# شعر — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B9%D8%B1/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: شعر

- الشعر معروف، وجمعه أشعار قال الله تعالى: ﴿ومن أصوافها وأوبارها وأشعارها﴾ [النحل/80]، وشعرت: أصبت الشعر، ومنه استعير: شعرت كذا، أي علمت علما في الدقة كإصابة لشعر، وسمي الشاعر شاعرا لفطنته ودقة معرفته، فالشعر في الأصل اسم للعلم الدقيق في قولهم: ليت شعري، وصار في التعارف اسما للموزون المقفى من الكلام، والشاعر للمختص بصناعته، وقوله تعالى حكاية عن الكفار: ﴿بل افتراه بل هو شاعر﴾ [الأنبياء/ 5]، وقوله: ﴿لشاعر مجنون﴾ [الصافات/36]، ﴿شاعر نتربص به﴾ [الطور/ 30]، وكثير من المفسرين حملوه على أنهم رموه بكونه آتيا بشعر منظوم مقفى، حتى تأولوا ما جاء في القرآن من كل لفظ يشبه الموزون من نحو: ﴿وجفان كالجواب وقدور راسيات﴾ [سبأ/13]، وقوله: ﴿تبت يدا أبي لهب﴾ [المسد/1].
وقال بعض المحصلين: لم يقصدوا هذا المقصد فيما رموه به، وذلك أنه ظاهر من الكلام أنه ليس على أساليب الشعر، ولا يخفى ذلك على الأغتام (الغتمة: العجمة في المنطق، من الغتم، وهو الأخذ بالنفس. وتقول: بقيت بين ثلة أغتام، كأنهم ثلة أغنام. انظر: أساس البلاغة ص 320؛ وذكر هذا الكلام الراغب في مقدمة تفسيره ص 108) من العجم فضلا عن بلغاء العرب، وإنما رموه بالكذب؛ فإن الشعر يعبر به عن الكذب، والشاعر: الكاذب حتى سمى قوم الأدلة الكاذبة الشعرية، ولهذا قال تعالى في وصف عامة الشعراء: ﴿والشعراء يتبعهم الغاوون﴾ [الشعراء/224]، إلى آخر السورة، ولكون الشعر مقر الكذب قيل: أحسن الشعر أكذبه.
وقال بعض الحكماء: لم ير متدين صادق اللهجة مفلقا في شعره. والمشاعر: الحواس، وقوله: ﴿وأنتم لا تشعرون﴾ [الحجرات/2]، ونحو ذلك، معناه: لا تدركونه بالحواس، ولو في كثير مما جاء فيه ﴿لا يشعرون﴾ : لا يعقلون، لم يكن يجوز؛ إذ كان كثير مما لا يكون محسوسا قد يكون معقولا. ومشاعر الحج: معالمه الظاهرة للحواس، والواحد مشعر، ويقال: شعائر الحج، الواحد: شعيرة، قال تعالى: ﴿ذلك ومن يعظم شعائر الله﴾ [الحج/32]، وقال: ﴿فاذكروا الله عند المشعر الحرام﴾ [البقرة/198]، ﴿لا تحلوا شعائر الله﴾ [المائدة/2]، أي: ما يهدى إلى بيت الله، وسمي بذلك لأنها تشعر، أي: تعلم بأن تدمي بشعيرة، أي: حديدة يشعر بها. والشعار: الثوب الذي يلي الجسد لمماسته الشعر، والشعار أيضا ما يشعر به الإنسان نفسه في الحرب، أي: يعلم. وأشعره الحب، نحو: ألبسه، والأشعر: الطويل الشعر، وما استدار بالحافر من الشعر، وداهية شعراء (انظر: المجمل 2/505؛ والجمهرة 2/342؛ وأساس البلاغة ص 236؛ والغريب المصنف)، كقولهم: داهية وبراء، والشعراء: ذباب الكلب لملازمته شعره، والشعير: الحب المعروف، والشعرى: نجم، وتخصيصه في قوله: ﴿وأنه هو رب الشعرى﴾ [النجم/49]، لكونها معبودة لقوم منهم.

### Türkçe

- **الشعر** bilinen (şey)dir; onun çoğulu **أشعار**’dır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ومن أصوافها وأوبارها وأشعارها﴾ [النحل/80]. Ve **شعرت**: saçı isabet ettim. Ondan ödünç alınmıştır: **شعرت كذا**, yani, saça isabet etmek gibi incelikte bir bilgiyle bildim. Ve şair, zekâsı ve bilgisinin inceliği sebebiyle şair diye adlandırıldı. Şu hâlde **الشعر** aslında, onların “**ليت شعري**” sözlerinde, ince ilmin adıdır. Ve örfte, sözden vezinli kafiyeli olana ad oldu; ve **الشاعر** onun sanatıyla ihtisas sahibi olana (ad oldu). Ve O’nun sözü, kâfirlerden hikâye olarak: ﴿بل افتراه بل هو شاعر﴾ [الأنبياء/ 5], ve O’nun sözü: ﴿لشاعر مجنون﴾ [الصافات/36], ﴿شاعر نتربص به﴾ [الطور/ 30]. Ve müfessirlerin çoğu onu, onların onu, manzum kafiyeli bir şiir getiren olmakla itham etmeleri üzerine حمل ettiler; hatta Kur’ân’da gelen, vezinliye benzeyen her lafzı, şunun gibi, te’vil ettiler: ﴿وجفان كالجواب وقدور راسيات﴾ [سبأ/13], ve O’nun sözü: ﴿تبت يدا أبي لهب﴾ [المسد/1].
وقال بعض المحصلين: Onlar, onunla onu itham ettikleri şeyde bu maksadı kastetmediler; ve bu, sözden açıkça (anlaşılır) ki o, şiirin üslupları üzere değildir; ve bu, **الأغتام**’dan (الغتمة: mantıkta acemlik; **الغتم**’dan, o da nefesi tutmaktır. Ve dersin ki: **بقيت بين ثلة أغتام**, sanki onlar bir koyun sürüsüdür. Bak: **أساس البلاغة** s. 320; ve bu sözü **الراغب** tefsirinin mukaddimesinde s. 108’de zikretti) acemlerden, Arapların belîğleri bir yana, gizli kalmaz. Ancak onu yalanla itham ettiler; çünkü **الشعر** yalan ile ifade edilir; ve **الشاعر**: yalancı (dır); hatta bir kavim, yalancı delilleri **الشعرية** diye adlandırdı. Ve bunun için Allah Teâlâ, şairlerin umumunun vasfında dedi ki: ﴿والشعراء يتبعهم الغاوون﴾ [الشعراء/224], sûrenin sonuna kadar. Ve şiirin yalanın karargâhı olması sebebiyle denildi: Şiirin en güzeli, en yalan olanıdır.
وقال بعض الحكماء: Dindar, doğru sözlü birini, şiirinde parlak (bir şair) olarak görmedi. Ve **المشاعر**: duyular (dır). Ve O’nun sözü: ﴿وأنتم لا تشعرون﴾ [الحجرات/2], ve bunun benzeri; onun manası: onu duyularla idrak etmiyorsunuz. Ve **لا يشعرون**’un geldiği şeylerin çoğunda: “akletmiyorlar” (demek) câiz olmazdı; çünkü hissedilir olmayanın çoğu, akledilir olabilir. Ve **مشاعر الحج**: duyulara açık olan alâmetleridir; tekili **مشعر**’dır. Ve denilir: **شعائر الحج**; tekili: **شعيرة**. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ذلك ومن يعظم شعائر الله﴾ [الحج/32]. Ve dedi ki: ﴿فاذكروا الله عند المشعر الحرام﴾ [البقرة/198], ﴿لا تحلوا شعائر الله﴾ [المائدة/2], yani: Allah’ın evine hediye edilen (şey). Ve bununla adlandırıldı; çünkü o **تشعر**, yani, **بشعيرة** ile kanatılarak bilinir; yani, onunla işaretlenen bir demir (parçası). Ve **الشعار**: saça temasından dolayı bedene bitişik olan elbisedir. Ve **الشعار** ayrıca, insanın savaşta kendi nefsine **يشعر** ettiği, yani bildirdiği (şey)dir. Ve **أشعره الحب**, **ألبسه** gibi. Ve **الأشعر**: uzun saçlı (dır). Ve nalın çevresinde yuvarlaklaşan saç (tır). Ve **داهية شعراء** (bak: **المجمل** 2/505; ve **الجمهرة** 2/342; ve **أساس البلاغة** s. 236; ve **الغريب المصنف**), onların “**داهية وبراء**” sözleri gibi. Ve **الشعراء**: köpeğin sineğidir; onun saçına yapışıp kalmasından dolayı. Ve **الشعير**: bilinen tane (dir). Ve **الشعرى**: bir yıldızdır. Ve O’nun sözünde onun tahsisi: ﴿وأنه هو رب الشعرى﴾ [النجم/49], onlardan bir kavim için mabud olmasından dolayıdır.
