# شعف (ش-ع-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B9%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ع - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 11 sözlük

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الشين والفاء معهما
)ش ع ف، ش ف ع يستعملان فقط( شعف: الشَّعَفُ: مثل رؤوس الكمأة، ورؤوس الأثافي المستديرة في أعاليها، قال العجاج:
دواخساً في الأرض إلاّ شَعَفا
يعني دواخِل في الأرض إلاّ رؤوس الأثافي وشعَفةُ القلب: رأسه عند معلق نياطه.
شعفني حبّه، وشُعِقْتُ به وبحُبّه، أي: غَشِيَ الحبّ القلب من فوق. ويقرأ "شَعَفَها حباً" وشَعَفُ الجبال والأبنية: رؤوسها. قال:
وكَعْباً قد حَمَيْناهُم فـحـلّـوا		محلَّ العُصْم في شَعَفِ الجبالِ
شفع: الشَّفع: ما كان من العدد أزواجاً. تقول: كان وتراً فشفعته بالآخْر حتى صار شفعاً. وفي القرآن "والشفع والوتر". الشفع يوم النّحر والوتر يوم عَرَفة. ويقال: الشفع الحصا يعني كثرة الخلق، والوتر عند الله. قال العجاج:
شَفْعُ تميمٍ بالحصَى المُتمَّمٍ
يريد به الكثرة.
والشَّافعُ: الطالب لغيره: وتقول: استشفعت بفلان فتشفع لي إليه فشَفَّعَهُ فيّ.
والاسم: الشفاعة. واسم الطالب: الشَّفيع. قال:
زَعَمَتْ معاشر أنّني مُسْتَشْفِعٌ		لمّا خرجتُ أزورُه أقلامها
أي: زعموا أني أستشفع بأقلامهم أي: بكتبهم إلى الممدوح. لا: بل إنّي أستغني عن كتب المعاشر بنفسي عند الملك.
والشُّفْعَةُ في الدّار ونحوها معروفةٌ يُقْضَى لصاحبها.والشافع: المعين. يقال: فلانٌ يشفع لي بالعداوة، أي: يُعينُ عليَّ ويضادُّني. قال النابغة:
أتاك امرؤ مستعلن شنآنـه		له من عدوّ مثل ذلك شافع
أي: معين. وقال الأحوص:
أن من لامني لأصْرِمَهَا		كانوا علينا بلومهم شفع
أي أعانوا.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الشين** ve **الفاء**’ın ikisiyle birlikte babı
(**ش ع ف**، **ش ف ع** yalnızca kullanılırlar) **شعف**: **الشَّعَفُ**: **الكمأة**’nin başları gibi ve üst tarafları yuvarlak olan **الأثافي**’nin başları gibi. **العجاج** dedi ki:
دواخساً في الأرض إلاّ **شَعَفا**
Yani: yerde içeri girenler, ancak **الأثافي**’nin başları ve kalbin **شعَفةُ**’si: onun başı; **معلق نياطه**’nın yanında.

**شعفني** onun sevgisi; ve **شُعِقْتُ** onunla ve onun sevgisiyle; yani: sevgi kalbi üstten kapladı. Ve “**شَعَفَها حباً**” diye okunur. Ve **شَعَفُ** dağların ve binaların: onların başlarıdır. Dedi ki:
وكَعْباً قد حَمَيْناهُم فـحـلّـوا		محلَّ العُصْم في **شَعَفِ** الجبالِ

**شفع**: **الشَّفع**: sayıdan çiftler olan şeydir. Dersin ki: tek idi; onu ötekiyle **شفعته** ettim, ta ki **شفعاً** oldu. Ve Kur’ân’da: “**والشفع والوتر**”. **الشفع** kurban günü, **الوتر** **عَرَفة** günü. Ve denir ki: **الشفع** çakıl (demektir); yani halkın çokluğu; ve **الوتر** Allah katındadır. **العجاج** dedi ki:
**شَفْعُ** تميمٍ بالحصَى المُتمَّمٍ
Bununla çokluğu kasteder.

Ve **الشَّافعُ**: başkası için isteyen (kimsedir). Ve dersin ki: **استشفعت** falanla; o da benim için ona **تشفع** etti; böylece onu benim hakkımda **شَفَّعَهُ** etti.

Ve isim: **الشفاعة**. Ve isteyenin adı: **الشَّفيع**. Dedi ki:
زَعَمَتْ معاشر أنّني مُسْتَشْفِعٌ		لمّا خرجتُ أزورُه أقلامها
Yani: övdüğü kimseye onların yazılarıyla, yani onların mektuplarıyla **أستشفع** ettiğimi zannettiler. Hayır; bilakis ben, hükümdarın yanında bizzat kendimle, topluluğun mektuplarından müstağniyim.

Ve **الشُّفْعَةُ** evde ve benzerinde bilinen (bir şey)dir; sahibi için onunla hükmedilir. Ve **الشافع**: yardımcıdır. Denir ki: falan, düşmanlıkla benim için **يشفع** eder; yani: bana karşı yardım eder ve bana muhalefet eder. **النابغة** dedi ki:
أتاك امرؤ مستعلن شنآنـه		له من عدوّ مثل ذلك شافع
Yani: yardımcı. Ve **الأحوص** dedi ki:
أن من لامني لأصْرِمَهَا		كانوا علينا بلومهم شفع
Yani: yardım ettiler.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَعَفَةُ بالتحريك: رأسُ الجبل. والجمع شَعَفٌ وشُعوفٌ وشِعافٌ وشَعَفاتٌ، وهي رءوس الجِبال. ورجلٌ أصهبُ الشِعافِ، يراد به شعر رأسه. وما على رأسِه إلا شُعَيْفاتٌ، أي شُعَيرات من الذؤابة، يقال لذؤابة الغلام: شَعَفَةٌ. وشَعَفَهُ الحُبُّ، أي أحرق قلبه، وقال أبو زيد: أمرضه. وقد شُعِفَ بكذا فهو مَشْعوفٌ. وقرأ الحسن: "قد شَعَفَها حُبّاً" قال: بَطَنَها حُبّاً. وشَعَفْتُ البعير بالقَطِران، إذا طليتَه به.

##### Türkçe

**الشَعَفَةُ** (harekeli olarak): dağın başı. Çoğulu **شَعَفٌ** ve **شُعوفٌ** ve **شِعافٌ** ve **شَعَفاتٌ**’tır; bunlar dağların başlarıdır. Ve **رجلٌ أصهبُ الشِعافِ**: bununla, başının saçı kastedilir. Ve başının üzerinde **شُعَيْفاتٌ**’tan başka bir şey yoktur; yani perçemden küçük kıllar; oğlanın perçemine **شَعَفَةٌ** denir. Ve **شَعَفَهُ الحُبُّ**: yani kalbini yaktı; Ebû Zeyd dedi: onu hasta etti. Ve **شُعِفَ** filân şey ile; o hâlde o **مَشْعوفٌ**’tur. Hasan okudu: “**قد شَعَفَها حُبّاً**”; dedi: onu sevgiyle içini doldurdu. Ve **شَعَفْتُ البعير بالقَطِران**: onu onunla sıvadığın zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والشين مع الفاء
عفش ، عشف ، شفع ، شعف : مستعملة
شفع : قال الله تعالى جدّه : ( مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَّهُ نَصِيبٌ مِّنْهَا وَمَن يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً ) ( النِّساء : 85 ) يقول : أي من يكتسب حسنةً يكن له نصيبٌ منها ، ومَن يشفع شفاعةً سيئة يكن له كِفلٌ منها .
وأخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنه قرأ : ( مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً ) ( النِّساء : 85 ) أي يزداد عملاً إلى عمل . قال : والشَّفْع : الزيادة . وعينٌ شافعة : تنظُر نظَرين . وأنشد :
ولم أكُ خلت في بصري شفُوعا
وأنشد ابنُ الأعرابي :
ما كان أبصرَني بِغرّاتِ الصِّبا
فاليوم قد شُفِعَتْ ليَ الأشباحُ
أي أرى الشخص الواحد شخصين لضعف بصري .
قال المنذري : وسمعتُ أبا العباس وسئل عن اشتقاق الشُّفعة في اللغة فقال : الشُّفعة : الزيادة ، وهو أن يشفِّعك فيما تطلب حتّى تضمَّه إلى ما عندك فتزيده وتشفعه بها ، أي تزِيدُه بها ، أي إنه كان وِتراً واحداً فضمَّ إليه ما زاده وشفعَه به .
وروى أبو عُمر عن المبرد وثعلبٍ أنهما قالا في قول الله تبارك وتعالى : ( مَن ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ) ( البَقَرَة : 255 ) قالوا : الشفاعة : الدُّعاء هاهنا . والشفاعة : كلام الشَّفيع للملِكِ في حاجةٍ يسألها لغيره .
وقال القتيبيّ في تفسير الشُّفعة : كان الرجلُ في الجاهلية إذا أراد بيعَ منزلٍ أتاه جارُه فشَفَع إليه فيما باع فشفّعه وجعَلَه أولى ممَّن بَعُدَ سببُه ، فسمِّيتْ شُفعةً وسمِّي طالبُها شفيعاً .
قلتُ : جعلَ القتيبيُّ شفع إليه بمعنى طَلبَ إليه . وأصلُ الشُّفعة ما فسَّره أبو الهيثم وأبو العبَّاس أحمد بن يحيى .
وقال الله جلّ وعزّ : ( عَشْرٍ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ ) ( الفَجر : 3 ) ( وَالْوَتْرِ وَالَّيْلِ إِذَا ) ( الفَجر : 4 ) قال الأسود بن يزيد : الشَّفْع : يوم الأضحى ؛ والوَتْر : يوم عرفة . وقال عطاء : الوتر هو الله تعالى : والشَّفْع : خَلْقُه . وروى ابن عباس أنه قال : الوَتْر آدمُ شُفِع بزوجته . وقال في الشفع والوتر : إن الأعدادَ كلَّها شفعٌ ووتْر .
وقال الليث : الشَّفع من العدد : ما كان زوجاً ، تقول : كان وِتراً فشفعته بآخر . قال : والشافع : الطالبُ لغيره يستشفِع به إلى المطلوب . وتقول : تشفّعت لفلانٍ إلى فلان فشفّعني فيه ، واسم الطالب شفِيع . وقال الأعشى :
واستشفعتْ من سَراة الحيّ ذا ثقةٍ
فقد عَصاها أبوها والذي شَفَعا
قال : وتقول : إنّ فلاناً ليَشفَعُ لي بعداوةٍ ، أي يُضادُّني . قال الأحوص :
كأنَّ من لامَنِي لأصرمَها
كانوا علينا بلومهمْ شفعوا
معناه أنَّهم كأنّهم أغرَوْني بها حين لامُوني في هواها ، وهو كقوله :
. . . إنّ اللّومَ إغراءُ
عمرو عن أبيه : الشُّفْعة : الجنون ، وجمعها شُفَع .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : يقال في وجهه شَفْعة وسَفْعةٌ ، وشُنْعة ، ورَدَّةٌ ونَظْرَةٌ ، بمعنى واحد .
وقال أبو عمرو : يقال للمجنون : مشفوع ومسفوع .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بعث مصدِّقاً فأتاه بشاةٍ شافع فردَّها وقال : ( ائتني بمُعتاط ) . قال أبو عبيد : الشافع : التي معها ولدها ، سمِّيت شافعاً لأنّ ولدها شَفَعها وشفعَتْه هي . وقال شمر : قال الفراء : ناقة شافعٌ ، إذا كان في بطنها ولدٌ ، يتلوها آخر . ونحوَ ذلك قال أبو عبيدة ، وأنشد :
وشافع في بطنها لها ولدْ
ومَعَها من خلفها له وَلَدْ
وقال :
ما كان في البطن طلاها شافعُ
ومعها لها وليدٌ تابعُ
الأصمعيّ : ناقة شَفوع : تجمع بين مِحلبين في حَلْبة ، وهي القَرون .
وشُفعة الضُّحى : ركعتا الضُّحى ؛ جاء في الحديث .
شعف : قال الله جلّ وعزّ : ( قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَرَاهَا فِى ضَلَالٍ مُّبِينٍ ) ( يُوسُف : 30 ) . وقد قرىء الحرف بالعين والغين ، فأخبرني المنذريّ عن الحسين بن فهم عن محمد بن سلاّم ، عن يونس أنه قال : مَن قرأها ( شعفها حبا ) فمعناه تيَّمها . ومن قرأها : ( شَغَفَهَا ) ( يُوسُف : 30 ) قال : أصاب شغَافها .
وأخبرنا عن الحراني عن ابن السكيت أنه قال : شَعَفه الحبُّ ، إذا بلغ منه . وفلانٌ مشعوفٌ بفلانة ، وقد شعفَه حبُّها . ويقال شَعَفَ الهِناءُ البعير ، إذا بلغ منه ألمه .
وقال الفراء في قوله ) شَغَفَهَا ) ( يُوسُف : 30 ) : زعموا أن الحسنَ كان يقرأ بها . قال : وهو من قوله شُعِفْتُ بها ، كأنه قد ذهب بها كلّ مذهب . والشَّعَف : رؤوس الجبال .
وقال أبو عبيد : الشَّعْف بالعين : إحراق الحبِّ القلبَ مع لذَّةٍ يجدها ، كما أنّ البعيرَ إذا هُنِىءَ بالقَطِران يبلغ منه مثل ذلك .
وقال شمر : شَعَفَها : ذهبَ بها كلَّ مذهب .
قال : والمشعوف : الذاهبُ القلب . وأهل هجر يقولون للمجنون : مشعوف .
وقال أبو سعيد في قوله :
كما شَعَفَ المنهوءَةَ الرجلُ الطالِي
يقول : أحرقْتُ فؤادها بحبِّي كما أحرقَ الطالي هذه المهنوءة .
وقال أبو زيد : شعَفه حبُّها يَشعَفُه ، إذا ذهبَ بفؤاده ، مثل شعَفَه المرضُ ، إذا أذابَه . قال : وقوله :
كما شَعَفَ المهنوءةَ الرجلُ الطالي
يقول : فؤادها طائر من لذّة الهِناء .
سلمة عن الفراء عن الدُّبيرية قالت : يقال ألقى عليه شَعَفَه وشغَفَه ، ومَلقَه ، وحُبَّه وحُبَّتَه ، وبِشرَه بمعنًى واحد .
وقال الأصمعي في قوله :
شَعَف الكلابُ الضارباتُ فؤادَهُ
قال : المشعوف : الذاهبُ الفؤاد . وبه شُعافٌ أي جنون . وقال جندلٌ الطُّهوَيّ :
وغير عَدْوَى من شُعافٍ وحَبَن
والحَبَن : الماء الأصفر .
وفي الحديث : ( مِن خير الناس رجلٌ في شَعفَةٍ في غُنَيمةٍ له حتّى يأتيه الموت ) ، قال أبو عبيد : الشَّعفة : رأس الجبل .
قلت : وتجمع شَعَفاتٍ .
وفي حديث آخر أنه ذكر يأجوجَ ومأجوج فقال : ( عِراض الوجوه صِغار العيون ، صُهْب الشِّعاف ، من كلِّ حَدَبٍ يَنسِلون ) . قوله : صُهب الشِّعاف يريد شعور رؤوسهم ، واحدُها شَعَفة ، وهي أعلى الشَّعَر . وشَعَفَة كلّ شيء : أعلاه .
وقال رجل : ضرَبني عمرُ بدِرَّته فأغاثني الله بشَعفَتين في رأسي ) ، يعني أنَّهما وقَتَاه الضَّربَ . وأراد بهما ذؤابتين على رأسه .
وقال أبو زيد : الشَّعْفة : المَطْرة الهيِّنة . قال : ومثلٌ للعرب : ( ما تنفَع الشَّعْفة في
الوادي الرُّغُب ) . يضرب مثلاً للذي يعطيك قليلاً لا يقع منك مَوقعاً ولا يسدُّ مَسَدّاً . والوادِي الرُّغُب : الواسع الذي لا يملؤه إلا السيل الجُحاف .
ومن أمثالهم المعروفة : ( لكِنْ بشَعْفينِ أنتِ جَدُود ) . يُضرب مثلاً لمن كان في حالٍ سيِّئة فحسنت حالُه . وشَعْفانِ : جبلانِ بالغَور .
وقال الليث : الشَّعَف : رؤوس الكمأة والأثافي المستديرة . قال : وشَعَفة القلب : رأسُه عند معلَّق النِّياط ، ولذلك يقال : شَعفَني حبُّها . قال : وشعفَات الأثافي والأبنية : رؤوسُها . وقال العجّاج :
دَواخساً في الأرضِ إلاَّ شَعفَا
قلت : ما علمتُ أحداً جَعَلَ للقلب شَعَفةً غير الليث . والحبُّ الشديدُ يتمكّن من سواد القلب لا مِن طَرفه .
عشف : أهملَه الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : العَشُوف : الشجرة اليابسة .
وقال ابن شميل في كتاب ( المنطق ) : البعير إذا جيء به أوّلَ ما يُجاءُ به لا يأكل القَتَّ والنَّوَى ، يقال إنّه لمُعْشِف . والمُعْشِف : الذي عُرضَ عليه ما لم يكن يأكل فلم يأكلْه . وأكلتُ طعاماً فأعشَفْتُ عنه ، أي مرِضتُ عنه ولم يهنأني . وإنّي لأعشِفُ هذا الطعامَ أي أقْذَره وأكرهه . ووالله ما يُعشَف لي الأمر القبيح ، أي ما يُعرفُ لي . وقد ركبتَ أمراً ما كان يُعشَف لك ، أي ما كان يُعرف لك .
عفش : أهمله الليث . وفي ( نوادر الأعراب ) : بها عُفاشَة من الناس ، ونُخاعة ، ولفُاظة ، يعني من لا خير فيه من الناس .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الشين** ile **الفاء**

**عفش** , **عشف** , **شفع** , **شعف** : kullanımdadır

**شفع** : Allah Teâlâ’nın sözü: ( **مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَّهُ نَصِيبٌ مِّنْهَا وَمَن يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً** ) ( **النِّساء** : 85 ) der ki: yani kim bir iyilik kazanırsa ondan kendisine bir pay olur; ve kim kötü bir şefaat ederse ondan kendisine bir **كِفل** olur.

Ve bana el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki o şöyle okudu: ( **مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً** ) ( **النِّساء** : 85 ) yani bir amele bir amel daha artırır. Dedi ki: ve **الشَّفْع** : artıştır. Ve **عينٌ شافعة** : iki bakışla bakar. Ve şu beyti okudu:
ولم أكُ خلت في بصري شفُوعا

Ve İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
ما كان أبصرَني بِغرّاتِ الصِّبا
فاليوم قد شُفِعَتْ ليَ الأشباحُ

Yani görmemin zayıflığından dolayı tek kişiyi iki kişi görürüm.

El-Münzirî dedi ki: Ebû’l-Abbâs’ı işittim; dilde **الشُّفعة**’nin iştikakı soruldu da şöyle dedi: **الشُّفعة** : artıştır; o da şudur: aradığın şeyde sana çift yaptırır; ta ki onu yanındakine katarsın da onu artırırsın ve onunla onu çift yaparsın; yani onunla onu artırırsın; yani o bir tek **وِتراً** idi, ona artırdığını kattı ve onunla onu çift yaptı.

Ebû ‘Umer, el-Müberred ve Sa‘leb’den rivayet etti ki ikisi Allah Tebâreke ve Teâlâ’nın sözü hakkında şöyle dediler: ( **مَن ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ** ) ( **البَقَرَة** : 255 ) dediler ki: **الشفاعة** burada duadır. Ve **الشفاعة** : başkası için istediği bir ihtiyaç hakkında şefaatçinin hükümdara söz söylemesidir.

Kuteybî **الشُّفعة**’nin tefsirinde dedi ki: cahiliyede adam bir ev satmak istediğinde komşusu ona gelir, sattığı şeyde ona **فشَفَع** ederdi; o da onu **فشفّعه** eder ve sebebi uzak olana göre onu daha öncelikli kılardı; böylece **شُفعة** diye adlandırıldı ve onu isteyen de **شفيعاً** diye adlandırıldı.

Ben dedim: Kuteybî, **شفع إليه**’yi **طَلبَ إليه** anlamında kıldı. **الشُّفعة**’nin aslı, Ebû’l-Heysem ve Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ’nın açıkladığıdır.

Allah Azze ve Celle dedi ki: ( **عَشْرٍ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ** ) ( **الفَجر** : 3 ) ( **وَالْوَتْرِ وَالَّيْلِ إِذَا** ) ( **الفَجر** : 4 ) Esved b. Yezîd dedi ki: **الشَّفْع** : kurban bayramı günüdür; ve **الوَتْر** : Arefe günüdür. Atâ dedi ki: **الوتر** Allah Teâlâ’dır; ve **الشَّفْع** : O’nun yaratığıdır. İbn Abbâs’tan rivayet edildi ki şöyle dedi: **الوَتْر** Âdem’dir; eşiyle çift kılındı. Ve **الشفع** ve **الوتر** hakkında dedi ki: sayıların hepsi **شفعٌ** ve **وتْر**’dür.

Leys dedi ki: sayıdan **الشَّفع** : çift olan şeydir; dersin ki: **وِتراً** idi, onu bir başkasıyla çift yaptım. Dedi ki: ve **الشافع** : başkası için isteyen, onunla istenilene şefaat talep edendir. Ve dersin ki: falan için falana **تشفّعت** ettim de o beni onda **فشفّعني** etti; isteyenin adı **شفِيع**’dir. A‘şâ dedi ki:
واستشفعتْ من سَراة الحيّ ذا ثقةٍ
فقد عَصاها أبوها والذي شَفَعا

Dedi ki: ve dersin ki: şüphesiz falan bana bir düşmanlıkla **ليَشفَعُ** eder; yani bana karşıt olur. Ahvas dedi ki:
كأنَّ من لامَنِي لأصرمَها
كانوا علينا بلومهمْ شفعوا

Manası: sanki onlar, onun sevgisinde beni kınadıklarında, beni ona karşı kışkırtmış gibidirler; ve bu, onun sözü gibidir:
. . . إنّ اللّومَ إغراءُ

Amr, babasından: **الشُّفْعة** : deliliktir; çoğulu **شُفَع**.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: denir ki: yüzünde **شَفْعة** ve **سَفْعةٌ** ve **شُنْعة** ve **رَدَّةٌ** ve **نَظْرَةٌ** vardır; tek bir anlamdadır.

Ebû ‘Amr dedi ki: deliye **مشفوع** ve **مسفوع** denir.

Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) bir zekât toplayıcı gönderdi; o da ona bir **شاةٍ شافع** getirdi; onu geri çevirdi ve dedi ki: ( **ائتني بمُعتاط** ). Ebû Ubeyd dedi ki: **الشافع** : yavrusu yanında olan (koyun)dur; ona **شافعاً** denildi; çünkü yavrusu onu **شَفَعها** etti ve o da onu **شفعَتْه** etti. Şemr dedi ki: Ferrâ dedi: **ناقة شافعٌ**; karnında bir yavru olup onu bir başkası izlediği zaman. Bunun benzerini Ebû Ubeyde söyledi ve şu beyti okudu:
وشافع في بطنها لها ولدْ
ومَعَها من خلفها له وَلَدْ

Ve dedi ki:
ما كان في البطن طلاها شافعُ
ومعها لها وليدٌ تابعُ

Asma‘î: **ناقة شَفوع** : bir sağımda iki sağımı bir araya getirir; o **القَرون**’dur.

**وشُفعة الضُّحى** : kuşluk namazının iki rekâtıdır; hadiste gelmiştir.

**شعف** : Allah Azze ve Celle dedi ki: ( **قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَرَاهَا فِى ضَلَالٍ مُّبِينٍ** ) ( **يُوسُف** : 30 ). Harf **العين** ile ve **الغين** ile okunmuştur; bana el-Münzirî, el-Hüseyn b. Fehm’den, Muhammed b. Sellâm’dan, Yûnus’tan haber verdi ki şöyle dedi: kim onu ( **شعفها حبا** ) diye okursa manası: onu tutkun etti. Kim onu ( **شَغَفَهَا** ) ( **يُوسُف** : 30 ) diye okursa dedi ki: onun **شغَاف**’ına isabet etti.

Bize el-Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verildi ki dedi: **شَعَفه الحبُّ**; ondan (sevgi) ulaştığı zaman. Ve falan, falancaya **مشعوفٌ**’tur; ve onun sevgisi onu **شعفَه** etmiştir. Ve denir: **شَعَفَ الهِناءُ البعير**; acısı ona ulaştığı zaman.

Ferrâ, ( **شَغَفَهَا** ) ( **يُوسُف** : 30 ) sözü hakkında dedi ki: Hasan’ın onu bununla okuduğunu iddia ettiler. Dedi ki: ve o, **شُعِفْتُ بها** sözündendir; sanki onunla her yola gitmiştir. Ve **الشَّعَف** : dağların başlarıdır.

Ebû Ubeyd dedi ki: **الشَّعْف** **العين** ile: sevginin kalbi, onda bulduğu bir haz ile birlikte yakmasıdır; tıpkı devenin **القَطِران** ile **هُنِىءَ** edildiğinde ondan buna benzer bir şeyin ona ulaşması gibi.

Şemr dedi ki: **شَعَفَها** : onunla her yola gitti.

Dedi ki: ve **المشعوف** : kalbi gitmiş olandır. Hecer ehli deliye **مشعوف** derler.

Ebû Sa‘îd şu söz hakkında dedi ki:
كما شَعَفَ المنهوءَةَ الرجلُ الطالِي

Der ki: sevgimle onun gönlünü yaktım; tıpkı **الطالي**’nin bu **المنهوءَة**’yi yakması gibi.

Ebû Zeyd dedi ki: **شعَفه حبُّها يَشعَفُه**; gönlünü götürdüğü zaman; tıpkı **شعَفَه المرضُ** gibi; onu erittiği zaman. Dedi ki: ve onun sözü:
كما شَعَفَ المهنوءةَ الرجلُ الطالي

Der ki: **الهِناء**’ın lezzetinden onun gönlü uçucudur.

Seleme, Ferrâ’dan, ed-Dübeyriyye’den: denir ki: ona **شَعَفَه**’ini ve **شغَفَه**’ini ve **مَلقَه**’ini ve **حُبَّه**’ini ve **حُبَّتَه**’ini ve **بِشرَه**’ini attı; tek bir manadadır.

Asma‘î şu söz hakkında dedi ki:
شَعَف الكلابُ الضارباتُ فؤادَهُ

Dedi ki: **المشعوف** : gönlü gitmiş olandır. Ve onda **شُعافٌ** vardır; yani delilik. Cündel et-Tuhavî dedi ki:
وغير عَدْوَى من شُعافٍ وحَبَن

Ve **الحَبَن** : sarı sudur.

Hadiste: ( **مِن خير الناس رجلٌ في شَعفَةٍ في غُنَيمةٍ له حتّى يأتيه الموت** ) Ebû Ubeyd dedi ki: **الشَّعفة** : dağın başıdır.

Ben dedim: ve **شَعَفاتٍ** diye çoğul yapılır.

Başka bir hadiste: Ye’cûc ve Me’cûc’u andı da dedi ki: ( **عِراض الوجوه صِغار العيون ، صُهْب الشِّعاف ، من كلِّ حَدَبٍ يَنسِلون** ). Sözü: **صُهب الشِّعاف**; başlarının saçlarını kasteder; tekili **شَعَفة**’dir; o da saçın en üst kısmıdır. Ve her şeyin **شَعَفَة**’si: onun en üstüdür.

Bir adam dedi ki: Ömer beni değneğiyle vurdu da Allah beni başımda iki **شَعفَتين** ile kurtardı; yani ikisi darbeyi ondan korudu. Onlarla başındaki iki zülüfü kastetti.

Ebû Zeyd dedi ki: **الشَّعْفة** : hafif yağmurdur. Dedi ki: Araplara ait bir mesel: ( **ما تنفَع الشَّعْفة في
الوادي الرُّغُب** ). Az verip sende bir yer tutmayan ve bir boşluğu doldurmayan kimse için mesel olarak vurulur. Ve **الوادِي الرُّغُب** : ancak taşkın selin doldurduğu geniş olandır.

Onların bilinen mesellerinden: ( **لكِنْ بشَعْفينِ أنتِ جَدُود** ). Hali kötü iken hali güzelleşen kimse için mesel olarak vurulur. Ve **شَعْفانِ** : **الغَور**’da iki dağdır.

Leys dedi ki: **الشَّعَف** : mantarların ve yuvarlak ocak taşlarının başlarıdır. Dedi ki: ve **شَعَفة القلب** : onun başıdır; **النِّياط**’ın asıldığı yerde; bu yüzden denir: **شَعفَني حبُّها**. Dedi ki: ve ocak taşlarının ve binaların **شعفَات**’ı: onların başlarıdır. ‘Accâc dedi ki:
دَواخساً في الأرضِ إلاَّ شَعفَا

Ben dedim: Leys’ten başka kalp için **شَعَفة** kılan birini bilmedim. Şiddetli sevgi kalbin ucundan değil, kalbin karasından yerleşir.

**عشف** : Leys onu ihmal etti. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **العَشُوف** : kuru ağaçtır.

İbn Şümeyl, ( **المنطق** ) kitabında dedi ki: deve ilk getirildiğinde **القَتَّ** ve **النَّوَى** yemez; denir ki: o **لمُعْشِف**’tir. Ve **المُعْشِف** : kendisine, yemediği şey arz edilip de onu yemeyen kimsedir. Ve bir yemek yedim de ondan **فأعشَفْتُ**; yani ondan hastalandım ve bana hoş gelmedi. Ve ben bu yemeği **لأعشِفُ** ederim; yani onu iğrenç bulurum ve ondan tiksinirim. Ve vallahi çirkin iş bana **يُعشَف** edilmez; yani bana tanınmaz. Ve sen, sana **يُعشَف** edilmemiş bir işe bindin; yani sana tanınmış değildi.

**عفش** : Leys onu ihmal etti. Ve ( **نوادر الأعراب** )’da: onda insanlardan **عُفاشَة** vardır; ve **نُخاعة** ve **لفُاظة**; yani insanlardan hayır olmayan kimseler.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والعين وما يثلثهما)
(شعف) الشين والعين والفاء يدلُّ على أعالي الشيء ورأسه. فالشَّعَفة: رأس الجبل، والجمع شَعَفات وشَعَفٌ. وضُرب فلانٌ على شَعفات رأسه، أي أعالي رأسِه. وشَعَفةُ القلب: رأسُه عند مُعَلَّق النِّياط. ولذلك يقال شَعَفه الحُبَّ، كأنَّه غَشّى قلبَه من فَوقه. وقرأها ناس([1]): ﴿قد شَعَفَهَا حُبَّاً﴾  [يوسف 30]، وهو من هذا. وجاء في الحديث: "خيرُ النّاسِ رجُلٌ في شَعَفَةٍ في غُنَيْمةٍ"، يريد: أعلى جَبَل.
(شعل) الشين والعين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشارٍ وتفرُّق في الشيء  الواحد من جوانبه. يقال أشعلْتُ النّار في الحطب، واشتعلت النّارُ. واشتعل الشّيب. قال الله تباركَ وتعالى: ﴿وَاشْتَعَلَ الرَّأسُ شَيْباً﴾ [مريم 4].
والشَّعِيلة: النار المُشْعَلة في الذُّبَال. وأشعلْنا الخيلَ في الإِغارة: بَثَثْناها. والشُّعْلة من النّار، معروفة. والشَّعَل: بياضٌ في ناصيةِ الفَرَس وذَنبه؛ يقال فرس أشعل، والأنثى شَعْلاء.
ومن الباب: تفرَّقَ القومُ شعاليلَ، أي فِرَقاً كأنَّهم اشتعلوا. وشَعْل: لقب، ويقال اسم امرأة([2]).
ومما شذَّ عن الباب المِشْعَل، وهو شيءٌ من جلود، لـه أربعُ قوائم يُنْتَبذ فيه. قال ذو الرُّمَّة:
أَضَعْنَ مَوَاقِتَ الصَّلَواتِ عَمْداً *** وحالَفْنَ المشاعِلَ والجِرارا([3])(شعي) الشين والعين والحرف المعتل، أصلٌ يَدُلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الذي قَبْلَه. يقال أَشْعَى القومُ الغارةَ إشعاء، إذا أَشْعَلُوها. وغارةٌ شَعْواء: فاشية. قال ابنُ قيس الرّقيَّات:
كيفَ نَومِي على الفِراشِ ولمَّا *** تَشْمَل الشّامَ غارةٌ شعواءُ([4])(شعن) الشين والعين والنون كلمة. يقولون: هو مُشْعَانُّ الرأس، إذا كان ثائر الرأس.
(شعب) الشين والعين والباء أصلان مختلفان، أحدهما يدلُّ على الافتراق، والآخر على الاجتماع. ثمَّ اختلف أهلُ اللغة في ذلك، فقال قومٌ: هو من باب الأضداد. وقد نصَّ الخليلُ على ذلك. وقال آخرون: ليس ذلك من الأضداد، إنّما هي لغات. قال الخليل: من عجائب الكلام ووُسْع العربيَّة، أنَّ الشَّعْب يكون تفرُّقاً، ويكون اجتماعاً. وقال ابن دريد([5]):  الشَّعب: الافتراق، والشَّعْب: الاجتماع. وليس ذلك من الأضداد، وإنّما هي لغةٌ لقوم. فالذي ذكرناه من الافتراق. وقولهم للصَّدْعِ في الشيء شَعْب. ومنه الشَّعْب: ما تشعّبَ من قبائل العرب والعجم، والجمع شعوب. قال جل ثناؤه: ﴿وَجَعلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ﴾ [الحجرات 13]. ويقال الشَّعب: الحَيُّ([6]) العظيم. قالوا: ومَشعب الحقّ: طريقُه.
قال الكميت:
فما لِيَ إلاَّ * آلَ أحمدَ شيعةٌ *** وما لي إلاّ مَشعَب الحقِّ مَشْعَبُ([7])ويقال: انشعبت بهم الطُّرق، إذا تفرَّقَتْ، وانشعبت أغصانُ الشجرة. فأمَّا شُعَب الفَرَس، فيقال إنَّه أقطارُهُ التي تعلُو منه، كالعنق والمَنْسِج، وما أشرف منه. قال:
* أشمُّ خِنذيذٌ منيفٌ شُعَبُهْ([8]) *
ويقال ظبيٌ أشعبُ، إذا تفرَّق قرناه فتبايَنَا ببينونةً شديدة. قال أبو دُؤاد:
وقُصْرَى شَنجِ الأنسا *** ءِ نَبّاحٍ من الشُّعْبِ([9])والشِّعب: ما انفرَجَ بين الجبلَين. وشَعوبُ: المنِيّة؛ لأنَّها تَشعَب، أي تفرِّق. ويقال شَعبتْهم المنيّة فانشعبوا، أي فرّقتْهم فافترقوا. والشَّعِيب: السِّقاء البالي، وإنَّما سمِّي شَعِيباً لأنَّهُ يَشْعَب الماء الذي فيه، أي لا يحفظُهُ بل يُسيله. قال:
* ما بالُ عَيْنِي كالشَّعيب العَيَّن([10]) *
قال ابن دريد([11]): "وسمِّي شعبانُ لتشعُّبِهم فيه، وهو تفرُّقُهم في طلب المياه". وفي الحديث: "ما هذه الفُتْيا التي شعَّبت الناس؟". أي فرّقتهم.
وأما الباب الآخر فقولهم شَعَبَ الصَّدْعَ، إذا لاءمَه. وشَعَبَ العُسَّ وما أشبهه. ويقال للمِثْقَب المِشْعَب. وقد يجوز أن يكون الشَّعْب الذي في باب القبائل سمِّي للاجتماع والائتلاف. ويقولون: تفرَّق شَعْب بني فلان. وهذا يدلُّ على الاجتماع. قال الطّرِمَّاح:
* شَتَّ شعبُ الحَيِّ بعدَ التئامْ([12]) *
ومن هذا الباب وإن لم يكن مشتقاً شَعَبْعَـب، وهو موضعٌ. قال:
هل أَجْعلنَّ يدِي للخَدّ مِرْفَقةً *** على شَعَـبْعَب بين الحوض والعَطَنِ([13])وُشعَبَى([14]): موضع أيضاً.
(شعث) الشين والعين والثاء أصل يدل على انتشارٍ في الشَّيء. يقولون: لمّ اللهُ شَعثَكم، وجَمَعَ شَعَثَكم. أي ما تفرَّق من أمركم. والشَّعَث شَعَثُ رأس السِّواكِ والوتِد. ويسمُّون الوتِدَ أشعثَ لذلك.
(شعذ) الشين والعين والذال ليس بشيء. قال الخليل: الشَّعْوَذة ليست من كلام أهل البادية، وهي خِفّة في اليدين، وأُخْذةٌ كالسِّحر.
(شعر) الشين والعين والراء أصلان معروفان، يدلُّ أحدهما على ثَباتٍ، والآخر على عِلْمٍ وعَلَم.
فالأوّل الشَّعَْر، معروف، والجمع أشعار، وهو جمع جمعٍ، والواحدة شَعَْرة. ورجلٌ أَشْعَرُ: طويل شَعَْر الرّأس والجسد. والشَّعار: الشَّجر، يقال أرض كثيرة الشَّعار. ويقال لِمَا استدار بالحافر من مُنتهى الجلد حيثُ ينبت الشَّعر حوالَيِ الحافر: أَشْعَرٌ، والجمع الأشاعر. والشَّعراء من الفاكهة: جنسٌ من الخَوْخِ، وسمي بذلك لشيءٍ يعلوها كالزَّغَب. والدليل على ذلك أنَّ ثَمَّ جنساً ليس عليه زَغَب يسمُّونه: القَرْعَاء. والشَّعْراء: ذبابةٌ كأنَّ على يديها زَغَبا.
ومن الباب: داهيةٌ شَعْراء، وداهيةٌ وَبْرَاء. قال ابن دريد: ومن كلامهم إذا تكلَّمَ الإنسانُ بما استُعْظِمَ([15]): "جئت بها شَعراءَ ذاتَ وبَر". وروضةٌ شَعْراء: كثيرة النَّبْت. ورملةٌ شَعْرَاء: تُنبِت النَّصِيَّ وما أشبهه. والشَّعراء: الشَّجَر الكثير.
ومما يقرب من هذا الشَّعير، وهو معروف، فأمَّا الشعيرة: الحديدة التي تُجعَل مِسَاكاً لنصل السّكِّين إذا رُكّب، فإنّما هو مشبَّه بحبّة الشَّعير. والشَّعارير: صِغار القِثَّاء. والشِّعار: ما وَلِيَ الجسدَ من الثِّياب؛ لأنّه يَمُسُّ الشَّعر الذي على البشَرة.
والباب الآخر: الشِّعار: الذي يتنادَى به القومُ في الحرب ليَعرِف بعضُهم بعضاً. والأصلُ قولُهم شَعَرتُ بالشّيء، إذا علمتَه وفطِنْتَ له. ولَيْتَ شِعْرِي، أي ليتني علِمْتُ. قال قومٌ: أصله من الشَّعْرة([16]) كالدُّرْبة والفِطنة، يقال شَعَرَت شَُِعْرة. قالوا: وسمِّي الشَّاعر لأنه يفطِن لما لا يفطن لـه غيرُهُ. قالوا: والدليل على ذلك قولُ عنترة:
هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَرَدَّمِ  *** أم هل عَرَفْتَ الدَّارَ بَعد توهُّم([17])يقول: إنَّ الشّعراء لم يغادِرُوا شيئاً إلاّ فطِنُوا لـه. ومَشَاعِرُ الحجّ: مواضِع المَناسك، سمِّيت بذلك لأنَّها مَعالم الحجّ. والشعِيرة: واحدة الشَّعائر، وهي أعلامُ الحجّ وأعمالُه. قال الله جل جلالُه: ﴿إنَّ الصَّفَا وَالمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ﴾  [البقرة 158]. ويقال الشعيرة أيضاً: البَدَنَة تُهدَى. ويقال إشعارها أنْ يُجَزَّ  أصل سَنامها حتَّى يسيلَ الدّمُ فيُعلَم أنّها هَدْي. ولذلك يقولون للخليفة إن قُتِلَ: قد أُشْعِر، يُختَصّ بهذا من دون كلِّ قتيل. والشِّعْرى: كوكبٌ، وهي مُشتهِرة. ويقال أَشْعَرَ فلانٌ فلاناً شرّاً، إذا غَشِيه به.
وأشعَرَه الحبُّ مَرَضاً، فهذا يصلُح أن يكون من هذا الباب إذا جعل ذلك عليه كالعَلَم، ويصلح أن يكون من الأوّل، كأنّه جُعِلَ له شِعاراً.
فأمّا قولهم: تفرّق القومُ شعاريرَ، فهو عندنا من باب الإبدال، والأصل شَعاليل، وقد مضى.
--------------ــــ
([1]) هي قراءة الحسن وابن محيصن. إتحاف فضلاء البشر 264.
([2]) في المجمل: "وشعل رجل، وأم شعل: اسم امرأة".
([3]) ديوان ذي الرمة 200 واللسان ( شعل).
([4]) ديوان ابن قيس الرّقيات 183 واللسان (شعا).
([5]) الجمهرة (1: 291-292).
([6]) في الأصل: "الحق"، صوابه من المجمل.
([7]) الهاشميات 39 واللسان (شعب).
([8]) لدكين بن رجاء الراجز، كما في اللسان (شعب).
([9]) اللسان (شعب، قصر، شنج) والحيوان: (1: 349 / 5: 214).
([10]) العين، بفتح الياء المشددة. والرجز لرؤبة في ديوانه 160 واللسان (عين).
([11]) الجمهرة (1: 292).
([12]) ديوان الطرماح 95 واللسان (شعب). وقد سبق إنشاد البيت في (شت).
([13]) البيت للصمة بن عبد الله القشيري، كما في اللسان (شعب).
([14]) في الأصل: "شعباء". صوابه في المجمل.
([15]) في الجمهرة: (2: 342): "ومن كلامهم للرجل إذا تكلم بما ينكر عليه".
([16]) نص في القاموس على أنها مثلثة، بالكسر والفتح والضم.
([17]) مطلع معلقة  عنترة. وفي الأصل: "من مترنم"، تحريف.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, ʿayn ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)

(**شعف**) **الشين** ve **العين** ve **الفاء**, şeyin yüksekliklerine ve tepesine delâlet eder. Artık **الشَّعَفة**: dağın başı; cem‘i **شَعَفات** ve **شَعَفٌ**. Ve falan kimse **شَعفات** başının üzerine vuruldu; yani başının yüksekliklerine. Ve **شَعَفةُ القلب**: onun başı; **النِّياط**’ın asıldığı yerde. Bundan dolayı “**شَعَفه الحُبَّ**” denir; sanki kalbini üstünden örtmüştür. Ve onu bir topluluk okudu: ﴿قد **شَعَفَهَا** حُبَّاً﴾ [Yûsuf 30]; o da bundandır. Ve hadiste geldi: “İnsanların hayırlısı, bir **شَعَفَةٍ**’de bir küçük koyuncuk içinde olan adamdır”; muradı: dağın en üstü.

(**شعل**) **الشين** ve **العين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir tek şeyde, yanlarından yayılma ve dağılmaya delâlet eder. Denir: “Odunu ateşte **أشعلْتُ**”, ve “Ateş **اشتعلت**.” Ve “Ak saç **اشتعل**.” Allah Tebâreke ve Teâlâ buyurdu: ﴿وَاشْتَعَلَ الرَّأسُ شَيْباً﴾ [Meryem 4].
Ve **الشَّعِيلة**: fitillerde yakılmış ateş. Ve “Atları baskında **أشعلْنا**”: onları yaydık. Ve ateşten **الشُّعْلة**, bilinir. Ve **الشَّعَل**: atın alnında ve kuyruğunda beyazlık; “**أشعل** at” denir; dişisi **شَعْلاء**.
Ve bâbdandır: “Kavim **شعاليلَ** dağıldı”; yani fırkalar hâlinde; sanki tutuşmuşlar. Ve **شَعْل**: lakap; ve “bir kadının adı” denir.
Ve bâbdan şâz olan: **المِشْعَل**; o, derilerden bir şeydir; onun dört ayağı vardır; içinde nebîz yapılır. Zü’r-Rumme dedi ki:
أَضَعْنَ مَوَاقِتَ الصَّلَواتِ عَمْداً *** وحالَفْنَ المشاعِلَ والجِرارا

(**شعي**) **الشين** ve **العين** ve illetli harf; kendisinden öncekinin delâlet ettiğine benzer şeye delâlet eden bir asıldır. Denir: “Kavim baskını **أَشْعَى** **إشعاء**”; onu tutuşturdukları zaman. Ve **غارةٌ شَعْواء**: yaygın. İbn Kays er-Rukayyât dedi ki:
كيفَ نَومِي على الفِراشِ ولمَّا *** تَشْمَل الشّامَ غارةٌ شعواءُ

(**شعن**) **الشين** ve **العين** ve **النون** bir kelimedir. Derler: “O, başı **مُشْعَانُّ**”; başı kabarık olduğu zaman.

(**شعب**) **الشين** ve **العين** ve **الباء** iki farklı asıldır: birisi ayrılığa delâlet eder; diğeri birleşmeye. Sonra dil ehli bunda ihtilâf etti. Bir kavim dedi ki: bu, zıtlar bâbındandır. Halîl buna nass etti. Başkaları dedi ki: bu zıtlardan değildir; ancak lehçelerdir. Halîl dedi: sözün acayiplerindendir ve Arapçanın genişliğindendir ki **الشَّعْب** ayrılık olur, birleşme olur. İbn Düreyd dedi: **الشَّعب**: ayrılık; ve **الشَّعْب**: birleşme. Bu zıtlardan değildir; ancak bir kavmin lehçesidir. Artık bizim zikrettiğimiz, ayrılıktandır. Ve onların, şeydeki yarığa **شَعْب** demeleri. Ve ondan: **الشَّعْب**; Arap ve Acem kabilelerinden dallanıp budaklanan şey; cem‘i **شعوب**. O (Aziz ve Yüce) buyurdu: ﴿وَجَعلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ﴾ [Hucurât 13]. Ve denir: **الشَّعب**: büyük **الحَيُّ**. Dediler: ve **مَشعب الحقّ**: onun yolu.
Kumeyt dedi:
فما لِيَ إلاَّ * آلَ أحمدَ شيعةٌ *** وما لي إلاّ مَشعَب الحقِّ مَشْعَبُ
Ve denir: “Yollar onlarla **انشعبت**”; ayrıldığı zaman. Ve ağacın dalları **انشعبت**. Amma atın **شُعَب**’ı; denir ki: onun, ondan yükselen taraflarıdır; boyun ve **المَنْسِج** gibi ve ondan yüksek olan şeyler. Dedi ki:
* أشمُّ خِنذيذٌ منيفٌ شُعَبُهْ *
Ve denir: “**أشعب** ceylan”; boynuzları ayrılıp şiddetli bir ayrılıkla birbirinden uzaklaştığı zaman. Ebû Dü’âd dedi:
وقُصْرَى شَنجِ الأنسا *** ءِ نَبّاحٍ من الشُّعْبِ
Ve **الشِّعب**: iki dağ arasındaki yarılıp açılan yer. Ve **شَعوبُ**: ölüm; çünkü o **تَشعَب** eder; yani ayırır. Ve denir: “Ölüm onları **شَعبتْ** de **انشعبوا**”; yani onları ayırdı da ayrıldılar. Ve **الشَّعِيب**: eski su kırbası; ancak ona **شَعِيباً** denildi; çünkü içindeki suyu **يَشْعَب** eder; yani onu tutmaz, bilakis akıtır. Dedi ki:
* ما بالُ عَيْنِي كالشَّعيب العَيَّن *
İbn Düreyd dedi: “**شعبانُ** onlara, onda **تشعُّب** etmelerinden dolayı adlandırıldı; o, suları aramada dağılmalarıdır.” Ve hadiste: “İnsanları **شعَّبت** eden şu fetva nedir?”; yani onları ayırdı.
Amma diğer bâb: onların “Yarığı **شَعَبَ** etti” sözüdür; onu uygun hâle getirdiği zaman. Ve **العُسَّ** ve benzerini **شَعَبَ** etti. Ve matkab’a **المِشْعَب** denir. Ve kabileler bâbındaki **الشَّعْب**’ın, birleşme ve uyuşma için adlandırılmış olması câiz olur. Ve derler: “Falan oğullarının **شَعْب**’ı dağıldı.” Bu, birleşmeye delâlet eder. Tırimmâh dedi:
* شَتَّ شعبُ الحَيِّ بعدَ التئامْ *
Ve bu bâbdandır; her ne kadar türemiş olmasa da: **شَعَبْعَـب**; o bir yerdir. Dedi ki:
هل أَجْعلنَّ يدِي للخَدّ مِرْفَقةً *** على شَعَـبْعَب بين الحوض والعَطَنِ
Ve **وُشعَبَى**: bir yer de.

(**شعث**) **الشين** ve **العين** ve **الثاء**; şeyde yayılmaya delâlet eden bir asıldır. Derler: “Allah sizin **شَعث**’ınızı toplasın” ve “Sizin **شَعَث**’ınızı bir araya getirsin”; yani işinizden dağılmış olanı. Ve **الشَّعَث**: misvakın ve kazığın başının dağınıklığıdır. Bundan dolayı kazığa **أشعث** adını verirler.

(**شعذ**) **الشين** ve **العين** ve **الذال** bir şey değildir. Halîl dedi: **الشَّعْوَذة** bedevîlerin sözünden değildir; o, ellerde hafiflik ve sihir gibi bir kapıştır.

(**شعر**) **الشين** ve **العين** ve **الراء** iki bilinen asıldır: birisi sebat’a delâlet eder; diğeri ilim ve alâmete.
Birincisi **الشَّعَْر**’dır; bilinir; cem‘i **أشعار**; o, cem‘in cem‘idir; tekili **شَعَْرة**. Ve **أَشْعَرُ** adam: baş ve beden kılı uzun. Ve **الشَّعار**: ağaç; “**الشَّعار**’ı çok arazi” denir. Ve toynağın etrafında, derinin sonundan kılın bittiği yerde toynağı kuşatan şeye **أَشْعَرٌ** denir; cem‘i **الأشاعر**. Ve meyveden **الشَّعراء**: şeftalinin bir cinsi; üzerinde tüy gibi bir şey bulunduğu için böyle adlandırıldı. Bunun delili: üzerinde tüy olmayan bir cins vardır; ona **القَرْعَاء** derler. Ve **الشَّعْراء**: iki elinin üzerinde tüy varmış gibi olan bir sinek.
Ve bâbdandır: **داهيةٌ شَعْراء** ve **داهيةٌ وَبْرَاء**. İbn Düreyd dedi: onların sözündendir; insan büyük görülen bir şeyle konuştuğu zaman: “**جئت بها شَعراءَ ذاتَ وبَر**.” Ve **روضةٌ شَعْراء**: bitkisi çok. Ve **رملةٌ شَعْرَاء**: **النَّصِيَّ** ve benzerini bitirir. Ve **الشَّعراء**: çok ağaç.
Ve buna yakın olanlardan: **الشَّعير**; o bilinir. Amma **الشعيرة**: bıçağın ağzı takıldığı zaman onu tutacak bir tutamak olarak konulan demir parça; ancak o, arpa tanesine benzetilmiştir. Ve **الشَّعارير**: küçük hıyarlar. Ve **الشِّعار**: bedene bitişik olan elbise; çünkü derideki kıla dokunur.
Ve diğer bâb: **الشِّعار**; savaşta kavmin birbirini tanıması için birbirine seslendiği şey. Asıl: “Şeyi **شَعَرتُ**”; onu bildiğin ve ona dikkat kesildiğin zaman. “**لَيْتَ شِعْرِي**”: yani keşke bilseydim. Bir kavim dedi: aslı **الشَّعْرة**’dandır; tecrübe ve sezgi gibi; “**شَعَرَت شَُِعْرة**” denir. Dediler: ve şair, başkasının fark etmediğini fark ettiği için adlandırıldı. Dediler: bunun delili, Antara’nın sözü:
هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَرَدَّمِ  *** أم هل عَرَفْتَ الدَّارَ بَعد توهُّم
Der ki: şairler hiçbir şeyi bırakmadılar; ancak onu fark ettiler. Ve **مَشَاعِرُ الحجّ**: menâsikin yerleri; hac alâmetleri oldukları için böyle adlandırıldı. Ve **الشعِيرة**: **الشَّعائر**’in bir tanesi; o, haccın alâmetleri ve amelleridir. Allah (Aziz ve Celîl) buyurdu: ﴿إنَّ الصَّفَا وَالمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ﴾ [Bakara 158]. Ve **الشعيرة** ayrıca: hediye edilen deve de denir. Ve onun **إشعار**’ı: hörgücünün aslının kesilmesi; ta ki kan aksın da onun hedy olduğu bilinsin. Bundan dolayı halife öldürülürse derler: “**قد أُشْعِر**”; her öldürülenden ayrı olarak bununla tahsis edilir. Ve **الشِّعْرى**: bir yıldızdır; o meşhurdur. Ve denir: “Falan, falana bir kötülük **أَشْعَرَ** etti”; onu onunla kapladığı zaman.
Ve “Aşk onu bir hastalıkla **أشعَرَه** etti”; bu, onu bir alâmet gibi onun üzerine kıldıysa bu bâbdan olmaya elverişlidir; ve birinciden olmaya da elverişlidir; sanki ona bir **شِعار** kılınmıştır.
Amma onların “Kavim **شعاريرَ** dağıldı” sözü; bu, bizce ibdâl bâbındandır; aslı **شَعاليل**’dir; geçmişti.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قرئ: (شعفها) (سورة يوسف: آية 30، وهي قراءة شاذة) وهي من شعفة القلب، وهي رأسه معلق النياط، وشعفة الجبل: أعلاه، ومنه قيل: فلان مشعوف بكذا، كأنما أصيب شعفة قلبه.

##### Türkçe

- Okundu: (**شعفها**) (Yûsuf sûresi: âyet 30; ve o şâz bir kıraattir); ve o, kalbin **شعفة**’sindendir; ve o, onun başıdır; **النياط** asılıdır. Dağın **شعفة**’si: onun en üstüdür. Ondan dolayı denildi: Falan kimse şu şey ile **مشعوف**tur; sanki kalbinin **شعفة**’si isabet almış gibidir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ع ف
توقلوا شعف الجبال وشعافها‏.‏
قال‏:‏ وكعباً قد حميناهم فحلوا محل العصم في شعـف الجبـال وضـرب علـى شعفـة رأسـه وشعافه‏.‏
وشعف الحب فؤاده‏:‏ علاه وغلب عليه‏.‏
وكل شيء علا شيئاً فقد شعفه‏.‏
وشعف بها فهو مشعوف‏.‏
وقال امرؤ القيس‏:‏ لتقتلنـي وقـد شعفـت فؤادهـا كما شعف المهنوءة الرجل الطالي لأنه يلذها فهي تشعف به‏.‏
ومن المجاز‏:‏ له شعفتـان وشعيفتـان تنوسـان أي ذؤابتـان وفـي صفـة يأجـوج ومأجـوج صهـب الشعاف صغار العيون‏.‏
ويقال لمن يعطيك قليلاً وأنت محتاج إلى الكثير ‏"‏ ما تفعل الشعفة في الوادي الرغب ‏"‏ وهي المطرة الهينة تبل وجه الصعيد وأعلاه‏.‏
والرغب‏:‏ الواسع‏.

##### Türkçe

ش ع ف
Dağların **شَعَف**’ına ve **شِعَاف**’ına tırmandılar.‏
Dedi ki: “Ve (bir) **كَعْب**’ı (da) onları korumuşuzdur; böylece dağların **شَعَف**’ında **العِصْم**’ın yerinde konakladılar.” Ve başının **شَعْفَة**’sına ve **شِعَاف**’ına vurdu.‏
Aşkın **شَعَف**’ı onun gönlünü: onu kapladı ve ona galip geldi.‏
Ve her şey ki bir şeyin üzerine yükselirse, muhakkak onu **شَعَف** etmiştir.‏
Ve onunla **شَعَف** oldu; o hâlde o **مَشْعُوف**’tur.‏
Ve İmru’ul-Kays dedi ki:
“Mutlaka beni öldüreceksin; hâlbuki onun gönlünü **شَعَف** etmişim,
tıpkı **المَهْنُوءَة**’nin **الرَّجُل** **الطَّالِي**’yi **شَعَف** etmesi gibi; çünkü onu lezzetli bulur; bu yüzden onunla **تَشْعَف** olur.”
Ve mecazdan: Onun iki **شَعْفَة**’si ve iki **شُعَيْفَة**’si vardır; **تَنُوسَان** yani iki **ذُؤَابَة**. Ve Ye’cûc ve Me’cûc’un sıfatında: **صُهْب** **الشِّعَاف**; küçük gözlüler.‏
Ve sana az verip sen çok olana muhtaç iken (böyle olana) denir: “Geniş vadide **الشُّعْفَة** ne yapar?” Ve o, hafif yağmurdur; düz yerin yüzünü ve üstünü ıslatır.‏
Ve **الرَّغَب**: geniş olandır.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَعَفَةُ كلّ شيء: أَعلاه. وشعَفةُ الجبل، بالتحريك: رأْسُه، والجمع شَعَفٌ وشِعافٌ وشُعوفٌ وهي رؤوس الجبال. وفي الحديث: من خَيرِ الناس رجلٌ في شَعَفةٍ من الشِّعافِ في غَنَيْمَةٍ له حتى يأْتيَه الموتُ وهو معتزل الناس؛ قال ابن الأَثير: يريدُ به رأْسَ جبل من الجبال ويجمع شَعَفات، ومنه قيل لأَعْلى شعر الراْس شَعَفَة، ومنه حديث يأْجوج ومأْجوجَ: فقال عِراضُ الوُجوهِ صِغارُ العُيون شُهْبُ الشِّعافِ من كل حدَب يَنْسِلُون؛ قوله صهب الشِّعاف يريد شعور رؤوسهم، واحدتها شَعَفة، وهي أَعْلى الشعر. وشَعَفاتُ الرأْس: أَعالي شعره، وقيل: قَنازِعُه، وقال رجل: ضربني عمر بدِرَّتِه فسقط البُرْنُسُ عن رأْسي فأَغاثني اللّه بشُعَيْفَتَيْنِ في رأْسي أَي ذُؤابَتين على رأْسه من شعره وقتاه الضرب، وما على رأْسه إلا شُعَيْفاتٌ أَي شُعَيرات من الذؤابة. ويقال لذؤابة الغلام شَعَفةٌ؛ وقول الهذلي:
من فَوْقِه شَعَفٌ قَرٌّ، وأَسْفلُه
حيٌّ يُعانَقُ بالظَّيّانِ والعُتُمِ
قال قرّ لأَن الجمع الذي لا يفارق واحده إلا بالهاء يجوز تأْنيثه وتذكيره.
والشَّعَفُ: شِبْه رؤوس الكَمْأَةِ والأَثافي تَسْتَدير في أَعلاها. وقال الأَزهري: الشَّعَفُ رأْسُ الكمأَة والأَثافي المستديرةُ. وشَعَفاتُ الأَثافي والأَبنية: رؤوسُها؛ وقال العجاج:
دواخِساً في الأَرض إلاَّ شَعَفا
وشَعَفةُ القلبِ: رأْسُه عند مُعَلَّقِ النِّياطِ. والشَّعَفُ: شِدّة الحُبِّ. قال الأَزهريّ: ما علمت أَحداً جعل للقلب شَعَفة غير الليث، والحُبُّ الشديد يتمكن من سَوادِ القلب لا من طَرفه. وشَعَفَني حُبُّها: أَصابَ ذلك مني. يقال: شَعَفَ الهِناءُ البعيرَ إذا بلَغ منه أَلَمُه. وشَعَفْتُ البعِيرَ بالقَطِرانِ إذا شَعَلْتَه به. والشَّعْفُ: إحْراقُ الحُبِّ القلبَ مع لذة يجدها كما أَن البعير إذا هُنِئَ بالقطران يجد له لذة مع حُرْقة؛ قال امْرُؤ القيس:
لِتَقتُلَني، وقد شَعَفْتُ فُؤادَها،
كما شَعَفَ المَهْنُوءةَ الرجلُ الطَّالي
يقول: أَحْرَقْتُ فؤادَها بِحبي كما أَحرق الطالي هذه المَهْنوءة، ففؤادها طائر من لذة الهِناء لأَن المهنوءة تجد للهِناء لذة مع حُرْقة، والمصدر الشَّعَفُ كالأَلم؛ وأَما قول كعب بن زهير:
ومَطافُه لك ذِكْرةٌ وشُعوف
قال: فيحتمل أَن يكون جمع شَعْف، ويحتمل أَن يكون مصدراً وهو الظاهر. والشَّعافُ: أَن يذهَب الحُبُّ بالقلب، وقوله تعالى: قد شَعَفَها حُبّاً، قُرِئتْ بالعين والغين، فمن قرأَها بالعين المهملة فمعناه تَيَّمها، ومن قرأَها بالغين المعجمة أَي أَصاب شَغافَها. وشَعَفَه الهَوى إذا بلغ منه، وفلان مَشْعُوفٌ بفلانة، وقراءةُ الحسن شَعَفَها، بالعين المهملة، هو من قولهم شُعِفْتُ بها كأَنه ذَهَبَ بها كل مَذهب، وقيل: بطَنَها حُبّاً. وشعَفَه حُبُّها يَشْعَفُه إذا ذهب بفؤاده مثل شعفه المرض إذا أَذابَه. وشعَفَه الحُبُّ: أَحرق قلبَه، وقيل: أَمرضه. وقد شُعِفَ بكذا، فهو مَشْعوفٌ. وحكى ابن بري عن أَبي العلاء: الشَّعَفُ، بالعين غير معجمة، أَن يقع في القلب شيء فلا يذهب. يقال: شَعَفَني يشعَفُني شَعَفاً؛ وأَنشد للحرث بن حِلِّزَة اليَشْكُري:
ويَئِسْتُ مـما كان يَشْعَفُني
منها، ولا يُسْلِيك كالياس
ويقال: يكون بمعنى عَلا حُبها على قلبه. والمَشْعُوفُ: الذاهِبُ القلب، وأَهل هجرَ يقولون للمجنون مَشْعُوف. وبه شُعافٌ أَي جُنون؛ وقال جَنْدَلٌ الطُّهَويُّ:
وغَيْر عَدْوى من شُعافٍ وحَبَنْ
والحبنُ: الماء الأَصفر. ومعنى شُعِفَ بفلان إذا ارتفع حُبُّه إلى أَعلى المواضع من قلبه، قال: وهذا مذهب الفرَّاء، وقال غيره: الشَّعَفُ الذُّعْر، فالمعنى هو مَذْعُورٌ خائف قَلِقٌ. والشَّعَفُ: شعَف الدابة حين تُذْعَر ثم نقلته العرب من الدوابّ إلى الناس؛ وأَنشد بيت امرئ القيس: لِتَقْتُلَني، وقد شَعَفْتُ فُؤادَها،
كما شَعَفَ المَهْنوءةَ الرجلُ الطَّالي
فالشعَفُ الأَوَّلُ من الحبّ، والثاني من الذُّعْر. ويقال: أَلقى عليه شَعَفَه وشَغَفَه ومَلَقَه وحُبَّه وحُبَّته، بمعنى واحد وفي حديث عذاب القبر: فإذا كان الرجل صالحاً جَلَسَ في قبره غير فَزِعٍ ولا مَشْعُوفٍ؛ الشَّعَفُ: شِدَّةُ الفَزَع حتى يذهب بالقلب؛ وقول أَبي ذؤيب يصف الثور والكلاب:
شَعَفَ الكِلابُ الضارياتُ فُؤادَه،
فإذا يَرى الصُّبحَ المُصَدَّقَ يَفْزَعُ
فإنه استعمل الشعف في الفزع؛ يقول: ذهبت بقلبه الكلاب فإذا نظر إلى الصبح ترقب الكلابَ أَن تأْتيه.
والشَّعْفةُ: المَطْرةُ الهَيِّنةُ. وفي المثل: ما تَنْفَعُ الشَّعْفةُ في الوادي الرُّغُبِ؛ يُضْرَبُ مثلاً للذي يُعْطيك قليلاً لا يقع منك مَوْقِعاً ولا يَسُدُّ مَسَدّاً، والوادي الرغُبُ: الواسِعُ الذي لا يَمْلَؤُه إلا السيلُ الجُحاف. والشَّعْفةُ: القَطْرة الواحدة من المطر. والشَّعْفُ: مطْرة يسيرة؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
فلا غَرْوَ إلاَّ نُرْوِهِمْ من نِبالِنا،
كما اصْعَنْفَرَتْ مِعْزى الحِجازِ من الشَّعْفِ
وشُعَيْفٌ: اسم. ويقال للرجل الطويل: شِنْعافٌ، والنون زائدة. وشَعْفَيْنِ: موضع، ففي المَثَل: لكن بشَعْفَيْنِ
(* قوله «بشعفين» هو بلفظ المثنى
كما في القاموس تبعاً للازهري؛ وفي معجم ياقوت مغلطاً للجوهري في كسره الفاء بلفظ الجمع.) أَنتِ جَدُودٌ؛ يُضْرَب مثلاً لمن كان في حال سيِّئةٍ فحَسُنَتْ حالُه. وفي التهذيب: وشَعْفانِ جَبلانِ بالغور، وذكر المثل؛ قاله رجل التقطه مَنْبُوذةً ورآها يوماً تُلاعِبُ أَتْرابَها وتمشي على أَربع وتقول: احْلُبُوني فإني خَلِفةٌ.

##### Türkçe

**شَعَفَةُ** her şeyin: en üstü. Ve **شَعَفةُ الجبل** (harekeli): onun başı; çoğulu **شَعَفٌ** ve **شِعافٌ** ve **شُعوفٌ**dur; bunlar dağların başlarıdır. Ve hadiste: “İnsanların hayırlılarından (biri), kendisine ölüm gelinceye kadar, insanlardan uzak durmuş olarak, kendisine ait bir koyuncuk içinde **شَعَفةٍ**den, **الشِّعافِ**dan bir **شَعَفةٍ**de bulunan bir adamdır”; İbnü’l-Esîr dedi: Bununla dağlardan bir dağın başını kasteder; ve **شَعَفات** diye çoğul yapılır. Ve ondan, baş saçının en üstüne **شَعَفَة** denildi; ve ondan Ye’cûc ve Me’cûc hadisi: “(Onlar) geniş yüzlü, küçük gözlü, **شُهْبُ الشِّعافِ** (olanlar) olarak her tümsekten akıp giderler”; onun sözü **صهب الشِّعاف**: başlarının saçlarını kasteder; onun bir tanesi **شَعَفة**dir; ve o, saçın en üstüdür. Ve **شَعَفاتُ الرأْس**: onun saçının üstleri; ve denildi ki: onun perçemleridir. Ve bir adam dedi: Ömer beni değneğiyle vurdu; bunun üzerine başımdan burnus düştü; derken Allah beni başımda iki **شُعَيْفَتَيْنِ** ile imdada yetiştirdi; yani başında saçından iki zülüf; vuruştan onu korudu; ve başında **شُعَيْفاتٌ**dan başka bir şey yoktu; yani zülüften küçük kıllar. Ve delikanlının zülfüne **شَعَفةٌ** denilir; ve Hüzeli’nin sözü:

من فَوْقِه شَعَفٌ قَرٌّ، وأَسْفلُه
حيٌّ يُعانَقُ بالظَّيّانِ والعُتُمِ

**قرّ** dedi; çünkü tekilinden ancak **هاء** ile ayrılmayan çoğul, müennes kılınması ve müzekker kılınması caiz olur.

Ve **الشَّعَفُ**: üst tarafında yuvarlaklaşan keme’ (mantar) başlarına ve ocak taşlarına benzer (şey). Ve Ezherî dedi: **الشَّعَفُ** keme’in başı ve yuvarlak ocak taşlarıdır. Ve **شَعَفاتُ الأَثافي والأَبنية**: onların başlarıdır; ve Accâc dedi:

دواخِساً في الأَرض إلاَّ شَعَفا

Ve **شَعَفةُ القلبِ**: **النِّياطِ**ın asılı olduğu yerde onun başıdır. Ve **الشَّعَفُ**: sevginin şiddeti. Ezherî dedi: Leys’ten başka kalp için **شَعَفة** yapan birini bilmedim; ve şiddetli sevgi kalbin ucundan değil, kalbin karalığından yerleşir. Ve **شَعَفَني حُبُّها**: benden o şeye isabet etti. Denilir: **شَعَفَ الهِناءُ البعيرَ**; ondan acısı ulaştığı zaman. Ve **شَعَفْتُ البعِيرَ بالقَطِرانِ**; onu onunla tutuşturduğum zaman. Ve **الشَّعْفُ**: sevginin, onda bulduğu bir lezzetle birlikte kalbi yakmasıdır; tıpkı devenin katranla **هُنِئَ** edildiğinde, onda bir yanma ile birlikte bir lezzet bulması gibi; İmru’ül-Kays dedi:

لِتَقتُلَني، وقد شَعَفْتُ فُؤادَها،
كما شَعَفَ المَهْنُوءةَ الرجلُ الطَّالي

Der ki: Onun gönlünü sevgimle yaktım; tıpkı **الطَّالي**nin bu **المَهْنوءة**yi yakması gibi; böylece onun gönlü, **الهِناء**ın lezzetinden uçucudur; çünkü **المهنوءة** **الهِناء** için bir yanma ile birlikte bir lezzet bulur. Ve mastar **الشَّعَفُ**dur; tıpkı **الأَلم** gibi. Ama Ka‘b b. Züheyr’in sözü:

ومَطافُه لك ذِكْرةٌ وشُعوف

Dedi: O hâlde, **شَعْف**ın çoğulu olması muhtemeldir; ve mastar olması muhtemeldir; ve o (mastar olması) zahirdir.

Ve **الشَّعافُ**: sevginin kalbi götürmesidir. Ve onun sözü (Allah’ın sözü): **قد شَعَفَها حُبّاً**; **العين** ile ve **الغين** ile okunmuştur. Kim onu **العين** (mu‘cemsiz) ile okursa, manası: onu tutkun etti. Kim onu **الغين** (mu‘cemli) ile okursa: yani onun **شَغافَها**sına isabet etti. Ve **شَعَفَه الهَوى**; ondan ulaştığı zaman. Ve falan, falancaya **مَشْعُوفٌ**dur. Ve Hasan’ın kıraati **شَعَفَها** (mu‘cemsiz **العين** ile)dir; o, onların “**شُعِفْتُ بها**” sözündendir; sanki onunla her yöne gitti. Ve denildi ki: onu sevgiyle içini doldurdu. Ve **شعَفَه حُبُّها يَشْعَفُه**; onun gönlünü götürdüğü zaman; tıpkı hastalığın onu eritmesiyle **شعفه** gibi. Ve **شعَفَه الحُبُّ**: kalbini yaktı; ve denildi ki: onu hasta etti. Ve **شُعِفَ** filan şeyle; o hâlde o **مَشْعوفٌ**dur. İbn Berrî, Ebü’l-Alâ’dan nakletti: **الشَّعَفُ** (mu‘cemli olmayan **العين** ile): kalbe bir şeyin düşmesi ve gitmemesidir. Denilir: **شَعَفَني يشعَفُني شَعَفاً**. Ve Hâris b. Hillize el-Yeşkürî için okudu:

ويَئِسْتُ مـما كان يَشْعَفُني
منها، ولا يُسْلِيك كالياس

Ve denilir: “Onun sevgisi kalbinin üzerine yükseldi” manasında olur. Ve **المَشْعُوفُ**: kalbi gitmiş olan. Ve Hecer ehli, deliye **مَشْعُوف** derler. Ve onda **شُعافٌ** vardır; yani delilik. Ve Cendel et-Tuhavî dedi:

وغَيْر عَدْوى من شُعافٍ وحَبَنْ

Ve **الحبنُ**: sarı sudur. Ve **شُعِفَ بفلان**ın manası: onun sevgisi kalbinin en üst yerlerine yükseldiği zamandır. Dedi: Bu, Ferrâ’nın mezhebidir. Ve başkası dedi: **الشَّعَفُ** korkudur; o hâlde mana: o, ürkmüş, korkmuş, kaygılıdır. Ve **الشَّعَفُ**: binek hayvanının ürktüğü zaman **شعف**ıdır; sonra Araplar onu hayvanlardan insanlara nakletti. Ve İmru’ül-Kays’ın beytini okudu:

لِتَقْتُلَني، وقد شَعَفْتُ فُؤادَها،
كما شَعَفَ المَهْنوءةَ الرجلُ الطَّالي

Böylece birinci **الشعَفُ** sevgidendir; ikincisi korkudandır. Ve denilir: Ona **شَعَفَه**sini ve **شَغَفَه**sini ve **مَلَقَه**sini ve **حُبَّه**sini ve **حُبَّته**sini attı; tek mana ile. Ve kabir azabı hadîsinde: “Adam salih olunca, kabrinde, ne ürkmüş ne de **مَشْعُوفٍ** olarak oturur”; **الشَّعَفُ**: kalbi götürecek derecede korkunun şiddetidir. Ve Ebû Züeyb’in, öküzü ve köpekleri vasfederken sözü:

شَعَفَ الكِلابُ الضارياتُ فُؤادَه،
فإذا يَرى الصُّبحَ المُصَدَّقَ يَفْزَعُ

Şu hâlde o, **الشعف**ı korkuda kullanmıştır; der ki: Köpekler onun kalbini götürdü; böylece sabaha baktığında, köpeklerin ona gelmesini gözetler.

Ve **الشَّعْفةُ**: hafif yağmurdur. Ve meselde: “Geniş vadide **الشَّعْفةُ** fayda vermez”; az verenin, senden bir yer tutmayan ve bir boşluğu doldurmayan (kimsenin) misali olarak vurulur. Ve **الوادي الرُّغُبِ**: onu ancak şiddetli selin doldurduğu geniş olandır. Ve **الشَّعْفةُ**: yağmurdan tek damladır. Ve **الشَّعْفُ**: az bir yağmur; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve okudu:

فلا غَرْوَ إلاَّ نُرْوِهِمْ من نِبالِنا،
كما اصْعَنْفَرَتْ مِعْزى الحِجازِ من الشَّعْفِ

Ve **شُعَيْفٌ**: isimdir. Ve uzun adama **شِنْعافٌ** denilir; **النون** ziyadedir. Ve **شَعْفَيْنِ**: bir yerdir; meselde: “Lâkin **بشَعْفَيْنِ** sen **جَدُودٌ**sun”; kötü bir hâlde olup da hâli güzelleşen kimse için misal olarak vurulur. Tehzîb’de: Ve **شَعْفانِ** Gûr’da iki dağdır; ve meseli zikretti; onu, bir adam dedi: onu terk edilmiş (bebek) olarak buldu ve bir gün onu akranlarıyla oynarken ve dört ayak üzerinde yürürken ve “Beni sağın; çünkü ben **خَلِفةٌ**yim” derken gördü.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ع ف * * شَعَفهُ * الحب يشعفه بفتح العين فيهما * شَعَفاً * بفتحتين أحرق قلبه وقيل أمرضه وقرأ الحسن ﴿قد شعفها حبا﴾ قال بطَنَها حبا وقد * شُعِفَ * بكذا على ما لم يسم فاعله فهو * مَشْعُوفٌ

##### Türkçe

* ش ع ف * **شَعَفَهُ**: Aşk onu yakar; ikisinde de **العين**’in fethasıyla **يشعفه**. **شَعَفاً**: iki fetha ile; kalbini yaktı. Ve “onu hasta etti” denildi. Hasan ﴿**قد شعفها حبا**﴾ okudu; “Onu sevgiyle içi doldu” dedi. Ve **شُعِفَ** filân şey ile, faili adlandırılmayan üzere; o hâlde o **مَشْعُوفٌ**’tur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشعفة، محركة: رأس الجبل. ج: شعف، وشعوف وشعاف، وشعفات، وهي رؤوس الجبال، وفي موازنة الآمدي: الشعف: ما ارتفع من الأرض وعلا، وفي الحديث: أو رجل في شعفة غنيمة له، حتى يأتيه الموت، قال ذو الرمة:
  بنائية الأخفاف من شعف الذرى                      نبال تواليها رحاب جيوبـهـا وأنشد الليث:
  وكعبا قد حميناهمء فـحـلـوا                      محل العصم من شعف الجبال الشعفة: الخصلة في أعلى الرأس.
 الشعفة من القلب: رأسه عند معلق النياط، ومنه قولهم شعفني حبه، كمنع: أي أحرق قلبه، قال الأزهري: ما علمت أحدا جعل للقلب شفعة غير الليث، والحب الشديد يتمكن من سواد القلب، لا من طرفه.
 وشعفت به، وبحبه، كفرح: أي غشى الحب القلب من فوقه، وقرئ بهما، أي بالفتح والكسر، قوله تعالى: )قد شعفها(، أما الفتح فهي قراءة الحسن البصري، وقتادة، وأبو رجاء، والشعبي، وسعيد بن جبير، وثابت البناني، ومجاهد والزهري، والأعرج، وابن كثير، وابن محيصن، وعوف بن أبي جميلة، ومحمد اليماني، ويزيد بن قطيب، وعلى الأول اقتصر الجوهري، وقال: أي بطنها حبا، قال أبو زيد: أي أمرضها وأذابها، وأما الكسر، فقد قرأ به ثابت البناني أيضا، بمعنى علقها حبا وعشقا.
 والشعف، محركة: أعلى السنام، زاد الليث: كرؤوس الكمأة، والأثافي المستديرة في أعاليها، قال العجاج:
  فاطرقت إلا ثلاثا عكفا
  دواخسا في الأرض إلا شعفا قال بعضهم: الشعف: قشر شجر الغاف، والصحيح أنه بالغين المعجمة، نبه عليه الصاغاني.
 قال الليث: الشعف: داء يصيب الناقة، فيتمعط شعر عينيها، والفعل شعف، كفرح، شعفا، فهي تشعف، وناقة شعفاء، خاص بالإناث، ولا يقال: جمل أشعف، أو يقال: هو بالسين المهملة، قاله غير الليث، وقد تقدم للجوهري هناك.
 ورجل صهب الشعاف، ككتاب: أي صهب شعر الرأس، واحدها شعفة، وقد تقدم، وقد جاء ذلك في حديث يأجوج ومأجوج، فقال: )عراض الوجوه، صغار العيون، صهب الشعاف، من كل حدب ينسلون(.
 وما على رأسه إلا شعيفات: أي شعيرات من الذؤابة، وقال رجل: )ضربني عمر رضي الله تعالى عنه، فسقط البرنس عن رأسي، فأغاثني الله بشعيفتين في رأسي( أي: ذؤابتين وقتاه الضرب.
 وشعف البعير بالقطران، كمنع، شعفة: أي طلاه به، نقله الجوهري، ومنه قول امرئ القيس:
  ليقتلني وقد شـعـفـت فـؤادهـا                      كما شعف المهنوءة الرجل الطالي

  ويروي: )قطرت فؤادها كما قطر( وقال أبو علي القالي: إن المهنوءة تجد للهناء لذة مع حرقة. شعف هذا اليبيس: أي نبت فيه أخضر، هكذا قاله بعضهم، أو الصواب بالمعجمة، نبه عليه الصاغاني.
 والمشعوف: المجنون، في لغة أهل هجر.
 أيضا من أصيب شعفة قلبه، أي رأسه عند معلق النياط، بحب، أو ذعر، أو جنون، ومنه الحديث: )أما فتنة القبر فبي تفتنون، وعني تسألون، فإذا كان الرجل صالحا أجلس في قبره غير فزع، ولا مشعوف(.
 الشعاف، كغراب: الجنون، ومنه المشعوف، قال جندل:
  وغير عدوى من شعاف وحبن وشعفان، بكسر النون: جبلان بالغور، ومنه المثل: ) لكن بشعفين أنت جدود (، وقول الجوهري: شعفين، بكسر الفاء، غلط، ونصه في الصحاح: شعفين: موضع، وفي المثل: )لكن بشعفين كنت جدودا (، قاله رجل التقط منبوذة، فرآها يوما تلاعب أترابها، وتمشي على أربع، وتقول: احلبوني، فإني خلفة جدود، أي: أتان، وقد تقدم في )ج د د ( وفي التكملة: ومرسل المثل عروة بن الورد، يضرب لمن نشأ في ضر ثم يرتفع عنه فيبطر، وفي المستقصي: يضرب لمن أخصب بعد هزال، ونسي ذلك، والجدود: القليلة اللبن، ووقع هنا في حواشي على المقدسي كلام فاسد، لا طائل تحته، قد كفانا شيخنا مئونة الرد عليه، فراجعه.
 والشعفة: المطرة اللينة، ونص النوادر لأبي زيد: الهينة، قال منه المثل: ) ما تنفع الشعفة في الوادي الرغب (، قال يضرب مثلا للذي يعطيك ما لا يقع منك موقعا، ولا يسد مسدا، والوادي الرغب: الواسع الذي لا يملأه إلا السيل الجحاف ومما يستدرك عليه:: شعف بفلان، كعنى: ارتفع حبه إلى أعلى المواضع من قلبه، وهو مذهب الفراء، وقال غيره: الشعف: الذعر، والقلق، كالدابة حين تذعر، نقلته العرب من الدواب إلى الناس.
 وألقى عليه شعفه، بالعين والغين: أي حبه.
 والمشعوف: الذاهب القلب.
 وحكى ابن بري عن أبي العلاء: الشعف: أن يقع في القلب شيء.
 وشعفه المرض: أذابه.
 والشعفة: القطرة الواحدة من المطر. ومصدر شعف البعير: الشعف، كالألم، وضبطه كمنع آنفا يقتضي أن يكون بالفتح.
 والشعوف - في قول كعب بن زهير: ومطافه لك ذكرة وشعوف - يحتمل أن يكون جمع شعف، وأن يكون مصدرا، وهو الظاهر.
 والشعاف، كسحاب: أن يذهب الحب بالقلب، وقد سموا شعيفا، كزبير.

##### Türkçe

**الشعفة**, harekeli: dağın başı. Çoğulu: **شعف** ve **شعوف** ve **شعاف** ve **شعفات**; bunlar dağların başlarıdır. **موازنة الآمدي**’de: **الشعف**: yerden yükselen ve yücelen şeydir. Hadiste: “veya kendisine ait bir koyun sürüsünün **شعفة**’sinde bir adam; ta ki ona ölüm gelinceye kadar.” **ذو الرمة** dedi ki:
  “**بنائية الأخفاف من شعف الذرى**                      **نبال تواليها رحاب جيوبـهـا**”
**الليث** inşad etti:
  “**وكعبا قد حميناهمء فـحـلـوا**                      **محل العصم من شعف الجبال**”
**الشعفة**: başın üst tarafındaki tutam.

Kalpten **الشعفة**: asılı damar bağının asıldığı yerdeki başıdır; bundan “**شعفني حبه**”, **منع** gibi: yani kalbini yaktı, sözleri. **الأزهري** dedi: **الليث**’ten başka kalp için **شفعة** kılan kimseyi bilmedim; şiddetli sevgi kalbin ucundan değil, kalbin karalığından yerleşir.

Ve onunla, ve sevgisiyle **شعفت**; **فرح** gibi: yani sevgi kalbi üst tarafından kapladı. Ve ikisiyle okundu; yani fetih ve kesre ile; Yüce Allah’ın sözü: “**قد شعفها**”. Fetih ise, **الحسن البصري**’nin, **قتادة**’nin, **أبو رجاء**’ın, **الشعبي**’nin, **سعيد بن جبير**’in, **ثابت البناني**’nin, **مجاهد**’in ve **الزهري**’nin, **الأعرج**’in, **ابن كثير**’in, **ابن محيصن**’in, **عوف بن أبي جميلة**’nin, **محمد اليماني**’nin ve **يزيد بن قطيب**’in kıraatidir. **الجوهري** birincisi üzerine iktisar etti ve dedi: yani onu sevgiyle içini doldurdu. **أبو زيد** dedi: yani onu hasta etti ve eritti. Kesreye gelince, **ثابت البناني** de onunla okudu; sevgi ve aşkla onu bağladı anlamında.

**الشعف**, harekeli: hörgücün üst tarafı. **الليث** artırdı: yer mantarının başları gibi ve üst taraflarında yuvarlak olan ocak taşları gibi. **العجاج** dedi:
  “**فاطرقت إلا ثلاثا عكفا**
  **دواخسا في الأرض إلا شعفا**”
Bazıları dedi ki: **الشعف**: **الغاف** ağacının kabuğudur. Doğrusu, **الغين**’li olandır; **الصاغاني** buna dikkat çekti.

**الليث** dedi: **الشعف**: dişi deveye isabet eden bir hastalıktır; gözlerinin kılları dökülür. Fiil **شعف**, **فرح** gibi, **شعفا**; o halde o **تشعف** olur; ve dişi deve **شعفاء**; dişilere mahsustur. “Erkek deve **أشعف**” denmez; yahut denir ki o **السين**’li olandır; bunu **الليث**’ten başkası söyledi. **الجوهري**’ye orada daha önce geçti.

Ve “adam **صهب الشعاف**”, **كتاب** gibi: yani baş saçının sarılığı; onun bir teki **شعفة**’dir; daha önce geçti. Bu, **يأجوج ومأجوج** hadîsinde gelmiştir; şöyle dedi: “**عراض الوجوه، صغار العيون، صهب الشعاف، من كل حدب ينسلون**.”

Ve başında **شعيفات**’tan başka bir şey yok: yani perçemden küçük kıllar. Bir adam dedi ki: “**ضربني عمر رضي الله تعالى عنه، فسقط البرنس عن رأسي، فأغاثني الله بشعيفتين في رأسي**”; yani iki perçem; vuruştan onu korudular.

Ve deveye katranla **شعف** etti, **منع** gibi, **شعفة**: yani onunla onu sıvadı; **الجوهري** nakletti. Bundan **امرؤ القيس**’in sözü:
  “**ليقتلني وقد شـعـفـت فـؤادهـا**                      **كما شعف المهنوءة الرجل الطالي**”

Ve şöyle de rivayet edilir: “**قطرت فؤادها كما قطر**.” **أبو علي القالي** dedi: **المهنوءة** katranlamada, yanmayla birlikte bir lezzet bulur. “Bu kuru şey **شعف** etti”: yani onda yeşil bitti; bazıları böyle dedi. Yahut doğrusu **المعجمة**’li olandır; **الصاغاني** buna dikkat çekti.

**المشعوف**: deli; **هجر** ehlinin dilinde.

Yine: kalbin **شعفة**’si, yani asılı damar bağının asıldığı yerdeki başı, sevgiyle yahut korkuyla yahut delilikle isabet alan kimse. Bundan hadis: “**أما فتنة القبر فبي تفتنون، وعني تسألون، فإذا كان الرجل صالحا أجلس في قبره غير فزع، ولا مشعوف**.”

**الشعاف**, **غراب** gibi: delilik. Ondan **المشعوف**. **جندل** dedi:
  “**وغير عدوى من شعاف وحبن**”
Ve **شعفان**, **النون**’un kesresiyle: **الغور**’da iki dağ. Bundan mesel: “**لكن بشعفين أنت جدود**”; ve **الجوهري**’nin “**شعفين**”, **الفاء**’nın kesresiyle, sözü hatadır. **الصحاح**’taki nassı: “**شعفين**: bir yer; ve meselde: **لكن بشعفين كنت جدودا**.” Bunu, atılmış bir çocuğu bulan bir adam söyledi; onu bir gün yaşıtlarıyla oynarken gördü; dört ayak üzerinde yürür ve derdi ki: “Beni sağın; çünkü ben az sütlü bir eşeğin yavrusuyum”; yani dişi eşek. Bu, **ج د د**’de daha önce geçti. **التكملة**’de: meselin göndericisi **عروة بن الورد**’dür; zarar içinde yetişip sonra ondan yükselip azan kimse için darb olunur. **المستقصي**’de: zayıflıktan sonra bolluğa erip bunu unutan kimse için darb olunur. **الجدود**: sütü az olan. Burada **المقدسي** üzerine haşiyelerde bozuk bir söz vaki oldu; altında bir fayda yoktur; şeyhimiz bize ona reddetme külfetini yeterince giderdi; ona müracaat et.

Ve **الشعفة**: yumuşak yağmur. **أبو زيد**’in **النوادر**’inin nassı: kolay olan. Ondan mesel dedi: “**ما تنفع الشعفة في الوادي الرغب**”; dedi: sana, senden bir yer tutmayan ve bir yer doldurmayan şeyi veren kimse için mesel olarak darb olunur. **الوادي الرغب**: ancak şiddetli selin doldurduğu geniş vadi. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardan: **شعف بفلان**, **عنى** gibi: sevgisi kalbinin en yüksek yerlerine yükseldi; bu **الفراء**’nın mezhebidir. Başkası dedi: **الشعف**: ürkme ve kaygıdır; ürktüğü vakit binek hayvanı gibi; Araplar onu hayvanlardan insanlara nakletti.

Ve ona **شعفه**’sini attı, **العين** ve **الغين** ile: yani sevgisini.

**المشعوف**: kalbi gitmiş olan.

**ابن بري**, **أبو العلاء**’dan hikâye etti: **الشعف**: kalbe bir şeyin düşmesidir.

Hastalık onu **شعف** etti: onu eritti.

Ve **الشعفة**: yağmurdan tek bir damla. Devenin **شعف** etmesinin masdarı: **الشعف**, **الألم** gibi; ve onu az önce **منع** gibi ضبط etmek, fetih ile olmasını gerektirir.

Ve **الشعوف** — **كعب بن زهير**’in sözü: “**ومطافه لك ذكرة وشعوف**”da — **شعف**’ın çoğulu olmayı da, masdar olmayı da ihtimal eder; zahir olan odur.

Ve **الشعاف**, **سحاب** gibi: sevginin kalbi götürmesidir. Ve **شعيفا** diye adlandırdılar, **زبير** gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَعَفَ
1 شَعَفَ ذ , (S, O, K,) aor. شَعَفَ , (K,) inf. n. شَعَفٌ, though it is implied in the K, by its being said that the verb is like مَنَعَ, that it is شَعْفٌ, (TA,) He smeared, anointed, or overspread, a camel [suffering from the mange, or scab], with tar, (S, O, K, and Bd in xii. 30,) and burned him by so doing. (Bd ibid.) Imra-el-Keys says,
لِيَقْتُلَنِى وَقَدْ شَعَفْتُ فُؤَادَهَا
كَمَا شَعَفَ المَهْنُوْءَةَ الرَّجُلُ الطَّالِى
[That he should slay me, I having overspread her heart with love of me, like as the man anointing overspreads her (meaning the camel) that is smeared with tar]: but it is also related otherwise, i. e. قَطَرْتُ فُؤَادَهَا كَمَا قَطَرَ: (O, TA:) Aboo-'Alee El-Kلlee says that she [the camel] that is smeared with tar experiences, by reason of the tar, a pleasurable sensation with a burning. (TA.) ― -b2- Hence, [as indicated above,] قَدْ شَعَفَهَا حُبًّا [He has overspread and burned her heart with love]; as some read in the Kur xii. 30; others reading شَغَفَهَا: (Bd:) [or he has burned her heart with love; for] شَعَفَهُ الحُبُّ means love burned his heart: (S:) there are two readings of the words of the Kur above; (O, K;) [as well as two other readings mentioned in art. شغف;] قَدْ شَعَفَهَا حُبًّا, (S, O, K,) one, a reading of El-Hasan (S, O) and others; meaning [as above: or], accord. to AZ, he has diseased her heart with love, (S, * O,) and melted it: (O:) or, accord. to El-Hasan, he has penetrated into her with love: (S:) the other reading is قَدْ شَعِفَهَا حُبًّا, (O, K,) meaning he has become attached to her with love, and loved her excessively: (O:) [but it is also said that] شَعَفَنِى حُبُّهُ means The love of him overspread my heart from above; (O, K;) from شَعَفَةٌ signifying the “ head ” of the heart, “ at the place of suspension of [or from] the نِيَاط; ” (O, * K;) and in like manner, شُعِفْتُ بِهِ and بِحُبِّهِ, (O, and so in the CK,) or شَعِفْتُ: (so in other copies of the K, in which, and in the CK, the verb in this case is said to be like فَرِحَ: [but this I regard as a mistake:]) and شَعَفَ القَلْبَ He, or it, struck, or smote, the شَعَفَة, or uppermost part, of the heart: (Ham p. 545:) Az, however, says, I know not any one that has assigned to the heart a شَعَفَة, except Lth; and vehement love takes possession of the core (سَوَاد) of the heart; not of its extremity: [but] accord. to Fr, شُعِفَ بِفُلَانٍ, like عُنِىَ, means The love of such a one rose to the highest places of his heart: others say that الشعف [app. الشَّعَفُ] signifies the being frightened, and disquieted, like the beast when it is frightened; and that the Arabs transferred its attribution from beasts to human beings: (TA:) Abu-l-'Alà says that الشَّعَفُ signifies a thing's falling into the heart: (IB, TA:) one says also, شَعَفَهُ المَرَضُ Disease melted him: (TA:) and accord. to AZ, شُعِفَ بِكَذَا means He became diseased by such a thing. (S.)

شَعَفٌ
شَعَفٌ ذ : see شَعَفَةٌ, in two places. ― -b2- Also The upper, or uppermost, part of the hump of the camel: (O, K:) Lth says that it is like the heads of truffles, and the three stones upon which the cooking-pot is placed, that are round in their upper, or uppermost, parts. (O.) -A2- Also Vehemence of love: (L:) [or simply love: for] one says, أَلْقَى عَلَيْهِ شَعَفَهُ, meaning [He cast] his love [upon him, or it]; as also شَغَفَهُ. (TA.)

شَعَفَةٌ
شَعَفَةٌ ذ The head [or summit] of a mountain: (S, O, K:) and the upper, or uppermost, part of anything: (Ham pp. 130 and 545:) pl. ↓ شَعَفٌ [or rather this is a coll. gen. n., and accord. to Freytag it is used as a sing., in the two senses above mentioned, in the Deewلn of Jereer,] and [the pl. is] شُعُوفٌ and شِعَافٌ and شَعَفَاتٌ: (S, O, K:) and ↓ شَعَفٌ is also expl. as signifying an elevated part of the earth or ground. (TA.) ― -b2- Also A lock of hair (خُصْلَةٌ) upon the head, (K,) or upon the upper, or uppermost, part of the head. (O, TA.) And شِعَافٌ (its pl., TA) signifies The hair of the head: so in the phrase رَجُلٌ صُهْبُ الشِّعَافِ [A man whose hair of the head is red, or red in the outer part and black beneath, or of a red colour tinged over with blackness, &c.]. (S, O, K.) ― -b3- And The [pendent lock of hair termed] ذُؤَابَة of a boy, or young man. (S.) ― -b4- And شَعَفَةُ القَلْبِ signifies The head of the heart, at the place of suspension of [or from] the نِيَاط [q. v.]. (O, TA. [But see, in the first paragraph, what Az says respecting this meaning.])

شَعَافٌ
شَعَافٌ ذ , like سَحَابٌ, Love's making away with the heart. (TA.)

شُعَافٌ
شُعَافٌ ذ Insanity, or madness. (O, K.)

شُعَيْفَةٌ
[ شُعَيْفَةٌ ذ dim. of شَعَفَةٌ: pl. شُعَيْفَاتٌ.] One says, مَا عَلَى رَأْسِهِ اـِلَّا شُعَيْفَاتٌ There is not upon his head aught save some small hairs of the [pendent lock of hair termed] ذُؤَابَة. (S, O, K.)

مَشْعُوفٌ
مَشْعُوفٌ ذ [Burned in the heart by love: (see 1:) or] diseased [therein]: (AZ, S:) or struck, or smitten, in the شَعَفَة of his heart by love, or by fright, or by insanity, or madness. (O, K.) Insane, or mad. (O, K.) Bereft of his heart. (TA.) [See also مَشْغُوفٌ.]

##### Türkçe

شَعَفَ
1 **شَعَفَ** ذ , (S, O, K,) muzâri‘ı **شَعَفَ** , (K,) mastarı **شَعَفٌ**, her ne kadar K’da, fiilin **مَنَعَ** gibi olduğu söylenmekle bunun **شَعْفٌ** olduğu ima edilmişse de, (TA,) O, bir deveyi [uyuzdan yahut kabuktan muzdarip olanı] katranla sıvadı, yağladı yahut kapladı, (S, O, K, ve Bd xii. 30’da,) ve bunu yapmakla onu yaktı. (Bd aynı yer.) İmru’ul-Kays der ki,
لِيَقْتُلَنِى وَقَدْ شَعَفْتُ فُؤَادَهَا
كَمَا شَعَفَ المَهْنُوْءَةَ الرَّجُلُ الطَّالِى
[“Beni öldürsün; ben onun kalbini bana olan sevgiyle kaplamışken; tıpkı katran süren adamın katranlanmış olanı (yani deveyi) sıvayıp kaplaması gibi”]: fakat başka türlü de rivayet edilmiştir; yani **قَطَرْتُ فُؤَادَهَا كَمَا قَطَرَ**: (O, TA:) Ebû-‘Alî el-Kllee der ki, o [katranlanmış deve] katran sebebiyle, bir yanma ile birlikte hoş bir duyum yaşar. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı, [yukarıda işaret edildiği üzere,] **قَدْ شَعَفَهَا حُبًّا** [Onun kalbini sevgiyle kapladı ve yaktı]; Kur’ân xii. 30’da bazılarının okuduğu gibi; başkaları ise **شَغَفَهَا** okur: (Bd:) [yahut onun kalbini sevgiyle yaktı; zira] **شَعَفَهُ الحُبُّ** “sevgi onun kalbini yaktı” demektir: (S:) yukarıdaki Kur’ân lafzında iki kıraat vardır; (O, K;) [şغف maddesinde zikredilen iki başka kıraatle birlikte;] **قَدْ شَعَفَهَا حُبًّا**, (S, O, K,) biri, el-Hasan’ın (S, O) ve başkalarının kıraatidir; mânâsı [yukarıdaki gibi: yahut], AZ’ye göre, onu sevgiyle hasta etti, (S, * O,) ve onu eritti: (O:) yahut el-Hasan’a göre, ona sevgiyle nüfuz etti: (S:) diğer kıraat **قَدْ شَعِفَهَا حُبًّا**dır, (O, K,) mânâsı: ona sevgiyle bağlandı ve onu aşırı sevdi: (O:) [fakat ayrıca denilmiştir ki] **شَعَفَنِى حُبُّهُ** “onun sevgisi kalbimi yukarıdan kapladı” demektir; (O, K;) **شَعَفَةٌ**dan; bu da kalbin “baş”ını, “**نِيَاط**ın asılma yerinde [yahut ondan]” olanı ifade eder: (O, * K;) ve aynı şekilde, **شُعِفْتُ بِهِ** ve **بِحُبِّهِ**, (O, ve CK’da da böyle,) yahut **شَعِفْتُ**: (K’nın diğer nüshalarında böyle; onlarda ve CK’da bu durumda fiilin **فَرِحَ** gibi olduğu söylenir: [fakat ben bunu bir hata sayarım:]) ve **شَعَفَ القَلْبَ** “o, yahut o (şey), kalbin **شَعَفَة**sine, yani en üst kısmına, vurdu” demektir: (Ham s. 545:) ancak Az der ki, Lth’den başka kalbe bir **شَعَفَة** nispet eden kimseyi bilmiyorum; şiddetli sevgi kalbin özüne (**سَوَاد**) yerleşir; onun ucuna değil: [fakat] Fr’ye göre, **شُعِفَ بِفُلَانٍ**, **عُنِىَ** gibi, “falancanın sevgisi onun kalbinin en yüksek yerlerine yükseldi” demektir: başkaları der ki **الشعف** [görünüşe göre **الشَّعَفُ**] ürkütülme ve huzursuz olma demektir; ürkütüldüğünde hayvan gibi; ve Araplar bunun isnadını hayvanlardan insanlara aktarmışlardır: (TA:) Ebû’l-‘Alâ der ki **الشَّعَفُ** bir şeyin kalbe düşmesi demektir: (IB, TA:) ayrıca denir ki **شَعَفَهُ المَرَضُ** “hastalık onu eritti”: (TA:) ve AZ’ye göre **شُعِفَ بِكَذَا** “şu şey sebebiyle hasta oldu” demektir. (S.)

شَعَفٌ
**شَعَفٌ** ذ : iki yerde **شَعَفَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ayrıca: devenin hörgücünün üst, yahut en üst, kısmı: (O, K:) Lth der ki bu, yer mantarlarının başları ve tencerenin üzerine konduğu üç taş gibidir; onların üst, yahut en üst, kısımları yuvarlaktır. (O.) -A2- Ayrıca: sevginin şiddeti: (L:) [yahut sırf sevgi: zira] denir ki **أَلْقَى عَلَيْهِ شَعَفَهُ**, mânâsı: onun sevgisini onun üzerine [attı]; **شَغَفَهُ** da böyledir. (TA.)

شَعَفَةٌ
**شَعَفَةٌ** ذ bir dağın başı [yahut zirvesi]: (S, O, K:) ve herhangi bir şeyin üst, yahut en üst, kısmı: (Ham s. 130 ve 545:) çoğulu ↓ **شَعَفٌ** [yahut daha doğrusu bu bir cins isimdir; Freytag’a göre yukarıda zikredilen iki mânâda Cerîr’in Dîvân’ında tekil olarak kullanılır,] ve [çoğulu] **شُعُوفٌ** ve **شِعَافٌ** ve **شَعَفَاتٌ**tur: (S, O, K:) ve ↓ **شَعَفٌ** ayrıca yerin yahut toprağın yüksek bir kısmı diye de açıklanır. (TA.) ― -b2- Ayrıca: baş üzerinde bir saç tutamı (**خُصْلَةٌ**), (K,) yahut başın üst, yahut en üst, kısmı üzerinde. (O, TA.) Ve **شِعَافٌ** (onun çoğulu, TA) başın saçı demektir: **رَجُلٌ صُهْبُ الشِّعَافِ** ibaresinde olduğu gibi [başının saçı kızıl olan; yahut dış kısmı kızıl ve altı siyah olan; yahut siyahlıkla karışık kızıl renkte olan, vb.]. (S, O, K.) ― -b3- Ve bir oğlanın yahut genç adamın [sarkık saç tutamı denilen] **ذُؤَابَة**si. (S.) ― -b4- Ve **شَعَفَةُ القَلْبِ** kalbin başı demektir; **نِيَاط**ın [bkz.] asılma yerinde [yahut ondan]. (O, TA. [Fakat bu mânâ hakkında birinci paragrafta Az’ın söylediklerine bak.])

شَعَافٌ
**شَعَافٌ** ذ , **سَحَابٌ** gibi, sevginin kalbi yok etmesi. (TA.)

شُعَافٌ
**شُعَافٌ** ذ delilik, yahut çılgınlık. (O, K.)

شُعَيْفَةٌ
[ **شُعَيْفَةٌ** ذ **شَعَفَةٌ**’nin küçültmesi: çoğulu **شُعَيْفَاتٌ**.] Denir ki **مَا عَلَى رَأْسِهِ اـِلَّا شُعَيْفَاتٌ**: onun başı üzerinde [**ذُؤَابَة** denilen] sarkık saç tutamının küçük kıllarından başka bir şey yoktur. (S, O, K.)

مَشْعُوفٌ
**مَشْعُوفٌ** ذ [sevgiyle kalpte yakılmış: (1’e bak:) yahut] orada hasta edilmiş: (AZ, S:) yahut sevgiyle, yahut korkuyla, yahut delilikle, yahut çılgınlıkla kalbinin **شَعَفَة**sinde vurulmuş, yahut çarpılmış. (O, K.) Deli, yahut çılgın. (O, K.) Kalbinden yoksun bırakılmış. (TA.) [Ayrıca **مَشْغُوفٌ**’a da bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَعَفَ
شَعَفَ A ( n. ac. شَعْف 1 ),
a.  Inflamed, smote, maddened ( love ).

b.  [ acc. &  Bi ], Smeared with.

شَعِفَ
شَعِفَ A ( n. ac. شَعَف 4 )
a.  [ Bi ], Was in love with, smitten, infatuated by.

شَعَفَة
شَعَفَة 4t , ( pl. reg. &  شَعَف 4 ,  شِعَاْف 23 ,  شُعُوْف 27 ),
a.  Top, summit.

b.  Lock, curl.

شُعَاْف
شُعَاْف 24 ,
a.  Madness, insanity; infatuation.

##### Türkçe

شَعَفَ
شَعَفَ A ( mastar-ı aslî: **شَعْف** 1 ),
a. (aşk ile) alevlendi, vuruldu, delirdi.

b. [mef‘ûl ile ve **بِ** ile], ile sıvandı.

شَعِفَ
شَعِفَ A ( mastar-ı aslî: **شَعَف** 4 )
a. [**بِ** ile], âşık oldu, vuruldu, tutkunlaştı.

شَعَفَة
شَعَفَة 4t , (düzenli çoğul ve: **شَعَف** 4 , **شِعَاْف** 23 , **شُعُوْف** 27 ),
a. Tepe, zirve.

b. Perçem, kıvrım.

شُعَاْف
شُعَاْف 24 ,
a. Delilik, akıl hastalığı; tutkunluk.
