# شعف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B9%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شعف

شَعَفَةُ كلّ شيء: أَعلاه. وشعَفةُ الجبل، بالتحريك: رأْسُه، والجمع شَعَفٌ وشِعافٌ وشُعوفٌ وهي رؤوس الجبال. وفي الحديث: من خَيرِ الناس رجلٌ في شَعَفةٍ من الشِّعافِ في غَنَيْمَةٍ له حتى يأْتيَه الموتُ وهو معتزل الناس؛ قال ابن الأَثير: يريدُ به رأْسَ جبل من الجبال ويجمع شَعَفات، ومنه قيل لأَعْلى شعر الراْس شَعَفَة، ومنه حديث يأْجوج ومأْجوجَ: فقال عِراضُ الوُجوهِ صِغارُ العُيون شُهْبُ الشِّعافِ من كل حدَب يَنْسِلُون؛ قوله صهب الشِّعاف يريد شعور رؤوسهم، واحدتها شَعَفة، وهي أَعْلى الشعر. وشَعَفاتُ الرأْس: أَعالي شعره، وقيل: قَنازِعُه، وقال رجل: ضربني عمر بدِرَّتِه فسقط البُرْنُسُ عن رأْسي فأَغاثني اللّه بشُعَيْفَتَيْنِ في رأْسي أَي ذُؤابَتين على رأْسه من شعره وقتاه الضرب، وما على رأْسه إلا شُعَيْفاتٌ أَي شُعَيرات من الذؤابة. ويقال لذؤابة الغلام شَعَفةٌ؛ وقول الهذلي:
من فَوْقِه شَعَفٌ قَرٌّ، وأَسْفلُه
حيٌّ يُعانَقُ بالظَّيّانِ والعُتُمِ
قال قرّ لأَن الجمع الذي لا يفارق واحده إلا بالهاء يجوز تأْنيثه وتذكيره.
والشَّعَفُ: شِبْه رؤوس الكَمْأَةِ والأَثافي تَسْتَدير في أَعلاها. وقال الأَزهري: الشَّعَفُ رأْسُ الكمأَة والأَثافي المستديرةُ. وشَعَفاتُ الأَثافي والأَبنية: رؤوسُها؛ وقال العجاج:
دواخِساً في الأَرض إلاَّ شَعَفا
وشَعَفةُ القلبِ: رأْسُه عند مُعَلَّقِ النِّياطِ. والشَّعَفُ: شِدّة الحُبِّ. قال الأَزهريّ: ما علمت أَحداً جعل للقلب شَعَفة غير الليث، والحُبُّ الشديد يتمكن من سَوادِ القلب لا من طَرفه. وشَعَفَني حُبُّها: أَصابَ ذلك مني. يقال: شَعَفَ الهِناءُ البعيرَ إذا بلَغ منه أَلَمُه. وشَعَفْتُ البعِيرَ بالقَطِرانِ إذا شَعَلْتَه به. والشَّعْفُ: إحْراقُ الحُبِّ القلبَ مع لذة يجدها كما أَن البعير إذا هُنِئَ بالقطران يجد له لذة مع حُرْقة؛ قال امْرُؤ القيس:
لِتَقتُلَني، وقد شَعَفْتُ فُؤادَها،
كما شَعَفَ المَهْنُوءةَ الرجلُ الطَّالي
يقول: أَحْرَقْتُ فؤادَها بِحبي كما أَحرق الطالي هذه المَهْنوءة، ففؤادها طائر من لذة الهِناء لأَن المهنوءة تجد للهِناء لذة مع حُرْقة، والمصدر الشَّعَفُ كالأَلم؛ وأَما قول كعب بن زهير:
ومَطافُه لك ذِكْرةٌ وشُعوف
قال: فيحتمل أَن يكون جمع شَعْف، ويحتمل أَن يكون مصدراً وهو الظاهر. والشَّعافُ: أَن يذهَب الحُبُّ بالقلب، وقوله تعالى: قد شَعَفَها حُبّاً، قُرِئتْ بالعين والغين، فمن قرأَها بالعين المهملة فمعناه تَيَّمها، ومن قرأَها بالغين المعجمة أَي أَصاب شَغافَها. وشَعَفَه الهَوى إذا بلغ منه، وفلان مَشْعُوفٌ بفلانة، وقراءةُ الحسن شَعَفَها، بالعين المهملة، هو من قولهم شُعِفْتُ بها كأَنه ذَهَبَ بها كل مَذهب، وقيل: بطَنَها حُبّاً. وشعَفَه حُبُّها يَشْعَفُه إذا ذهب بفؤاده مثل شعفه المرض إذا أَذابَه. وشعَفَه الحُبُّ: أَحرق قلبَه، وقيل: أَمرضه. وقد شُعِفَ بكذا، فهو مَشْعوفٌ. وحكى ابن بري عن أَبي العلاء: الشَّعَفُ، بالعين غير معجمة، أَن يقع في القلب شيء فلا يذهب. يقال: شَعَفَني يشعَفُني شَعَفاً؛ وأَنشد للحرث بن حِلِّزَة اليَشْكُري:
ويَئِسْتُ مـما كان يَشْعَفُني
منها، ولا يُسْلِيك كالياس
ويقال: يكون بمعنى عَلا حُبها على قلبه. والمَشْعُوفُ: الذاهِبُ القلب، وأَهل هجرَ يقولون للمجنون مَشْعُوف. وبه شُعافٌ أَي جُنون؛ وقال جَنْدَلٌ الطُّهَويُّ:
وغَيْر عَدْوى من شُعافٍ وحَبَنْ
والحبنُ: الماء الأَصفر. ومعنى شُعِفَ بفلان إذا ارتفع حُبُّه إلى أَعلى المواضع من قلبه، قال: وهذا مذهب الفرَّاء، وقال غيره: الشَّعَفُ الذُّعْر، فالمعنى هو مَذْعُورٌ خائف قَلِقٌ. والشَّعَفُ: شعَف الدابة حين تُذْعَر ثم نقلته العرب من الدوابّ إلى الناس؛ وأَنشد بيت امرئ القيس: لِتَقْتُلَني، وقد شَعَفْتُ فُؤادَها،
كما شَعَفَ المَهْنوءةَ الرجلُ الطَّالي
فالشعَفُ الأَوَّلُ من الحبّ، والثاني من الذُّعْر. ويقال: أَلقى عليه شَعَفَه وشَغَفَه ومَلَقَه وحُبَّه وحُبَّته، بمعنى واحد وفي حديث عذاب القبر: فإذا كان الرجل صالحاً جَلَسَ في قبره غير فَزِعٍ ولا مَشْعُوفٍ؛ الشَّعَفُ: شِدَّةُ الفَزَع حتى يذهب بالقلب؛ وقول أَبي ذؤيب يصف الثور والكلاب:
شَعَفَ الكِلابُ الضارياتُ فُؤادَه،
فإذا يَرى الصُّبحَ المُصَدَّقَ يَفْزَعُ
فإنه استعمل الشعف في الفزع؛ يقول: ذهبت بقلبه الكلاب فإذا نظر إلى الصبح ترقب الكلابَ أَن تأْتيه.
والشَّعْفةُ: المَطْرةُ الهَيِّنةُ. وفي المثل: ما تَنْفَعُ الشَّعْفةُ في الوادي الرُّغُبِ؛ يُضْرَبُ مثلاً للذي يُعْطيك قليلاً لا يقع منك مَوْقِعاً ولا يَسُدُّ مَسَدّاً، والوادي الرغُبُ: الواسِعُ الذي لا يَمْلَؤُه إلا السيلُ الجُحاف. والشَّعْفةُ: القَطْرة الواحدة من المطر. والشَّعْفُ: مطْرة يسيرة؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
فلا غَرْوَ إلاَّ نُرْوِهِمْ من نِبالِنا،
كما اصْعَنْفَرَتْ مِعْزى الحِجازِ من الشَّعْفِ
وشُعَيْفٌ: اسم. ويقال للرجل الطويل: شِنْعافٌ، والنون زائدة. وشَعْفَيْنِ: موضع، ففي المَثَل: لكن بشَعْفَيْنِ
(* قوله «بشعفين» هو بلفظ المثنى
كما في القاموس تبعاً للازهري؛ وفي معجم ياقوت مغلطاً للجوهري في كسره الفاء بلفظ الجمع.) أَنتِ جَدُودٌ؛ يُضْرَب مثلاً لمن كان في حال سيِّئةٍ فحَسُنَتْ حالُه. وفي التهذيب: وشَعْفانِ جَبلانِ بالغور، وذكر المثل؛ قاله رجل التقطه مَنْبُوذةً ورآها يوماً تُلاعِبُ أَتْرابَها وتمشي على أَربع وتقول: احْلُبُوني فإني خَلِفةٌ.

### Türkçe

**شَعَفَةُ** her şeyin: en üstü. Ve **شَعَفةُ الجبل** (harekeli): onun başı; çoğulu **شَعَفٌ** ve **شِعافٌ** ve **شُعوفٌ**dur; bunlar dağların başlarıdır. Ve hadiste: “İnsanların hayırlılarından (biri), kendisine ölüm gelinceye kadar, insanlardan uzak durmuş olarak, kendisine ait bir koyuncuk içinde **شَعَفةٍ**den, **الشِّعافِ**dan bir **شَعَفةٍ**de bulunan bir adamdır”; İbnü’l-Esîr dedi: Bununla dağlardan bir dağın başını kasteder; ve **شَعَفات** diye çoğul yapılır. Ve ondan, baş saçının en üstüne **شَعَفَة** denildi; ve ondan Ye’cûc ve Me’cûc hadisi: “(Onlar) geniş yüzlü, küçük gözlü, **شُهْبُ الشِّعافِ** (olanlar) olarak her tümsekten akıp giderler”; onun sözü **صهب الشِّعاف**: başlarının saçlarını kasteder; onun bir tanesi **شَعَفة**dir; ve o, saçın en üstüdür. Ve **شَعَفاتُ الرأْس**: onun saçının üstleri; ve denildi ki: onun perçemleridir. Ve bir adam dedi: Ömer beni değneğiyle vurdu; bunun üzerine başımdan burnus düştü; derken Allah beni başımda iki **شُعَيْفَتَيْنِ** ile imdada yetiştirdi; yani başında saçından iki zülüf; vuruştan onu korudu; ve başında **شُعَيْفاتٌ**dan başka bir şey yoktu; yani zülüften küçük kıllar. Ve delikanlının zülfüne **شَعَفةٌ** denilir; ve Hüzeli’nin sözü:

من فَوْقِه شَعَفٌ قَرٌّ، وأَسْفلُه
حيٌّ يُعانَقُ بالظَّيّانِ والعُتُمِ

**قرّ** dedi; çünkü tekilinden ancak **هاء** ile ayrılmayan çoğul, müennes kılınması ve müzekker kılınması caiz olur.

Ve **الشَّعَفُ**: üst tarafında yuvarlaklaşan keme’ (mantar) başlarına ve ocak taşlarına benzer (şey). Ve Ezherî dedi: **الشَّعَفُ** keme’in başı ve yuvarlak ocak taşlarıdır. Ve **شَعَفاتُ الأَثافي والأَبنية**: onların başlarıdır; ve Accâc dedi:

دواخِساً في الأَرض إلاَّ شَعَفا

Ve **شَعَفةُ القلبِ**: **النِّياطِ**ın asılı olduğu yerde onun başıdır. Ve **الشَّعَفُ**: sevginin şiddeti. Ezherî dedi: Leys’ten başka kalp için **شَعَفة** yapan birini bilmedim; ve şiddetli sevgi kalbin ucundan değil, kalbin karalığından yerleşir. Ve **شَعَفَني حُبُّها**: benden o şeye isabet etti. Denilir: **شَعَفَ الهِناءُ البعيرَ**; ondan acısı ulaştığı zaman. Ve **شَعَفْتُ البعِيرَ بالقَطِرانِ**; onu onunla tutuşturduğum zaman. Ve **الشَّعْفُ**: sevginin, onda bulduğu bir lezzetle birlikte kalbi yakmasıdır; tıpkı devenin katranla **هُنِئَ** edildiğinde, onda bir yanma ile birlikte bir lezzet bulması gibi; İmru’ül-Kays dedi:

لِتَقتُلَني، وقد شَعَفْتُ فُؤادَها،
كما شَعَفَ المَهْنُوءةَ الرجلُ الطَّالي

Der ki: Onun gönlünü sevgimle yaktım; tıpkı **الطَّالي**nin bu **المَهْنوءة**yi yakması gibi; böylece onun gönlü, **الهِناء**ın lezzetinden uçucudur; çünkü **المهنوءة** **الهِناء** için bir yanma ile birlikte bir lezzet bulur. Ve mastar **الشَّعَفُ**dur; tıpkı **الأَلم** gibi. Ama Ka‘b b. Züheyr’in sözü:

ومَطافُه لك ذِكْرةٌ وشُعوف

Dedi: O hâlde, **شَعْف**ın çoğulu olması muhtemeldir; ve mastar olması muhtemeldir; ve o (mastar olması) zahirdir.

Ve **الشَّعافُ**: sevginin kalbi götürmesidir. Ve onun sözü (Allah’ın sözü): **قد شَعَفَها حُبّاً**; **العين** ile ve **الغين** ile okunmuştur. Kim onu **العين** (mu‘cemsiz) ile okursa, manası: onu tutkun etti. Kim onu **الغين** (mu‘cemli) ile okursa: yani onun **شَغافَها**sına isabet etti. Ve **شَعَفَه الهَوى**; ondan ulaştığı zaman. Ve falan, falancaya **مَشْعُوفٌ**dur. Ve Hasan’ın kıraati **شَعَفَها** (mu‘cemsiz **العين** ile)dir; o, onların “**شُعِفْتُ بها**” sözündendir; sanki onunla her yöne gitti. Ve denildi ki: onu sevgiyle içini doldurdu. Ve **شعَفَه حُبُّها يَشْعَفُه**; onun gönlünü götürdüğü zaman; tıpkı hastalığın onu eritmesiyle **شعفه** gibi. Ve **شعَفَه الحُبُّ**: kalbini yaktı; ve denildi ki: onu hasta etti. Ve **شُعِفَ** filan şeyle; o hâlde o **مَشْعوفٌ**dur. İbn Berrî, Ebü’l-Alâ’dan nakletti: **الشَّعَفُ** (mu‘cemli olmayan **العين** ile): kalbe bir şeyin düşmesi ve gitmemesidir. Denilir: **شَعَفَني يشعَفُني شَعَفاً**. Ve Hâris b. Hillize el-Yeşkürî için okudu:

ويَئِسْتُ مـما كان يَشْعَفُني
منها، ولا يُسْلِيك كالياس

Ve denilir: “Onun sevgisi kalbinin üzerine yükseldi” manasında olur. Ve **المَشْعُوفُ**: kalbi gitmiş olan. Ve Hecer ehli, deliye **مَشْعُوف** derler. Ve onda **شُعافٌ** vardır; yani delilik. Ve Cendel et-Tuhavî dedi:

وغَيْر عَدْوى من شُعافٍ وحَبَنْ

Ve **الحبنُ**: sarı sudur. Ve **شُعِفَ بفلان**ın manası: onun sevgisi kalbinin en üst yerlerine yükseldiği zamandır. Dedi: Bu, Ferrâ’nın mezhebidir. Ve başkası dedi: **الشَّعَفُ** korkudur; o hâlde mana: o, ürkmüş, korkmuş, kaygılıdır. Ve **الشَّعَفُ**: binek hayvanının ürktüğü zaman **شعف**ıdır; sonra Araplar onu hayvanlardan insanlara nakletti. Ve İmru’ül-Kays’ın beytini okudu:

لِتَقْتُلَني، وقد شَعَفْتُ فُؤادَها،
كما شَعَفَ المَهْنوءةَ الرجلُ الطَّالي

Böylece birinci **الشعَفُ** sevgidendir; ikincisi korkudandır. Ve denilir: Ona **شَعَفَه**sini ve **شَغَفَه**sini ve **مَلَقَه**sini ve **حُبَّه**sini ve **حُبَّته**sini attı; tek mana ile. Ve kabir azabı hadîsinde: “Adam salih olunca, kabrinde, ne ürkmüş ne de **مَشْعُوفٍ** olarak oturur”; **الشَّعَفُ**: kalbi götürecek derecede korkunun şiddetidir. Ve Ebû Züeyb’in, öküzü ve köpekleri vasfederken sözü:

شَعَفَ الكِلابُ الضارياتُ فُؤادَه،
فإذا يَرى الصُّبحَ المُصَدَّقَ يَفْزَعُ

Şu hâlde o, **الشعف**ı korkuda kullanmıştır; der ki: Köpekler onun kalbini götürdü; böylece sabaha baktığında, köpeklerin ona gelmesini gözetler.

Ve **الشَّعْفةُ**: hafif yağmurdur. Ve meselde: “Geniş vadide **الشَّعْفةُ** fayda vermez”; az verenin, senden bir yer tutmayan ve bir boşluğu doldurmayan (kimsenin) misali olarak vurulur. Ve **الوادي الرُّغُبِ**: onu ancak şiddetli selin doldurduğu geniş olandır. Ve **الشَّعْفةُ**: yağmurdan tek damladır. Ve **الشَّعْفُ**: az bir yağmur; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve okudu:

فلا غَرْوَ إلاَّ نُرْوِهِمْ من نِبالِنا،
كما اصْعَنْفَرَتْ مِعْزى الحِجازِ من الشَّعْفِ

Ve **شُعَيْفٌ**: isimdir. Ve uzun adama **شِنْعافٌ** denilir; **النون** ziyadedir. Ve **شَعْفَيْنِ**: bir yerdir; meselde: “Lâkin **بشَعْفَيْنِ** sen **جَدُودٌ**sun”; kötü bir hâlde olup da hâli güzelleşen kimse için misal olarak vurulur. Tehzîb’de: Ve **شَعْفانِ** Gûr’da iki dağdır; ve meseli zikretti; onu, bir adam dedi: onu terk edilmiş (bebek) olarak buldu ve bir gün onu akranlarıyla oynarken ve dört ayak üzerinde yürürken ve “Beni sağın; çünkü ben **خَلِفةٌ**yim” derken gördü.
