# شعع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B9%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شعع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شعع

الشُّعاعُ: ضَوْءُ الشمس الذي تراه عند ذُرُورِها كأَنه الحبال أَو القُضْبانُ مُقْبِلةً عليك إِذا نظرت إِليها، وقيل: هو الذي تراه مُمْتَدًّا كالرِّماحِ بُعَيْدَ الطلوع، وقيل: الشُّعاعُ انتشارُ ضوئِها؛ قال قيس ابن الخطيم:
طَعَنْتُ ابنَ عبدِ القَيْسِ طَعْنَةَ ثائِرِ،
لها نَفَذٌ، لولا الشَّعاعُ أَضاءَها
وقال أَبو يوسف: أَنشدني ابن معن عن الأَصمعي: لولا الشُّعاع، بضم الشين، وقال: هو ضوءُ الدم وحُمْرَتُه وتَفَرُّقُه فلا أَدري أَقاله وضعاً أَم على التشبيه، ويروى الشَّعاعُ، بفتح الشين، وهو تَفَرُّق الدَّمِ وغيره، وجمع الشُّعاعِ أَشِعَّةٌ وشُعُعٌ. وفسر الأَزهريّ هذا البيت فقال: لولا انْتِشارُ سَنَنِ الدَّمِ لأَضاءَها النَّفَذُ حتى تستبين، وقال أَيضاً: شعاع الدَّمِ ما انْتَشر إِذا اسْتَنَّ من خَرْق الطَّعْنةِ. ويقال: سَقَيْتُه لَبَناً شَعاعاً أَي ضَياحاً أُكْثِرَ ماؤُه، قال: والشَّعْشَعةُ بمعنى المَزْجِ منه. ومنه حديث عمر، رضي الله عنه: إِنَّ الشهر قد تَشَعْشَعَ فلو صُمْنا بَقِيَّتَه، كأَنه ذَهب به إِلى رِقَّة الشهر وقِلَّةِ ما بقي منه كما يُشَعْشَعُ اللبن بالماء. وتَشَعْشَعَ الشهرُ: تَقَضَّى إِلاَّ أَقَلَّه. وقد روي حديث عمر، رضي الله عنه، نَشَعْسَعَ من الشُّسُوعِ الذي هو البعد، بذلك فسَّره أَبو عبيد، وهذا لا يُوجِبُه التصرِيفُ.
وأشَعَّت الشمسُ: نَشَرَتْ شُعاعَها؛ قال:
إِذا سَفَرَتْ تَلأْلأُ وَجْنَتاها،
كإِشْعاعِ الغَزالةِ في الضَّحاءِ
ومنه حديث ليلة القَدْرِ: وإِنَّ الشمس تَطلُعُ من غَدِ يومها لا شُعاعَ لها، الواحدة شُعاعةٌ. وظِلٌ شَعْشَعٌ أَي ليس بكثيف، ومُشَعْشَعٌ أَيضاً كذلك، ويقال: الشَّعْشَعُ الظِّلُّ الذي لم يُظِلّك كلُّه ففيه فُرَجٌ. وشَعُّ السُّنبل وشَعاعُه وشِعاعُه وشُعاعُه: سَفاه إِذا يَبِسَ ما دام على السُّنْبُلِ. وقد أَشَعَّ الزرْعُ: أَخرج شَعاعَه. أَبو زيد: شاعَ الشيءُ يَشِيعُ وشَعَّ يَشِعُّ شَعّاً وشَعاعاً كلاهما إِذا تَفَرَّقَ، وشَعْشَعْنا عليهم الخيلَ نُشَعْشِعُها. والشَّعاعُ: المتفرِّق. وتَطايَرَ القوم شَعاعاً أَي متفرِّقين. وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه: سَتَرَوْن بعدي مُلْكاً عَضُوضاً وأُمَّةً شَعاعاً أَي متفرِّقين مختلفين. وذهبَ دمُه شَعاعاً أَي متفرِّقاً. وطارَ فؤَادُه شَعاعاً تَفَرَقتْ هُمَومُه. يقال ذهبت نفسي شَعاعاً إِذا انتشر رأْيها فلم تتجه لأَمْر جَزْم، ورجل شَعاعُ الفُؤَاد منه. ورأْي شَعاعٌ أَي مُتَفَرِّقٌ. ونفْس شَعاع: متفرِّقة قد تفرَّقَتْ هِمَمُها؛ قال قيس بن ذَريح:
فلم أَلْفِظْكِ مِنْ شِبَعٍ، ولَكِنْ
أُقَضِّي حاجةَ النَّفْسِ الشَّعاعِ
وقال أَيضاً:
فقَدْتُكِ مِن نَفْسٍ شَعاعٍ، أَلَمْ أَكُنْ
نَهَيْتُكِ عن هذا وأَنْتِ جَميعُ؟
قال ابن برِّيّ: ومثل هذا لقيس بن معاذ مجنون بني عامر:
فَلا تَتْرُكي نَفْسِي شَعاعاً، فإِنَّها
من الوَجْدِ قَدْ كادَتْ عَلَيْكِ تَذُوبُ
والشَّعْشاعُ أَيضاً: المُتَفَرِّقُ؛ قال الراجز:
صَدْقُ اللِّقاءِ غَيْرُ شَعْشاعِ الغَدَرْ
يقول: هو جميع الهِمة غير متفرقها. وتَطايَرَتِ العَصا والقَصَبةُ شَعاعاً إِذا ضربت بها على حائط فَتَكَسَّرتْ وتطايرت قِصَداً وقِطَعاً. وأَشَعَّ البعيرُ بَوْله أَي فَرَّقَه وقَطَّعه، وكذلك شَعَّ بولَه يَشُعُّه أَي فرَّقه أَيضاً فَشَعَّ يَشِعُّ إِذا انتَشر وأَوْزَعَ به مثله. ابن الأَعرابي: شَعَّ القومُ إِذا تَفَرَّقُوا؛ قال الأَخطل:
عِصابةُ سَبْيٍ شَعَّ أَنْ يُتَقَسَّما
أَي تَفَرَّقُوا حِذارَ أَن يُتَقَسَّموا. قال: والشَّعُّ العَجَلةُ. قال: وانْشَعَّ الذئب في الغنم وانْشلَّ فيها وانْشَنَّ وأَغار فيها واستغار بمعنى واحد. ويقال لبيت العَنْكَبُوت: الشُّعُّ وحُقُّ الكُهول. وشَعْشَعَ الشَّرابَ شَعْشَعَةً: مزَجَه بالماء، وقيل: المُشَعْشَعة الخَمْرُ التي أُرِقَّ مَزْجُها. وشَعْشَعَ الثَّريدةَ الزُّرَيْقاءَ: سَغْبَلَها بالزَّيْت، يقال: شَعْشِعْها بالزَّيْت. وفي حديث وائِلةَ بن الأَسْقَع: أَنَّ النبي، صلى الله عليه وسلم، ثَرَدَ ثَرِيدةً ثم شَعْشَعَها ثم لبَّقها ثم صَعْنَبَها؛ قال ابن المبارك: شَعْشَعَها خلَط بعضَها ببعض كما يُشَعْشَعُ الشرابُ بالماء إِذا مُزِجَ به، ورُوِيتْ هذه اللفظةُ سَغْسَغَها، بالسين المهملة والغين المعجمة، أَي روَّاها دَسَماً. وقال بعضهم: شَعْشَعَ الثريدة إِذا رفع رأْسها، وكذلك صَعْلَكَها وصعْنَبَها. وقال ابن شميل: شَعْشَعَ الثَّريدة إِذا أَكْثَرَ سَمْنَها، وقيل: شَعْشَعَها طَوَّلَ رأْسها من الشَّعْشاعِ، وهو الطويل من الناس، وهو في الخمر أَكثر منه في الثريد. والشَّعْشَّعُ والشَّعْشاعُ والشَّعْشَعانُ والشَّعْشَعانيُّ: الطَّوِيلُ الحَسنُ الخفيفُ اللحْمِ، شُبِّه بالخمر المُشَعْشَعةِ لِرِقَّتِها، ياءُ النسب فيه لغير علة، إِنما هو من باب أَحمرَ وأَحْمَرِيٍّ ودوَّارٍ ودَوَّارِيٍّ؛ ووصف به العجاج المِشْفَرَ لطوله ورِقَّتِه فقال:
تُبادِرُ الحَوْضَ، إِذا الحَوْضُ شُغِلْ،
بِشَعْشَعانيٍّ صُهابيٍّ هَدِلْ،
ومَنْكِباها خَلْفَ أَوْراكِ الإِبِلْ
وقيل: الشَّعْشاعُ الطويل، وقيل: الحسَن؛ قال ذو الرمة:
إِلى كُلِّ مَشْبُوحِ الذِّراعينِ، تُتَّقَى
بهِ الحَرْبُ، شَعْشاعٍ وآخَرَ فَدْغَمِ
وفي حديث البَّيْعةِ: فجاء أَبْيَضُ شَعْشاعٌ أَي طويل. ومنه حديث سفيان بن نُبَيْح: تراهُ عَظِيماً شَعْشَعاً، وقيل: الشَّعْشاعُ والشَّعْشَعانيُّ والشَّعْشَعانُ الطويلُ العُنقِ من كل شيء. وعُنُقٌ شَعْشاعٌ: طويل. والشَّعْشَعانةُ مِن الإِبل: الجَسِيمةُ، وناقة شَعْشَعانة؛ قال ذو الرمة:هَيْهاتَ خَرقاءُ إِلاَّ أَنْ يُقَرِّبَها
ذُو العَرْشِ، والشَّعْشَعاناتُ العَياهِيم
ورجل شُعْشُعٌ: خفيف في السفر. وقال ثعلب: غلام شُعْشُع خفيف في السفر، فقَصَره على الغلام. ويقال: الشُّعْشُعُ الغلام الحسَنُ الوجه الخفيف الرُّوحِ، بضم الشين.
وقال الأَزهري في آخر هذه الترجمة: كلُّ ما مضى في الشَّعاعِ فهو بفتح الشين، وأَما ضَوءُ الشمس فهو الشُّعاعُ، بضم الشين، والشَّعَلَّع: الطويل، بزيادة اللام.

### Türkçe

**الشُّعاعُ**: güneşin ışığıdır; onu, doğuşu sırasında görürsün; sanki ipler yahut çubuklar gibi, ona baktığında sana doğru gelici (gibi). Ve denildi: o, doğuştan biraz sonra mızraklar gibi uzanmış olarak gördüğündür. Ve denildi: **الشُّعاعُ** onun ışığının yayılmasıdır; Kays b. el-Hatîm dedi ki:
طَعَنْتُ ابنَ عبدِ القَيْسِ طَعْنَةَ ثائِرِ،
لها نَفَذٌ، لولا الشَّعاعُ أَضاءَها
Ve Ebû Yûsuf dedi: İbn Ma‘n bana el-Asma‘î’den okuttu: “**الشُّعاع**” olmasaydı, **الشين**’in dammasıyla; ve dedi: o, kanın ışığı, kızıllığı ve dağılmasıdır; bu sözü vaz‘an mı söyledi yoksa teşbih üzere mi (söyledi) bilmiyorum. Ve “**الشَّعاعُ**”, **الشين**’in fethasıyla, rivayet edilir; o, kanın ve başkasının dağılmasıdır. **الشُّعاعِ**’ın çoğulu **أَشِعَّةٌ** ve **شُعُعٌ**’dur. El-Ezherî bu beyti açıkladı da dedi: kanın akışının yayılması olmasaydı, **النَّفَذُ** onu aydınlatırdı, ta ki açıkça seçilsin. Ve yine dedi:
**شعاع الدَّمِ**: darbenin yırtığından akıp gittiğinde yayılan şeydir.

Ve denilir: ona **لَبَناً شَعاعاً** içirdim; yani çok sulandırılmış, suyu çoğaltılmış. Dedi ki: **الشَّعْشَعةُ** ondan “karıştırma” manasınadır. Ondandır: Ömer’in hadisi, Allah ondan razı olsun: “Ay **تَشَعْشَعَ** etti; geri kalanını oruç tutsaydık”; sanki bunu, ayın inceliğine ve ondan kalan şeyin azlığına götürdü; tıpkı sütün su ile **يُشَعْشَعُ** edilmesi gibi. Ve **تَشَعْشَعَ الشهرُ**: en azı hariç tamamlandı (geçti). Ve Ömer’in hadisi, Allah ondan razı olsun, **نَشَعْسَعَ** diye rivayet edilmiştir; **الشُّسُوعِ**’dan, ki o uzaklıktır; bunu Ebû Ubeyd böyle tefsir etti; ve bu, tasrîf onu gerektirmez.

Ve **أشَعَّت الشمسُ**: **شُعاعَها**’sını yaydı; dedi ki:
إِذا سَفَرَتْ تَلأْلأُ وَجْنَتاها،
كإِشْعاعِ الغَزالةِ في الضَّحاءِ
Ve ondandır: Kadir gecesi hadisi: “Güneş, ertesi gününün sabahında **لا شُعاعَ لها** olarak doğar”; tekili **شُعاعةٌ**’dır. Ve **ظِلٌّ شَعْشَعٌ**: yani yoğun değildir; ve **مُشَعْشَعٌ** da böyledir. Ve denilir: **الشَّعْشَعُ الظِّلُّ**: seni bütünüyle gölgelendirmeyen gölgedir; onda boşluklar vardır.

Ve **شَعُّ السُّنبل** ve **شَعاعُه** ve **شِعاعُه** ve **شُعاعُه**: başak üzerinde kaldığı müddetçe kuruduğunda onun kırıntısıdır. Ve ekin **أَشَعَّ** etti: **شَعاعَه**’ını çıkardı. Ebû Zeyd: **شاعَ** şey **يَشِيعُ** ve **شَعَّ** **يَشِعُّ** **شَعّاً** ve **شَعاعاً**; ikisi de, dağıldığında (söylenir). Ve onların üzerine atları **شَعْشَعْنا**; onları **نُشَعْشِعُها**. Ve **الشَّعاعُ**: dağınık olan. Ve kavim **شَعاعاً** uçuştu; yani dağınık (olarak). Ebû Bekir’in hadisinde, Allah ondan razı olsun: “Benden sonra ısırıcı bir mülk ve **أُمَّةً شَعاعاً** göreceksiniz”; yani dağınık, ihtilaflı. Ve kanı **شَعاعاً** gitti; yani dağınık. Ve kalbi **شَعاعاً** uçtu: kaygıları dağıldı. Denilir: nefsim **شَعاعاً** gitti; görüşü yayıldığında da kesin bir işe yönelmediğinde. Ve ondan (olan) bir adam: **شَعاعُ الفُؤَاد**. Ve **رأْي شَعاعٌ**: yani dağınık. Ve **نفْس شَعاع**: dağınık; himmetleri dağılmış; Kays b. Zurayh dedi ki:
فلم أَلْفِظْكِ مِنْ شِبَعٍ، ولَكِنْ
أُقَضِّي حاجةَ النَّفْسِ الشَّعاعِ
Ve yine dedi ki:
فقَدْتُكِ مِن نَفْسٍ شَعاعٍ، أَلَمْ أَكُنْ
نَهَيْتُكِ عن هذا وأَنْتِ جَميعُ؟
İbn Berrî dedi: bunun benzeri, Kays b. Muâz’a, Benî Âmir’in Mecnunu’na aittir:
فَلا تَتْرُكي نَفْسِي شَعاعاً، فإِنَّها
من الوَجْدِ قَدْ كادَتْ عَلَيْكِ تَذُوبُ
Ve **الشَّعْشاعُ** da: dağınık olan; recez söyleyen dedi ki:
صَدْقُ اللِّقاءِ غَيْرُ شَعْشاعِ الغَدَرْ
Diyor ki: o, dağınık olmayan, himmeti toplanmış olandır. Ve sopa ile kamış **شَعاعاً** uçuştu; yani onunla bir duvara vurduğunda kırıldı ve parçalar ve kırıntılar halinde uçuştu. Ve deve, idrarını **أَشَعَّ** etti; yani onu dağıttı ve parçaladı; aynı şekilde **شَعَّ** idrarını **يَشُعُّه**: yani onu dağıttı, yine. Böylece **فَشَعَّ يَشِعُّ**: yayıldığında; ve **أَوْزَعَ** ile de bunun benzeri (kullanılır). İbnü’l-A‘râbî: kavim **شَعَّ** etti; yani dağıldılar; el-Ahtal dedi ki:
عِصابةُ سَبْيٍ شَعَّ أَنْ يُتَقَسَّما
Yani, taksim edilmekten sakınarak dağıldılar. Dedi ki: **الشَّعُّ** aceledir. Dedi ki: kurt koyunların içine **انْشَعَّ** etti; ve içine **انْشلَّ** etti ve **انْشَنَّ** etti; ve içine baskın yaptı ve baskın istedi; manaca birdir. Ve örümcek evi için denilir: **الشُّعُّ** ve **حُقُّ الكُهول**.

Ve içkiyi **شَعْشَعَ** etti, **شَعْشَعَةً**: onu su ile karıştırdı. Ve denildi: **المُشَعْشَعة**: karışımı inceltilmiş şaraptır. Ve **الثَّريدةَ الزُّرَيْقاءَ**’yı **شَعْشَعَ** etti: onu zeytinyağı ile eledi; denilir: onu zeytinyağı ile **شَعْشِعْ** et. Vâile b. el-Eska‘ hadîsinde: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, bir **ثَرِيدةً** yaptı, sonra onu **شَعْشَعَها**, sonra onu **لبَّقها**, sonra onu **صَعْنَبَها**; İbnü’l-Mübârek dedi: onu **شَعْشَعَها**: bir kısmını bir kısmıyla karıştırdı; tıpkı içkinin su ile karıştırıldığında su ile **يُشَعْشَعُ** edilmesi gibi. Ve bu lafız **سَغْسَغَها** diye de rivayet edilmiştir; **السين**’i muhmela ve **الغين**’i mu‘ceme ile; yani onu yağlılıkla suladı. Ve bazısı dedi: **شَعْشَعَ** **الثريدة**’yi: başını kaldırdığında; ve aynı şekilde **صَعْلَكَها** ve **صعْنَبَها**. Ve İbn Şümeyl dedi: **شَعْشَعَ** **الثَّريدة**’yi: yağını çoğalttığında. Ve denildi: onu **شَعْشَعَها**: başını uzattı; **الشَّعْشاعِ**’dan; o, insanlardan uzun olandır; ve o, şarapta, tiridde olduğundan daha çoktur. Ve **الشَّعْشَّعُ** ve **الشَّعْشاعُ** ve **الشَّعْشَعانُ** ve **الشَّعْشَعانيُّ**: uzun, güzel, eti hafif (zayıf) olandır; inceliği sebebiyle **الخمر المُشَعْشَعةِ**’ye benzetildi. Nisbet yâ’sı onda bir illet için değildir; ancak o, **أَحمرَ** ve **أَحْمَرِيٍّ** ve **دوَّارٍ** ve **دَوَّارِيٍّ** babındandır. Ve el-Accec, uzunluğu ve inceliği sebebiyle **المِشْفَرَ**’ı bununla vasfetti de dedi ki:
تُبادِرُ الحَوْضَ، إِذا الحَوْضُ شُغِلْ،
بِشَعْشَعانيٍّ صُهابيٍّ هَدِلْ،
ومَنْكِباها خَلْفَ أَوْراكِ الإِبِلْ
Ve denildi: **الشَّعْشاعُ** uzundur; ve denildi: güzeldir; Zû’r-Rumme dedi ki:
إِلى كُلِّ مَشْبُوحِ الذِّراعينِ، تُتَّقَى
بهِ الحَرْبُ، شَعْشاعٍ وآخَرَ فَدْغَمِ
Ve biat hadîsinde: “Beyaz **شَعْشاعٌ** geldi”; yani uzun. Ve ondandır: Süfyân b. Nubeyh hadîsi: “Onu büyük, **شَعْشَعاً** görürsün.” Ve denildi: **الشَّعْشاعُ** ve **الشَّعْشَعانيُّ** ve **الشَّعْشَعانُ**: her şeyden uzun boyunlu olandır. Ve **عُنُقٌ شَعْشاعٌ**: uzun. Ve develerden **الشَّعْشَعانةُ**: iri olan; ve **ناقة شَعْشَعانة**; Zû’r-Rumme dedi ki:
هَيْهاتَ خَرقاءُ إِلاَّ أَنْ يُقَرِّبَها
ذُو العَرْشِ، والشَّعْشَعاناتُ العَياهِيم
Ve **رجل شُعْشُعٌ**: yolculukta hafif (çevik). Ve Sa‘leb dedi: **غلام شُعْشُع**: yolculukta hafif; onu oğlanla sınırladı. Ve denilir: **الشُّعْشُعُ**: yüzü güzel, ruhu hafif oğlandır; **الشين**’in dammasıyla.

Ve el-Ezherî bu tercümenin sonunda dedi: **الشَّعاعِ** hakkında geçenlerin hepsi **الشين**’in fethasıyladır. Güneşin ışığına gelince, o **الشُّعاعُ**’dır; **الشين**’in dammasıyla. Ve **الشَّعَلَّع**: uzun; **اللام**’ın artırılmasıyla.
