyu **يَشْعَب** eder; yani onu tutmaz, bilakis onu akıtır. Dedi:
* ما بالُ عَيْنِي كالشَّعيب العَيَّن([10]) *

İbn Düreyd([11]) dedi: “**شعبانُ** ona, onda onların **تشعُّب** etmeleri sebebiyle ad verildi; o da suları aramada onların dağılmasıdır.” Ve hadiste: “İnsanları **شعَّبت** eden bu fetva nedir?”; yani onları ayırdı.
Ama diğer bâb: onların “yarığı **شَعَبَ** etti” sözüdür; onu uygun hâle getirdiği zaman. Ve **العُسَّ**’ı ve benzerini **شَعَبَ** etti. Ve matkab’a **المِشْعَب** denir. Ve kabileler bâbındaki **الشَّعْب**’ın, birleşme ve uyuşma için adlandırılmış olması câiz olur. Ve derler: falan oğullarının **شَعْب**’ı dağıldı. Bu, birleşmeye delâlet eder. Tırimmâh dedi:
* شَتَّ شعبُ الحَيِّ بعدَ التئامْ([12]) *

Ve bu bâbdandır—türemiş olmasa da—**شَعَبْعَـب**; o bir yerdir. Dedi:
هل أَجْعلنَّ يدِي للخَدّ مِرْفَقةً *** على شَعَـبْعَب بين الحوض والعَطَنِ([13])

Ve **شعَبَى**([14]): bir yer de.

(**شعث**) **الشين** ve **العين** ve **الثاء**, şeyde bir yayılmaya delâlet eden bir asıldır. Derler: Allah sizin **شَعث**’ınızı toplasın (**لمّ اللهُ شَعثَكم**) ve sizin **شَعَث**’ınızı bir araya getirsin (**وجَمَعَ شَعَثَكم**); yani işinizden dağılmış olan şey. Ve **الشَّعَث**: misvakın ve kazığın başının **شَعَث**’ıdır. Ve bundan dolayı kazığa **أشعث** adını verirler.

(**شعذ**) **الشين** ve **العين** ve **الذال** bir şey değildir. Halîl dedi: **الشَّعْوَذة** bedevîlerin sözünden değildir; o, ellerde bir hafiflik ve sihir gibi bir alıştır.

(**شعر**) **الشين** ve **العين** ve **الراء** iki bilinen asıldır: birisi sabitliğe, diğeri ilme ve alâmete delâlet eder.
Birincisi **الشَّعَْر**’dır; bilinir; cem‘i **أشعار**’dır; o, cem‘in cem‘idir; tekili **شَعَْرة**’dir. Ve **أَشْعَرُ** adam: baş ve beden kılı uzun olan. Ve **الشَّعار**: ağaçtır; “**الشَّعار**’ı çok bir arazi” denir. Ve toynağın çevresinde, derinin sonundan, kılın toynak etrafında bittiği yerin çevresinde olan şeye **أَشْعَرٌ** denir; cem‘i **الأشاعر**. Ve meyveden **الشَّعراء**: şeftalinin bir cinsidir; üzerine tüy gibi bir şey çıktığı için böyle adlandırıldı. Bunun delili: üzerinde tüy olmayan bir cins vardır ki ona **القَرْعَاء** derler. Ve **الشَّعْراء**: sanki ellerinin üzerinde tüy varmış gibi bir sinektir.
Ve bâbdan: **داهيةٌ شَعْراء** ve **داهيةٌ وَبْرَاء**. İbn Düreyd dedi: onların sözündendir; insan büyük görülen bir söz söylediği zaman([15]): “Onu, tüyü olan **شَعراءَ** olarak getirdin.” Ve **روضةٌ شَعْراء**: bitkisi çok. Ve **رملةٌ شَعْرَاء**: **النَّصِيَّ** ve benzerini bitirir. Ve **الشَّعراء**: çok ağaç.
Ve buna yakın olanlardan: **الشَّعير**; o bilinir. Ama **الشعيرة**: bıçağın ağzı takıldığı zaman onu tutacak bir tutamak olarak konulan demir parçası; ancak o, arpa tanesine benzetilmiştir. Ve **الشَّعارير**: hıyarın küçücükleri. Ve **الشِّعار**: elbiselerden bedene bitişik olan şeydir; çünkü derinin üzerindeki kıla dokunur.
Ve diğer bâb: **الشِّعار**: savaşta kavmin birbirini tanıması için birbirine seslendiği şeydir. Asıl, onların “şeyi **شَعَرتُ**” sözüdür; onu bildiğin ve ona karşı uyanık olduğun zaman. Ve “**لَيْتَ شِعْرِي**”: yani keşke bilseydim. Bir topluluk dedi: aslı **الشَّعْرة**’dendir([16]); tecrübe ve uyanıklık gibi; “**شَعَرَت شَُِعْرة**” denir. Dediler: ve şair, başkasının uyanık olmadığı şeye uyanık olduğu için böyle adlandırıldı. Dediler: bunun delili, Antara’nın sözü:
هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَرَدَّمِ  *** أم هل عَرَفْتَ الدَّارَ بَعد توهُّم([17])

Der ki: şairler, uyanık olmadıkları hiçbir şeyi bırakmadılar. Ve haccın **مَشَاعِرُ**’i: menâsikin yerleridir; haccın alâmetleri oldukları için böyle adlandırıldı. Ve **الشعِيرة**: **الشَّعائر**’in bir tanesidir; o, haccın alâmetleri ve amelleridir. Allah Celâluhu dedi: ﴿**إنَّ الصَّفَا وَالمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ**﴾ [Bakara 158]. Ve **الشعيرة** ayrıca: hediye edilen **البَدَنَة**’dir. Ve onun **إشعار**’ı: hörgücünün kökünün tıraş edilmesidir; ta ki kan aksın da onun bir **هَدْي** olduğu bilinsin. Bundan dolayı halife öldürülürse: “**قد أُشْعِر**” derler; her öldürülenden ayrı olarak bununla tahsis edilir. Ve **الشِّعْرى**: bir yıldızdır; o meşhurdur. Ve denir: falan, falana bir kötülük **أَشْعَرَ** etti; onu onunla kapladığı zaman.
Ve sevgi ona bir hastalık olarak onu **أشعَرَه** etti; bu, onu onun üzerine bir alâmet gibi kıldığı takdirde bu bâbdan olmaya elverişlidir; ve birinciden olmaya da elverişlidir; sanki ona bir **شِعار** kılınmıştır.
Ama onların “kavim **شعاريرَ** olarak dağıldı” sözü; bu, bizce ibdâl bâbındandır; asıl **شَعاليل**’dir; geçmişti.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B0/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ع ذ
فلان شَعْوَذيّ ومُشَعْوِذ ومشعبِذٌ. وعمله الشعوذة والشعبذة وهي خفة في اليد وأخذ كالسحر وقيل للبريد‏:‏ الشعوذي لخفته وتقول‏:‏ رأيته يعوذن ويشعوذ‏.‏

##### Türkçe

ش ع ذ
Falanca **شَعْوَذيّ** ve **مُشَعْوِذ** ve **مشعبِذٌ**’dur. Onun işi **الشعوذة** ve **الشعبذة**’dir; o, elde bir hafifliktir ve sihir gibi bir alma(eylemi)dir. Ve denildi ki postacıya: hafifliğinden dolayı **الشعوذي**. Ve dersin: Onu **يعوذن** ve **يشعوذ** ederken gördüm.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّعْوَذَةُ: خِفَّةٌ في اليد وأُخْذٌ كالسحر يُري الشيءَ بغير ما عليه أَصله في رأْي العين؛ ورجل مُشَعْوِذٌ ومُشَعْوَذٌ وليس من كلام البادية. والشَّعْوَذَةُ: السُّرْعَةُ، وقيل: هي الخفة في كل أَمْرٍ. والشَّعْوَذِيُّ: رسول الأُمراء في مهاتهم على البريد، وهو مشتق منه لسرعته. وقال الليث: الشَّعْوَذَةُ والشَّعْوَذيُّ مستعمل وليس من كلام أَهل البادية.

##### Türkçe

**الشَّعْوَذَةُ**: elde hafiflik ve sihir gibi bir alma; gözün görüşünde, şeyin aslında üzerinde bulunduğu şeyden başka bir (şey) olarak şeyi gösterir; ve **رجل مُشَعْوِذٌ** ve **مُشَعْوَذٌ**; ve bedevînin كلامından değildir. Ve **الشَّعْوَذَةُ**: sürat(tir); ve denildi: o, her işte hafifliktir. Ve **الشَّعْوَذِيُّ**: emirlerin, mühim işlerinde posta üzerinde (görevli) elçisidir; ve sürati sebebiyle ondan türetilmiştir. Ve Leys dedi: **الشَّعْوَذَةُ** ve **الشَّعْوَذيُّ** استعمال edilmiş (kullanılan)dır ve bedevî أهلinin كلامından değildir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B0/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشعوذة، أهمله الجوهري، وقال الليث: هو:خفة في اليد ومخاريق وأخذ كالسحر يرى الشيء بغير ما عليه أصله في رأي العين: وفي كلام بعضهم: هو تصوير الباطل في صورة الحق، وهو مشعوذ، بكسر الواو، ومشعوذ بفتحها.
 الشعوذة: السرعة. وقيل: هو الخفة في كل أمر، ومنه الشعوذي: رسول الأمراء على البريد في مهماتهم، سمي به لسرعته، وقال الليث: الشعوذة والشعوذي مستعمل، وليس من كلام أهل البادية.
 وغالب بن شعوذ الأزدي، عن أبي هريرة، فرد، وشعوذ بن عبد الرحمن الأزدي، عن خالد بن معدان، وشعوذ بن خليدة، عن أبي هارون العبدي محدثان، هكذا بلفظ التثنية في النسخ، والصواب: محدثون شعوذ بن مالك بن عمرو بن نمارة بن لخم رهط النعمان ابن المنذر ملك الحيرة.

##### Türkçe

**الشعوذة**: Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi ki: O, elde hafiflik, hileler ve sihir gibi bir alma; şeyi, gözün görüşünde aslının üzerinde bulunduğu hâlin dışında görmektir. Bazılarının sözünde: O, bâtılı hakkın sûretinde tasvirdir. Ve o, **مشعوذ**dur, **الواو**’nun kesriyle; ve onun fethiyle **مشعوذ**dur.

**الشعوذة**: sürattir. Ve denildi ki: O, her işte hafifliktir. Ondandır **الشعوذي**: emirlerin posta üzerinde, görevlerinde elçisi; sürati sebebiyle onunla adlandırıldı. Leys dedi ki: **الشعوذة** ve **الشعوذي** kullanımdadır; ve bedevîlerin كلامından değildir.

Ve Gâlib b. **شعوذ** el-Ezdî, Ebû Hureyre’den; ferd. Ve **شعوذ** b. Abdurrahman el-Ezdî, Hâlid b. Ma‘dân’dan; ve **شعوذ** b. Halîde, Ebû Hârûn el-‘Abdî’den: iki muhaddistir; nüshalarda tesniye lafzıyla böyle. Doğrusu: muhaddislerdir. **شعوذ** b. Mâlik b. Amr b. Numâre b. Lahm: Hîre meliki Nu‘mân b. Münzir’in kavmi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B0/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَعْوَذَ
Q. Q. 1 شَعْوَذَ ذ , (A, Msb,) inf. n. شَعْوَذَةٌ, (A, L, Msb, K,) He practised the art termed شَعْوَذَة, expl. below: (A, L, Msb, K:) as also شَعْبَذَ, (Msb, K,) inf. n. شَعْبَذَةٌ: (A, Msb, K:) so some say. (Msb.) [See what here follows.]

شَعْوَذَةٌ
شَعْوَذَةٌ ذ Legerdemain, or sleight-of-hand, (A, L, K,) and false miracles, (TA,) and fascinations, (K,) or fascination, (A, L,) or a kind of play, (Msb,) like سِحْر, (A, L, Msb, K,) making a thing to appear different from what it really is, (L, K,) or showing a man what has no real existence: (Msb:) or making what is false to assume the form of what is true: (TA:) as also شَعْبَذَةٌ: (A, Msb:) vulgarly termed شَعْبَثَةٌ. (TA.) ― -b2- Also Quickness: or lightness, or agility, in any affair. (L.) ― -b3- It is not a word of the language of the people of the desert. (Lth, L, Msb.)

شَعْوَذِىٌّ
شَعْوَذِىٌّ ذ A messenger of princes or governors, (L, K,) who journeys on affairs of importance for them (L) upon post-horses or other beasts appointed for their conveyance: (L, K:) so called because of his quickness. (L.) It is not a word of the language of the people of the desert. (Lth, L.) ― -b2- See also what follows.

مُشَعْوِذٌ
مُشَعْوِذٌ ذ and مُشَعْوَذٌ A man who practises the art termed شَعْوَذَة; (L, K;) as also ↓ شَعْوَذِىٌّ: (TA in art. عجب:) improperly called مُشَعْبِذٌ, and surnamed أَبُو العَجَبِ. (Eth-Tha'لlibee, TA.)

##### Türkçe

شَعْوَذَ
Q. Q. 1 **شَعْوَذَ** ذ , (A, Msb,) mastar ismi **شَعْوَذَةٌ**, (A, L, Msb, K,) aşağıda açıklanan **شَعْوَذَة** diye adlandırılan sanatı icra etti: (A, L, Msb, K:) bunun gibi **شَعْبَذَ**, (Msb, K,) mastar ismi **شَعْبَذَةٌ**: (A, Msb, K:) bazıları böyle söyler. (Msb.) [Burada ardından gelen şeye bak.]

شَعْوَذَةٌ
**شَعْوَذَةٌ** ذ El çabukluğu, yahut el oyunu, (A, L, K,) ve yalancı mucizeler, (TA,) ve büyülemeler, (K,) yahut büyüleme, (A, L,) yahut bir çeşit oyun, (Msb,) **سِحْر** gibi, (A, L, Msb, K,) bir şeyi gerçekte olduğu şeyden başka görünür kılmak, (L, K,) yahut bir adama gerçek varlığı olmayan şeyi göstermek: (Msb:) yahut bâtıl olanı hak olanın sûretini üstlenir kılmak: (TA:) bunun gibi **شَعْبَذَةٌ**: (A, Msb:) avamca **شَعْبَثَةٌ** diye adlandırılır. (TA.) ― -b2- Keza Çabukluk: yahut hafiflik, yahut çeviklik, herhangi bir işte. (L.) ― -b3- Çöl halkının dilinden bir kelime değildir. (Lth, L, Msb.)

شَعْوَذِىٌّ
**شَعْوَذِىٌّ** ذ Emirlerin yahut valilerin bir elçisi, (L, K,) onlar için önemli işler üzerinde yolculuk eden (L) posta atları yahut onların taşınması için tayin edilmiş başka hayvanlar üzerinde: (L, K:) çabukluğundan dolayı böyle adlandırılmıştır. (L.) Çöl halkının dilinden bir kelime değildir. (Lth, L.) ― -b2- Keza ardından gelen şeye bak.

مُشَعْوِذٌ
**مُشَعْوِذٌ** ذ ve **مُشَعْوَذٌ** **شَعْوَذَة** diye adlandırılan sanatı icra eden bir adam; (L, K;) bunun gibi ↓ **شَعْوَذِىٌّ**: (TA, عجب maddesinde:) uygunsuz olarak **مُشَعْبِذٌ** diye adlandırılır, ve **أَبُو العَجَبِ** diye künyelenir. (Eth-Tha'لlibee, TA.)
