# شغا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%BA%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شغا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شغا

الشَّغا: اخْتِلافُ الأَسْنانِ، وقيل: اختلاف نِبْتَة الأَسْنان بالطُّول والقِصَر والدُّخُول والخُروج. وشَغَتْ سِنُّه شُغُوّاً وشَغِيَتْ شَغىً ورجلٌ أَشْغى وامرأَة شَغواءُ وشغْياءُ مُعاقَبَةٌ، حجازيَّة، والجمع شُغْوٌ. والسِّنُّ الشّاغِيَةُ: هي الزائِدَةُ على الأَسنان، وهي المُخالفة لنِبْتَة غيرها من الأَسْنان، وقد شَغِيَ يَشْغى شَغاً، مقصورٌ. قال ابن بري: الشَّغا اختِلاف نِبْتَة الأَسْنانِ وليسَ الزِّيادَة كما ذكرَه الجوهري. وفي حديث عُمَر: أَنَّ رجلاً من تميم شَكا إليه الحاجة فَمارَهُ فقال: بعدَ حَوْلٍ لأُلِمَّنَّ بعُمَر، وكان شاغِيَ السِّنِّ فقال: ما أُرى عُمَر إلاَّ سيَعرفُني، فعالَجَها حتى قلعَها؛ الشَّاغِيةُ من الأَسنان: التي تخالِفُ نِبْتَتُها نِبْتَة أَخَواتِها، وقيل: هو خروج الثَّنيَّتَيْن، وقيل: هو الذي تقع أَسنانُه العُليا تحتَ رؤوس السُّفْلى، قال ابن الأَثير: والأَوَّل أَصحّ، ويروى: شاغِنَ، بالنون،وهو تصحيف. وفي حديث عثمان: جِيء إليه بعامِر ابن قيْسٍ
(* قوله «بعامر بن قيس» في بعض
نسخ التهذيب: بعامر بن عبد قيس). فرأَى شيخاً أَشْغى؛ ومنه حديث كعب: تكونُ فتْنَةٌ ينهَضُ فيها رجلٌ من قريش أَشْغى، وفي رواية: له سِنٌّ شاغِيةٌ.
والشَّغْواءُ: العُقابُ، قيل لها ذلك لفَضْلٍ في منقارها الأَعلى على الأَسفل، وقيل: سُمِّيت بذلك لتَعَقُّفٍ في مِنْقارها؛ قال الشاعر: شَغْواءُ تُوطِنُ بين الشِّيقِ والنِّيق
وقال أَبو كاهل اليشكُري يشبّه ناقَتَه بالعُقاب:
كأَنَّ رِجْلي على شَغْواءَ حادِرَةٍ
ظَمْياءَ، قد بُلَّ مِنْ طَلٍّ خَوافِيها
سميت بذلك لانعطاف منقارها الأَعلى.
والتَّشْغِيَةُ: تَقطِيرُ البَوْل، والاسمُ الشَّغى. الأَزهري: الشَّغْية أَن يقْطُر البَوْلُ قليلاً قليلاً. وفي حديث عمر: أَنَّه ضرَبَ امرأَةً حتى أَشاغَتْ ببَوْلها، هكذا يروى وإنما هو أَشْغَتْ. والإشْغاءُ: أَن يقْطُر البَوْلُ قليلاً قليلاً. وأَشْغَى فلانٌ رأْيَه إذا فرَّقَه؛ وقال:
أَبْلِغْ عَلِيّاً، أَطال اللهُ ذُلَّهُمُ
أَنَّ البُكَيْرَ الذي أَشْغَوْا به هَمَلُ
وبُكَيْرٌ: اسم رجل قَتلُوه، هَمَلٌ: غير صحيح.

### Türkçe

**الشَّغا**: dişlerin ihtilâfı; ve denildi: dişlerin bitişinin uzunluk, kısalık, içeri giriş ve dışarı çıkış ile ihtilâfı. Ve onun dişi **شَغَتْ** **شُغُوّاً** ve **شَغِيَتْ** **شَغىً** (oldu). Ve **رجلٌ أَشْغى** ve **امرأَة شَغواءُ** ve **شغْياءُ** (birbirinin yerine kullanılan iki lafızdır), Hicazîdir; ve çoğulu **شُغْوٌ**dur. Ve **السِّنُّ الشّاغِيَةُ**: o, dişlerin üzerine ziyade olandır; ve o, diğer dişlerin bitişine muhalif olandır; ve muhakkak **شَغِيَ يَشْغى شَغاً** (vardır), maksûrdur. İbn Berrî dedi: **الشَّغا** dişlerin bitişinin ihtilâfıdır; Cevherî’nin zikrettiği gibi ziyadelik değildir. Ve Ömer’in hadîsinde: Temîm’den bir adam ona ihtiyacı şikâyet etti; o da ona **فَمارَهُ** dedi; sonra dedi: “Bir yıl sonra mutlaka Ömer’e ilişeceğim”; ve o, **شاغِيَ السِّنِّ** idi; dedi ki: “Ömer’i ancak beni tanır görüyorum”; onu tedavi etti, nihayet onu söküp çıkardı; dişlerden **الشَّاغِيةُ**: bitişi kızkardeşlerinin bitişine muhalif olan (diştir); ve denildi: o, iki ön kesici dişin çıkıntısıdır; ve denildi: o, üst dişleri altın başlarının altına düşen kimsedir; İbnü’l-Esîr dedi: birincisi daha sahîhtir; ve rivayet olunur: **شاغِنَ** (nun ile), ve o tashîftir. Ve Osman’ın hadîsinde: ona **عامِر ابن قيْسٍ** getirildi
(* “**بعامر بن قيس**” sözü, tehzîbin bazı nüshalarında: **بعامر بن عبد قيس**). Derken **شيخاً أَشْغى** gördü; ve ondan Ka‘b’ın hadîsi: “Bir fitne olur; onda Kureyş’ten **رجلٌ من قريش أَشْغى** ayağa kalkar”; ve bir rivayette: onun **سِنٌّ شاغِيةٌ**si vardır.

Ve **الشَّغْواءُ**: kartaldır; ona bu, üst gagasında alt gagaya karşı bir fazlalık sebebiyle denildi; ve denildi: gagasında bir kıvrıklık sebebiyle bununla isimlendirildi; şair dedi:
شَغْواءُ تُوطِنُ بين الشِّيقِ والنِّيق

Ve Ebû Kâhil el-Yeşkürî, devesini kartala benzeterek dedi:
كأَنَّ رِجْلي على شَغْواءَ حادِرَةٍ
ظَمْياءَ، قد بُلَّ مِنْ طَلٍّ خَوافِيها
Üst gagasının eğrilmesi sebebiyle bununla isimlendirildi.

Ve **التَّشْغِيَةُ**: idrarın damla damla akmasıdır; isim **الشَّغى**dır. Ezherî: **الشَّغْية** idrarın az az damlamasıdır. Ve Ömer’in hadîsinde: muhakkak o, bir kadını idrarıyla **أَشاغَتْ** edinceye kadar dövdü; böyle rivayet olunur; hâlbuki o ancak **أَشْغَتْ**tir. Ve **الإشْغاءُ**: idrarın az az damlamasıdır. Ve falan kimse, görüşünü **أَشْغَى** ettiğinde, onu dağıtmış olur; ve dedi:
أَبْلِغْ عَلِيّاً، أَطال اللهُ ذُلَّهُمُ
أَنَّ البُكَيْرَ الذي أَشْغَوْا به هَمَلُ
Ve **بُكَيْرٌ**: öldürdükleri bir adamın adıdır; **هَمَلٌ**: sahih olmayan.
