# شعل (ش-ع-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B9%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Ve tutuştu

- Harfler: ش - ع - ل
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَاشْتَعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | وَافْتَعَلَ | Ve tutuştu | 1 | 1 | [19:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/ayet/19:4.md) |

## Mücavir kökler — 9 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Ak saçlı yaşlılar
2. [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Gevşemeyin
3. [شقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Mutsuz
4. [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Baş demektir
5. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Büyük
6. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
7. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
8. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
9. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شعل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [شعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8.md), [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md), [ضرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D9%85.md), [فشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B4%D9%88.md) |
| Zıt Kök | [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ateşin, alevin veya parlak bir beyazlığın tek bir gövde içinde etrafa yayılarak tutuşması ve dağılması |
| Çekirdek Özet 2 | Yaşlılık, zayıflık ve ak saçların başı çepeçevre sarıp kaplamasını ifade eden istiare |
| Çekirdek Özet 3 | Kontrolsüz yayılma, bir merkezin hızla bütünü istila etmesi ve geri döndürülemez dönüşüm süreci |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki tutuşma ifadesini yalnızca fiziksel yanma sanarak yaşlılığın getirdiği topyekûn kapsayıcı zaafı gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شع | Saçılma, dağılma, ışın ve kollar halinde yayılma; [شعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8.md) kökünde kollar halinde ayrılma, [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) kökünde ince uzantılarla sarma hareketinde görülür. | ل | Temel saçılma ve yayılma hareketine akış, süreklilik ve bir gövdeyi baştan başa kaplama dinamiği katarak yayılmanın alev gibi tutuşarak ilerlemesini sağlar. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; keskinlik, parçalama, birden fazla kola ayrılma | Dağılmanın ve alev dilimlerinin sivri uçlar halinde yayılmasını temsil eder. |
| ع | Göz; kaynak, açığa çıkma, görünür olma | Tutuşma ve parlamanın görünür hale gelmesi, kaynaktan dışarı fışkırması payını taşır. |
| ل | Çoban değneği; yöneltme, uzanma, bağlama | Yayılmanın belirli bir gövde boyunca boydan boya ilerlemesini ve sarmasını ifade eder. |
| شعل | Sivri kollar halinde kaynaktan çıkıp gövdeyi baştan başa saran parlama | Bir kaynaktan çıkan parlaklığın ve hareketin kollar halinde hızla ilerleyerek hedef nesneyi bütünüyle istila etmesi hareketini kurar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ateşin çırayı ve odunu sararak tutuşması; atın kuyruğunda veya alnında diğer kıllar arasına dağılan beyazlık. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında kandil fitilinin tutuşması benzetmesinde geçer: كمصباح الشعيلة في الذبالِ / Gece vakti parlayan fitilin ışığı gibi. |
| Erken Arapça kullanım | Baskın birliklerinin düşman üzerine dağılması anlamında أشعلت الخيل في الغارة ifadesiyle süvarilerin aniden her yana yayılması anlatılır. |

Kaynak: Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânü Lebîd.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde شعل kökü, ateşin yayılması, tutuşma, meşale ve parıltı semantik alanı ile doğrudan bağlantılıdır. İbranicede שועל / *šoʻāl* kelimesi tilki anlamına gelse de kimi Sami filologlar bunun kızıl rengi ve kuyruğundaki ateş benzeri görünümle ilişkisini tartışmıştır; asıl kök denkliği ise Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde *sa‘ala* veya Aramicedeki alevlenme ve parıldama varyantlarıyla örtüşür. Kökün Afro-Asyatik katmandaki çekirdeği شع (ışık yayma, kollar halinde dağılma) ses birimidir. Arapçada kök, hem ateşin maddeten tutuşup alev almasını (şule) hem de atın kuyruğundaki beyazlığın veya saçtaki aklığın bir yangın gibi her yana yayılmasını içine alacak şekilde görsel ve kinetik bir genişleme kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شعل ve türevleri (şule, işti‘âl, şa‘al) | Ateşin tutuşması ve atın tüyündeki beyazlığın yayılması; tek merkezden hızla dağılan parıltı. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice alev ve saçılma kökleri | Alev, ışık saçılması ve yayılma semantik matrisinde ortak Sami izleri taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ışık ve yayılma morfemleri | Işığın kollar halinde dağılması bağlamında eski dil katmanlarıyla tipolojik benzerlik. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شعل | Anlamlı | Tutuşmak, parlamak, yayılmak | Ateşin veya beyazlığın bir gövdede dağılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [شلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%84%D8%B9.md) | Anlamlı | Söküp çıkarmak, çekip almak | Bir şeyi kökünden veya yerinden koparıp ayırmak | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| [عشل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D9%84.md) | Anlamlı | Eğrilmek, zayıflamak, yalpalamak | Bedende veya yürüyüşte görülen zayıflık ve aksama | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| [علش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%B4.md) | Anlamlı | Çekişmek, yapışmak, kurt | Bir nesneye musallat olma veya ısrarla sarılma | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| لشع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tahdhīb al-Lugha mühmel kabul eder |
| لعش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tahdhīb al-Lugha mühmel kabul eder |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شعل | Merkez | Tutuşarak hızla yayılma | Yangının bir bütün üzerinde kontrolsüzce dağılarak her tarafı sarması | Başlangıç noktasından itibaren tüm gövdeye yayılan alevlenme hali |
| [شعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8.md) | Komşu | Dallara ve kollara ayrılma | Mekânsal ve yapısal olarak kollara bölünme olup ateş veya parlama şartı aramaz | Bir kökten çıkan yollar veya kabile kollarının dağılması |
| [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) | Komşu | Ateşin yakılması ve parlaması | Ateşin yanış gücü ve tutuşturulması öne çıkar; yayılma zorunlu değildir | Yakıtın ateş alması ve alevin kendisini muhafaza etmesi |
| [ضرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D9%85.md) | Komşu | Şiddetle alevlenme | Yangının son derece şiddetli ve gürültülü bir şekilde büyümesi | Ateşin hararet ve yakıcılığının en üst dereceye çıkması |
| [فشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B4%D9%88.md) | Komşu | Dağılma ve yayılma | Bir haberin veya durumun her yana yayılması; ışık veya alev niteliği taşımaz | Bilgi veya etkinin topluluk içine yayılması |
| [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) | Zıt | Sönme ve alevin yatışması | Alevin tamamen kaybolması ve yangının dinmesi | Tutuşmanın ve hareketin durup etkisiz hale gelmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شعل | Tutuşmak, parlamak, yayılmak | Ateş veya beyazlığın bir bütünü çepeçevre sarması | Kesin |
| Latince | inflammare, deflagrare | Alev almak, tutuşmak | Maddi tutuşmayı karşılar; ak saçların başı sarmasındaki estetik istiareyi tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | to catch fire, to ignite, to flare up | Alev almak, parlamak | Yanma hareketini ve ani patlamayı verir; saçtaki yayılmayı mecazen karşılar | Güçlü |
| Almanca | entflammen, auflodern | Alevlenmek, tutuşmak | Alevin yükselmesini ve yayılmasını anlatır; organik dönüşüm nüansı zayıftır | Güçlü |
| Fransızca | s'enflammer, s'embraser | Tutuşmak, alevler içinde kalmak | Bir yapının yangınla sarılmasını iyi ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شعل / اشتعل | Yaşlılığın ve saç beyazlığının başı bir alev gibi sarması | Zekeriya aleyhisselamın yaşlılık ve zaafını rabbine arz ettiği dua bağlamı; Meryem [19:4](https://lisan.digital/tr/ayet/19:4.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Belirgin fark tespit edilmedi | Istılahlaşmamıştır |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Belirgin fark tespit edilmedi | Istılahlaşmamıştır |
| Tefsir | İstiâre-i mekniyye ve temsîlî anlatım | Saç beyazlamasının başı sarmasının yangına benzetilmesindeki belagat inceliği | İhtiyarlığın geri dönülmez biçimde bedene hâkim olması ve insanın aczini ortaya koyması |
| Hadis | Saç boyama ve yaşlılık alametleri | Saçtaki beyazlığın yayılması ve fıtrat hallerine dair rivayetlerde lafzen ve manen kullanım | Yaşlılığın bir uyarıcı ve vakar alameti olarak belirmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Dua ve acziyet hali | Topyekûn zaafın itirafı | Kibri kırma ve rahmete sığınma | İnsanın gücünün tükenişini yangının yayılışı gibi hissedip ilahi kudrete yönelmesi | Kesin |
| İlmi | Doğal süreçler ve entropi | Geri döndürülemez yayılma süreci | Değişimin tüm sisteme hâkim olması | Bir etkenin başladığı noktadan çıkarak tüm dokuyu dönüştürmesi hali | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hareketler | İsyan veya infialin hızla yayılması | Olayların kontrolden çıkışı | Bir kıvılcımın kitleleri çepeçevre sarıp harekete geçirmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Kriz dalgaları | Enflasyonist veya panik yayılması | Piyasanın bütününe sirayet etme | Lokal bir sarsıntının tüm finansal sistemi alev gibi sarması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik yayılma ve zincirleme reaksiyon | Bir noktada başlayan reaksiyonun ortama ısı ve enerji yayarak tüm sistemi kuşatması mantığı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif panik veya sosyal bulaşma | Bir duygunun veya davranışın bireyden topluma tıpkı bir yangın gibi yayılması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel kibrit çakma, alev alma veya sıradan bir yanma olayına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir değişimin başladığı andan itibaren tüm gövdeyi istila eden, durdurulamaz ve parlak şekilde görünür kılan kapsamlı kuşatılış hali. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zekeriya aleyhisselamın halini sıradan bir saç ağarması sayıp, ayetteki varoluşsal çaresizlik ve kemiklerin erimesine eşlik eden derin teslimiyet tablosunu gözden kaçırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an belagatinde istiârenin (metafor) ulaştığı zirveyi gösterir; soyut bir çöküş halini son derece somut ve çarpıcı bir yangın resmiyle zihne nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin dua ve yakarışlarını, insani zayıflıklarını ve Allah'a karşı acziyetlerini dile getirdikleri ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Duanın yalnızca lafzi bir talep değil, insanın kendi tükenişini ve aczini en çıplak metaforlarla rabbe açması olduğu gerçeğini hatırlatır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ateşin kuru dalları hızla sararak parlaması ve atın alnındaki veya kuyruğundaki beyaz kılların yayılması.
- Soyut anlam: Bir merkezin, etkinin veya dönüşümün tüm bir bünyeyi durdurulamaz şekilde kaplayıp dönüştürmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki entropik artışın veya dönüşüm dalgasının bütünü istila ederek sistemi yeni bir evreye taşıması.
- LaTeX modeli: $$ \frac{d\Psi}{dt} = \kappa \, \nabla^2 \Psi + \lambda \Psi (1 - \Psi) $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Psi$ sistemdeki dönüşümün veya yayılmanın kapsama oranını (başın beyazlıkla kaplanmasını veya alevin yayılışını) temsil eder. $\kappa \nabla^2 \Psi$ yayılmanın mekânsal veya hacimsel difüzyonunu, $\lambda \Psi (1 - \Psi)$ ise yayılmanın hızlanarak tüm gövdeyi doygunluk sınırına doğru istila eden dinamik artışını simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B9%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Meryem 19:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/ayet/19:4.md) — وَاشْتَعَلَ

قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا

Meal (IK): Ve demişti ki: Rabbım; gerçekten kemiklerim yıprandı, baş yaşlılık alevi ile tutuştu. Rabbım; şimdiye kadar sana yalvarmakla bir şeyden mahrum olmadım.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الشين واللام معهما
)ع ل ش، ش ع ل يستعملان فقط( علش: العِلَّوْش: الذئب بلغة حمير، وهي مخالفة لكلام العرب، لأن الشينات كلّها قبل اللاّم.
قال زائدة: لا أشك إلاّ أنّه الذئب، لأنّ العِلَّوش الخفيف الحريص. وأنشد عرَّام:
أيا جَحْمَتي بكّي على أمّ واهبٍ		أكيلة عِلَّوشٍ بإحدى الذّنـائب
شعل: اشَّعَل: بياض في الناصية وفي الذَّنَب. والفعل: شَعِل يشعَل شعَلا. والنعت: أشعلُ وشعلاء للمؤنث.
والشُّعلة من النار ما أشعلت من الحطب.
والشَّعيلة: الفتيلة المشتعلة في الذبّال. قال لبيد:
كمصباح الشعيلة في الذّبالِ
وأشعلته فاشتعل غضبا، وأشعلت الخيل في الغارة، أي: بثثتها. قال:
والخيل مُشْعَلَةٌ في ساطع ضَرِمٍ		كأنّهنّ جـرادٌ أو يعـاسـيب
وجراد مُشْعِلٌ: متفرق كثير.
ويقال شَعِلَ يَشعَلُ شَعلاً. قال زائدة: قد شعل شعلا وأشعل الرأس الشيب.

##### Türkçe

باب **العين** و **الشين** و **اللام** معهما
(**ع ل ش**، **ش ع ل** yalnızca kullanılırlar) **علش**: **العِلَّوْش**: Himyer dilinde kurt; ve bu, Arapların sözüne aykırıdır; çünkü **الشين**’lerin hepsi **اللام**’dan öncedir.
Zâide dedi: Şüphe etmem; ancak o kurttur; çünkü **العِلَّوش** hafif, hırslıdır. Ve Arrâm inşâd etti:
أيا جَحْمَتي بكّي على أمّ واهبٍ		أكيلة **عِلَّوشٍ** بإحدى الذّنـائب

**شعل**: **اشَّعَل**: perçemde ve kuyrukta bir beyazlık. Fiil: **شَعِل** **يشعَل** **شعَلا**. Sıfat: **أشعلُ**; müennes için **شعلاء**.
Ve **الشُّعلة** ateşten, odundan tutuşturduğun şeydir.
Ve **الشَّعيلة**: fitilin, **الذبّال** içinde yanmakta olanı. Lebîd dedi:
كمصباح **الشعيلة** في **الذّبالِ**
Ve onu tutuşturdum da öfkeyle tutuştu; ve baskında atları tutuşturdum; yani: onları yaydım/saçtım. Dedi:
والخيل مُشْعَلَةٌ في ساطع ضَرِمٍ		كأنّهنّ جـرادٌ أو يعـاسـيب
Ve **جراد مُشْعِلٌ**: dağınık, çok.
Ve denilir: **شَعِلَ** **يَشعَلُ** **شَعلاً**. Zâide dedi: **شعل** **شعلا**; ve başı ak saçla tutuşturdu (**أشعل**).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشُعْلَةُ من النار: واحدة الشُعَلِ. والشَعيلَةُ: الفتيلة فيها نارٌ، والجمع شُعُلٌ والمَشْعَلَةُ: واحدة المشاعل. والمِشْعَلُ بكسر الميم: شيء يتَّخذه أهل البادية من أَدَمٍ، يُخرَزُ بعضه إلى بعض كالنِطْع، ثم يُشَدُّ إلى أربع قوائم من خشب، فيصير كالحوض، يُنْبَذُ فيه، لأنَّه ليس لهم حِبابٌ. قال ذو الرمة:
أَضَعْنَ مَواقِتَ الصلواتِ عَمْداً		وحالَقْنَ المشاعلَ والجِـرارا
ورجلٌ شاعِلٌ، أي ذو إشْعالٍ. قال عمرو بن الإطنابة:
ليسوا بـأَنْـكـاسٍ ولا مـيلٍ إذا		ما الحربُ شُبَّتْ أَشْعَلوا بالشاعِلِ
وأَشْعَلَتِ الغارةُ، إذا تفرّقتْ. يقال: كتيبةٌ مُشْعِلَةٌ، إذا انتشرتْ. قال جريرٌ يخاطب رجلاً:
عايَنْتَ مُشْعِلَةَ الرِعالِ كأنَّهـاطيرٌ تُغاوِلُ في شَمامِ وُكورا
وكذلك جرادٌ مُشْعِلٌ، إذا انتشر وجَرى في كلِّ وجه. يقال: جاءوا كالجراد المُشْعَلِ وأما قولهم جاء فلان كالحريق المشعل فمفتوحة العين؛ لأنّه من أَشْعَلَ النارَ في الحطب، أي أضرمَها. وكذلك أَشْعَلَ إبله بالقَطِران، أي طلاها به وأكثَرَ. وأَشْعَلَتِ القربة والمزادةُ، إذا سالَ ماؤها متفرِّقاً. وأَشْعَلْتِ الطعنةُ، أي خرج دمُها متفرِّقاً. واشْتَعَلَتِ النار، أي اضطرمتْ، واشْتَعَلَ رأسُه شيباً. والشَعَلُ بالتحريك: بياضٌ في عُرْض الذَنَبِ. قال الأصمعيّ: إذا خالط البياضُ الذَنَبَ في أيِّ لون كان فذلك الشُعْلَةُ. والفَرَسُ أَشْعَلُ بيّن الشَعَلِ، والأنثى شَعْلاءُ، وقد اشْعَلَّ اشْعِلالاً. وذهب القوم شَعاليل، مثل شَعارير، إذا تفرَّقوا.

##### Türkçe

**الشُعْلَةُ** ateşten: **الشُعَلِ**’in bir tanesi. Ve **الشَعيلَةُ**: içinde ateş bulunan fitil; çoğulu **شُعُلٌ**. Ve **المَشْعَلَةُ**: **المشاعل**’in bir tanesi. Ve **المِشْعَلُ** (mîm’in kesresiyle): bedevîlerin deriden edindikleri bir şeydir; onun bir kısmı bir kısmına **النِطْع** gibi dikilir, sonra dört tahta ayağa bağlanır; böylece havuz gibi olur; içine (şarap vb.) atılır; çünkü onların **حِبابٌ**’ı yoktur. ذو الرمة dedi ki:
أَضَعْنَ مَواقِتَ الصلواتِ عَمْداً		وحالَقْنَ المشاعلَ والجِـرارا

Ve bir adam **شاعِلٌ**: yani **إشْعالٍ** sahibi. عمرو بن الإطنابة dedi ki:
ليسوا بـأَنْـكـاسٍ ولا مـيلٍ إذا		ما الحربُ شُبَّتْ أَشْعَلوا بالشاعِلِ

Ve **أَشْعَلَتِ الغارةُ**: dağılıp ayrıldığında. Denir: **كتيبةٌ مُشْعِلَةٌ**, yayıldığında. جرير bir adama hitap ederek dedi ki:
عايَنْتَ مُشْعِلَةَ الرِعالِ كأنَّهـاطيرٌ تُغاوِلُ في شَمامِ وُكورا

Ve aynı şekilde **جرادٌ مُشْعِلٌ**: yayıldığında ve her yöne doğru akıp gittiğinde. Denir: **جاءوا كالجراد المُشْعَلِ**. Ama onların “falanca **كالحريق المشعل** gibi geldi” sözünde, ‘ayn fethalıdır; çünkü bu, “odunu ateşle **أَشْعَلَ**”dandır; yani onu tutuşturdu. Ve aynı şekilde: “develerini katranla **أَشْعَلَ**”; yani onları onunla sıvadı ve çoğalttı. Ve **أَشْعَلَتِ القربة والمزادةُ**: suları dağınık olarak aktığında. Ve **أَشْعَلْتِ الطعنةُ**: yani kanı dağınık olarak çıktı. Ve **اشْتَعَلَتِ النار**: yani alevlendi. Ve “başı ak saçla **اشْتَعَلَ**”. Ve **الشَعَلُ** (harekeyle): kuyruğun enine bir beyazlıktır. الأصمعيّ dedi ki: beyazlık kuyruğa hangi renkte olursa olsun karıştığında, işte o **الشُعْلَةُ**’dır. Ve at **أَشْعَلُ**, **الشَعَلِ**i açıkça belli olandır; dişisi **شَعْلاءُ**; ve **اشْعَلَّ اشْعِلالاً**. Ve kavim **شَعاليل** gitti; **شَعارير** gibi; dağılıp ayrıldıklarında.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والشين واللام
عشل ، علش ، شعل ، شلع : مستعملة
عشل : أهملَ ابن المظفر عشل ، وشلع ، وهما مستعملان .
فأمّا عشل فإن أبا العباس روى عن ابن الأعرابيّ أنه قال : العاشل والعاشن والعاكل : المخمِّن الذي يظنُّ فيصيب وأما :
علش : فإنَّ ابن الأعرابيّ زعم أن العِلّوْشَ هو
ابن آوَى . وقال الليث : علش لغة حميرية ، منه العلّوش ، وهو الذئب . قال : وقال الخليل : ليس في كلام العرب شين بعد لام ، ولكن كلُّها قبل اللام .
قلت : وقد وُجِد في كلامهم الشين بعد اللام . قال ابن الأعرابي وغيره : رجلٌ لشلاشٌ ، إذا كان خفيفاً .
وأمّا :
شلع : فإنّ أبا عبيد روى عن الفراء أنه قال : الشعَلَّعُ : الطويل من الرجال .
قلتُ : ولا أدري أزِيدت العين الأولى أو الأخيرة . فإن كانت الأخيرة مزيدةً فالأصل شعل ، وإن كانت الأولى هي المزيدة فالأصل شلَع .
شعل : الشُّعلة : شبه الجِذْوة ، وهي قطعةُ خشبةٍ يُشعَل فيها النار ، وكذلك القَبَس والشِّهاب . وأما الشَّعيلةُ فهي الفَتيلة المُروّاة بالدُّهن يُستصبَح بها . وقال لبيد :
أصاح تَرى بُريقاً هبَّ وهناً
كمصباح الشَّعيلة في الذُّبالِ
ويقال أشعلتُ النار في الحطب فاشتعلت . واشتعل فلانٌ غضباً ، واشتعل رأسُه شيباً ، أصله من اشتعال النار . ونصب ( شيباً ) على التفسير ، وإن شئتَ جعلتَه مصدراً ، وكذلك قال حُذَّاق النَّحويين .
أبو عبيدٍ عن الأصمعيّ وأبي عمرو قالا : الغارة المُشْعِلة : المتفرِّقة . وقد أشعلتْ ، إذا تفرّقت . قال ويقال أشعَلتِ القِربةُ والمزادة ، إذا سال ماؤها . والمِشعَلُ وجمعه المَشَاعل : أسَاقٍ لها قوائم . وأنشد الأصمعيّ لذي الرمّة :
أضَعْنَ مَواقِتَ الصلوَاتِ عمداً
وحالفْن المشاعِلَ والجِرارا
وقال : أشعَلَ فلانٌ إبلَها ، إذا عمَّها بالهِناء ولم يَطْلِ النُّقَبَ من الجَرب دون غيرها من بَدَن البعير الأجرب .
ويقال أشعلتُ جَمعَهم ، أي فرّقته . وقال أبو وجزة :
فعادَ زمانٌ بعد ذاكَ مفرِّقٌ
وأشعل وَلْيٌ من نوًى كلَّ مُشعَلِ
وأشعَلتِ الطعنةُ ، إذا خرج دمُها . وأشعلَت العين : كثُر دمعُها .
وقال ابن السكيت : جاء جيشٌ كالجراد المُشْعِل ، وهو الذي يخرجُ في كلّ وجه . وكتيبة مُشْعِلة ، إذا انتشرت . وأشعَلَتِ الطعنةُ ، إذا خرجَ دمُها متفرِّقاً . وجاء كالحريق المُشعَل ، بفتح العين .
أبو عبيدة : فرسٌ أشعَل . وغُرّةٌ شعلاء : تأخذ إحدى العينين حتّى تدخلَ فيها . قال : قال : ويكون الشَّعَل في النَّواصي والأذناب في ناحية منها .
وقال الليث : الشَّعَل : بياضٌ في الناصية والذَّنَب ، والاسمُ الشُّعْلة . وقد اشعالّ الفرس اشعيلالاً ، إذا صار ذا شَعَل . وفرسٌ أشعلُ وشَعلاء . وقال أبو عمرو : إذا كان البياضُ في طرف الذنب فهو أشعَل ، فإذا كان في وسط الذنب فهو أصْبَغُ ، وإن كان في صدره فهو أدْعَم ، فإذا بلغ التحجيل إلى ركبتيه فهو مجبَّب ، فإن كان في يديه فهو مقفَّز .
أبو عبيد عن الفراء : ذهَبوا شَعاليل وشعارير . وقال أبو وجزة :
حتّى إذا ما دنتْ منه سوابقُها
ولِلُّغَامِ بعطفيه شعاليلُ
أي فِرق وقِطع : يعني الكلاب والثور ، أي سوابق الكلاب

##### Türkçe

باب **العين** و**الشين** ve**اللام**
**عشل** ، **علش** ، **شعل** ، **شلع** : kullanımdadır
**عشل** : İbnü’l-Muzaffer **عشل**’i ve **شلع**’ı ihmal etti; hâlbuki ikisi de kullanımdadır.
Buna gelince: **عشل**; Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: O dedi ki: **العاشل** ve**العاشن** ve**العاكل**: tahmin eden, zanneder de isabet eden (kimsedir). Ama:
**علش** : İbnü’l-A‘râbî, **العِلّوْش**’un **ابن آوَى** olduğunu iddia etti. Leys dedi ki: **علش** Himyerî bir dildir; ondan **العلّوش** gelir; o da kurttur. Dedi ki: Halîl dedi: Arapların sözünde **شين** **لام**’dan sonra olmaz; bilakis hepsi **لام**’dan öncedir.
Ben dedim: Onların sözünde **شين**’in **لام**’dan sonra geldiği bulunmuştur. İbnü’l-A‘râbî ve başkası dedi: **لشلاش** bir adam; hafif olduğu zaman.
Ama:
**شلع** : Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan rivayet etti: O dedi ki: **الشعَلَّعُ**: erkeklerden uzun olan.
Ben dedim: İlk **العين** mi yoksa sonuncu mu artırıldı, bilmiyorum. Eğer sonuncusu artırılmış ise asıl **شعل**’dir; eğer birincisi artırılmış ise asıl **شلَع**’dır.
**شعل** : **الشُّعلة**: **الجِذْوة**’ye benzer; o, içinde ateş yakılan bir odun parçasıdır; aynı şekilde **القَبَس** ve**الشِّهاب**. Ama **الشَّعيلةُ**: yağ ile ıslatılmış fitildir; onunla aydınlanılır. Lebîd dedi:
أصاح تَرى بُريقاً هبَّ وهناً
كمصباح الشَّعيلة في الذُّبالِ
Ve denir: Odun içinde ateşi yaktım; o da tutuştu. Falan öfkeyle tutuştu; başı ağardı; aslı ateşin tutuşmasındandır. **( شيباً )**’ı tefsir üzere nasb etti; istersen onu mastar kıldın; nahivcilerin mahirleri de böyle dedi.
Ebû Ubeyd, Asma‘î ve Ebû Amr’dan: İkisi dedi: **الغارة المُشْعِلة**: dağınık olan (akın). Ve **أشعلتْ**; dağıldığı zaman. Dedi: Ve denir: **أشعَلتِ القِربةُ** ve**المزادة**; suyu aktığı zaman. Ve**المِشعَلُ**; çoğulu **المَشَاعل**: ayakları olan bir tür **أسَاقٍ**. Asma‘î, Zü’r-Rumme’ye ait olarak inşad etti:
أضَعْنَ مَواقِتَ الصلوَاتِ عمداً
وحالفْن المشاعِلَ والجِرارا
Ve dedi: Falan, develerini **أشعَلَ** etti; uyuzu olan devenin bedeninin diğer yerleri dışında uyuzdan olan yaraları katranlamayıp, ona katranı genellediği zaman.
Ve denir: Onların topluluğunu **أشعلتُ**; yani onu dağıttım. Ebû Vecze dedi:
فعادَ زمانٌ بعد ذاكَ مفرِّقٌ
وأشعل وَلْيٌ من نوًى كلَّ مُشعَلِ
Ve**أشعَلتِ الطعنةُ**; kanı çıktığı zaman. Ve**أشعلَت العين**: gözyaşı çoğaldığı zaman.
İbnü’s-Sikkît dedi: **كالجراد المُشْعِل** gibi bir ordu geldi; o, her yöne çıkan (şey)dir. Ve**كتيبة مُشْعِلة**; yayıldığı zaman. Ve**أشعَلَتِ الطعنةُ**; kanı dağınık olarak çıktığı zaman. Ve**كالحريق المُشعَل** gibi geldi; **العين**’in fethiyle.
Ebû Ubeyde: **فرسٌ أشعَل**. Ve**غُرّةٌ شعلاء**: iki gözden birini alır, ta içine girinceye kadar. Dedi: Dedi: Ve**الشَّعَل** perçemlerde ve kuyruklarda, onların bir tarafında olur.
Leys dedi: **الشَّعَل**: perçemde ve kuyrukta beyazlıktır; isim **الشُّعْلة**’dir. Ve at **اشعالّ** oldu, **اشعيلالاً**; **شَعَل** sahibi olduğu zaman. Ve**فرسٌ أشعلُ** ve**شَعلاء**. Ebû Amr dedi: Beyazlık kuyruğun ucunda olursa o **أشعَل**’dır; kuyruğun ortasında olursa o **أصْبَغُ**’dır; göğsünde olursa o **أدْعَم**’dır; eğer **التحجيل** dizlerine ulaşırsa o **مجبَّب**’dir; eğer ellerinde olursa o **مقفَّز**’dir.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **شَعاليل** ve**شعارير** gittiler. Ebû Vecze dedi:
حتّى إذا ما دنتْ منه سوابقُها
ولِلُّغَامِ بعطفيه شعاليلُ
Yani: fırkalar ve parçalar; köpekleri ve boğayı kastediyor; yani köpeklerin önden gidenleri.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والعين وما يثلثهما)
(شعف) الشين والعين والفاء يدلُّ على أعالي الشيء ورأسه. فالشَّعَفة: رأس الجبل، والجمع شَعَفات وشَعَفٌ. وضُرب فلانٌ على شَعفات رأسه، أي أعالي رأسِه. وشَعَفةُ القلب: رأسُه عند مُعَلَّق النِّياط. ولذلك يقال شَعَفه الحُبَّ، كأنَّه غَشّى قلبَه من فَوقه. وقرأها ناس([1]): ﴿قد شَعَفَهَا حُبَّاً﴾  [يوسف 30]، وهو من هذا. وجاء في الحديث: "خيرُ النّاسِ رجُلٌ في شَعَفَةٍ في غُنَيْمةٍ"، يريد: أعلى جَبَل.
(شعل) الشين والعين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشارٍ وتفرُّق في الشيء  الواحد من جوانبه. يقال أشعلْتُ النّار في الحطب، واشتعلت النّارُ. واشتعل الشّيب. قال الله تباركَ وتعالى: ﴿وَاشْتَعَلَ الرَّأسُ شَيْباً﴾ [مريم 4].
والشَّعِيلة: النار المُشْعَلة في الذُّبَال. وأشعلْنا الخيلَ في الإِغارة: بَثَثْناها. والشُّعْلة من النّار، معروفة. والشَّعَل: بياضٌ في ناصيةِ الفَرَس وذَنبه؛ يقال فرس أشعل، والأنثى شَعْلاء.
ومن الباب: تفرَّقَ القومُ شعاليلَ، أي فِرَقاً كأنَّهم اشتعلوا. وشَعْل: لقب، ويقال اسم امرأة([2]).
ومما شذَّ عن الباب المِشْعَل، وهو شيءٌ من جلود، لـه أربعُ قوائم يُنْتَبذ فيه. قال ذو الرُّمَّة:
أَضَعْنَ مَوَاقِتَ الصَّلَواتِ عَمْداً *** وحالَفْنَ المشاعِلَ والجِرارا([3])(شعي) الشين والعين والحرف المعتل، أصلٌ يَدُلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الذي قَبْلَه. يقال أَشْعَى القومُ الغارةَ إشعاء، إذا أَشْعَلُوها. وغارةٌ شَعْواء: فاشية. قال ابنُ قيس الرّقيَّات:
كيفَ نَومِي على الفِراشِ ولمَّا *** تَشْمَل الشّامَ غارةٌ شعواءُ([4])(شعن) الشين والعين والنون كلمة. يقولون: هو مُشْعَانُّ الرأس، إذا كان ثائر الرأس.
(شعب) الشين والعين والباء أصلان مختلفان، أحدهما يدلُّ على الافتراق، والآخر على الاجتماع. ثمَّ اختلف أهلُ اللغة في ذلك، فقال قومٌ: هو من باب الأضداد. وقد نصَّ الخليلُ على ذلك. وقال آخرون: ليس ذلك من الأضداد، إنّما هي لغات. قال الخليل: من عجائب الكلام ووُسْع العربيَّة، أنَّ الشَّعْب يكون تفرُّقاً، ويكون اجتماعاً. وقال ابن دريد([5]):  الشَّعب: الافتراق، والشَّعْب: الاجتماع. وليس ذلك من الأضداد، وإنّما هي لغةٌ لقوم. فالذي ذكرناه من الافتراق. وقولهم للصَّدْعِ في الشيء شَعْب. ومنه الشَّعْب: ما تشعّبَ من قبائل العرب والعجم، والجمع شعوب. قال جل ثناؤه: ﴿وَجَعلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ﴾ [الحجرات 13]. ويقال الشَّعب: الحَيُّ([6]) العظيم. قالوا: ومَشعب الحقّ: طريقُه.
قال الكميت:
فما لِيَ إلاَّ * آلَ أحمدَ شيعةٌ *** وما لي إلاّ مَشعَب الحقِّ مَشْعَبُ([7])ويقال: انشعبت بهم الطُّرق، إذا تفرَّقَتْ، وانشعبت أغصانُ الشجرة. فأمَّا شُعَب الفَرَس، فيقال إنَّه أقطارُهُ التي تعلُو منه، كالعنق والمَنْسِج، وما أشرف منه. قال:
* أشمُّ خِنذيذٌ منيفٌ شُعَبُهْ([8]) *
ويقال ظبيٌ أشعبُ، إذا تفرَّق قرناه فتبايَنَا ببينونةً شديدة. قال أبو دُؤاد:
وقُصْرَى شَنجِ الأنسا *** ءِ نَبّاحٍ من الشُّعْبِ([9])والشِّعب: ما انفرَجَ بين الجبلَين. وشَعوبُ: المنِيّة؛ لأنَّها تَشعَب، أي تفرِّق. ويقال شَعبتْهم المنيّة فانشعبوا، أي فرّقتْهم فافترقوا. والشَّعِيب: السِّقاء البالي، وإنَّما سمِّي شَعِيباً لأنَّهُ يَشْعَب الماء الذي فيه، أي لا يحفظُهُ بل يُسيله. قال:
* ما بالُ عَيْنِي كالشَّعيب العَيَّن([10]) *
قال ابن دريد([11]): "وسمِّي شعبانُ لتشعُّبِهم فيه، وهو تفرُّقُهم في طلب المياه". وفي الحديث: "ما هذه الفُتْيا التي شعَّبت الناس؟". أي فرّقتهم.
وأما الباب الآخر فقولهم شَعَبَ الصَّدْعَ، إذا لاءمَه. وشَعَبَ العُسَّ وما أشبهه. ويقال للمِثْقَب المِشْعَب. وقد يجوز أن يكون الشَّعْب الذي في باب القبائل سمِّي للاجتماع والائتلاف. ويقولون: تفرَّق شَعْب بني فلان. وهذا يدلُّ على الاجتماع. قال الطّرِمَّاح:
* شَتَّ شعبُ الحَيِّ بعدَ التئامْ([12]) *
ومن هذا الباب وإن لم يكن مشتقاً شَعَبْعَـب، وهو موضعٌ. قال:
هل أَجْعلنَّ يدِي للخَدّ مِرْفَقةً *** على شَعَـبْعَب بين الحوض والعَطَنِ([13])وُشعَبَى([14]): موضع أيضاً.
(شعث) الشين والعين والثاء أصل يدل على انتشارٍ في الشَّيء. يقولون: لمّ اللهُ شَعثَكم، وجَمَعَ شَعَثَكم. أي ما تفرَّق من أمركم. والشَّعَث شَعَثُ رأس السِّواكِ والوتِد. ويسمُّون الوتِدَ أشعثَ لذلك.
(شعذ) الشين والعين والذال ليس بشيء. قال الخليل: الشَّعْوَذة ليست من كلام أهل البادية، وهي خِفّة في اليدين، وأُخْذةٌ كالسِّحر.
(شعر) الشين والعين والراء أصلان معروفان، يدلُّ أحدهما على ثَباتٍ، والآخر على عِلْمٍ وعَلَم.
فالأوّل الشَّعَْر، معروف، والجمع أشعار، وهو جمع جمعٍ، والواحدة شَعَْرة. ورجلٌ أَشْعَرُ: طويل شَعَْر الرّأس والجسد. والشَّعار: الشَّجر، يقال أرض كثيرة الشَّعار. ويقال لِمَا استدار بالحافر من مُنتهى الجلد حيثُ ينبت الشَّعر حوالَيِ الحافر: أَشْعَرٌ، والجمع الأشاعر. والشَّعراء من الفاكهة: جنسٌ من الخَوْخِ، وسمي بذلك لشيءٍ يعلوها كالزَّغَب. والدليل على ذلك أنَّ ثَمَّ جنساً ليس عليه زَغَب يسمُّونه: القَرْعَاء. والشَّعْراء: ذبابةٌ كأنَّ على يديها زَغَبا.
ومن الباب: داهيةٌ شَعْراء، وداهيةٌ وَبْرَاء. قال ابن دريد: ومن كلامهم إذا تكلَّمَ الإنسانُ بما استُعْظِمَ([15]): "جئت بها شَعراءَ ذاتَ وبَر". وروضةٌ شَعْراء: كثيرة النَّبْت. ورملةٌ شَعْرَاء: تُنبِت النَّصِيَّ وما أشبهه. والشَّعراء: الشَّجَر الكثير.
ومما يقرب من هذا الشَّعير، وهو معروف، فأمَّا الشعيرة: الحديدة التي تُجعَل مِسَاكاً لنصل السّكِّين إذا رُكّب، فإنّما هو مشبَّه بحبّة الشَّعير. والشَّعارير: صِغار القِثَّاء. والشِّعار: ما وَلِيَ الجسدَ من الثِّياب؛ لأنّه يَمُسُّ الشَّعر الذي على البشَرة.
والباب الآخر: الشِّعار: الذي يتنادَى به القومُ في الحرب ليَعرِف بعضُهم بعضاً. والأصلُ قولُهم شَعَرتُ بالشّيء، إذا علمتَه وفطِنْتَ له. ولَيْتَ شِعْرِي، أي ليتني علِمْتُ. قال قومٌ: أصله من الشَّعْرة([16]) كالدُّرْبة والفِطنة، يقال شَعَرَت شَُِعْرة. قالوا: وسمِّي الشَّاعر لأنه يفطِن لما لا يفطن لـه غيرُهُ. قالوا: والدليل على ذلك قولُ عنترة:
هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَرَدَّمِ  *** أم هل عَرَفْتَ الدَّارَ بَعد توهُّم([17])يقول: إنَّ الشّعراء لم يغادِرُوا شيئاً إلاّ فطِنُوا لـه. ومَشَاعِرُ الحجّ: مواضِع المَناسك، سمِّيت بذلك لأنَّها مَعالم الحجّ. والشعِيرة: واحدة الشَّعائر، وهي أعلامُ الحجّ وأعمالُه. قال الله جل جلالُه: ﴿إنَّ الصَّفَا وَالمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ﴾  [البقرة 158]. ويقال الشعيرة أيضاً: البَدَنَة تُهدَى. ويقال إشعارها أنْ يُجَزَّ  أصل سَنامها حتَّى يسيلَ الدّمُ فيُعلَم أنّها هَدْي. ولذلك يقولون للخليفة إن قُتِلَ: قد أُشْعِر، يُختَصّ بهذا من دون كلِّ قتيل. والشِّعْرى: كوكبٌ، وهي مُشتهِرة. ويقال أَشْعَرَ فلانٌ فلاناً شرّاً، إذا غَشِيه به.
وأشعَرَه الحبُّ مَرَضاً، فهذا يصلُح أن يكون من هذا الباب إذا جعل ذلك عليه كالعَلَم، ويصلح أن يكون من الأوّل، كأنّه جُعِلَ له شِعاراً.
فأمّا قولهم: تفرّق القومُ شعاريرَ، فهو عندنا من باب الإبدال، والأصل شَعاليل، وقد مضى.
--------------ــــ
([1]) هي قراءة الحسن وابن محيصن. إتحاف فضلاء البشر 264.
([2]) في المجمل: "وشعل رجل، وأم شعل: اسم امرأة".
([3]) ديوان ذي الرمة 200 واللسان ( شعل).
([4]) ديوان ابن قيس الرّقيات 183 واللسان (شعا).
([5]) الجمهرة (1: 291-292).
([6]) في الأصل: "الحق"، صوابه من المجمل.
([7]) الهاشميات 39 واللسان (شعب).
([8]) لدكين بن رجاء الراجز، كما في اللسان (شعب).
([9]) اللسان (شعب، قصر، شنج) والحيوان: (1: 349 / 5: 214).
([10]) العين، بفتح الياء المشددة. والرجز لرؤبة في ديوانه 160 واللسان (عين).
([11]) الجمهرة (1: 292).
([12]) ديوان الطرماح 95 واللسان (شعب). وقد سبق إنشاد البيت في (شت).
([13]) البيت للصمة بن عبد الله القشيري، كما في اللسان (شعب).
([14]) في الأصل: "شعباء". صوابه في المجمل.
([15]) في الجمهرة: (2: 342): "ومن كلامهم للرجل إذا تكلم بما ينكر عليه".
([16]) نص في القاموس على أنها مثلثة، بالكسر والفتح والضم.
([17]) مطلع معلقة  عنترة. وفي الأصل: "من مترنم"، تحريف.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **العين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**شعف**) **الشين** ve **العين** ve **الفاء**, şeyin yüksekliklerine ve tepesine delâlet eder. Şu hâlde **الشَّعَفة**: dağın tepesi; çoğulu **شَعَفات** ve **شَعَفٌ**’dur. Ve falan kimse **شَعفات** başının üzerine vuruldu; yani başının üst tarafları. Ve **شَعَفةُ القلب**: **النِّياط**’ın asıldığı yerdeki tepesi. Bundan dolayı “**شَعَفه الحُبَّ**” denir; sanki kalbini üstünden örtmüş gibidir. Ve onu bir topluluk okudu: ﴿قد **شَعَفَهَا** حُبَّاً﴾ [Yûsuf 30]; bu da bundandır. Ve hadiste geldi: “İnsanların hayırlısı, bir **شَعَفَةٍ**’de bir küçük koyuncuk içinde olan adamdır”; muradı: dağın en üstü.

(**شعل**) **الشين** ve **العين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin tekliğinde, yanlarından yayılmaya ve dağılmaya delâlet eder. Denir: Odun içinde ateşi **أشعلْتُ**; ve ateş **اشتعلت**. Ve ak saç **اشتعل**. Allah Tebâreke ve Teâlâ dedi: ﴿وَاشْتَعَلَ الرَّأسُ شَيْباً﴾ [Meryem 4].
Ve **الشَّعِيلة**: fitillerde yakılmış ateştir. Ve atları baskında **أشعلْنا**: onları yaydık. Ve ateşten **الشُّعْلة**, bilinir. Ve **الشَّعَل**: atın perçeminde ve kuyruğunda bir beyazlıktır; “**أشعل** at” denir; dişisi **شَعْلاء**.
Ve babdandır: Kavim **شعاليلَ** dağıldı; yani fırkalar hâlinde, sanki tutuşmuşlar gibi. Ve **شَعْل**: bir lakaptır; ve “bir kadının adı” denir.
Ve babdan şâz olan: **المِشْعَل**; o, derilerden bir şeydir; onun dört ayağı vardır, içinde nebîz yapılır. Zü’r-Rumme dedi:
أَضَعْنَ مَوَاقِتَ الصَّلَواتِ عَمْداً *** وحالَفْنَ المشاعِلَ والجِرارا

(**شعي**) **الشين** ve **العين** ve illetli harf; kendisinden öncekinin delâlet ettiği şeyin benzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: Kavim baskını **أَشْعَى**; **إشعاء** olarak; onu tutuşturdukları zaman. Ve **غارةٌ شَعْواء**: yaygın. İbn Kays er-Rukayyât dedi:
كيفَ نَومِي على الفِراشِ ولمَّا *** تَشْمَل الشّامَ غارةٌ شعواءُ

(**شعن**) **الشين** ve **العين** ve **النون** bir kelimedir. Derler: O, başı kabarmış ise **مُشْعَانُّ الرأس**’tır.

(**شعب**) **الشين** ve **العين** ve **الباء** iki farklı asıldır: birisi ayrılmaya delâlet eder; diğeri birleşmeye. Sonra dil ehli bunda ihtilâf etti: Bir topluluk dedi ki: Bu, zıtlar babındandır. Halîl buna nass etti. Başkaları dedi ki: Bu zıtlardan değildir; ancak lehçelerdir. Halîl dedi: Sözün acâyibindendir ve Arapçanın genişliğindendir ki **الشَّعْب** ayrılık olur, birleşme de olur. İbn Düreyd dedi: **الشَّعب**: ayrılma; ve **الشَّعْب**: birleşme. Bu zıtlardan değildir; ancak bir kavmin lehçesidir. Şu hâlde bizim zikrettiğimiz ayrılmadandır. Ve onların, şeydeki yarığa “**شَعْب**” demeleri. Ondandır **الشَّعْب**: Arap ve Acem kabilelerinden dallanıp budaklanan şey; çoğulu **شعوب**. O, yüce övgüsüyle dedi: ﴿وَجَعلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ﴾ [Hucurât 13]. Ve denir: **الشَّعب**: büyük **الحَيُّ**. Dediler: Ve **مَشعب الحقّ**: onun yolu.
Kumeyt dedi:
فما لِيَ إلاَّ * آلَ أحمدَ شيعةٌ *** وما لي إلاّ مَشعَب الحقِّ مَشْعَبُ
Ve denir: Yollar onlarla **انشعبت**, ayrıldığı zaman. Ve ağacın dalları **انشعبت**. Amma atın **شُعَب**’ı: denir ki, onun üst taraflarından yükselen uçlarıdır; boyun ve **المَنْسِج** gibi ve ondan yüksek olan şeyler. Dedi:
* أشمُّ خِنذيذٌ منيفٌ شُعَبُهْ *
Ve denir: **أشعب** ceylan; iki boynuzu ayrılıp şiddetli bir ayrılıkla birbirinden uzaklaştığı zaman. Ebû Dü’âd dedi:
وقُصْرَى شَنجِ الأنسا *** ءِ نَبّاحٍ من الشُّعْبِ
Ve **الشِّعب**: iki dağ arasındaki yarıktır. Ve **شَعوبُ**: ölüm; çünkü o **تَشعَب** eder; yani ayırır. Ve denir: Ölüm onları **شَعبتْ** de onlar **انشعبوا**; yani onları ayırdı da ayrıldılar. Ve **الشَّعِيب**: eski su tulumu; ancak ona **شَعِيباً** denildi; çünkü içindeki suyu **يَشْعَب** eder; yani onu tutmaz, bilakis akıtır. Dedi:
* ما بالُ عَيْنِي كالشَّعيب العَيَّن *
İbn Düreyd dedi: “**شعبانُ** ona, onda onların **تشعُّب** etmeleri sebebiyle ad verildi; o, suları aramada onların dağılmasıdır.” Ve hadiste: “İnsanları **شعَّبت** eden bu fetva nedir?”; yani onları ayırdı.
Amma diğer bab: Onların “yarığı **شَعَبَ** etti” sözüdür; onu uygun hâle getirdiği zaman. Ve **العُسَّ** ve benzerini **شَعَبَ** etti. Ve matkabın **المِشْعَب** diye adlandırılması. Ve kabileler babındaki **الشَّعْب**’ın birleşme ve uyuşma için adlandırılmış olması câiz olur. Ve derler: Falan oğullarının **شَعْب**’ı dağıldı. Bu, birleşmeye delâlet eder. Tırimmâh dedi:
* شَتَّ شعبُ الحَيِّ بعدَ التئامْ *
Ve bu babdandır—türemiş olmasa da—**شَعَبْعَـب**; o bir yerdir. Dedi:
هل أَجْعلنَّ يدِي للخَدّ مِرْفَقةً *** على شَعَـبْعَب بين الحوض والعَطَنِ
Ve **وُشعَبَى**: yine bir yer.

(**شعث**) **الشين** ve **العين** ve **الثاء**, şeyde yayılmaya delâlet eden bir asıldır. Derler: Allah sizin **شَعث**’ınızı toplasın; ve sizin **شَعَث**’ınızı bir araya getirsin; yani işinizden dağılmış olanı. Ve **الشَّعَث**: misvakın ve kazığın başının dağınıklığıdır. Bundan dolayı kazığa **أشعث** adını verirler.

(**شعذ**) **الشين** ve **العين** ve **الذال** bir şey değildir. Halîl dedi: **الشَّعْوَذة** bedevîlerin sözünden değildir; o, ellerde bir hafiflik ve sihir gibi bir kapıştır.

(**شعر**) **الشين** ve **العين** ve **الراء** iki bilinen asıldır: birisi sebat etmeye delâlet eder; diğeri ilme ve bilmeye.
Birincisi **الشَّعَْر**’dır; bilinir; çoğulu **أشعار**; o, bir çoğulun çoğuludur; tekili **شَعَْرة**. Ve **أَشْعَرُ** adam: baş ve beden kılı uzun olan. Ve **الشَّعار**: ağaçtır; “**الشَّعار**’ı çok olan arazi” denir. Ve toynağın çevresinde, derinin bittiği yerde kılın bittiği toynak çevresinde yuvarlaklaşan şeye **أَشْعَرٌ** denir; çoğulu **الأشاعر**. Ve meyveden **الشَّعراء**: şeftalinin bir cinsidir; ona, üzerinde tüy gibi bir şey bulunduğu için bu ad verildi. Bunun delili: üzerinde tüy olmayan bir cins vardır; ona **القَرْعَاء** derler. Ve **الشَّعْراء**: iki elinin üzerinde tüy varmış gibi olan bir sinektir.
Ve babdandır: **داهيةٌ شَعْراء** ve **داهيةٌ وَبْرَاء**. İbn Düreyd dedi: Onların sözündendir; insan büyük görülen bir şeyle konuştuğu zaman: “Onu **شَعراءَ ذاتَ وبَر** olarak getirdin.” Ve **روضةٌ شَعْراء**: bitkisi çok. Ve **رملةٌ شَعْرَاء**: **النَّصِيَّ** ve benzerini bitirir. Ve **الشَّعراء**: çok ağaç.
Ve buna yakın olanlardan: **الشَّعير**; o bilinir. Amma **الشعيرة**: bıçağın ağzı takıldığı zaman onu tutacak bir tutamak olarak konulan demir parçası; ancak o, arpa tanesine benzetilmiştir. Ve **الشَّعارير**: küçük hıyarlar. Ve **الشِّعار**: bedene bitişik olan elbise; çünkü derinin üzerindeki kıla dokunur.
Ve diğer bab: **الشِّعار**: savaşta kavmin birbirini tanıması için birbirine seslendiği şey. Asıl, onların “şeyi **شَعَرتُ**” sözüdür; onu bildiğin ve ona dikkat kesildiğin zaman. Ve “**لَيْتَ شِعْرِي**”: yani keşke bilseydim. Bir topluluk dedi: Aslı **الشَّعْرة**’dendir; alışkanlık ve sezgi gibi; “**شَعَرَت شَُِعْرة**” denir. Dediler: Ve şair, başkasının fark etmediğine fark ettiği için adlandırıldı. Dediler: Bunun delili, Antara’nın sözü:
هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَرَدَّمِ  *** أم هل عَرَفْتَ الدَّارَ بَعد توهُّم
Der ki: Şairler hiçbir şeyi bırakmadılar ki ona dikkat kesilmemiş olsunlar. Ve haccın **مَشَاعِرُ**’i: menâsikin yerleridir; haccın alâmetleri oldukları için böyle adlandırıldı. Ve **الشعِيرة**: **الشَّعائر**’in bir tanesi; o, haccın alâmetleri ve amelleridir. Allah, yüce celâliyle dedi: ﴿إنَّ الصَّفَا وَالمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ﴾ [Bakara 158]. Ve **الشعيرة** ayrıca: hediye edilen **البَدَنَة**’dir. Ve onun **إشعار**’ı: hörgücünün kökünün kesilmesidir; ta ki kan aksın da onun hediye olduğu bilinsin. Bundan dolayı halife öldürülürse “**قد أُشْعِر**” derler; her öldürülenden ayrı olarak buna mahsus kılınır. Ve **الشِّعْرى**: bir yıldızdır; o meşhurdur. Ve denir: Falan, falana bir kötülükle **أَشْعَرَ** etti; onu onunla kapladığı zaman.
Ve aşk onu bir hastalıkla **أشعَرَه** etti; bu, onu bir alâmet gibi onun üzerine kıldıysa bu babdan olmaya elverişlidir; ve birinciden olmaya da elverişlidir; sanki ona bir **شِعار** kılınmıştır.
Amma onların “Kavim **شعاريرَ** dağıldı” sözü: bu, bizim nezdimizde ibdâl babındandır; aslı **شَعاليل**’dir; geçmişti.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشعل: التهاب النار، يقال: شعلة من النار، وقد أشعلتها، وأجاز أبو زيد: شعلتها (انظر: النوادر لأبي زيد ص 161)، والشعيلة: الفتيلة إذا كانت مشتعلة، وقيل: بياض يشتعل، قال تعالى: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [مريم/4]، تشبيها بالاشتعال من حيث اللون، واشتعل فلان غضبا تشبيها به من حيث الحركة، ومنه: أشعلت الخيل في الغارة، نحو: أوقدتها، وهيجتها، أضرمتها.

##### Türkçe

- **الشعل**: ateşin tutuşması; denilir: ateşten bir **شعلة**; ve onu tutuşturdum; Ebû Zeyd şu kullanımı da câiz gördü: **شعلتها** (bak: Ebû Zeyd’in **النوادر**’i s. 161); **الشعيلة**: fitil, eğer tutuşmuş ise; ve denildi: tutuşan bir beyazlık; Yüce Allah dedi ki: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [Meryem/4]; renkten yana tutuşmaya benzetme olarak; falan kimse öfkeden tutuştu, hareketten yana ona benzetme olarak; bundan: baskında atları tutuşturdum; şu gibi: onu yaktım, onu kışkırttım, onu alevlendirdim.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ع ل
أشعلت النار في الحطب فاشتعلت‏.‏
وكأنه شعلة قبس‏.‏
وجاءوا بين أيديهم المشاعل جمع أصـاح تـرى بريقـاً هـبّ وهناً كمصبـاح الشعيلـة في الذبال ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ واشتعل الرأس شيباً ‏"‏ وقال لبيد‏:‏ إن ترى رأسي أمسى واضحاً سلـط الشيـب عليـه فاشتعل وأشعلت الخيل في الغارة‏:‏ بثثتها‏.‏
وجراد مشتعل بالفتح والكسر‏.‏
وأشعل إبلـه بالقطـران‏.‏
وأشعلت فلاناً فاشتعل غضباً‏.‏

##### Türkçe

ش ع ل
Odunu ateşte yaktım da o da tutuştu.‏
Sanki o, bir kor alevi gibidir.‏
Ve önlerinde **المشاعل** (meşaleler) olduğu hâlde geldiler; **أصـاح** (bağırdı): “Bir parıltı görürsün; zayıf bir hâlde esti; **الذبال** içinde **الشعيلـة** (küçük alev) gibi, bir kandil gibi.”
Mecazdan: “**واشتعل الرأس شيباً**” (baş, ağarmayla tutuştu).
Ve Lebîd dedi:
Eğer görürsen, başım akşamleyin belirgin oldu;
**الشيب** (ağarma) onun üzerine musallat oldu da tutuştu.
Ve **الغارة** (akın)da atları yaktım: onları yaydım/saçtım.‏
Ve **جراد** (çekirge) **مشتعل** (tutuşmuş): fetha ile ve kesra ile.‏
Ve develerini **القطران** (katran) ile yaktı.‏
Ve falancayı yaktım da öfkeyle tutuştu.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّعَلُ والشُّعْلَة: البياضُ في ذَنَب الفَرَس أَو ناصيتِه في ناحية منها، وخَصَّ بعضهُم به عَرْضها. يقال: غُرَّةٌ شَعْلاءُ تأْخذ إِحدى العينين حتى تدخل فيها، وقد يكون في القَذَال، وهو في الذَّنَب أَكثر، شَعِلَ شَعَلاً وشُعْلَةً؛ الأَخيرة شاذة، وكذلك اشْعالَّ اشْعِيلالاً إِذا صار ذا شَعَلٍ؛ قال:
وبَعدَ انتِهاضِ الشَّيْب في كلِّ جانبٍ،
على لِمَّتِي، حتى اشْعَأَلَّ بَهِيمُها
أَراد اشْعَالَّ فحرَّك الأَلف لالتقاء الساكنين، فانقلبت همزة لأَن الأَلف حرف ضعيف واسع المَخْرَج لا يَتَحَمَّل الحركة، فإِذا اضطُرُّوا إِلى تحريكه حَرَّكوه بأَقرب الحروف إِليه، ويقال إِذا كان البياض في طَرَف ذَنَب الفرس فهو أَشْعَلُ، وإِن كان في وَسَط الذَّنَب فهو أَصْبَغ، وإِن كان في صَدْره فهو أَدْعَم، فإِذا بلغ التحجيلُ إِلى ركبتيه فهو مُجَبَّب، فإِن كان في يديه فهو مُقَفَّزٌ، وقال الأَصمعي: إِذا خالط البياضُ الذَّنَب في أَيّ لون كان فذلك الشُّعْلة. والفَرَس أَشْعَلُ بَيِّنُ الشَّعَل، والأُنثى شَعْلاء.
وشَعَل النارَ في الحَطَب يَشْعَلُها وشَعَّلَها وأَشْعَلها فاشْتَعَلَت وتَشَعَّلَتْ: أَلْهَبَها فالتَهَبَت. وقال اللحياني: اشْتَعَلَت النارُ تَأَجَّجَتْ في الحطب. وقال مُرَّةُ: نارٌ مُشْعَلَة مُلْتَهِبة مُتَّقدة. والشُّعْلَةُ: ما اشْتَعَلَتْ فيه من الحطب أَو أَشْعَلَه فيها؛ قال الأَزهري: الشُّعْلَة شِبْه الجِذْوة وهي قطعة خَشَب تُشْعَل فيها النارُ، وكذلك القَبَس والشِّهَاب. والشُّعْلَة: واحدة الشُّعَل. والشُّعْلة والشُّعْلُول: اللَّهَبُ؛ والمَشْعَلَةُ: الموضع الذي تُشْعَل فيه النارُ. والشَّعِيلة: النار المُشْعَلة في الذُّبَال، وقيل: الفَتِيلة المُرَوَّاة بالدُّهْن شُعِل فيها نار يُسْتَصْبَحُ بها، ولا يقال لها كذلك إِلا إِذا اشْتَعَلَت بالنار، وجمعها شُعُلٌ مثل صَحِيفةٍ وصُحُفٍ. والمَشْعَلة: واحدة المَشَاعِل؛ قال لبيد:
أَصاحِ، تَرَى بُرَيْقاً هَبَّ وَهْناً،
كَمِصباحِ الشَّعِيلة في الذُّبَال
وفي حديث عمر بن عبد العزيز: كان يَسْمُر مع جُلَسائه فكاد السِّراجُ يَخْمَد فقام وأَصْلَحَ الشَّعِيلة وقال: قُمْتُ وأَنا عُمَر وقَعَدْتُ وأَنا عُمَر؛ الشَّعِيلة: الفَتِيلة المُشْعَلَة. والمَشْعَل: القِنْديل.وشُعلَةُ: اسم فرس قَيس بن سِبَاع على التشبيه بإِشعال النار لسُرْعتها.واشْتَعَل غَضَباً: هاج، على المثل، وأَشْعَلْته أَنا. واشْتَعَل الشيبُ في الرأْس: اتَّقَد، على المثل، وأَصله من اشْتِعال النار. وفي التنزيل العزيز: واشْتَعَل الرأْسُ شَيْباً؛ ونصب شَيْباً على التفسير، وإِن شئت جعلته مصدراً، وكذلك قال حُذَّاقُ النحويين. واشْتَعَلَ الرأْسُ شَيْباً أَي كَثُر شيبُ رأْسه، ودخل في قوله الرأْس شَعَرُ الرأْسِ واللِّحية لأَنه كُلَّه من الرأْس. وأَشْعَلَتِ العينُ: كثُر دمعُها. وأَشْعَلَ إِبلَه بالقَطِران: كَثَّرَ عليها منه وعَمَّها بالهِنَاء ولم يَطْلِ النُّقَب من الجَرَب دون غيرها من بَدَن البَعير الأَجْرَب. وكَتِيبةٌ مُشْعَلةٌ: مَبْثُوثة انْتَشَرَت. وأَشْعَلَ الخَيْلَ في الغارة: بَثَّها؛ قال: والخَيْلُ مُشْعَلةٌ في ساطِعٍ ضَرِمٍ،
كأَنَّهُنَّ جَرادٌ أَو يَعَاسِيبُ
وأَشْعَلَتِ الغارةُ: تَفَرَّقَت. والغارة المُشْعِلَة: المنتشِرة المتفرِّقة. ويقال: كَتِيبة مُشْعِلة، بكسر العين، إِذا انْتَشَرَتْ؛ قال جرير يخاطب رجلاً، قال ابن بري: والصحيح أَنه للأَخطل:
عايَنتَ مُشْعِلَةَ الرِّعالِ، كأَنَّها
طَيْرٌ تُغَاوِلُ في شَمَامِ وُكُورا
وشَمَامِ: جَبَلٌ بالعالية. وجَرَادٌ مُشْعِلٌ: كثير متفرِّق إِذا انتَشَرَ وجَرَى في كل وجه. يقال: جاء جَيْشٌ كالجَراد المُشْعِل، وهو الذي يَخْرُج في كل وجه، وأَما قولهم جاء فلان كالحَرِيقِ المُشْعَل، فمفتوحة العين، لأَنه من أَشْعَل النارَ في الحَطَب أَي أَضْرَمَها؛ وأَنشد ابن بري لجرير:
واسْأَلْ، إِذا خَرِجَ الخِدَامُ، وأُحْمِشَتْ
حَرْبٌ تَضَرَّمُ كالحَرِيقِ المُشْعَلِ
وأَشْعَلَ الإِبِلَ: فَرَّقَها؛ عن اللحياني. وأَشْعَلْت جَمْعَه إِذا فَرَّقته؛ قال أَبو وَجْزَة:
فَعاد زمانٌ بَعْدَ ذاك مُفَرِّقٌ،
وأُشعِل وَلْيٌ من نَوًى كلَّ مُشْعَل
والشُّعْلول: الفِرْقة من الناس وغيرِهم. وذَهَبُوا شَعَالِيلَ بقِرْدَحْمَةٍ، وما في قِرْدَحْمَة من اللغات مذكور في موضعه. وذَهَب القومُ شَعَالِيلَ مثل شَعَارِيرَ إِذا تفرَّقوا؛ قال أَبو وَجْزَة: حتى إِذا ما دَنَتْ منه سَوابِقُها،
ولِلُّغَامِ بِعِطْفَيْه شَعَالِيلُ
وشعَلَ في الشيء يَشْعَلُ شَعْلاً: أَمْعَنَ. وغلامٌ شَعْلٌ أَي خَفِيف مُتَوَقِّد، ومَعْلٌ مثلُه؛ وقال:
يُلِحْنَ مِن سَوْقِ غلامٍ شَعْلِ،
قام فنادَى برَواحٍ مَعْلِ
وكان تأَبَّط شَرًّا يقال له شَعْلٌ؛ ومنه قوله:
سَرَى ثابتٌ مَسْرًى ذَمِيماً، ولم أَكن
سَلَلْتُ عليه، شَلَّ مني الأَصابِعُ
ويَأْمُرني شَعْلٌ لأَقْتُل مُقْبِلاً،
فَقُلْتُ لشَعْلٍ: بِئْسَما أَنت شافِعُ
والمِشْعَل: شيء من جُلُود له أَربع قوَائم يُنْتَبذُ فيه؛ قال ذو الرُّمَّة:
أَضَعنَ مَوَاقِتَ الصَّلوَاتِ عَمْداً،
وحالَفْنَ المَشاعِلَ والجِرَارا
قال ابن بري: ومثه قول الراجز:
يا حَشَراتِ القاعِ من جُلاجِل،
قد كَشَّ ما هاجَ من المَشَاعِل
(* قوله «قد كش ما هاج» تقدم في ترجمة كشش: قد نش ما كش). الحَشَرات: القَنَافِذ والضَّباب، كَشَّ ونَشَّ واحدٌ أَي عَلَيْكُنَّ بالهَرَب من هذه المواضع لا تُؤْكَلْنَ؛ المِشْعَل، بكسر الميم: شيء يَتَّخِذه أَهل البادية من أَدَمٍ يُخْرَزُ بعضه إِلى بعضٍ كالنِّطعْ ثم يُشَدُّ إِلى أَربع قوائم من خشب فيصير كالحوض يُنْبَذُ فيه لأَنه ليس لهم حِبَابٌ. وفي الحديث: أَنه شَقَّ المَشَاعِلَ يوم خَيْبَر؛ قال: هي زِقَاق كانوا يَنْتَبِذُون فيها، واحدها مِشْعَلٌ ومِشْعالٌ. ورَجُلٌ شاعِلٌ أَي ذُو إِشْعال مثل تامِرٍ ولابِنٍ، وليس له فعل، قال عمرو بن الإِطْنابة، والإِطْنَابَةُ أُمُّه وهي امرأَة من بني كِنانة بن القَيْس بن جَسْرِ بن قُضَاعة، واسم أَبيه زَيْدُ مَنَاة:
إِني مِنَ القومِ الذين إِذا ابْتَدَوْا،
بَدَؤُوا بحَقِّ اللهِ ثُمَّ السائل
المانِعِين من الخَنَى جاراتِهم،
والحاشِدين على طَعامِ النَّازِل
ليْسُوا بأَنْكاسٍ، ولا مِيلٍ، إِذا
ما الحرب شُبَّتْ أَشعَلُوا بالشّاعِل
وأَشْعَلَتِ القِرْبةُ والمَزَادةُ إِذا سالَ ماؤُها متفرِّقاً. وأَشعَلَتِ الطَّعْنةُ أَي خَرَج دَمُها مُتَفَرِّقاً. وأَشعَلَ السَّقْيَ: أَكثَر الماءَ؛ عن ابن الأَعرابي. وشَعْلٌ: اسم رجل. وبنو شُعَل: حَيٌّ من تَمِيم. وشَعْلان: موضع. والشَّعَلَّعُ: الطويلُ.

##### Türkçe

**الشَّعَلُ** ve **الشُّعْلَة**: atın kuyruğunda yahut perçeminde onun bir tarafında bulunan beyazlıktır; onların bazısı bunu onun enine (beyazlığına) tahsis etti. Denir ki: **غُرَّةٌ شَعْلاءُ**: iki gözden birini alır da onun içine girinceye kadar (uzanır); ve **القَذَال**’da olabilir; o, kuyrukta daha çoktur. **شَعِلَ** **شَعَلاً** ve **شُعْلَةً**; sonuncusu şâzdır; yine **اشْعالَّ** **اشْعِيلالاً** (da böyledir) — **شَعَل** sahibi olunca; dedi ki:

وبَعدَ انتِهاضِ الشَّيْب في كلِّ جانبٍ،
على لِمَّتِي، حتى اشْعَأَلَّ بَهِيمُها

**اشْعَالَّ** demek istedi; iki sâkinin buluşması sebebiyle elifi harekeledi, böylece hemzeye döndü; çünkü elif zayıf bir harftir, mahreci geniştir, harekeyi taşımaz; onu harekelemeye mecbur kaldıklarında ona en yakın harflerle onu harekelerler. Ve denir ki: beyazlık atın kuyruğunun ucunda olursa o **أَشْعَلُ**’dur; kuyruğun ortasında olursa o **أَصْبَغ**’dır; göğsünde olursa o **أَدْعَم**’dır; **التحجيل** dizlerine ulaşınca o **مُجَبَّب**’dir; ellerinde olursa o **مُقَفَّزٌ**’dir. **الأَصمعي** dedi: beyazlık kuyrukla hangi renk olursa olsun karışırsa işte o **الشُّعْلة**’dir. At **أَشْعَلُ**’dur, **الشَّعَل**’i açık (belli)dir; dişisi **شَعْلاء**’dır.

**شَعَل** ateşi odun içinde **يَشْعَلُها**; ve **شَعَّلَها** ve **أَشْعَلها**; böylece **فاشْتَعَلَت** ve **تَشَعَّلَتْ**: onu alevlendirdi, o da alevlendi. **اللحياني** dedi: **اشْتَعَلَت** ateş: odun içinde **تَأَجَّجَتْ** (korlandı). **مُرَّةُ** dedi: **نارٌ مُشْعَلَة**: alevli, tutuşmuş. **الشُّعْلَةُ**: odunun içinde onunla tutuştuğu şey, yahut onun içinde onu tutuşturduğu şey; **الأَزهري** dedi: **الشُّعْلَة** **الجِذْوة**’ye benzer; o, içinde ateş tutuşturulan bir parça ağaçtır; yine **القَبَس** ve **الشِّهَاب** da böyledir. **الشُّعْلَة**: **الشُّعَل**’in bir tanesidir. **الشُّعْلة** ve **الشُّعْلُول**: alevdir; **المَشْعَلَةُ**: ateşin tutuşturulduğu yerdir. **الشَّعِيلة**: fitillerde tutuşturulmuş ateştir; ve denildi ki: yağ ile ıslatılmış fitildir; onda bir ateş tutuşturulur, onunla aydınlanılır; ona ancak ateşle tutuştuğu zaman böyle denir. Çoğulu **شُعُلٌ**’dür; **صَحِيفةٍ** ve **صُحُفٍ** gibi. **المَشْعَلة**: **المَشَاعِل**’in bir tanesidir; **لبيد** dedi:

أَصاحِ، تَرَى بُرَيْقاً هَبَّ وَهْناً،
كَمِصباحِ الشَّعِيلة في الذُّبَال

Ve **عمر بن عبد العزيز** hadîsinde: meclis arkadaşlarıyla gece sohbeti ederdi; derken kandil neredeyse sönüyordu; kalktı ve **الشَّعِيلة**’yi düzeltti ve dedi: “Kalktım, ben **عُمَر** iken; oturdum, ben **عُمَر** iken.” **الشَّعِيلة**: tutuşturulmuş fitildir. **المَشْعَل**: kandil. Ve **شُعلَةُ**: **قَيس بن سِبَاع**’ın atının adıdır; ateşin tutuşturulmasına benzetme yoluyla, süratinden dolayı. Ve **اشْتَعَل** öfkeyle: coştu; mesel olarak; ben onu **أَشْعَلْته**. Ve **اشْتَعَل** aklık (saç) başta: tutuştu; mesel olarak; aslı ateşin **اشْتِعال**’ındandır. Aziz tenzilde: **واشْتَعَل الرأْسُ شَيْباً**; **شَيْباً**’yı tefsir üzere nasb etti; istersen onu masdar yaparsın; nahivcilerin mahirleri de böyle dedi. **واشْتَعَلَ الرأْسُ شَيْباً**: yani başının aklığı çoğaldı; **الرأْس** sözünün içine başın saçı ve sakal girdi; çünkü onun hepsi baştandır. Ve **أَشْعَلَتِ العينُ**: gözyaşı çoğaldı. Ve **أَشْعَلَ** develerini **بالقَطِران**: onlara ondan çoğalttı ve onları **الهِنَاء** ile kapladı; uyuzdan (kaynaklanan) yaraları, uyuzlu devenin bedeninin diğer yerleri dışında bırakıp yalnız onları sürmedi. Ve **كَتِيبةٌ مُشْعَلةٌ**: saçılmış, yayılmıştır. Ve **أَشْعَلَ** atları baskında: onları yaydı; dedi ki:

والخَيْلُ مُشْعَلةٌ في ساطِعٍ ضَرِمٍ،
كأَنَّهُنَّ جَرادٌ أَو يَعَاسِيبُ

Ve **أَشْعَلَتِ الغارةُ**: dağıldı. Ve **الغارة المُشْعِلَة**: yayılmış, dağılmıştır. Ve denir ki: **كَتِيبة مُشْعِلة** — ayn’ın kesresiyle — yayıldığı zaman; **جرير** dedi, bir adama hitap ederek; **ابن بري** dedi: doğrusu onun **الأَخطل**’a ait olmasıdır:

عايَنتَ مُشْعِلَةَ الرِّعالِ، كأَنَّها
طَيْرٌ تُغَاوِلُ في شَمَامِ وُكُورا

Ve **شَمَامِ**: yüksek bölgede bir dağdır. Ve **جَرَادٌ مُشْعِلٌ**: yayıldığı ve her yöne koştuğu zaman çok, dağınık (çekirge)dir. Denir ki: **جاء جَيْشٌ كالجَراد المُشْعِل**; o, her yöne çıkan şeydir. Ama onların “**جاء فلان كالحَرِيقِ المُشْعَل**” sözünde, ayn fethalıdır; çünkü o, “odun içinde ateşi **أَشْعَل**”dan, yani onu alevlendirdi (manasındandır). **ابن بري** **جرير**’den okudu:

واسْأَلْ، إِذا خَرِجَ الخِدَامُ، وأُحْمِشَتْ
حَرْبٌ تَضَرَّمُ كالحَرِيقِ المُشْعَلِ

Ve **أَشْعَلَ الإِبِلَ**: onları dağıttı; **اللحياني**’den. Ve “topluluğunu **أَشْعَلْت**” derim, onu dağıttığın zaman; **أَبو وَجْزَة** dedi:

فَعاد زمانٌ بَعْدَ ذاك مُفَرِّقٌ،
وأُشعِل وَلْيٌ من نَوًى كلَّ مُشْعَل

Ve **الشُّعْلول**: insanlardan ve başkalarından bir fırkadır. Ve “**ذَهَبُوا شَعَالِيلَ** **بقِرْدَحْمَةٍ**”; **قِرْدَحْمَة**’daki lugatlar, yerinde zikredilmiştir. Ve “kavim **شَعَالِيلَ** gitti” — **شَعَارِيرَ** gibi — dağıldıkları zaman; **أَبو وَجْزَة** dedi:

حتى إِذا ما دَنَتْ منه سَوابِقُها،
ولِلُّغَامِ بِعِطْفَيْه شَعَالِيلُ

Ve **شعَلَ** bir şeyde **يَشْعَلُ** **شَعْلاً**: derinleştirdi (iyice ilerledi). Ve **غلامٌ شَعْلٌ**: yani hafif, parlayan; **مَعْلٌ** da onun gibidir; ve dedi ki:

يُلِحْنَ مِن سَوْقِ غلامٍ شَعْلِ،
قام فنادَى برَواحٍ مَعْلِ

Ve **تأَبَّط شَرًّا**’ya **شَعْلٌ** denirdi; ondan onun sözü:

سَرَى ثابتٌ مَسْرًى ذَمِيماً، ولم أَكن
سَلَلْتُ عليه، شَلَّ مني الأَصابِعُ
ويَأْمُرني شَعْلٌ لأَقْتُل مُقْبِلاً،
فَقُلْتُ لشَعْلٍ: بِئْسَما أَنت شافِعُ

Ve **المِشْعَل**: derilerden, dört ayağı olan bir şeydir; içinde nebîz yapılır; **ذو الرُّمَّة** dedi:

أَضَعنَ مَوَاقِتَ الصَّلوَاتِ عَمْداً،
وحالَفْنَ المَشاعِلَ والجِرَارا

**ابن بري** dedi: onun benzeri râcizin sözü:

يا حَشَراتِ القاعِ من جُلاجِل،
قد كَشَّ ما هاجَ من المَشَاعِل

(* “**قد كش ما هاج**” sözü **كشش** maddesinde geçti: **قد نش ما كش**). **الحَشَرات**: kirpiler ve kertenkelelerdir; **كَشَّ** ve **نَشَّ** birdir; yani: bu yerlerden kaçmaya üzerinize (düşer), yenilmeyesiniz. **المِشْعَل** — mîm’in kesresiyle — bedevîlerin deriden edindikleri bir şeydir; onun bir kısmı bir kısmına **كالنِّطعْ** gibi dikilir; sonra ağaçtan dört ayağa bağlanır, böylece havuz gibi olur; içinde nebîz yapılır; çünkü onların **حِبَابٌ**’ı yoktur. Hadîste: Hayber günü **المَشَاعِلَ**’i yardı; dedi ki: onlar, içinde nebîz yaptıkları tulumlardır; bir tanesi **مِشْعَلٌ** ve **مِشْعالٌ**’dır. Ve **رَجُلٌ شاعِلٌ**: yani **إِشْعال** sahibi; **تامِرٍ** ve **لابِنٍ** gibi; onun fiili yoktur. **عمرو بن الإِطْنابة** dedi — **الإِطْنَابَةُ** onun annesidir; o, **بني كِنانة بن القَيْس بن جَسْرِ بن قُضَاعة**’dan bir kadındır; babasının adı **زَيْدُ مَنَاة**’dır:

إِني مِنَ القومِ الذين إِذا ابْتَدَوْا،
بَدَؤُوا بحَقِّ اللهِ ثُمَّ السائل
المانِعِين من الخَنَى جاراتِهم،
والحاشِدين على طَعامِ النَّازِل
ليْسُوا بأَنْكاسٍ، ولا مِيلٍ، إِذا
ما الحرب شُبَّتْ أَشعَلُوا بالشّاعِل

Ve **أَشْعَلَتِ القِرْبةُ** ve **المَزَادةُ**: suyu dağınık olarak aktığı zaman. Ve **أَشعَلَتِ الطَّعْنةُ**: yani kanı dağınık olarak çıktı. Ve **أَشعَلَ السَّقْيَ**: suyu çoğalttı; **ابن الأَعرابي**’den. Ve **شَعْلٌ**: bir adam adıdır. Ve **بنو شُعَل**: **تَمِيم**’den bir kabiledir. Ve **شَعْلان**: bir yerdir. Ve **الشَّعَلَّعُ**: uzundur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ع ل * * الشُّعْلةُ * من النار واحدة * الشُّعَل * و * المَشْعَلةُ * واحدة * المشَاعِلِ * و * أشْعَل * النار في الحطب أضرمها * فاشْتَعلَت * هي أي أضطرمت و * اشْتَعَل * رأسه شيبا

##### Türkçe

* ش ع ل * **الشُّعْلةُ**: ateşten bir tanedir; çoğulu **الشُّعَل**. Ve **المَشْعَلةُ**: bir tanedir; çoğulu **المشَاعِلِ**. Ve **أشْعَل**: odun içinde ateşi tutuşturdu; onu alevlendirdi; böylece o (ateş) **فاشْتَعلَت**; yani alevlendi. Ve **اشْتَعَل**: başı ağardı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشعل، محركة، والشعلة، بالضم: البياض في ذنب الفرس، أ والناصية في ناحية منها، وخص بعضهم به عرضها، يقال: غرة شعلاء، تأخذ إحدى العينين حتى تدخل فيها، و قد يكون في القذال، وهو في الذنب أكثر. شعل، كفرح، شعلا، وشعلة، الأخيرة شاذة، و كذلك اشعال، اشعيلالا، إذا صار ذا شعل، قال:
  وبعد انتهاض الشيب في كل جانبعلى لمتي حتى اشعأل بهيمها أراد إشعال، فحرك الألف لالتقاء الساكنين، فانقلبت همزة، لأن الألف حرف ضعيف واسع المخرج، لا يتحمل الحركة، فإذا اضطروا إلى تحريكه حركوه بأقرب الحروف إليه. ويقال: إذا كان البياض في طرف ذنب الفرس، فهو أشعل، وإن كان في وسط الذنب، فهو أصبغ، وإن كان في صدره، فهو أدعم، فإذا بلغ التحجيل إلى ركبتيه، فهو مجبب، فإن كان في يديه، فهو مقفز، وقال الأصمعي: إذا خالط البياض الذنب في أي لون كان، فذلك الشعلة، والفرس أشعل، بين الشعل، وقال غيره: شعيل، وشاعل، وهي شعلاء، وشعل فيه، كمنع، يشعل، شعلا: أمعن. وشعل النار في الحطب، يشعلها، شعلا: أجازها أبو زيد، أي ألهبها، كشعلها، تشعيلا، وأشعلها، فاشتعلت، وتشعلت، التهبت، واضطرمت، وقال اللحياني: اشتعلت النار: تأججت في الحطب. وقال مرة: نار مشعلة، ملتهبة متقدة.
 والشعلة: بالضم: ما اشتعلت فيه من الحطب، والشعلة أيضا: لهب النار، قال الأزهري: وهي شبه الجذوة، وهي قطعة خشبة تشعل فيها النار، وكذلك القبس والشهاب، ج: ككتب، هكذا في النسخ، والصواب: بضم ففتح، كالشعلول بالضم أيضا، وهو لهب النار.

  وشعلة: بلا لام: فرس قيس بن سباع، على التشبيه بإشعال النار لسرعتها. والشعيلة، كسكينة، الأولى وزنها بصحيفة، فإن السكينة ربما تشتبه بسكينة، بالكسر فتشديد الكاف المكسورة: النار المشعلة في الذبال، أو هي الفتيلة المرولة، بالدهن، فيها نار يستصبح بها، ولا يقال لها كذلك، إلا إذا اشتعلت بالنار، ج: شعيل، صوابه: شعل، بضمتين، كصحيفة وصحف، كما هو نص العباب، والتهذيب، قال لبيد:
  أصاح ترى بريقا هب وهنا                      كمصباح الشعيلة في الذبال وفي حديث عمر بن عبد العزيز: كان يسمر مع جلسائه، فكاد السراج يخمد، فقام وأصلح الشعيلة، وقال: قمت وأنا عمر، وقعدت وأنا عمر. والمشعل، كمقعد: القنديل. والمشعل، كمنبر: المصفاة، جمعهما مشاعل. والمشعل أيضا: شيء يتخذه أهل البادية من جلود، يخرز بعضها إلى بعض، كالنطع، له أربع قوائم، من خشب تشد تلك الجلود إليها فيصير كالحوض، ينبذ فيه، لأنه ليس لهم حباب، كالمشعال، والجمع المشاعل، قال:
  ونسي الدن ومشعالا يكف وقال ذو الرمة:
  أضعن مواقيت الصلوات عمدا                      وحالفن المشاعل والجـرارا وفي الحديث: أنه شق المشاعل يوم خيبر قال: هي زقاق كانوا ينتبذون فيها، وعن بعض الأعراب، أنه وجد متعلقا بأستار الكعبة يدعو، ويقول: اللهم أمتني ميتة أبي خارجة، فقيل: وكيف مات أبو خارجة? قال: أكل بذجا، وشرب مشعلا، ونام شامسا، فلقي الله شبعان، ريان، دفآن. ومن المجاز: أشعل إبله بالقطران: كثره عليها، وعمها بالهناء، ولم يطل النقب من الجرب دون غيرها من بدن البعير الأجرب. ومن المجاز: أشعل الخيل في الغارة: إذا بثها، قال:
  والخيل مشعلة في ساطع ضرم                      كأنهن جـراد أو يعـاسـيب وأشعل الإبل: فرقها، عن اللحياني، و أشعلت الغارة: تفرقت، والغارة المشعلة: المنتشرة المتفرقة، ويقال: كتيبة مشعلة، بكسر العين، إذا انتشرت، قال جرير يخاطب رجلا، قال ابن بري: والصحيح أنه للأخطل:
  عاينت مشعلة الرعال كأنهـا                      طير تغاول في شمام وكورا وأشعل السقي: أكثر الماء، عن ابن الأعرابي، وأشعلت القربة، أبو المزادة، سال ماؤها متفرقا، عن ابن عباد، و أشعلت الطعنة: خرج دمها متفرقا، عنه أيضا، وأشعلت العين، كثر دمعها، وفي العباب: دموعها.
 ومن المجاز: جراد مشعل، كمحسن: أي كثير، منتشر، متفرق، إذا انتشر وجرى في كل وجه، يقال: جاء جيش كالجراد المشعل، وهو الذي ضبطه الأزهري، و الصاغاني، وضبطه الزمخشري كمحسن ومكرم. وقال الفراء: رجل شعل: أي خفيف متوقد، ومعل مثله، قال:
  يلحن من سوق غلام شعل
  قام فنادى برواح معل وبه لقب تأبط شرا جابر بن سفيان، قال قيس بن خويلد الصاهلي:
  ويأمر بي شعل لأقتل مقتـلا                      فقلت لشعل بئسما أنت شافع

  وبنو شعل، كزفر، بطن من تميم. واشعال رأسه، اشعيلالا: انتفش شعره. ويقال: ذهبوا شعاليل بقردحمة: أي متفرقين، مثل شعارير، قال أبو وجزة.

  حتى إذا ما دنت منه سوابقها                      وللغام بعطفيه شـعـالـيل ورجل شاعل: أي ذو إشعال، مثل تامر ولابن، وليس له فعل، قال عمرو بن الإطنابة:
  ليسوا بـأنـكـاس ولا مـيل إذا                      ما الحرب شبت أشعلوا بالشاعل ومما يستدرك عليه: المشعلة: الموضع الذي تشعل فيه النار. واشتعل غضبا: هاج، على المثل، وأشعلته أنا. واشتعل الشيب في الرأس: اتقد على المثل، وأصله من اشتعال النار، ودخل في قوله: الرأس، شعر اللحية، لأنه كله من الرأس. وقولهم: جاء فلان كالحريق المشعل، بفتح العين، لأنه من أشعل النار في الحطب، أي أضرمها، وأنشد ابن بري لجرير:
  واسأل إذا حرج الخدام وأحمشت                      حرب تضرم كالحريق المشعل وأشعلت جمعه: إذا فرقته، قال أبو وجزة:
  فعاد زمان بعـد ذاك مـفـرق                      وأشعل ولي من نوى كل مشعل والشعلول، بالضم: الفرقة من الناس، وغيرهم. وشعلان: موضع، عن ابن دريد، واسم رجل. وقال ابن عباد: الشعيل، كأمير: شبه الكواكب، يكون في أسفل القدر، وأيضا الحراق. واشعل الفرس، اشعلالا: صار أشعل. ومشعل، كمنبر: واد لبني سلامان ابن مفرج، من الأزد، كذا في المفضليات.

##### Türkçe

**الشعل**، harekeli; ve **الشعلة** (ötre ile): atın kuyruğunda beyazlık; yahut yelesinin bir tarafında; bazıları onu, onun enine (genişliğine) tahsis etti. Denilir: **غرة شعلاء**: gözlerden birini alır da onun içine girer; ve ensede de olabilir; o, kuyrukta daha çoktur. **شعل**, **فرح** gibi, **شعلا** ve **شعلة**; sonuncusu şâzdır; yine **اشعال** da (şâzdır), **اشعيلالا** (da böyledir); **شعل** sahibi olunca. Dedi ki:
  Ve her yanda ak saçın kalkışından sonra, perçemimin üzerine, onun karanlığında **اشعأل** oluncaya dek.
**إشعال**’ı kastetti; iki sâkinin karşılaşması sebebiyle elif’i harekeledi; böylece hemzeye döndü; çünkü elif, zayıf bir harftir, mahreci geniştir, harekeyi taşımaz; onu harekelemek zorunda kaldıklarında, ona en yakın harflerle onu harekelerler. Ve denilir: Beyazlık atın kuyruğunun ucunda olursa o **أشعل**’dır; kuyruğun ortasında olursa o **أصبغ**’dır; göğsünde olursa o **أدعم**’dır; **تحجيل** dizlerine ulaşırsa o **مجبب**’dir; ellerinde olursa o **مقفز**’dir. **الأصمعي** dedi: Beyazlık, hangi renk olursa olsun kuyruğa karışırsa, işte o **الشعلة**’dir; at **أشعل**’dır; **الشعل**’i açıkça taşıyan. Başkası dedi: **شعيل** ve **شاعل**; o **شعلاء**’dır. Ve **شعل** onda, **منع** gibi, **يشعل**، **شعلا**: derinleştirdi (iyice ilerledi). Ve **شعل** ateşi odun içinde, onu **يشعلها**، **شعلا**: Ebû Zeyd bunu câiz gördü; yani onu alevlendirdi; **شعلها** gibi, **تشعيلا**; ve **أشعلها**; böylece **فاشتعلت** ve **تشعلت**: alevlendi ve tutuştu. **اللحياني** dedi: **اشتعلت النار**: odun içinde harlandı. Bir defa da dedi: **نار مشعلة**: alevli, yanar (tutuşmuş), kor hâlinde.

Ve **الشعلة**: (ötre ile) odunun içinde onun tutuştuğu şey. Ve **الشعلة** ayrıca: ateşin alevi. **الأزهري** dedi: O, **الجذوة**’ye benzer; o, içinde ateşin tutuşturulduğu bir parça odun parçasıdır. Yine **القبس** ve **الشهاب** da böyledir. Çoğulu: **ككتب**; nüshalarda böyle; doğrusu: ötre sonra fetha ile; **الشعلول** gibi, (o da) ötre ile; o, ateşin alevidir.

Ve **شعلة**: lamsız: Kays b. Sibâ‘ın atı; sürati sebebiyle ateşin tutuşturulmasına benzetme üzere. Ve **الشعيلة**، **سكينة** gibi; birincisinin vezni **بصحيفة** üzeredir; çünkü **السكينة** bazen **سكينة** ile (kesra ile, sonra kesralı kâfın şeddelenmesiyle) karışabilir: fitillerdeki tutuşturulmuş ateş; yahut o, yağ ile ıslatılmış fitildir; içinde onunla aydınlanılan bir ateş vardır; ancak ona böyle denilmez; ancak ateşle tutuştuğu zaman (denilir). Çoğulu: **شعيل**; doğrusu: **شعل**; iki ötre ile; **صحيفة** ve **صحف** gibi; **العباب** ve **التهذيب**’in nassı böyledir. Lebîd dedi:
  Ey kardeş, görür müsün bir parıltıyı, zayıfça esip durdu;
  Fitiller içinde **الشعيلة**’nin kandili gibi.
Ve Ömer b. Abdülazîz hadîsinde: Meclis arkadaşlarıyla gece sohbeti ederdi; derken kandil neredeyse sönüyordu; kalktı ve **الشعيلة**’yi düzeltti; ve dedi: “Ben Ömer iken kalktım; ben Ömer iken oturdum.” Ve **المشعل**، **مقعد** gibi: kandil. Ve **المشعل**، **منبر** gibi: süzgeç; ikisinin çoğulu **مشاعل**. Ve **المشعل** ayrıca: bedevîlerin derilerden yaptıkları bir şey; bazılarını bazılarına dikerler; **النطع** gibi; onun dört ayağı vardır; o deriler o ayaklara bağlanır da havuz gibi olur; içinde nebîz yapılır; çünkü onların **حباب**’ları yoktur; **المشعال** gibi; çoğulu **المشاعل**. Dedi ki:
  Küpü ve bir **مشعال**’ı unuttu; o, (bunu) yeterli görür.
Ve Zû’r-Rumme dedi:
  Namaz vakitlerini kasten zayi ettiler;
  Ve **المشاعل** ve **الجرارا** ile antlaştılar.
Ve hadîste: Hayber günü **المشاعل**’ı yardı. Dedi ki: Onlar, içinde nebîz yaptıkları tulumlardı. Ve bazı bir a‘râbîden: Kâbe’nin örtülerine tutunmuş, dua ederken bulundu; ve diyordu: “Allah’ım, beni Ebû Hârice’nin ölümüyle öldür.” Denildi: “Ebû Hârice nasıl öldü?” Dedi: “**بذجا** yedi, **مشعلا** içti, güneş altında uyudu; böylece Allah’a tok, suya kanmış, ısınmış olarak kavuştu.” Mecazdan: **أشعل** develerini katranla: onu onların üzerine çoğalttı; ve onları **الهناء** ile kapladı; uyuzlu devenin bedeninin diğer yerleri değil de yalnız uyuzdan olan yarayı uzun süre delmedi. Mecazdan: **أشعل** atları baskında: onları yaydı (saçtı). Dedi ki:
  Atlar, yükselen bir alev içinde **مشعلة**;
  Sanki onlar çekirge yahut arı beyleridir.
Ve **أشعل الإبل**: onları ayırdı; **اللحياني**’den. Ve **أشعلت الغارة**: dağıldı. Ve **الغارة المشعلة**: yayılmış, dağılmış olan. Ve denilir: **كتيبة مشعلة** (aynın kesrası ile): yayıldığı zaman. Cerîr, bir adama hitap ederek dedi; İbn Berrî dedi: Doğrusu onun **الأخطل**’a ait olmasıdır:
  **مشعلة** sürüleri gördüm; sanki onlar,
  Şemâm ve Kûrâ’da birbirini kapıp götüren kuşlardır.
Ve **أشعل السقي**: suyu çoğalttı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **أشعلت القربة** (Ebû’l-Mizâde): suyu dağınık olarak aktı; İbn Abbâd’dan. Ve **أشعلت الطعنة**: kanı dağınık olarak çıktı; yine ondan. Ve **أشعلت العين**: gözyaşı çoğaldı; **العباب**’da: onun gözyaşları.

Mecazdan: **جراد مشعل**، **محسن** gibi: yani çok, yayılmış, dağılmış; yayıldığı ve her yöne aktığı zaman. Denilir: **جاء جيش كالجراد المشعل**. Bu, **الأزهري** ve **الصاغاني**’nin ضبط ettiği şeydir; **الزمخشري** onu **محسن** ve **مكرم** gibi ضبط etti. **الفراء** dedi: **رجل شعل**: yani hafif, kıvılcımlı; **معل** da onun gibidir. Dedi ki:
  **غلام شعل**’ın sevkinden (dolayı) lahn eder;
  Kalktı da **معل**’ın gidişine seslendi.
Ve bununla, “Teebbete Şerran” lakaplı Câbir b. Süfyân lakaplandı. Kays b. Huveylid es-Sâhilî dedi:
  Bana, öldürüleyim diye bir **شعل** emreder;
  Ben de **شعل**’a dedim: Ne kötü şefaatçisin sen!

Ve **بنو شعل**، **زفر** gibi: Temîm’den bir batın. Ve **اشعال** onun başı, **اشعيلالا**: saçı kabardı. Ve denilir: **ذهبوا شعاليل بقردحمة**: yani dağınık olarak; **شعارير** gibi. Ebû Vecze dedi:

  Nihayet ondan öncüleri yaklaştığında,
  Ve iki yan kıvrımında, gam için **شعاليل** (vardı).
Ve **رجل شاعل**: yani **إشعال** sahibi; **تامر** ve **لابن** gibi; onun fiili yoktur. Amr b. el-İtnâbe dedi:
  Ne korkaklardır ne de meyledenler;
  Savaş tutuştuğu zaman, **الشاعل** ile **أشعلوا**.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **المشعلة**: ateşin tutuşturulduğu yer. Ve **اشتعل** öfkeyle: coştu; mesel üzere; ve ben onu **أشعلته**. Ve **اشتعل الشيب في الرأس**: mesel üzere tutuştu; aslı ateşin **اشتعال**’ındandır. Ve onun sözüne: **الرأس**’a, sakalın kılı girdi; çünkü onun hepsi baştandır. Ve onların sözü: “Falan, **كالحريق المشعل** (aynın fethası ile) gibi geldi”; çünkü o, odun içinde ateşi **أشعل**’dendir; yani onu tutuşturdu. İbn Berrî, Cerîr’den şu beyti inşâd etti:
  Hizmetçiler sıkıştığında ve (öfke) kızıştığında sor;
  **كالحريق المشعل** gibi tutuşturulan bir savaş.
Ve **أشعلت** onun topluluğunu: onu ayırdığın zaman. Ebû Vecze dedi:
  Sonra o zamandan sonra bir ayrılmış olarak geri döndü;
  Ve velîmi, her **مشعل**’dan uzaklıkla **أشعل** oldu.
Ve **الشعلول** (ötre ile): insanlardan bir fırka; ve başkaları (da). Ve **شعلان**: bir yer; İbn Düreyd’den; ve bir adam adı. İbn Abbâd dedi: **الشعيل**، **أمير** gibi: yıldızlara benzer bir şey; tencerenin alt tarafında olur; ayrıca **الحراق**. Ve **اشعل** at, **اشعلالا**: **أشعل** oldu. Ve **مشعل**، **منبر** gibi: Ezd’den Selâmân b. Müferric oğullarına ait bir vadi; **المفضليات**’te böyle.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَعَلَتِ النَّارُ
1 شَعَلَتِ النَّارُ ذ : see 8. ― -b2- [Hence,] شَعَلَتِ الخَيْلُ فِى الغَارَةِ (assumed tropical:) [The horsemen became spread or dispersed, or spread or dispersed themselves, in the hostile, or predatory, incursion]; quasi-pass. of أَشْعَلْتُهَا. (Ham p. 715.) ― -b3- And شَعَلَ فِيهِ, aor. شَعَلَ , (K,) inf. n. شَعْلٌ, (TA,) (assumed tropical:) He went far in it; (K;) namely, an affair. (TK.) -A2- شَعَلَ النَّارَ: ― -b2- and الحَرْبَ: see 4. -A3- شَعِلَ, aor. شَعَلَ , (K,) inf. n. شَعَلٌ, (TA,) He (a horse) had the whiteness termed شَعَلٌ and شُعْلَةٌ [expl. below]; (K;) as also ↓ اشعالّ, (Mgh, K, TA,) which occurs in poetry with the ا made movent, i. e. ↓ اِشْعَأَلَّ, inf. n. اِشْعِيلَالٌ; (TA; [in my copy of the Mgh written اِشْعِلَال;]) or ↓ اشعلّ, (S,) or this last also, (TA,) inf. n. اِشعِلَالٌ. (S, TA.) Among the faults in the “ Khizلnet el-Fik-h ” is ↓ الاـِشْعَالُ, [expl. as meaning The having] a whiteness of the أَشْفَار [or edges of the eyelids]. (Mgh.)

شعّل النَّارَ
2 شعّل النَّارَ ذ : see what next follows.

اشعل النَّارَ
4 اشعل النَّارَ ذ ; (AZ, S, O, Msb, K;) and ↓ شَعَلَهَا, (AZ, O, Msb, K,) aor. شَعَلَ , inf. n. شَعْلٌ; (TA;) and [in an intensive sense] ↓ شعّلها, (K,) inf. n. تَشْعِيلٌ; (TA;) He kindled the fire; or made it to burn up, burn brightly or fiercely, blaze, or flame; syn. أَضْرَمَهَا, (S, O, TA,) or أَوْقَدَهَا, (Msb, by implication,) or أَلْهَيَهَا; (K, TA;) فِى الحَطَبِ [in the firewood]. (S, O, TA.) ― -b2- [Hence,] one says also, أَشْعَلْتُ الحَرْبَ (assumed tropical:) [I kindled war, or the war; or made it to burn fiercely, or to rage]; and ↓ شَعَلْتُهَا; mentioned by Abu-l-'Alà. (Ham p. 715.) 'Amr Ibn-El-Itnلbeh says,
لَيْسُوا بِأَنْكَاسٍ وَلَا مِيلٍ اـِذَا
↓ مَا الحَرْبُ شُبَّتْ أَشْعَلُوا بِالشَّاعِلِ
(S, O, and Ham ubi suprà,) (assumed tropical:) They are not persons in whom is no good, nor such as are not firm on their horses: [when war is kindled,] they make to burn fiercely, and excite, that which is slightly burning: such may be the meaning; for it may be that the ب in بالشاعل is pleonastically inserted, and الشاعل may mean as above: or بالشاعل may mean by him who makes it to burn fiercely, [as is implied in the S and O,] or by that which does so. (Ham.) ― -b3- And أَشْعَلْتُهُ غَضَبًا (O, TA, and Ham p. 194) (tropical:) I excited him, or inflamed him, with anger. (TA.) ― -b4- And اشعل اـِبِلَهُ بِالقَطِرَانِ (assumed tropical:) He smeared his camels much with tar; (S, O, K, TA;) [which has a burning effect;] smearing them generally, and not merely the scattered scabs exclusively of the other parts of the body. (TA.) ― -b5- And اشعل الخَيْلَ فِى الغَارَةِ (tropical:) He spread, or dispersed, the horsemen in the hostile, or predatory, incursion: (O, K, TA:) and [in like manner] one says اشعلوا الغَارَةَ (assumed tropical:) [They spread, or dispersed, themselves, or their horsemen, in the hostile, or predatory, incursion]. (S and K in art. شعو.) And أَشْعَلْتُ جَمْعَهُمْ (assumed tropical:) I dispersed or scattered, their congregation. (O, TA.) And اشعل الاـِبِلَ (assumed tropical:) He dispersed the camels. (Lh, K, (TA.) ― -b6- And اشعل السَّقْىَ (assumed tropical:) He made [the water-ing or] the water [of the irrigation] abundant. (IAar, K, TA.) -A2- أَشْعَلَتِ الغَارَةُ (assumed tropical:) The horsemen making a hostile, or predatory, incursion became dispersed, or dispersed themselves. (S, K.) ― -b2- اشعلت الطَّعْنَةُ (assumed tropical:) The spear-wound, or the like, emitted its blood in a scattered state. (Ibn-'Abbلd, O, K.) And اشعلت القِرْبَةُ, and المَزَادَةُ, (assumed tropical:) The water-skin, and the leathern water-bag, shed its water in a scattered state. (S, K.) And اشعلت العَيْنُ (assumed tropical:) The eye shed its tears copiously. (O, K.) ― -b3- See also 1, last sentence.

5 تَشَعَّلَ see what next follows.

اشتعلت النَّارُ
8 اشتعلت النَّارُ ذ ; (Lh, S, O, Msb, K, TA;) and ↓ شَعَلَت, aor. شَعَلَ ; (Msb;) and [in an intensive sense] ↓ تشعّلت; (K, TA;) The fire became kindled; or it burned up, burned brightly or fiercely, blazed, or flamed; syn. تَأَجَّجَت, (Lh, TA,) or اِضْطَرَمَت, (S, O, TA,) or تَوَقَّدَت, (Msb,) and اِلْتَهَبَت; (K, * TA;) فِى الحَطَبِ [in the firewood]. (Lh, TA.) ― -b2- Hence, اِشْتَعَلَ غَضَبًا (tropical:) He became excited, or inflamed, with anger: (TA:) or he became filled with wrath. (Msb.) ― -b3- Hence also, اشتعل الشَّيْبُ فِى الرَّأْسِ (tropical:) Whiteness of the hair became glistening in the head; including the hair of the beard. (TA.) And اشتعل الرَّأْسَ شَيْبًا [in the Kur xix. 3, expl. in art. شيب]. (S, Msb.)

9 اـِشْعَلَّ see 1.

11 اـِشْعَاْلَّ see 1. ― -b2- اشعالّ رَأْسُهُ, (O, K,) inf. n. اِشْعِيلَالٌ, (TA,) His hair became separated, or loosened, and ruffled, or bristling up. (O, K.)

اِشْعَأَلَّ
Q. Q. 4 اِشْعَأَلَّ ذ : see 1.

شَعْلٌ
شَعْلٌ ذ (assumed tropical:) A man light, agile, or active, and clever, ingenious, acute, or sharp: (O, K:) and so مَعْلٌ. (O, TA.)

شَعَلٌ
شَعَلٌ ذ [inf. n. of شَعِلَ (q. v.)] and ↓ شُعْلَةٌ [properly a subst. as distinguished from an inf. n.] (assumed tropical:) A whiteness in the tail of a horse, and the forelock, and the قَذَال [or place where the عِذَار, i. e. each of the two cheek-straps of the headstall, is tied, behind the forelock]: (K:) or in some part of the forelock; or, as some say, in a side thereof: and sometimes in the قذال: but mostly in the tail: (TA:) or the former signifies a whiteness in the extremity of the tail of a horse: or, accord. to Lth, a whiteness in the forelock and the tail: or, as some say, in the head and the forelock: [or the quality of having such whiteness: for it is added that] the subst. [app. signifying such whiteness itself] is ↓ شُعْلَةٌ: (Mgh:) or the former, a whiteness in the side of the tail: [or,] accord. to As, ↓ شُعْلَةٌ is a term applied to a whiteness of the tail when it intermixes with any other colour; and the horse is said to be بَيِّنُ الشَّعَلِ [i. e. one that exhibits the quality of having such whiteness]. (S.)

شُعْلَةٌ
شُعْلَةٌ ذ A firebrand; a piece of wood in which fire is kindled; (Az, K, * TA;) like جِذْوَةٌ and قَيَسٌ and شِهَابٌ: (Az, TA:) [this is what is meant by its being said that] what is termed شُعْلَةٌ مِنْ نَارٍ [the only indication of the meaning in the S and O] is well known: (Msb:) pl. شُعَلٌ; (S, O, TA;) erroneously said in the K to be like كُتُبٌ. (TA.) [Hence,] one says, فُلَانٌ شُعْلَةُ نَارٍ (assumed tropical:) [Such a one is a firebrand]. (Er-Rلghib, TA voce ذَكَآءٌ, q. v.) ― -b2- And [A lighted wick: so in the present day: (see also شَعِيلَةٌ:) or] the burnt [or lighted] extremity of a wick. (S voce قِرَاطٌ. [And the same meaning is intended there in the K; and also in the TA voce جِذْوَةٌ.]) ― -b3- And The flame of fire; as also ↓ شُعْلُولٌ. (K, * TA. [In the CK شُعُول; as though it were a second pl. of شُعْلَةٌ.]) ― -b4- And شُعْلَةُ, (O, K, TA,) without ال, (K, TA,) is the name of A mare of Keys Ibn-Sebلa; (O, K, TA;) likened to the kindling of fire, because of her swiftness. (TA.) ― -b5- See also شَعَلٌ, in three places.

شُعْلُولٌ
شُعْلُولٌ ذ : see the next preceding paragraph. -A2- Also A party, division, sect, or distinct body or class, of men &c. (TA.) [See شَعَالِيلُ, below.]

شَعِيلٌ
شَعِيلٌ ذ The like of stars, at the bottom of a cooking-pot; and in tinder, or burnt rag into which fire has fallen. (Ibn-'Abbلd, O, TA.) ― -b2- See the next paragraph. ― -b3- And see also أَشْعَلُ.

شَعِيلَةٌ
شَعِيلَةٌ ذ [A lighted wick; i. e.] a wick in which is fire; (S, O, K;) a wick soaked with oil or grease, in which is fire, used for giving light, and not thus called unless kindled with fire: (TA: [see also شُعْلَةٌ:]) or the fire that is kindled in a wick: (K:) pl. شُعُلٌ, like as صُحُفٌ is pl. of صَحِيفَةٌ; (T, S, O, TA;) in the K erroneously said to be ↓ شَعِيلٌ [which, however, may be correct as a coll. gen. n.]. (TA.)

شَعَالِيلُ
شَعَالِيلُ ذ [a pl., of which the sing. is app. شُعْلُولٌ, q. v.; Things, and persons, scattered, or dispersed]. Aboo-Wejzeh says,
حَتَّى اـِذَا مَا دَنَتْ مِنْهُ سَوَابِقُهَا
وَلِلُّغَامِ بِعِطْفَيْهِ شَعَالِيلُ
[Until, or until when, those of them that outstripped approached him, and there were scattered portions of foam upon his two sides]. (TA.) And one says, ذَهَبُوا شَعَالِيلَ, (S, O, K,) like شَعَارِيرَ, i. e., (S, O,) [They went away] in a state of dispersion; (K;) [or] they dispersed themselves, or became dispersed. (S, O.)

شَاعِلٌ
شَاعِلٌ ذ as used in a verse cited above (see 4) [may be the part. n. of the intrans. verb in the phrase شَعَلَتِ النَّارُ, and thus] may mean [Burning &c.; or] slightly burning: (Ham p. 715:) [or] it signifies ذُو اـِشْعَالٍ [having the quality of kindling, &c.; being said to be a possessive epithet], (S, O, K,) like تَامِرٌ and لَابِنٌ, having no verb: (S, O: [but see 4, first sentence:]) or it may be for ذُو شَعْلٍ, meaning مُشْعِلٌ. (Ham ubi suprà. [See, again, 4.]) ― -b2- See also the next paragraph.

أَشْعَلُ
أَشْعَلُ ذ A horse having the whiteness termed شُعْلَةٌ (As, S, Mgh, O, K) or شَعَلٌ [q. v.]; (Mgh, K;) as also ↓ شَعِيلٌ and ↓ شَاعِلٌ: (O, K:) fem. of the first شَعْلَآءُ. (S, K.) ― -b2- And غُرَّةٌ شَعْلَآءُ [A blaze on a horse's forehead or face] taking in, i. e. including, one of the eyes. (Mgh, TA.)

مَشْعَلٌ
مَشْعَلٌ ذ A [lamp of the kind called] قِنْدِيلِ [q. v.]. (K.) ― -b2- See also مَشْعَلَةٌ.

مُشْعَلٌ
مُشْعَلٌ ذ [pass. part. n. of 4, q. v.]. One says نَارٌ مُشْعَلَةٌ [A fire kindled, &c.; or] burning up, burning brightly or fiercely, blazing, or flaming. (Lh, TA.) And جَآءَ فُلاَنٌ كَالحَرِيقِ المُشْعَلِ i. e. [Such a one came like the fire that is] kindled, &c. (S, O.) See also the next paragraph.

جَرَادٌ مُشعِلٌ
جَرَادٌ مُشعِلٌ ذ (tropical:) Locusts that are numerous, (K, TA,) spreading, (S, O,) in a state of dispersion, (K,) running in every direction. (S, O.) One says, (S, O, TA,) of an army, (TA,) جَاؤُوا كَالجَرَادِ المُشْعِلِ (S, O, TA) (tropical:) They came [like locusts numerous and spreading, &c.,] coming forth from every direction: thus the last word is written accord. to Az [and J] and Sgh; and thus, and also ↓ المُشْعَلِ, accord. to Z. (TA.) And كَتِيبَةٌ مُشْعِلَةٌ (assumed tropical:) [A military force] spreading, or in a state of dispersion. (S, O.)

مِشْعَلٌ
مِشْعَلٌ ذ A certain thing, (S, O, K,) used by the Arabs of the desert, (S, O,) made of skins (S, O, K) sewed together, like the نِطَع [q. v.], (S, O,) having four legs (S, O, K) of wood, to which it is bound, so that it becomes like the wateringtrough; (S, O;) [the beverage called] نَبِيذ is prepared in it, (S, O, K,) because [generally] they have not jars: (S, O:) also called ↓ مِشْعَالٌ: (O, K:) pl. مَشَاعِلُ. (S, O.) شَرِبَ مِشْعَلًا occurs in a trad. [as meaning He drank the quantity that filled a مِشْعَل of نَبِيذ]. (O.) ― -b2- Also i. q. مِصْفَاةٌ [A clarifier, or strainer, for wine &c.]: (O, K:) pl. as above. (TA.)

مَشعَلَةٌ
مَشعَلَةٌ ذ A particular sort of large support for a light: (KL:) [i. e. a sort of cresset, consisting of a staff with a cylindrical frame of iron at the top which is filled with flaming pine-wood or the like or tarred rags, or, as is sometimes the case, having two, three, four, or five, of these receptacles for fire: it is borne before travellers and others at night; and is thus called in the present day, and also, more commonly, ↓ مَشْعَل: (two cressets of the sort thus called are figured in my “ Modern Egyptians, ” ch. vi.: see also مَشَاعِلِىٌّ, below:)] the place in which fire is kindled: (TA: [a loose explanation, meaning a cresset:]) what is thus called is the thing of which the pl. is مَشَاعِلُ: (S, O:) [accord. to El-Wلhidee, it is ↓ مِشْعَلَةٌ; for he says that] المشعلة with kesr to the م means the instrument in which fire is carried: and مَشْعلة [thus, with a fet-hah over the نار,] means fire kindled; or made to burn up, burn brightly or fiercely, blaze, or flame; syn. موقدة موقدة. (W p. 51.)

مِشْعَلَةٌ
مِشْعَلَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مِشْعَالٌ
مِشْعَالٌ ذ : see مِشْعَلٌ.

مَشَاعِلِىٌّ
[ مَشَاعِلِىٌّ ذ , a rel. n. formed from مَشَاعِلُ pl. of مَشْعَلَةٌ, is a n. un. of which the coll. gen. n. is مَشَاعِلِيَّةٌ, and signifies A bearer of the cresset called مَشْعَلَة: hence applied also to a nightman: and hence, to a cleanser of wells: a scavenger; or remover of offal and the like: and to an executioner. (See De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., i. 201 - 203; and Quatremère's “ Hist. des Sultans Mamlouks, ” sec. part, 4 and 5.)]

##### Türkçe

**شَعَلَتِ النَّارُ**
1 **شَعَلَتِ النَّارُ** ذ : 8’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **شَعَلَتِ الخَيْلُ فِى الغَارَةِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [Atlılar düşmanca yahut yağmacı akında yayıldılar yahut dağıldılar; yahut kendileri yayıldılar yahut dağıldılar]; **أَشْعَلْتُهَا**’nın yarı-edilgeni. (Ham s. 715.) ― -b3- Ve **شَعَلَ فِيهِ**, muzârîsi **شَعَلَ**, (K,) mastarı **شَعْلٌ**, (TA,) (mecaz olduğu varsayılarak:) Onda uzağa gitti; (K;) yani bir işte. (TK.) -A2- **شَعَلَ النَّارَ**: ― -b2- ve **الحَرْبَ**: 4’e bak. -A3- **شَعِلَ**, muzârîsi **شَعَلَ**, (K,) mastarı **شَعَلٌ**, (TA,) O (bir at) aşağıda açıklanan **شَعَلٌ** ve **شُعْلَةٌ** diye adlandırılan beyazlığa sahip oldu; (K;) bunun gibi ayrıca ↓ **اشعالّ**, (Mgh, K, TA,) ki şiirde **ا** harekeli kılınmış olarak, yani ↓ **اِشْعَأَلَّ** şeklinde vârid olur; mastarı **اِشْعِيلَالٌ**; (TA; [Mgh nüshamda **اِشْعِلَال** yazılıdır;]) yahut ↓ **اشعلّ**, (S,) yahut bu sonuncusu da, (TA,) mastarı **اِشعِلَالٌ**. (S, TA.) “Khizلnet el-Fik-h”teki kusurlardan biri ↓ **الاـِشْعَالُ**’dır; [**أَشْفَار**ın (yahut gözkapaklarının kenarlarının) beyazlığa sahip olması anlamında açıklanmıştır]. (Mgh.)

**شعّل النَّارَ**
2 **شعّل النَّارَ** ذ : hemen sonra gelen şeye bak.

**اشعل النَّارَ**
4 **اشعل النَّارَ** ذ ; (AZ, S, O, Msb, K;) ve ↓ **شَعَلَهَا**, (AZ, O, Msb, K,) muzârîsi **شَعَلَ**, mastarı **شَعْلٌ**; (TA;) ve [şiddetli anlamda] ↓ **شعّلها**, (K,) mastarı **تَشْعِيلٌ**; (TA;) O ateşi yaktı; yahut onu yanıp tüketir, parlak yahut şiddetli yanar, alevlenir yahut tutuşur kıldı; eşanlamlısı **أَضْرَمَهَا**, (S, O, TA,) yahut (Msb’de delâlet yoluyla) **أَوْقَدَهَا**, yahut **أَلْهَيَهَا**; (K, TA;) **فِى الحَطَبِ** [odunda]. (S, O, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] ayrıca şöyle denir: **أَشْعَلْتُ الحَرْبَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [Savaşı yaktım; yahut onu şiddetle yandırdım yahut kızıştırdım]; ve ↓ **شَعَلْتُهَا**; Ebû’l-‘Alâ tarafından zikredilmiştir. (Ham s. 715.) ‘Amr İbn-El-Itnلbeh der ki,
لَيْسُوا بِأَنْكَاسٍ وَلَا مِيلٍ اـِذَا
↓ مَا الحَرْبُ شُبَّتْ أَشْعَلُوا بِالشَّاعِلِ
(S, O, ve Ham, yukarıda geçen yerde,) (mecaz olduğu varsayılarak:) Onlar hayırsız kimseler değildirler ve atları üzerinde sağlam olmayanlar da değildirler: [savaş tutuşturulduğunda,] hafifçe yanan şeyi şiddetle yandırırlar ve kışkırtırlar: anlam böyle olabilir; çünkü **ب**’nin **بالشاعل** içinde fazladan sokulmuş olması ve **الشاعل**’in yukarıdaki gibi anlaması mümkündür: yahut **بالشاعل**, onu şiddetle yandıran kimse vasıtasıyla anlamına gelebilir [S ve O’da ima edildiği üzere], yahut bunu yapan şey vasıtasıyla. (Ham.) ― -b3- Ve **أَشْعَلْتُهُ غَضَبًا** (O, TA, ve Ham s. 194) (mecaz:) Onu öfkeyle tahrik ettim yahut alevlendirdim. (TA.) ― -b4- Ve **اشعل اـِبِلَهُ بِالقَطِرَانِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) O, develerini katranla çokça sıvadı; (S, O, K, TA;) [ki yakıcı bir etkisi vardır;] onları genel olarak sıvamak; bedenin diğer kısımlarını dışarıda bırakıp yalnız dağınık kabukları değil. (TA.) ― -b5- Ve **اشعل الخَيْلَ فِى الغَارَةِ** (mecaz:) O, düşmanca yahut yağmacı akında atlıları yaydı yahut dağıttı: (O, K, TA:) ve [aynı şekilde] şöyle denir: **اشعلوا الغَارَةَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [Düşmanca yahut yağmacı akında kendileri yayıldılar yahut dağıldılar; yahut atlılarını yaydılar yahut dağıttılar]. (S ve K, madde **شعو**’da.) Ve **أَشْعَلْتُ جَمْعَهُمْ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Onların cemaatini dağıttım yahut saçtım. (O, TA.) Ve **اشعل الاـِبِلَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) O, develeri dağıttı. (Lh, K, (TA.) ― -b6- Ve **اشعل السَّقْىَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) O, [sulama yahut] sulama suyunu bol kıldı. (IAar, K, TA.) -A2- **أَشْعَلَتِ الغَارَةُ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Düşmanca yahut yağmacı akın yapan atlılar dağıldılar yahut kendileri dağıldılar. (S, K.) ― -b2- **اشعلت الطَّعْنَةُ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Mızrak yarası yahut benzeri, kanını dağınık bir halde akıttı. (Ibn-‘Abbلd, O, K.) Ve **اشعلت القِرْبَةُ**, ve **المَزَادَةُ**, (mecaz olduğu varsayılarak:) Su tulumu ve deriden su torbası, suyunu dağınık bir halde döktü. (S, K.) Ve **اشعلت العَيْنُ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Göz, yaşlarını bolca döktü. (O, K.) ― -b3- 1’in son cümlesine de bak.

5 **تَشَعَّلَ** hemen sonra gelen şeye bak.

**اشتعلت النَّارُ**
8 **اشتعلت النَّارُ** ذ ; (Lh, S, O, Msb, K, TA;) ve ↓ **شَعَلَت**, muzârîsi **شَعَلَ**; (Msb;) ve [şiddetli anlamda] ↓ **تشعّلت**; (K, TA;) Ateş tutuştu; yahut yanıp tüketti, parlak yahut şiddetli yandı, alevlendi yahut tutuştu; eşanlamlısı **تَأَجَّجَت**, (Lh, TA,) yahut **اِضْطَرَمَت**, (S, O, TA,) yahut **تَوَقَّدَت**, (Msb,) ve **اِلْتَهَبَت**; (K, * TA;) **فِى الحَطَبِ** [odunda]. (Lh, TA.) ― -b2- Bundan dolayı, **اِشْتَعَلَ غَضَبًا** (mecaz:) O, öfkeyle tahrik oldu yahut alevlendi: (TA:) yahut hiddetle doldu. (Msb.) ― -b3- Bundan dolayı ayrıca, **اشتعل الشَّيْبُ فِى الرَّأْسِ** (mecaz:) Saçın beyazlığı başta parıldar oldu; sakalın saçını da içine alarak. (TA.) Ve **اشتعل الرَّأْسَ شَيْبًا** [Kur’ân xix. 3’te; **شيب** maddesinde açıklanmıştır]. (S, Msb.)

9 **اـِشْعَلَّ** 1’e bak.

11 **اـِشْعَاْلَّ** 1’e bak. ― -b2- **اشعالّ رَأْسُهُ**, (O, K,) mastarı **اِشْعِيلَالٌ**, (TA,) Onun saçı ayrıldı yahut gevşedi ve kabardı yahut dikleşti. (O, K.)

**اِشْعَأَلَّ**
Q. Q. 4 **اِشْعَأَلَّ** ذ : 1’e bak.

**شَعْلٌ**
**شَعْلٌ** ذ (mecaz olduğu varsayılarak:) Hafif, çevik yahut faal, ve zeki, maharetli, keskin anlayışlı yahut sivri bir adam: (O, K:) ve bunun gibi **مَعْلٌ**. (O, TA.)

**شَعَلٌ**
**شَعَلٌ** ذ [**شَعِلَ**’in (bk. o) mastarı] ve ↓ **شُعْلَةٌ** [aslında mastardan ayırt edilen bir isim] (mecaz olduğu varsayılarak:) Bir atın kuyruğunda, perçeminde ve **قَذَال**ında [yahut **عِذَار**ın, yani başlığın iki yan kayışından her birinin, perçemin arkasında bağlandığı yerde] bulunan bir beyazlık: (K:) yahut perçemin bir kısmında; yahut bazılarına göre onun bir yanında: ve bazen **قذال**da: fakat çoğunlukla kuyrukta: (TA:) yahut birincisi, bir atın kuyruğunun ucunda bir beyazlık demektir: yahut Lth’ye göre, perçemde ve kuyrukta bir beyazlık: yahut bazılarına göre, başta ve perçemde: [yahut böyle bir beyazlığa sahip olma niteliği; çünkü eklenmiştir ki] isim [görünüşe göre böyle beyazlığın kendisini ifade eder] ↓ **شُعْلَةٌ**’dır: (Mgh:) yahut birincisi, kuyruğun yanında bir beyazlık: [yahut,] As’a göre, ↓ **شُعْلَةٌ**, başka herhangi bir renkle karıştığında kuyruğun beyazlığına uygulanan bir terimdir; ve at için **بَيِّنُ الشَّعَلِ** denir [yani böyle beyazlığa sahip olma niteliğini açıkça gösteren]. (S.)

**شُعْلَةٌ**
**شُعْلَةٌ** ذ Bir ateş parçası; içinde ateş yakılan bir odun parçası; (Az, K, * TA;) **جِذْوَةٌ** ve **قَيَسٌ** ve **شِهَابٌ** gibidir: (Az, TA:) [bununla kastedilen şudur ki] **شُعْلَةٌ مِنْ نَارٍ** diye adlandırılan şey [S ve O’daki anlamın tek işareti] iyi bilinir: (Msb:) çoğulu **شُعَلٌ**; (S, O, TA;) K’da yanlış olarak **كُتُبٌ** gibi olduğu söylenmiştir. (TA.) [Bundan dolayı,] şöyle denir: **فُلَانٌ شُعْلَةُ نَارٍ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [Falanca bir ateş parçasıdır]. (Er-Rلghib, TA, **ذَكَآءٌ** maddesinde, bk. o.) ― -b2- Ve [yakılmış fitil: günümüzde böyledir: (ayrıca **شَعِيلَةٌ**’ye de bak:) yahut] bir fitilin yanmış [yahut yanık] ucu. (S, **قِرَاطٌ** maddesinde. [Ve aynı anlam orada K’da da kastedilmiştir; ayrıca TA’da **جِذْوَةٌ** maddesinde de.]) ― -b3- Ve ateşin alevi; bunun gibi ayrıca ↓ **شُعْلُولٌ**. (K, * TA. [CK’da **شُعُول**; sanki **شُعْلَةٌ**’nin ikinci bir çoğuluymuş gibi.]) ― -b4- Ve **شُعْلَةُ**, (O, K, TA,) **ال** olmaksızın, (K, TA,) Keys İbn-Sebلa’nın bir kısrağının adıdır; (O, K, TA;) sürati sebebiyle ateşin tutuşmasına benzetilmiştir. (TA.) ― -b5- Üç yerde **شَعَلٌ**’e de bak.

**شُعْلُولٌ**
**شُعْلُولٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak. -A2- Ayrıca insanların vb. bir taifesi, bölüğü, fırkası, yahut ayrı bir gövdesi veya sınıfı. (TA.) [Aşağıda **شَعَالِيلُ**’e bak.]

**شَعِيلٌ**
**شَعِيلٌ** ذ Bir tencerenin dibinde yıldızlar gibi olan şey; ve çırada, yahut ateşin düştüğü yanmış bez parçasında. (Ibn-‘Abbلd, O, TA.) ― -b2- Bir sonraki paragrafa bak. ― -b3- Ve ayrıca **أَشْعَلُ**’a da bak.

**شَعِيلَةٌ**
**شَعِيلَةٌ** ذ [Yakılmış fitil; yani] içinde ateş bulunan bir fitil; (S, O, K;) yağ yahut içyağı ile ıslatılmış, içinde ateş bulunan, aydınlatmak için kullanılan bir fitil; ateşle tutuşturulmadıkça böyle adlandırılmaz: (TA: [ayrıca **شُعْلَةٌ**’ye de bak:]) yahut fitilde yakılan ateş: (K:) çoğulu **شُعُلٌ**, tıpkı **صُحُفٌ**’un **صَحِيفَةٌ**’nin çoğulu olması gibi; (T, S, O, TA;) K’da yanlış olarak ↓ **شَعِيلٌ** olduğu söylenmiştir [ki bununla beraber cem‘î cins isim olarak doğru olabilir]. (TA.)

**شَعَالِيلُ**
**شَعَالِيلُ** ذ [bir çoğuldur; tekili görünüşe göre **شُعْلُولٌ**’dür, bk. o; Dağınık yahut dağılmış şeyler ve kişiler]. Ebû-Wejzeh der ki,
حَتَّى اـِذَا مَا دَنَتْ مِنْهُ سَوَابِقُهَا
وَلِلُّغَامِ بِعِطْفَيْهِ شَعَالِيلُ
[Ta ki, ondan öne geçenleri ona yaklaştığında; ve iki yanında köpüğün dağınık parçaları vardı]. (TA.) Ve şöyle denir: **ذَهَبُوا شَعَالِيلَ**, (S, O, K,) **شَعَارِيرَ** gibi, yani, (S, O,) [Dağınık bir halde] gittiler; (K;) [yahut] kendileri dağıldılar yahut dağılmış oldular. (S, O.)

**شَاعِلٌ**
**شَاعِلٌ** ذ yukarıda zikredilen bir beyitte (4’e bak) kullanıldığı üzere, [**شَعَلَتِ النَّارُ** ibaresindeki lâzım fiilin ism-i fâili olabilir ve böylece] [Yanan vb.; yahut] hafifçe yanan anlamına gelebilir: (Ham s. 715:) [yahut] **ذُو اـِشْعَالٍ**’ı ifade eder [tutuşturma vb. niteliğine sahip; izafet sıfatı denilerek], (S, O, K,) **تَامِرٌ** ve **لَابِنٌ** gibi, fiili olmayan: (S, O: [fakat 4’ün ilk cümlesine bak:]) yahut **ذُو شَعْلٍ** yerine olabilir; anlamı **مُشْعِلٌ**. (Ham, yukarıda geçen yerde. [Yine 4’e bak.]) ― -b2- Bir sonraki paragrafa da bak.

**أَشْعَلُ**
**أَشْعَلُ** ذ **شُعْلَةٌ** (As, S, Mgh, O, K) yahut **شَعَلٌ** [bk. o] diye adlandırılan beyazlığa sahip bir at; (Mgh, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **شَعِيلٌ** ve ↓ **شَاعِلٌ**: (O, K:) birincisinin müennesi **شَعْلَآءُ**. (S, K.) ― -b2- Ve **غُرَّةٌ شَعْلَآءُ** [bir atın alnında yahut yüzünde bir akıtma] gözlerden birini içine alan, yani kapsayan. (Mgh, TA.)

**مَشْعَلٌ**
**مَشْعَلٌ** ذ [**قِنْدِيلِ** denilen türden] bir lamba. (K.) ― -b2- **مَشْعَلَةٌ**’ye de bak.

**مُشْعَلٌ**
**مُشْعَلٌ** ذ [4’ün ism-i mef‘ûlü, bk. o]. Şöyle denir: **نَارٌ مُشْعَلَةٌ** [tutuşturulmuş vb. bir ateş; yahut] yanıp tüketen, parlak yahut şiddetli yanan, alevlenen yahut tutuşan. (Lh, TA.) Ve **جَآءَ فُلاَنٌ كَالحَرِيقِ المُشْعَلِ** yani [tutuşturulmuş vb. ateş gibi] falanca geldi. (S, O.) Bir sonraki paragrafa da bak.

**جَرَادٌ مُشعِلٌ**
**جَرَادٌ مُشعِلٌ** ذ (mecaz:) Çok olan çekirgeler, (K, TA,) yayılan, (S, O,) dağınık bir halde bulunan, (K,) her yöne koşan. (S, O.) Bir ordu hakkında, (S, O, TA,) (TA,) şöyle denir: **جَاؤُوا كَالجَرَادِ المُشْعِلِ** (S, O, TA) (mecaz:) Onlar [çok ve yayılan vb. çekirgeler gibi,] her yönden çıkarak geldiler: böylece son kelime Az’a [ve J’ye] ve Sgh’ye göre böyle yazılır; ve böyle, ayrıca ↓ **المُشْعَلِ** şeklinde de, Z’ye göre. (TA.) Ve **كَتِيبَةٌ مُشْعِلَةٌ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [Bir askerî birlik] yayılan, yahut dağınık bir halde. (S, O.)

**مِشْعَلٌ**
**مِشْعَلٌ** ذ Bedevî Arapların kullandığı, (S, O,) derilerden yapılmış (S, O, K) ve birbirine dikilmiş, **نِطَع** gibi, (S, O,) dört tahta ayağı (S, O, K) bulunan, ona bağlandığı için suluk teknesi gibi olan bir şeydir; (S, O;) içinde **نَبِيذ** hazırlanır, (S, O, K,) çünkü [genellikle] onların küpleri yoktur: (S, O:) ayrıca ↓ **مِشْعَالٌ** diye de adlandırılır: (O, K:) çoğulu **مَشَاعِلُ**. (S, O.) **شَرِبَ مِشْعَلًا** bir rivayette geçer [yani **نَبِيذ**den bir **مِشْعَل**i dolduran miktarı içti]. (O.) ― -b2- Ayrıca **مِصْفَاةٌ** ile aynı anlamdadır [şarap vb. için süzgeç]: (O, K:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.)

**مَشعَلَةٌ**
**مَشعَلَةٌ** ذ Işık için büyük bir dayanağın belirli bir türü: (KL:) [yani üstünde silindir biçimli demir bir çerçeve bulunan bir değnekten oluşan, içine alevli çam odunu vb. yahut katranlı bez parçaları doldurulan; bazen iki, üç, dört yahut beş ateş haznesi bulunan bir tür meşale ocağı; geceleyin yolcuların ve başkalarının önünde taşınır; günümüzde böyle adlandırılır ve ayrıca daha yaygın olarak ↓ **مَشْعَل** denir: (bu türden iki tanesi “Modern Egyptians”ımın vi. bölümünde resmedilmiştir: ayrıca aşağıda **مَشَاعِلِىٌّ**’ye de bak:)] ateşin yakıldığı yer: (TA: [gevşek bir açıklama; bir meşale ocağı demektir:]) böyle adlandırılan şey, çoğulu **مَشَاعِلُ** olan şeydir: (S, O:) [El-Wلhidee’ye göre, o ↓ **مِشْعَلَةٌ**’dir; çünkü o der ki] **المشعلة**’de **م** üzerine kesra, ateşin taşındığı alet demektir: ve **مَشْعلة** [böyle, **نار** üzerinde fetha ile] yakılmış ateş demektir; yahut yanıp tüketir, parlak yahut şiddetli yanar, alevlenir yahut tutuşur kılınmış; eşanlamlısı **موقدة موقدة**. (W s. 51.)

**مِشْعَلَةٌ**
**مِشْعَلَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**مِشْعَالٌ**
**مِشْعَالٌ** ذ : **مِشْعَلٌ**’e bak.

**مَشَاعِلِىٌّ**
[ **مَشَاعِلِىٌّ** ذ , **مَشَاعِلُ**’ün ( **مَشْعَلَةٌ**’nin çoğulu) nisbe ismidir; tekil isimdir; bunun cem‘î cins ismi **مَشَاعِلِيَّةٌ**’dir; ve **مَشْعَلَة** denilen meşale ocağını taşıyan kimse demektir: bundan dolayı gece bekçisine de uygulanır: ve bundan dolayı kuyu temizleyicisine de: bir süprüntücü; yahut leş vb. kaldıran kimse: ve cellâda da. (De Sacy’nin Chrest. Arabe’sine, 2. baskı, i. 201-203; ve Quatremère’in “Hist. des Sultans Mamlouks”una, 2. kısım, 4 ve 5’e bak.)]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَعَلَ
شَعَلَ A ( n. ac. شَعْل 1 ),
a.  Lit, kindled.

b.  [ Bi ], Burned with love for, was infatuated by.

c.  see IV (b) .

شَعِلَ
شَعِلَ A ( n. ac. شَعَل 4 ),
a.  see IX .

شَعَّلَ
شَعَّلَ II ,
a.  Lit, kindled; excited.

أَشْعَلَ
أَشْعَلَ IV ,
a.  see II .

b.  [ Fī ], Spread themselves about in ( horsemen ).

c.  [ acc. &  Fī ], Sent, dispatched into.

d.  Dispersed, scattered.

e.  Ran with tears; ran, overflowed ( eye ).

تَشَعَّلَ
تَشَعَّلَ V ,
a.  Was lit, kindled; burned, blazed; burned, was inflamed with love.

اِشْتَعَلَ
اِشْتَعَلَ VIII ,
a.  see V

b.  Became white, turned grey.

اِشْعَلَّ
اِشْعَلَّ IX ,
a.  Was marked with white spots ( horse ).

شُعْلَة
شُعْلَة 3t , ( pl. شُعَل 9 ),
a.  Fire-brand.

شَعَل
شَعَل 4 ,
a.  White spot, blaze ( on a horse ).

أَشْعَلُ
أَشْعَلُ 14 ,
a.  White-starred ( horse ).

مَشْعَل
مَشْعَل 17 ,  مَشْعَلَة 17t , ( pl. مَشَاْعِلُ 44 ),
a.  Lamp; lantern; torch; kind of cresset.

مِشْعَل
مِشْعَل 20 , ( pl. مَشَاْعِلُ 44 ),
a.  Filter, strainer.

شَاْعِل
شَاْعِل 21 ,
a.  Burning, alight; ablaze, aflame.

b.  see 14 .

شَعِيْل
شَعِيْل 25 ,
a.  see 14 .

شَعِيْلَة
شَعِيْلَة 25t , ( pl. شَعَاْئِلُ 46 ),
a.  Burning wick.

مِشْعَاْل
مِشْعَاْل 45 , ( pl. مَشَاْعِيْلُ 65 ),
a.  see 20 .

شَعڤلَ
N. P. شَعڤلَ I ,
a.  see 21 . ( a ).

اِشْتَعَلَ
N. Ac. اِشْتَعَلَ VIII ,
a.  Conflagration.

##### Türkçe

**شَعَلَ**
**شَعَلَ** A ( n. ac. **شَعْل** 1 ),
a.  Lafzen, tutuşturdu.

b.  [ Bi ], -e karşı aşkla yandı, -e vuruldu.

c.  IV (b)’ye bak.

**شَعِلَ**
**شَعِلَ** A ( n. ac. **شَعَل** 4 ),
a.  IX’a bak.

**شَعَّلَ**
**شَعَّلَ** II ,
a.  Lafzen, tutuşturdu; harekete geçirdi.

**أَشْعَلَ**
**أَشْعَلَ** IV ,
a.  II’ye bak.

b.  [ Fī ], (atlılar) içinde yayıldılar.

c.  [ acc. &  Fī ], içine gönderdi, sevk etti.

d.  Dağıttı, saçtı.

e.  (göz) yaşla aktı; aktı, taştı.

**تَشَعَّلَ**
**تَشَعَّلَ** V ,
a.  Yakıldı, tutuşturuldu; yandı, alevlendi; yandı, aşkla tutuştu.

**اِشْتَعَلَ**
**اِشْتَعَلَ** VIII ,
a.  V’ye bak

b.  Beyazlaştı, kırlaştı.

**اِشْعَلَّ**
**اِشْعَلَّ** IX ,
a.  (at) beyaz beneklerle işaretli oldu.

**شُعْلَة**
**شُعْلَة** 3t , ( pl. **شُعَل** 9 ),
a.  Ateş meşalesi.

**شَعَل**
**شَعَل** 4 ,
a.  Beyaz benek, alın akı (atta).

**أَشْعَلُ**
**أَشْعَلُ** 14 ,
a.  Alnı ak (at).

**مَشْعَل**
**مَشْعَل** 17 ,  **مَشْعَلَة** 17t , ( pl. **مَشَاْعِلُ** 44 ),
a.  Lamba; fener; meşale; bir tür kandil.

**مِشْعَل**
**مِشْعَل** 20 , ( pl. **مَشَاْعِلُ** 44 ),
a.  Süzgeç, süzme aleti.

**شَاْعِل**
**شَاْعِل** 21 ,
a.  Yanan, yanık; alevli, tutuşmuş.

b.  14’e bak.

**شَعِيْل**
**شَعِيْل** 25 ,
a.  14’e bak.

**شَعِيْلَة**
**شَعِيْلَة** 25t , ( pl. **شَعَاْئِلُ** 46 ),
a.  Yanan fitil.

**مِشْعَاْل**
**مِشْعَاْل** 45 , ( pl. **مَشَاْعِيْلُ** 65 ),
a.  20’ye bak.

**شَعڤلَ**
N. P. **شَعڤلَ** I ,
a.  21 (a)’ya bak.

**اِشْتَعَلَ**
N. Ac. **اِشْتَعَلَ** VIII ,
a.  Büyük yangın.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شعل
شَعَلَ - يَشْعَلُ - اشْتَعَل - يَشْتَعِلُ
شَعَلَ - يَشْعَلُ + كائن + في كائن أو شيء: تفَرَّق وتوزع  وانتشر فيه  على شكل مجموعات
شعلت النار في الحطب: توزعت وانتشرت وتفرقت النار في الحطب
اشْتَعَلَ - يَشْتَعِلُ: على وزن " افتعل" من " شَعَلَ - يَشْعَلُ ": جهد وسعى أن " يَشْعَلَ " بشكل ذاتي: جهد أن يتفرق وينتشر  ويتوزع بشكل ذاتي ونشط في كائن آخر
تشتعل النار في شيء: تتوزع وتتفرق وتنتشر في الشيء، كالحطب أو الأثاث
يشتعل الشيب في الرأس: ينتشر ويتوزع ويتفرق فيه
يشتعل الرأس شيباً: يشتعل الرأس بالشيب: ينتشر ويعم الشيب فيه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتشار والشيوع والشهرة والتعمم لأمر أو صفة في مجموعة من الكائنات"، وهي:
شَاعَ-  يَشِيْعُ، شَهَرَ - يَشْهَرُ، ذَاعَ - يَذِيْعُ، شَعَلَ - يَشْعَلُ، أجَّ - يَؤُجُّ (اللازم)، دَرْهَمَ - يُدَرْهِمُ
اشتعل
	﴿قال رب إني وهن العظم مني واشتعل الرأس شيبا ولم أكن بدعائك رب شقيا(4)﴾ مريم
مختار الصحاح
● [شعل] ش ع ل: الشُّعْلةُ من النار واحدة الشُّعَل و المَشْعَلةُ واحدة المشَاعِلِ و أشْعَل النار في الحطب أضرمها فاشْتَعلَت هي أي أضطرمت و اشْتَعَل رأسه شيبا
معجم الفرئد القرآنية
ش ع ل
"اشْتَعَلَ" في قوله تعالى :" قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبا " (4) مريم.
الشُّعْلَة : لهب النار، وما أشعل فيه من الحطب، اشتعل الرأس شيبا أي أسرع فيه الشيب إسراع النار في الحطب .
الراغب
شعل
- الشعل: التهاب النار، يقال: شعلة من النار، وقد أشعلتها، وأجاز أبو زيد: شعلتها (انظر: النوادر لأبي زيد ص 161)، والشعيلة: الفتيلة إذا كانت مشتعلة، وقيل: بياض يشتعل، قال تعالى: }واشتعل الرأس شيبا{ [مريم/4]، تشبيها بالاشتعال من حيث اللون، واشتعل فلان غضبا تشبيها به من حيث الحركة، ومنه: أشعلت الخيل في الغارة، نحو: أوقدتها، وهيجتها، أضرمتها.
ملخص اللسان
1.     الشَّعَلُ والشُّعْلَة: البياضُ في ذَنَب الفَرَس أَو ناصيتِه في ناحية منها، شَعِلَ شَعَلاً وشُعْلَةً؛ وكذلك اشْعالَّ اشْعِيلالاً إِذا صار ذا شَعَلٍ؛
2.     وشَعَل النارَ في الحَطَب يَشْعَلُها وشَعَّلَها وأَشْعَلها فاشْتَعَلَت وتَشَعَّلَتْ: أَلْهَبَها فالتَهَبَت. والشُّعْلَةُ: ما اشْتَعَلَتْ فيه من الحطب أَو أَشْعَلَه فيها؛
3.     والشُّعْلة والشُّعْلُول: اللَّهَبُ؛
4.     والمَشْعَل:القِنْديل.
5.     واشْتَعَل غَضَباً: هاج،
6.     واشْتَعَل الشيبُ في الرأْس: اتَّقَد، على المثل، وأَصله من اشْتِعال النار. واشْتَعَلَ الرأْسُ شَيْباً أَي كَثُر شيبُ رأْسه،
7.     وأَشْعَلَتِ العينُ: كثُر دمعُها.
8.     وأَشْعَلَ إِبلَه بالقَطِران: كَثَّرَ عليها منه وعَمَّها بالهِنَاء ولم يَطْلِ النُّقَب من الجَرَب دون غيرها من بَدَن البَعير الأَجْرَب.
9.     وكَتِيبةٌ مُشْعَلةٌ:مَبْثُوثة انْتَشَرَت.
10.                        وأَشْعَلَ الخَيْلَ في الغارة: بَثَّها؛
11.                        وشعَلَ في الشيء يَشْعَلُ شَعْلاً: أَمْعَنَ.
12.                        وأَشْعَلَتِ القِرْبةُ والمَزَادةُ إِذا سالَ ماؤُها متفرِّقاً.
13.                        وأَشعَلَتِ الطَّعْنةُ أَي خَرَج دَمُها مُتَفَرِّقاً.
لسان العرب
● - شعل: الشَّعَلُ والشُّعْلَة: البياضُ في ذَنَب الفَرَس أَو ناصيتِه في     ناحية منها، وخَصَّ بعضهُم به عَرْضها. يقال: غُرَّةٌ شَعْلاءُ تأْخذ     إِحدى العينين حتى تدخل فيها، وقد يكون في القَذَال، وهو في الذَّنَب أَكثر،     شَعِلَ شَعَلاً وشُعْلَةً؛ الأَخيرة شاذة، وكذلك اشْعالَّ اشْعِيلالاً     إِذا صار ذا شَعَلٍ؛ قال:     وبَعدَ انتِهاضِ الشَّيْب في كلِّ جانبٍ،     على لِمَّتِي، حتى اشْعَأَلَّ بَهِيمُها     أَراد اشْعَالَّ فحرَّك الأَلف لالتقاء الساكنين، فانقلبت همزة لأَن     الأَلف حرف ضعيف واسع المَخْرَج لا يَتَحَمَّل الحركة، فإِذا اضطُرُّوا إِلى     تحريكه حَرَّكوه بأَقرب الحروف إِليه، ويقال إِذا كان البياض في طَرَف     ذَنَب الفرس فهو أَشْعَلُ، وإِن كان في وَسَط الذَّنَب فهو أَصْبَغ، وإِن     كان في صَدْره فهو أَدْعَم، فإِذا بلغ التحجيلُ إِلى ركبتيه فهو     مُجَبَّب، فإِن كان في يديه فهو مُقَفَّزٌ، وقال الأَصمعي: إِذا خالط البياضُ     الذَّنَب في أَيّ لون كان فذلك الشُّعْلة. والفَرَس أَشْعَلُ بَيِّنُ     الشَّعَل، والأُنثى شَعْلاء.     وشَعَل النارَ في الحَطَب يَشْعَلُها وشَعَّلَها وأَشْعَلها فاشْتَعَلَت     وتَشَعَّلَتْ: أَلْهَبَها فالتَهَبَت. وقال اللحياني: اشْتَعَلَت النارُ     تَأَجَّجَتْ في الحطب. وقال مُرَّةُ: نارٌ مُشْعَلَة مُلْتَهِبة     مُتَّقدة. والشُّعْلَةُ: ما اشْتَعَلَتْ فيه من الحطب أَو أَشْعَلَه فيها؛ قال     الأَزهري: الشُّعْلَة شِبْه الجِذْوة وهي قطعة خَشَب تُشْعَل فيها النارُ،     وكذلك القَبَس والشِّهَاب. والشُّعْلَة: واحدة الشُّعَل. والشُّعْلة     والشُّعْلُول: اللَّهَبُ؛ والمَشْعَلَةُ: الموضع الذي تُشْعَل فيه النارُ.     والشَّعِيلة: النار المُشْعَلة في الذُّبَال، وقيل: الفَتِيلة المُرَوَّاة     بالدُّهْن شُعِل فيها نار يُسْتَصْبَحُ بها، ولا يقال لها كذلك إِلا     إِذا اشْتَعَلَت بالنار، وجمعها شُعُلٌ مثل صَحِيفةٍ وصُحُفٍ. والمَشْعَلة:     واحدة المَشَاعِل؛ قال لبيد:     أَصاحِ، تَرَى بُرَيْقاً هَبَّ وَهْناً،     كَمِصباحِ الشَّعِيلة في الذُّبَال     وفي حديث عمر بن عبد العزيز: كان يَسْمُر مع جُلَسائه فكاد السِّراجُ     يَخْمَد فقام وأَصْلَحَ الشَّعِيلة وقال: قُمْتُ وأَنا عُمَر وقَعَدْتُ     وأَنا عُمَر؛ الشَّعِيلة: الفَتِيلة المُشْعَلَة. والمَشْعَل:     القِنْديل.وشُعلَةُ: اسم فرس قَيس بن سِبَاع على التشبيه بإِشعال النار     لسُرْعتها.واشْتَعَل غَضَباً: هاج، على المثل، وأَشْعَلْته أَنا. واشْتَعَل الشيبُ     في الرأْس: اتَّقَد، على المثل، وأَصله من اشْتِعال النار. وفي التنزيل     العزيز: واشْتَعَل الرأْسُ شَيْباً؛ ونصب شَيْباً على التفسير، وإِن شئت     جعلته مصدراً، وكذلك قال حُذَّاقُ النحويين. واشْتَعَلَ الرأْسُ شَيْباً     أَي كَثُر شيبُ رأْسه، ودخل في قوله الرأْس شَعَرُ الرأْسِ واللِّحية     لأَنه كُلَّه من الرأْس. وأَشْعَلَتِ العينُ: كثُر دمعُها. وأَشْعَلَ إِبلَه     بالقَطِران: كَثَّرَ عليها منه وعَمَّها بالهِنَاء ولم يَطْلِ النُّقَب     من الجَرَب دون غيرها من بَدَن البَعير الأَجْرَب. وكَتِيبةٌ مُشْعَلةٌ:     مَبْثُوثة انْتَشَرَت. وأَشْعَلَ الخَيْلَ في الغارة: بَثَّها؛ قال:     والخَيْلُ مُشْعَلةٌ في ساطِعٍ ضَرِمٍ،     كأَنَّهُنَّ جَرادٌ أَو يَعَاسِيبُ     وأَشْعَلَتِ الغارةُ: تَفَرَّقَت. والغارة المُشْعِلَة: المنتشِرة     المتفرِّقة. ويقال: كَتِيبة مُشْعِلة، بكسر العين، إِذا انْتَشَرَتْ؛ قال جرير     يخاطب رجلاً، قال ابن بري: والصحيح أَنه للأَخطل:     عايَنتَ مُشْعِلَةَ الرِّعالِ، كأَنَّها     طَيْرٌ تُغَاوِلُ في شَمَامِ وُكُورا     وشَمَامِ: جَبَلٌ بالعالية. وجَرَادٌ مُشْعِلٌ: كثير متفرِّق إِذا     انتَشَرَ وجَرَى في كل وجه. يقال: جاء جَيْشٌ كالجَراد المُشْعِل، وهو الذي     يَخْرُج في كل وجه، وأَما قولهم جاء فلان كالحَرِيقِ المُشْعَل، فمفتوحة     العين، لأَنه من أَشْعَل النارَ في الحَطَب أَي أَضْرَمَها؛ وأَنشد ابن بري     لجرير:     واسْأَلْ، إِذا خَرِجَ الخِدَامُ، وأُحْمِشَتْ     حَرْبٌ تَضَرَّمُ كالحَرِيقِ المُشْعَلِ     وأَشْعَلَ الإِبِلَ: فَرَّقَها؛ عن اللحياني. وأَشْعَلْت جَمْعَه إِذا     فَرَّقته؛ قال أَبو وَجْزَة:     فَعاد زمانٌ بَعْدَ ذاك مُفَرِّقٌ،     وأُشعِل وَلْيٌ من نَوًى كلَّ مُشْعَل     والشُّعْلول: الفِرْقة من الناس وغيرِهم. وذَهَبُوا شَعَالِيلَ     بقِرْدَحْمَةٍ، وما في قِرْدَحْمَة من اللغات مذكور في موضعه. وذَهَب القومُ     شَعَالِيلَ مثل شَعَارِيرَ إِذا تفرَّقوا؛ قال أَبو وَجْزَة:     حتى إِذا ما دَنَتْ منه سَوابِقُها،     ولِلُّغَامِ بِعِطْفَيْه شَعَالِيلُ     وشعَلَ في الشيء يَشْعَلُ شَعْلاً: أَمْعَنَ. وغلامٌ شَعْلٌ أَي خَفِيف     مُتَوَقِّد، ومَعْلٌ مثلُه؛ وقال:     يُلِحْنَ مِن سَوْقِ غلامٍ شَعْلِ،     قام فنادَى برَواحٍ مَعْلِ     وكان تأَبَّط شَرًّا يقال له شَعْلٌ؛ ومنه قوله:     سَرَى ثابتٌ مَسْرًى ذَمِيماً، ولم أَكن     سَلَلْتُ عليه، شَلَّ مني الأَصابِعُ     ويَأْمُرني شَعْلٌ لأَقْتُل مُقْبِلاً،     فَقُلْتُ لشَعْلٍ: بِئْسَما أَنت شافِعُ     والمِشْعَل: شيء من جُلُود له أَربع قوَائم يُنْتَبذُ فيه؛ قال ذو     الرُّمَّة:     أَضَعنَ مَوَاقِتَ الصَّلوَاتِ عَمْداً،     وحالَفْنَ المَشاعِلَ والجِرَارا     قال ابن بري: ومثه قول الراجز:     يا حَشَراتِ القاعِ من جُلاجِل،     قد كَشَّ ما هاجَ من المَشَاعِل     (* قوله «قد كش ما هاج» تقدم في ترجمة كشش: قد نش ما كش).     الحَشَرات: القَنَافِذ والضَّباب، كَشَّ ونَشَّ واحدٌ أَي عَلَيْكُنَّ     بالهَرَب من هذه المواضع لا تُؤْكَلْنَ؛ المِشْعَل، بكسر الميم: شيء     يَتَّخِذه أَهل البادية من أَدَمٍ يُخْرَزُ بعضه إِلى بعضٍ كالنِّطعْ ثم     يُشَدُّ إِلى أَربع قوائم من خشب فيصير كالحوض يُنْبَذُ فيه لأَنه ليس لهم     حِبَابٌ. وفي الحديث: أَنه شَقَّ المَشَاعِلَ يوم خَيْبَر؛ قال: هي زِقَاق     كانوا يَنْتَبِذُون فيها، واحدها مِشْعَلٌ ومِشْعالٌ. ورَجُلٌ شاعِلٌ أَي     ذُو إِشْعال مثل تامِرٍ ولابِنٍ، وليس له فعل، قال عمرو بن الإِطْنابة،     والإِطْنَابَةُ أُمُّه وهي امرأَة من بني كِنانة بن القَيْس بن جَسْرِ بن     قُضَاعة، واسم أَبيه زَيْدُ مَنَاة:     إِني مِنَ القومِ الذين إِذا ابْتَدَوْا،     بَدَؤُوا بحَقِّ اللهِ ثُمَّ السائل     المانِعِين من الخَنَى جاراتِهم،     والحاشِدين على طَعامِ النَّازِل     ليْسُوا بأَنْكاسٍ، ولا مِيلٍ، إِذا     ما الحرب شُبَّتْ أَشعَلُوا بالشّاعِل     وأَشْعَلَتِ القِرْبةُ والمَزَادةُ إِذا سالَ ماؤُها متفرِّقاً.     وأَشعَلَتِ الطَّعْنةُ أَي خَرَج دَمُها مُتَفَرِّقاً. وأَشعَلَ السَّقْيَ:     أَكثَر الماءَ؛ عن ابن الأَعرابي. وشَعْلٌ: اسم رجل. وبنو شُعَل: حَيٌّ من     تَمِيم. وشَعْلان: موضع. والشَّعَلَّعُ: الطويلُ.
مقاييس اللغة:
(شعل) الشين والعين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشارٍ وتفرُّق في الشيء  الواحد من جوانبه. يقال أشعلْتُ النّار في الحطب، واشتعلت النّارُ. واشتعل الشّيب. قال الله تباركَ وتعالى: ﴿وَاشْتَعَلَ الرَّأسُ شَيْباً﴾ [مريم 4].
والشَّعِيلة: النار المُشْعَلة في الذُّبَال. وأشعلْنا الخيلَ في الإِغارة: بَثَثْناها. والشُّعْلة من النّار، معروفة. والشَّعَل: بياضٌ في ناصيةِ الفَرَس وذَنبه؛ يقال فرس أشعل، والأنثى شَعْلاء.
ومن الباب: تفرَّقَ القومُ شعاليلَ، أي فِرَقاً كأنَّهم اشتعلوا. وشَعْل: لقب، ويقال اسم امرأة([2]).
ومما شذَّ عن الباب المِشْعَل، وهو شيءٌ من جلود، لـه أربعُ قوائم يُنْتَبذ فيه. قال ذو الرُّمَّة:
أَضَعْنَ مَوَاقِتَ الصَّلَواتِ عَمْداً *** وحالَفْنَ المشاعِلَ والجِرارا([3])
القاموس المحيط:
الشَّعَلُ، محرَّكةً، والشُّعْلَةُ، بالضم البَياضُ في ذَنَبِ الفَرَسِ والناصِيَةِ والقَذالِ، شَعِلَ، كفرِحَ، واشْعالَّ، فهو أشْعَلُ وشَعيلٌ وشاعِلٌ، وهي شَعْلاءُ. وشَعَلَ فيه، كمَنَعَ أَمْعَنَ، و النارَ ألْهَبَها،
كشَعَّلَها وأشْعَلَها فاشْتَعَلَتْ وتَشَعَّلَتْ. والشُّعْلَةُ، بالضم: ما أشْعَلْتَ فيه من الحَطَبِ، ولَهَبُ النارِ، ج: ككُتُبٍ، كالشُّعْلولِ، وبِلا لامٍ: فَرَسُ قَيْسِ بنِ سِباعٍ. وكَسَكِينةٍ: النارُ المُشْعَلَةُ في الذُّبالِ، أو الفَتيلَةُ فيها نارٌ، ج: شَعيلٌ. وكَمقْعَدٍ: القِنْديلُ، وكمِنْبَرٍ: المِصْفاةُ، وشيءٌ من جُلودٍ له أربعُ قَوائِمَ، يُنْبَذُ فيه، كالمِشْعالِ. وأشْعَلَ إبِلَهُ بالقَطِرَانِ: كَثَّرَهُ عليها، و الخَيْلَ في الغارةِ: بَثَّها، و الإِبِلَ: فَرَّقَها، و الغارَةُ: تَفَرَّقَتْ، و السَّقْيَ: أكْثَرَ الماءَ، و القِرْبَةُ أو المَزادةُ: سالَ ماؤُها مُتَفَرِّقاً، و الطَّعْنَةُ: خَرَجَ دَمُها مُتَفَرِّقاً، و العَيْنُ: كَثُرَ دمْعُها. وجَرادٌ مُشْعِلٌ، كمُحْسِنٍ: كثيرٌ مُتَفَرِّقٌ.
ورجُلٌ شَعْلٌ: خفيفٌ مُتَوَقِّدٌ، وبه لُقِّبَ تَأَبَّطَ شَرّاً. وبنُو شُعَلَ، كزُفَرَ: بَطْنٌ من تَميمٍ.
واشْعالَّ رأسُه: انْتَفَشَ. وذَهبوا شَعاليلَ، أي: مُتَفَرِّقينَ. ورجُلٌ شاعِلٌ، أي: ذو إشْعالٍ.
تاج العروس:
ش ع ل
الشَّعَلُ مَحَرَّكَةً والشُّعْلَةُ بالضَّمِّ : الْبَياضُ في ذَنَبِ الْفَرَسِ أ والنَّاصِيَةِ في نَاحِيَةٍ مِنْها وخَصَّ بعضُهم به عَرْضَها يُقالُ : غُرَّةٌ شَعْلاَءُ تَأْخُذُ إِحْدَى العَيْنَيْنِ حَتَّى تَدْخُلَ فيها و قد يكونُ في الْقَذالِ وهوَ في الذَّنَبِ أَكْثَرُ . شَعِلَ كفَرِحَ شَعَلاً وشْعُلَةً الأَخِيرَةُ شَاذَّةٌ و كذلكَ اشْعَالَّ اشْعِيلاَلاً إذا صارَ ذَا شَعَلٍ قالَ :
" وبَعْدَ انْتِهَاضِ الشَّيْبِ في كُلِّ جَانِبٍعَلى لِمَّتِي حَتَّى اشْعَأَلَّ بَهِيْمُهَا أرَادَ إشْعَالَّ فحَرَّكَ الأَلِفَ لاِلْتِقاءِ السَّاكِنَيْنِ فانْقَلَبَت هَمْزَةً لأَنَّ الأَلِفَ حَرْفٌ ضَعِيفٌ واسِعُ المَخْرَج لا يَتَحَمَّلُ الْحَرَكَةَ فَإِذا اضْطَرُّوا إلى تَحْرِيكِهِ حَرَّكُوهُ بِأَقْرَبِ الحُرُوفِ إِلَيْهِ . ويُقالُ : إذا كانَ الْبَياضُ في طَرَفِ ذَنَبِ الْفَرَسِ فَهُوَ أشْعَلُ وإِنْ كانَ في وَسَطِ الذَّنَبِ فهوَ أصْبَغُ وإِنْ كانَ في صَدْرِهِ فهوَ أَدْعَمُ فَإِذا بَلَغَ التَّحْجِيلُ إلى رُكْبَتَيْهِ فهو مَجَبَّبٌ فَإِنْ كانَ في يَدَيْهِ فهوَ مَقَفَّزٌ وقالَ الأَصْمَعِيُّ : إذا خالَطَ الْبَياضُ الذَّنَبَ في أيِّ لَوْنٍ كانَ فذلكَ الشُّعْلَةُ والْفَرَسُ أَشْعَلُ بَيِّنُ الشَّعَلِ وقالَ غيرُه : شَعِيلٌ وشَاعِلٌ وهي شَعْلاَءُ وشَعَلَ فيه كمَنَعَ يَشْعَلُ شَعْلاً : أَمْعَنَ . وشَعَلَ النَّارَ في الحَطَبِ يَشْعَلُهَا شَعْلاً : أجازَها أبو زَيْدٍ أي أَلْهَبَها كشَعَّلَها تَشْعِيلاً وأشْعَلَها فاشْتَعَلَتْ وتَشَعَّلَتْ الْتَهَبَتْ واضْطَرَمَتْ وقالَ اللِّحْيانِيُّ : اشْتَعَلَتِ النَّارُ : تَأَجَّجَتْ في الْحَطَبِ . وقالَ مُرَّةُ : نَارٌ مُشْعَلَةٌ مَلْتَهِبَةٌ مَتَّقِدَةٌ
والشُّعْلَةُ : بِالضَّمِّ : ما اشْتَعَلَتْ فيهِ مِنَ الْحَطَبِ والشُّعْلَةُ أيضاً : لَهَبُ النَّارِ قالَ الأَزْهَرِيُّ : وهيَ شِبْهُ الْجَذْوَةِ وهي قِطْعَةُ خَشَبَةٍ تُشْعَلُ فيها النَّارُ وكذلكَ الْقَبَسُ والشِّهابُ ج : ككُتُبٍ هكذا في النُّسَخِ والصَّوَابُ : بِضَمٍّ فَفَتْحٍ كالشُّعْلُولِ بالضَّمِّ أيضا وهوَ لَهَبُ النَّارِ
وشُعْلَةُ : بِلاَ لاَمٍ : فَرَسُ قَيْسٍ بنِ سِبَاعٍ عَلى التَّشْبيهِ بإِشْعالِ النارِ لِسُرْعَتِها . والشَّعِيلَةُ كَسَكِينَةٍ الأَوْلَى وَزْنُها بِصَحِيفَةٍ فَإِنَّ السَّكِينَةَ رُبَّما تَشْتَبِهُ بِسِكِّينَةٍ بالكَسْرِ فَتَشْدِيدِ الْكَافِ المَكْسُورَةِ : النَّارُ الْمُشْعَلَةُ في الذُّبَالِ أو هي الْفَتِيلَةُ المُرَوَّلَةُ بالدُّهْنِ فيها نَارٌ يُسْتَصْبَحُ بها ولا يُقالُ لها كذلكَ إلاَّ إِذا اشْتَعَلَتْ بالنَّارِ ج : شَعِيلٌ صَوَابُهُ : شَعُلٌ بِضَمَّتَيْنِ كصَحِيفَةٍ وصُحُفٍ كما هُوَ نَصُّ العُبابِ والتَّهْذِيبِ قالَ لَبَيدٌ :
أَصَاحِ تَرَى بُرَيْقاً هَبَّ وَهْناً ... كَمِصْباحِ الشَّعِيلَةِ في الذُّبالِ وفي حديثِ عُمَرَ بنِ عبدِ العزيزِ : كانَ يَسْمُرُ مَعَ جُلَسَائِهِ فَكادَ السِّرَاجُ يَخْمُدُ فَقَامَ وأصْلَحَ الشَّعِيلَةَ وقالَ : قُمْتُ وأَنا عُمَرُ وقَعَدْتُ وأنا عُمَرُ . والمَشْعَلُ كَمَقْعدٍ : الْقِنْدِيلُ . والمِشْعَلُ كمِنْبَرٍ : المِصْفَاةُ جَمْعُهَما مَشاعِلُ . والمِشْعَلُ أيضاً : شَيْءٌ يَتَّخِذُهُ أَهْلُ البَادِيَةِ مِنْ جُلُودٍ يَخْرَزُ بَعْضُها إلى بعضٍ كالنِّطْعِ لَهُ أَرْبَعُ قَوائِمَ مِنْ خَشَبِ تُشَدُّ تِلْكَ الجُلُودُ إِلَيْها فَيَصِيرُ كالْحَوْضِ يُنْبَذُ فِيهِ لأَنَّهُ ليسَ لهم حِبَابٌ كالْمِشْعَالِ والْجَمْعُ الْمَشاعِلُ قال :
" وَنَسِيَ الدَّنَّ ومِشْعَالاً يَكِفْ وقال ذُو الرُّمَّةِ :
أضَعْنَ مَواقِيتَ الصَّلَواتِ عَمْداً ... وحَالَفْنَ الْمَشاعِلَ والْجِرَارَا وفي الحديث : أنَّهُ شَقَّ الْمَشاعِلَ يَوْمَ خَيْبَر قالَ : هيَ زِقَاقٌ كانَوا يَنْتَبِذُونَ فيها وعن بَعْضِ الأَعْرابِ أَنَّهُ وُجِدَ مَتَعَلِّقاً بِأَسْتارِ الكَعْبَةِ يَدْعُو ويقولُ : اللَّهُمَّ أَمِتْنِي مِيتَةَ أبي خَارِجَةَ فقيلَ : وكيفَ ماتَ أبو خَارِجَةَ ؟ قال : أكَلَ بَذَجاً وشَرِبَ مِشْعَلاً ونامَ شَامِسَاً فَلَقِيَ اللهَ شَبْعَانَ رَيَّانَ دَفْآنَ . ومِنَ المَجازِ : أشْعَلَ إبِلَهُ بِالْقَطِرَانِ : كَثَّرَهُ عَليْها وعَمَّها بالْهِنَاءِ ولم يَطْلِ النُّقَبَ مِنَ الْجَرَبِ دونَ غيرِها مِنْ بَدَنِ الْبَعِيرِ الأَجْرَبِ . ومِنَ المَجازِ : أشْعَلَ الخَيْلَ في الْغَارَةِ : إذا بَثَّهَا قال :
والخَيْلُ مُشْعَلَةٌ في سَاطِعٍ ضَرِمٍ ... كأَنَّهُنَّ جَرادٌ أو يَعَاسِيبُ وأشْعَلَ الإِبَلَ : فَرَّقَها عن اللِّحْيانِيِّ و أشْعَلَتِ الْغَارَةُ : تَفَرَّقَتْ والْغَارَةُ المُشْعِلَةُ : الْمُنْتَشِرَةُ المُتَفَرِّقَةُ ويُقالُ : كَتِيبَةٌ مُشْعِلَةٌ بِكَسْرِ العَيْنِ إذا انْتَشَرَتْ قالَ جَرِيرٌ يُخاطِبُ رَجُلاً قالَ ابنُ بَرِّيٍّ : والصَّحِيحُ أنَّهُ لِلأَخْطَلِ :
عَايَنْتُ مُشْعِلَةَ الرِّعالِ كَأَنَّها ... طَيْرٌ تُغَاوِلُ في شَمَامِ وُكُورَا وأشْعَلَ السَّقْيَ : أَكْثرَ الْمَاءَ عن ابنِ الأَعْرابِيِّ وأشْعَلَتِ الْقِرْبُةُ أبو الْمَزَادَةُ سَالَ مَاؤُهَا مُتَفَرِّقاً عن ابنِ عَبَّادٍ و أشْعَلَتِ الطَّعْنَةُ : خَرَجَ دَمُها مَتَفَرِّقاً عنه أيضا وأشْعَلَتِ الْعَيْنُ كَثُرَ دَمْعُها وفي العُبَابِ : دُمُوعُها
ومِنَ الْمَجازِ : جَرَادٌ مُشْعِلٌ كمُحْسِنٍ : أي كَثِيرٌ مُنْتَشِرٌ مَتَفَرِّقٌ إذا انْتَشَرَ وجَرَى في كُلِّ وَجْهٍ يُقالُ : جاءَ جَيْشٌ كالْجَرادِ المُشْعِلِ وهو الذي ضَبَطَهُ الأَزْهَرِيُّ و الصَّاغَانِيُّ وضَبَطَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ كمُحْسِنٍ ومُكْرَمٍ . وقالَ الْفَرَّاء : رَجُلٌ شَعْلٌ : أي خَفِيفٌ مُتَوَقِّدٌ ومَعْلٌ مِثْلُهُ قال :
" يُلِحْنَ مِنَ سَوْقِ غُلاَمٍ شَعْلِ
" قَامَ فَنَادَى بِرَوَاحٍ مَعْلِ وبِهِ لُقِّبَ تَأَبَّطَ شَرًّا جَابِرُ بنُ سُفْيَانَ قالَ قَيْسُ بنُ خُوَيْلِدٍ الصاهِليُّ :
ويَأْمُرُ بِي شَعْلٌ لأُقْتَلَ مُقْتَلاً ... فَقُلْتُ لِشَعْلٍ بِئْسَما أَنْتَ شَافِعُ
وبَنُو شُعَلَ كزُفَرُ بَطْنٌ مِنْ تَمِيمٍ . واشْعَالَّ رَأْسُهُ اشْعِيلاَلاً : انْتَفَشَ شَعَرُهُ . ويُقالُ : ذَهَبُوا شَعَالِيلَ بِقِرْدَحْمَةَ : أي مُتَفَرِّقينَ مِثْلَ شَعارِيرَ قالَ أبو وَجْزَةَ
حَتَّى إذا ما دَنَتْ منهُ سَوَابِقُها ... ولِلَّغامِ بِعِطْفَيْهِ شَعَالِيلُ ورَجُلٌ شَاعِلٌ : أي ذُو إِشْعالٍ مِثْلُ تَامِرٍ ولاَبِنٍ وليسَ لهُ فِعْلٌ قالَ عَمْرُو بنُ الإِطْنابَةِ :
لَيْسُوا بِأَنْكاسٍ ولا مِيلٍ إذا ... ما الْحَرْبُ شُبَّتْ أشْعَلُوا بالشَّاعِلِ ومِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَليه : المَشْعَلَةُ : المَوْضِعُ الذي تُشْعَلُ فيهِ النَّارُ . واشْتَعَلَ غَضَباً : هاجَ على المَثَلِ وأشْعَلْتُهُ أنا . واشْتَعَلَ الشَّيْبُ في الرَّأْسِ : اتَّقَدَ عَلى المَثَلِ وأصْلُهُ مِن اشْتِعَالِ النَّارِ ودَخَلَ في قَوْلِهِ : الرَّأْس شَعَرُ اللِّحْيَةِ لأَنَّهُ كُلَّهُ مِنَ الرَّأْسِ . وقَوْلُهم : جاءَ فُلاَنٌ كالْحَرِيقِ المُشْعَلِ بِفَتْحِ العَيْنِ لأنَّهُ مِن أشْعَلَ النَّارَ في الْحَطَبِ أي أَضْرَمَها وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّيٍّ لِجَرِيرٍ :
واسْأَلْ إذا حَرِجَ الْخِدَامُ وأُحْمِشَتْ ... حَرْبٌ تَضَرَّمُ كالْحَرِيقِ المُشْعَلِ وأشْعَلْتُ جَمْعَهُ : إذا فَرَّقْتُهُ قالَ أبو وَجْزَةَ :
فَعادَ زَمانٌ بَعْدَ ذاكَ مُفَرِّقٌ ... وأشْعَلَ وَلْيٌ مِنْ نَوىً كُلَّ مُشْعَلِ والشُّعْلُولُ بالضَّمِّ : الْفِرْقَةُ مِنَ النَّاسِ وغيرِهم . وشَعْلانُ : مَوْضِعٌ عن ابنِ دُرَيْدٍ واسْمُ رَجُلٍ . وقالَ ابنُ عَبَّادٍ : الشَّعِيلُ كأَمِيرٍ : شِبْهُ الْكَوَاكِبِ يَكونُ في أَسْفَلِ الْقِدْرِ وأيضاً الحُرَّاقُ . واشْعَلَّ الفَرَسُ اشْعِلاَلاً : صارَ أشْعَلَ . ومِشْعَلٌ كِمْنْبَرٍ : وَادٍ لِبَنِي سَلاَمانِ ابنِ مُفَرِّجٍ من الأَزْدِ كَذا في المُفَضَّلِيَّاتِ

_Türkçe çeviri henüz yok_
