# شغب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%BA%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شغب

الشَّغْبُ، والشَّغَبُ، والتَّشْغِـيبُ: تَهْيِـيجُ الشَّرِّ؛ وأَنشد الليث:
وإِني، على ما نالَ مِنِّي بصَرْفِهِ، *  على الشَّاغِـبِـينَ، التارِكِـي الـحَقِّ، مِشْغَبُ وقد شَغَبَهم وشَغَبَ عليهم، والكسر فيه لُغَةٌ، وهو شَغْبُ الجُنْدِ، ولا يقال شَغَبٌ؛ وتقول منه: شَغَبْتُ عليهم، وشَغَبْت بِهِم، وشَغَبْتُهُم أَشْغَبُ شَغْباً: كُلُّه بمعنًى؛ قال لبيد: ويُعابُ قائِلُهُم، وإِن لم يَشْغَبِ
أَي وإِن لم يَجُرْ عن الطريقِ والقَصْدِ.
شمر: شَغَبَ فلانٌ عن الطريقِ، يَشْغَبُ شَغْباً، وفلانٌ مِشْغَبٌ إِذا كان عانِداً عن الـحَقِّ؛ قال الفرزدق:
يَرُدُّونَ الـحُلُومَ إِلى جِـبالٍ، *  وإِن شاغَبْتَهم وجَدوا شِغابَا أَي وإِن خالَفْتَهم عن الحكم إِلى الجور، وتركِ القصد إِلى العُنودِ؛ وقال الهذلي:
وعَدَتْ عَوادٍ، دون وَلْيِـكَ، تَشْغَبُ
أَي تَجُورُ بِكَ عن طريقك.
وفي حديث ابن عباس: قيل له ما هذه الفُتْيا التي شَغَبَتْ في الناسِ؟ الشَّغْبُ، بسكون الغين: تَهْيِـيجُ الشَّرِّ والفِتْنَةِ والخِصام، والعامَّة تَفْتَحُها؛ تقولُ: شَغَبْتُهم، وبهم، وفيهم، وعليهم. وفي الحديث: نهى عن الـمُشاغَبَةِ، أَي الـمُخاصَمَة والـمُفاتَنَة. ويقال للأَتانِ إِذا وحِمَتْ، فاسْتَصْعَبت على الفَحلِ: إِنها ذات شَغْبٍ وضِغْنٍ؛ قال أَبو زيد(1) (1 قوله «أبو زيد» هكذا في الأصل وشرح القاموس وبعض
نسخ الصحاح وفي بعضها أبو زبيد.)، يَرْثي ابن أَخيه:
كان عَنِّي يَرُدُّ دَرْؤُكَ، بعدَ *  اللّه، شَغْبَ الـمُسْتَصْعِبِ، الـمِرِّيدِ وأَنشد الباهلي قول العجاج:
كأَنَّ،تَحْتي، ذاتَ شَغْبٍ سَمْحَجا، *  قَوْداءَ، لا تَحْمِلُ إِلاَّ مُخْدَجا قال: الشَّغْبُ الخِلافُ، أَي لا تُواتِـيهِ وتَشْغَبُ عليه؛ يعني أَتاناً سَمْحَجاً طويلةً على وجهِ الأَرض، قَوْداءَ طويلةَ العُنُقِ؛ وقال عمرو بن قميئة: فإِن تَشْغَبـي، فالشَّغْبُ، مِنِّي، سَجِـيَّةٌ، *  إِذا شيمني ما يؤْت منها سجيحها(2) (2 قوله «إذا شيمني إلخ» هكذا في الأصل.)
تَشْغَبـي: أَي تُخالِفِـيني وتَفْعَلي ما لا يُقامِـيني أَي ما لا يُوافِقُني؛ وأَنشد لـهِمْيانَ:
إِنَّ جِرانَ الجَمَلِ الـمُسِنِّ، *  يَكْسِرُ شَغْبَ النَّافِرِ، الـمُصِنِّ يعني بجِران الجَمَلِ: سَوْطاً سُوِّيَ من جِرانِهِ.
والشَّغْبُ: الخِلافُ، قاله الباهلي.
وشَغِبْتُ عليهم، بالكسر، أَشْغَبُ شَغَباً، لغةٌ
\<ص:505>
 فيه ضعيفة، وشاغَبَه، فهو شَغَّابٌ، ومُشَغِّبٌ، ورجل شَغِبٌ، ومِشْغَبٌ، ومُشاغِبٌ، وذو مَشاغِبَ، ورجل شِغَبٌّ؛ قال هِمْيانٌ: نَدْفَعُ عَنها الـمُترَفَ، الغُضُبَّا، *  ذا الخُنْزُوانِ، العَرِكَ، الشِّغَبَّا وأَبو الشَّغْبِ: كُنْيَة بعضِ الشُّعَراء.
وشَغْبٌ: موضِعٌ بينَ المدينة والشامِ. وفي حديث الزهري: أَنه كان له مالٌ بِشَغْبٍ وبَدا؛ هما مَوْضِعانِ بالشام، وبه(1) (1 أراد: وبالشَّغْب.)
كان مُقام عليِّ بن عبدِاللّهِ ابنِ عباسٍ وأَولادِهِ، إِلى أَن وَصَلَت إِليهم الخِلافة، وهو بسكونِ الغين.
وشَغَبُ، بالتحريك: اسمُ امْرَأَةٍ، لا ينصَرفُ في المعرفة.

### Türkçe

**الشَّغْبُ** ve **الشَّغَبُ** ve **التَّشْغِـيبُ**: şerrin tahriki (kışkırtılması);

Leys şöyle inşad etti:
“Ve ben, onun çevirmesiyle benden erişene rağmen, * **الشَّاغِـبِـينَ**’e, hakkı terk edenlere karşı, **مِشْغَبُ**’um.”

Onları **شَغَبَ** etti ve onların üzerine **شَغَبَ** etti; bunda kesreli söyleyiş bir lugattır; o, askerin **شَغْبُ**’udur,
ve **شَغَبٌ** denilmez; ondan şöyle dersin: onların üzerine **شَغَبْتُ** ettim, ve onlarla **شَغَبْت** ettim, ve onları **شَغَبْتُهُم**; **أَشْغَبُ** **شَغْباً**: hepsi bir mânâdadır; Lebîd dedi:
“Ve onların söyleyeni ayıplanır, **وإِن لم يَشْغَبِ**.”

Yani: ve eğer yoldan ve kasıttan sapmazsa.
Şemmer: falan yoldan **شَغَبَ** etti, **يَشْغَبُ** **شَغْباً**; ve falan **مِشْغَبٌ**’dır, eğer
haktan inatçı ise; Ferazdak dedi:
“Onlar hilimleri dağlara geri çevirirler, * ve eğer onlara **شاغَبْتَهم** edersen, **شِغابَا** bulurlar.”

Yani: ve eğer hükümden zulme doğru onlara muhalefet edersen, ve kasdı terk edip inada (yönelirsen);
Hüzelî dedi:
“Senin velâyetinin dışında, saldırganlar saldırdı; **تَشْغَبُ** eder.”

Yani: seni yolundan zulümle saptırır.
İbn Abbas hadîsinde: ona denildi: insanlarda **شَغَبَتْ** eden bu fetva nedir? **الشَّغْبُ**, ğaynın sükûnu ile: şerrin, fitnenin ve çekişmenin tahrikidir,
ve avam onu fetha ile söyler; dersin: onları **شَغَبْتُ** ettim, ve onlarla, ve onların içinde, ve onların üzerine.
Hadîste: **الـمُشاغَبَةِ**’den nehyetti; yani **الـمُخاصَمَة** ve **الـمُفاتَنَة**.
Ve dişi eşeğe, kızgınlaştığında, aygıra karşı huysuzlaşıp zorlaştığında: “o, **شَغْبٍ** ve **ضِغْنٍ** sahibidir” denilir; Ebû Zeyd(1) dedi
(1 “أبو زيد” sözü: asılda ve Kâmûs şerhinde ve Sıhâh’ın bazı nüshalarında böyledir; bazısında “أبو زبيد”dir.)—kardeşinin oğluna mersiye söyler:
“Benden, Allah’tan sonra, senin defetmen geri çevirirdi, * huysuzlaşan, inatçı olanın **شَغْبَ**’ını.”

Bâhilî, Accâc’ın sözünü inşad etti:
“Sanki altımda, **ذاتَ شَغْبٍ** olan bir semhaca var, * uzun boyunlu; ancak topallayarak taşır.”

Dedi: **الشَّغْبُ** muhalefettir; yani ona uymuyor ve onun üzerine **تَشْغَبُ** ediyorsun; yani
yeryüzü üzerinde uzun bir semhaca dişi eşeği; uzun boyunlu; Amr b. Kumey’e dedi:
“Eğer **تَشْغَبـي** edersen, **الشَّغْبُ**, benden, bir seciyedir, * eğer onun kolay olanı ondan bana işaret ederse(2).”

(2 “إذا شيمني إلخ” sözü: asılda böyledir.)
**تَشْغَبـي**: yani bana muhalefet edersin ve bana denk gelmeyen şeyi yaparsın; yani bana
uygun olmayanı; Himyân’a inşad etti:
“Yaşlı devenin gırtlağı, * ürken, huysuzun **شَغْبَ**’ını kırar.”

Devenin gırtlağı ile kasteder: onun gırtlağından yapılmış bir kamçı.
Ve **الشَّغْبُ**: muhalefettir; bunu Bâhilî söyledi.
Ve onların üzerine, kesre ile, **شَغِبْتُ**; **أَشْغَبُ** **شَغَباً**: bir lugattır
\<ص:505>
onda zayıf; ve onunla **شاغَبَه**; o da **شَغَّابٌ** ve **مُشَغِّبٌ**’dir; ve bir adam **شَغِبٌ**, ve **مِشْغَبٌ**, ve **مُشاغِبٌ**, ve **ذو مَشاغِبَ**; ve bir adam **شِغَبٌّ**; Himyân dedi:
“Ondan, şımarık olanı, öfkeli olanı defederiz, * **ذا الخُنْزُوانِ** olanı, sert olanı, **الشِّغَبَّا** olanı.”

Ve **أَبو الشَّغْبِ**: bazı şairlerin künyesidir.
Ve **شَغْبٌ**: Medine ile Şam arasında bir yerdir. Zührî hadîsinde: onun **بِشَغْبٍ** ve **بَدا**’da malı vardı; ikisi Şam’da iki yerdir; ve onunla(1)
(1 Muradı: ve **بالشَّغْب**.)
Ali b. Abdullah b. Abbas’ın ve evlatlarının ikametgâhı idi; hilafet onlara ulaşıncaya kadar; ve o, ğaynın sükûnu iledir.
Ve **شَغَبُ**, hareke ile: bir kadının adıdır; marifede gayr-i munsariftir.
