# شغر (ش-غ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%BA%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - غ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والشين والراء
معهما ش غ ر، ش رغ يستعملان شغر: شَغَرَ الكلب: رفع إحدى رجليه ليبول. وبلدة شاغِرةٌ بَرجْليها إذا لم تمتنع من الغارةِ. وقول النبي - صلى الله عليه وسلم : "لا شِغارَ في الإسلام"، وهو أن يزوج الرجلُ أخته من رجلٍ، على أن يزوجه أخته ونحو ذلك، ولا مهر بينهما.
ياقل: شاغَرَني فلان.
واشتَغَرَ المَنْهَلُ أي: تباعد وصار في ناحيةٍ.
ورُفْقَةٌ مُشْتَغِرةٌ أي: مُنْفَرِدَةٌ عن السابلةِ.
وشِغارٌ على الغارة.
شرغ: الشَّرْغ، يُخَفَّفُ ويُثَقلُ: الضفدعُ الصغيرُ، ويجمع على شِرْغانٍ، قال:
ترى الشُرَيْريغَ يطفو فوق طاحرةٍ		مُسْحَنْطِراً ناظِراً نحو الشَّناغِيبِ.

##### Türkçe

**باب الغين والشين والراء**
Onunla birlikte **ش غ ر**، **ش رغ**; ikisi de kullanılır.

**شغر**: **شَغَرَ الكلب**: (köpek) işemek için iki ayağından birini kaldırdı. Ve **بلدة شاغِرةٌ بَرجْليها**: (bir belde) baskından men olunmadığı zaman (iki ayağıyla) açıkta. Ve Peygamber’in sözü -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun-: “İslâm’da **شِغارَ** yoktur”; o da erkeğin, bir adamla kız kardeşini evlendirmesidir; şu şartla ki o da ona kız kardeşini evlendirsin ve bunun benzeri; ikisi arasında mehir yoktur.

Denilir: **شاغَرَني** falan.

Ve **واشتَغَرَ المَنْهَلُ** yani: uzaklaştı ve bir tarafta oldu.

Ve **ورُفْقَةٌ مُشْتَغِرةٌ** yani: yolcular topluluğundan ayrılmış.

Ve **وشِغارٌ على الغارة**.

**شرغ**: **الشَّرْغ**; hafifletilir de ağırlaştırılır da: küçük kurbağa; **شِرْغانٍ** üzere cem‘ olunur. Dedi ki:
“**الشُرَيْريغَ**’i görürsün, bir **طاحرةٍ** üstünde yüzer;
**مُسْحَنْطِراً** (dikilip) bakar, **الشَّناغِيبِ**’e doğru.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شَغَرَ الكلب يَشْغَرُ، إذا رفع إحدى رجلَيْه ليبول. وشَغَرَ البَلدُ، أي خلا من الناس. يقال: بلدة شاغِرَةٌ بِرِجْلِها، وذلك إذا لم تمتنع من غارةِ أحَد. وأَشْغَرَ المنهلُ، إذا صار في ناحيةً من المَحَجَّةِ. واشْتَغَرَ العدد، إذا كَثُرَ واتِّسع. قال أبو النجم:
وعَدَدٍ بَخٍّ إذا عُدَّ اشْتَغَرْ
كعد التُرْبِ تدانى وانتشرْ
واشْتَغَرَ على فلان حِسابُه، إذا لم يَهْتَدِ له. واشْتَغَرَ في الفلاة، إذا أَبْعَدَ فيها. وتَشَغَّرَ البعيرُ، إذا لم يدَعْ جهداً في سَيره. وشَغَرْتُ بني فلان من موضع كذا، أي أخرجْتُهم. وأنشد الشَيباني:
ونحن شَغَرْنا ابْنَيْ نِزارٍ كِلَيْهِما		وكَلْباً بِوَقْعٍ مُرْهِبٍ مُتَقـارِبِ
والشِغارُ بكسر الشين: نِكاح كان في الجاهلية، وهو أن يقول الرجل لآخر: زَوِّجْني ابنتَك أو أختك على أنْ أزوِّجك أختي أو ابنتي، على أنَّ صداق كلِّ واحدة منهما بُضْعُ الأخرى. كأنَّهما رفعا المهر وأخليا البُضْعَ عنه. وفي الحديث: "لا شِغارَ في الإسلام". وتفرَّقوا شَغَرَ بَغَرَ، أي في كلِّ وجه. وهما اسمانِ جُعِلا واحداً، وبُنِيا على الفتح.

##### Türkçe

**شَغَرَ** köpek **يَشْغَرُ**; bir ayağını işemek için kaldırdığı zaman. Ve **شَغَرَ** belde; yani insanlardan boşaldı. Denir ki: **بلدة شاغِرَةٌ بِرِجْلِها**; bu da, birinin baskınından men etmez olduğu zaman (dır). Ve **أَشْغَرَ** su başı; ana yolun bir tarafında olduğu zaman. Ve **اشْتَغَرَ** sayı; çoğaldığı ve genişlediği zaman. Ebû’n-Necm dedi ki:
وعَدَدٍ بَخٍّ إذا عُدَّ اشْتَغَرْ
كعد التُرْبِ تدانى وانتشرْ
Ve **اشْتَغَرَ** falan kimseye karşı hesabı; ona (hesaba) yol bulamadığı zaman. Ve **اشْتَغَرَ** ıssız düzlükte; onda uzaklaştığı zaman. Ve **تَشَغَّرَ** deve; yürüyüşünde hiçbir çabayı bırakmadığı zaman. Ve **شَغَرْتُ** falan oğullarını şu yerden; yani onları çıkardım. Şeybânî inşâd etti:
ونحن شَغَرْنا ابْنَيْ نِزارٍ كِلَيْهِما		وكَلْباً بِوَقْعٍ مُرْهِبٍ مُتَقـارِبِ
Ve **الشِغارُ** (şînin kesresiyle): câhiliyede olan bir nikâh; o da erkeğin diğerine: “Bana kızını yahut kız kardeşini evlendir; şu şartla ki ben de sana kız kardeşimi yahut kızımı evlendireyim; şu şartla ki ikisinden her birinin sadâkı ötekinin büd‘u olsun” demesidir. Sanki ikisi mehri kaldırmışlar ve büd‘u ondan boşaltmışlardır. Ve hadiste: “İslâm’da **لا شِغارَ** (yoktur).” Ve ayrıldılar: **شَغَرَ بَغَرَ**; yani her yönde. Ve ikisi, bir (şey) kılınmış iki isimdir; ve fetha üzere bina edilmiştir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ش ر
شغر ، شرغ
استعمل من وجوهه : شغر شرغ
شغر : قَالَ اللّيْثُ : يُقَالُ : شَغَرَ الكَلْبُ ، إذَا رفَعَ إحْدَى رِجْلَيْهِ ؛ لِيَبُول وأنْشَدَ الفَرَّاءُ وغيرُهُ :
شَغّارَةٌ تَقِدُ الْفَصِيْلَ بِرِجْلِهَا
فَطَّارَةُ لِقَوَادِمِ الأَبكارِ
أبو عبيد عن أبي زيد : تَفَرَّقَ الْقَوْمُ شَذَرَ مَذَرَ وشَغَرَ بَغَرَ ، أي في كلِّ وَجْهٍ ، ولا يُقالُ ذلك في الإقْبَالِ .
قُلْتُ : هَكذا رواهُ شِمْر ، والمِشْغَر من الرِّماحِ كالمِطْرَدِ ، وقال :
سِنَاناً مِنَ الخَطِّيِّ أَسْمَر مِشْغَرَا
وَقال الأصمعيُّ : إذا لم يَدَعِ البَعِيرُ جُهْداً في عَدْوِهِ ، قِيلَ : تَشَغَّر تَشَغُّراً :
يُقَالَ : مَرَّ يَرْتَبِعُ إذا ضَرَبَ بِقَوائمِه ، وَاللّبَطَةُ نَحْوَهُ ، ثم التّشَغُّرُ فَوْقَهُ .
وَتقول : هَذِهِ بَلْدَةٌ شاغِرَةٌ بِرِجْلِهَا : إذا لم تَمْتَنِعْ مِنْ غارَةِ . قَالَ : واشْتَغَر المنْهَلُ إذا صارَ في ناحِيَةٍ مِنَ المحجَّةِ ، وَأَنْشَدَ :
شافِي الاجَاجِ وَبَعَيْدُ المُشْتغَرْ
وَرُفقةٌ مُشْتَغِرَةٌ : مُنْفَرِدَةٌ عَنِ السّابِلَةِ
( وَنهى رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) عَنِ الشِّغارِ ) : قَالَ الشافعي وأبو عبيد ، وغَيرُهما مِنْ أَهْلِ العِلْمِ :
الشِّغَارُ المنْهِيُّ عَنْهُ : أَنْ يُزَوِّجَ الرجلُ الرَّجُلَ حريمتَهُ ، عَلَى أَنْ يُزَوِّجَهُ المُزَوَّجُ جريمةً لَهُ أُخْرى . وَيكونُ مَهْرُ كلِّ وَاحِدَةٍ مِنهما بُضْعَ الأخرى .
ثعلبٌ عن سَلَمَة عَنِ الفَراء ، قَالَ : الشِّغَارُ شِغَارُ المُتَنَاكِحيْنِ . قَالَ : وَالشِّغَار : أنْ يَبْرُزُ رَجُلانِ مِنَ الْعَسْكَرَيْن ، فإذا كادَ أَحَدُهُما أَنْ يَغْلِبَ صاحِبَهُ ، جَاءَ إثنانِ حَتى يُعِيْنَا أَحَدَهُما ، فيصيحَ الآخرُ : ( لا شِغَارَ ، لا شِغَارَ ) .
قَالَ : وَالشِّغَارُ : الطَّرْدُ يُقَالُ : شَغَروا فلاناً عن بلادِهِ : شَغْراً وَشِغاراً إذا طَرَدُوهُ ونَفوهُ .
قَال : وَالشَّغْرُ : الرفْعُ ، ومنه شَغَر الكلبُ وَقال أبو عمرو بنُ العلاء ( شَغَرْتُ برِجلي
في الغريبِ ) أي : عَلَوْتُ الناس في حِفْظِهِ .
وَيُقَالُ : شغر الكلبُ وَقَزَحَ وَشَقَحَ وَشَقحَ كله إذا رفع رجله لِيَبُول .
قالَ : وَالشِّغر : التفرقةُ وَمنهُ قولهم : خرجَ القَوْمُ شَغَر بَغَرَ ، إذا تَفَرَّقوا ، وَالشَّغْر : البعدُ ، وَمنهُ قولهم : بلدٌ شاغرٌ ، إذا كان بعيداً من الناصِرِ ، وَالسُّلطَانِ ، قالَهُ الفراء .
عمرو عن أبيه : الشِّغَارُ العداوةُ .
أبو زيد : يقالُ : اشتَغَرَ اشتغر الأمر بفلان ، أي اتسع به وَعظم . وقال أبو النجم :
وَعَدَدِ بَخَ إذا عُدَّ اشْتَغَر
كَعَدَدِ التُّرْبِ تَدَانى وانتَشَرْ
واشتغرتِ الحَرْبُ بينَ الفَريقَيْنِ ، إذا اتَّسَعَتْ وعظُمَتْ .
وَيقالُ للبَعيرِ ، إذا ، اشْتَدَّ عَدْوُه : هو يَتَشَغَّر تَشَغُّراً واشْتَغَر فلانٌ علينا ، إذا تَطاوَل وافتخر وَتَشَغَّر فلانٌ في أَمْرٍ قبيحٍ ، إذا تَمَادَى فيه وَتَعَمَّق .
والشَّغُور موضعٌ في الباديةِ .
وَفي ( النَّوادِرِ ) : بِئْر شِغَارٌ وبِئارٌ شَغَارٌ : كثيرةُ المياهِ وَاسِعَةٌ الأَعْطَانِ .
شرغ : قال الليثُ : الشِّرْغُ يُخَفَّف وَيُثَقَّلُ وهو الضَّفدَعُ الصَّغِيرُ . وَيُقَالُ له : الشِّرِّيْغُ والشُّرَبْرِيغُ وأنشدَ :
تَرى الشُّريريغَ يَطْفُو فَوْقَ طاحِرَةٍ
مُسْحَنْطِراً نَاظِراً نَحْو الشَّنَاغِيْبِ

##### Türkçe

غ ش ر
**شغر** , **شرغ**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **شغر** **شرغ**

**شغر**: **قَالَ اللّيْثُ**: Denilir: **شَغَرَ الكَلْبُ**; bir ayağını kaldırdığı zaman; bevletmek için. Ve **الفَرَّاءُ** ve başkası inşad etti:
شَغّارَةٌ تَقِدُ الْفَصِيْلَ بِرِجْلِهَا
فَطَّارَةُ لِقَوَادِمِ الأَبكارِ

**أبو عبيد**’den, **أبي زيد**’den: Kavim dağıldı: **شَذَرَ مَذَرَ** ve **شَغَرَ بَغَرَ**, yani her yönde; ve bu, yönelmede söylenmez.

Dedim: **شِمْر** onu böyle rivayet etti; ve mızraklardan **المِشْغَر**, **المِطْرَدِ** gibidir. Ve dedi:
سِنَاناً مِنَ الخَطِّيِّ أَسْمَر مِشْغَرَا

Ve **الأصمعيُّ** dedi: Deve koşusunda gayret bırakmadığı zaman denilir: **تَشَغَّر** **تَشَغُّراً**:
Denilir: **مَرَّ يَرْتَبِعُ**; ayaklarıyla vurduğu zaman; ve **اللّبَطَةُ** onun gibidir; sonra **التّشَغُّرُ** onun üstündedir.

Ve dersin: **هَذِهِ بَلْدَةٌ شاغِرَةٌ بِرِجْلِهَا**: bir baskından men etmediği zaman. Dedi: Ve **اشْتَغَر المنْهَلُ**; yolun bir tarafında olduğu zaman. Ve inşad etti:
شافِي الاجَاجِ وَبَعَيْدُ المُشْتغَرْ

Ve **رُفقةٌ مُشْتَغِرَةٌ**: ana yoldan ayrılmış.

(Allah’ın Resulü ( صلى الله عليه وسلم ) **الشِّغارِ**’dan nehyetti): **الشافعي** ve **أبو عبيد** ve ilim ehlinden başkaları dedi:
Ondan nehyedilen **الشِّغَارُ**: erkeğin, bir erkeğe mahremindeki kadını nikâhlaması; nikâhlayanın da ona başka bir kadın nikâhlaması şartıyla. Ve ikisinden her birinin mehri, ötekinin cinsel hakkı olur.

**ثعلبٌ**’dan, **سَلَمَة**’den, **الفَراء**’dan; dedi: **الشِّغَارُ** iki nikâhlananın **شِغَارُ**’ıdır. Dedi: Ve **الشِّغَار**: iki ordudan iki adamın ortaya çıkmasıdır; ikisinden biri arkadaşını yenmeye yaklaşınca, ikisinden biri ona yardım edinceye kadar iki kişi gelir; öteki bağırır: ( **لا شِغَارَ ، لا شِغَارَ** ).

Dedi: Ve **الشِّغَارُ**: kovmadır; denilir: **شَغَروا فلاناً عن بلادِهِ**: **شَغْراً** ve **شِغاراً**; onu kovdukları ve sürdükleri zaman.

Dedi: Ve **الشَّغْرُ**: kaldırmadır; ondan: **شَغَر الكلبُ**. Ve **أبو عمرو بنُ العلاء** dedi: ( **شَغَرْتُ برِجلي في الغريبِ** ) yani: onu ezberlemede insanlara üstün geldim.

Ve denilir: **شغر الكلبُ** ve **قَزَحَ** ve **شَقَحَ** ve **شَقحَ**; hepsi, bevletmek için ayağını kaldırdığı zaman.

Dedi: Ve **الشِّغر**: ayırmadır; ondan onların sözü: **خرجَ القَوْمُ شَغَر بَغَرَ**; dağıldıkları zaman. Ve **الشَّغْر**: uzaklıktır; ondan onların sözü: **بلدٌ شاغرٌ**; yardımcıdan ve sultandan uzak olduğu zaman; **الفَراء** söyledi.

**عمرو**’dan, babasından: **الشِّغَارُ** düşmanlıktır.

**أبو زيد**: Denilir: **اشتَغَرَ**; **اشتغر الأمر بفلان**; yani onunla genişledi ve büyüdü. Ve **أبو النجم** dedi:
وَعَدَدِ بَخَ إذا عُدَّ اشْتَغَر
كَعَدَدِ التُّرْبِ تَدَانى وانتَشَرْ

Ve **واشتغرتِ الحَرْبُ بينَ الفَريقَيْنِ**; genişlediği ve büyüdüğü zaman.

Ve deve için denilir; koşusu şiddetlendiği zaman: o, **يَتَشَغَّر تَشَغُّراً**. Ve **اشْتَغَر فلانٌ علينا**; uzanıp böbürlendiği zaman. Ve **تَشَغَّر فلانٌ في أَمْرٍ قبيحٍ**; onda ileri gittiği ve derinleştiği zaman.

Ve **الشَّغُور** çölde bir yerdir.

Ve (**النَّوادِرِ**)’de: **بِئْر شِغَارٌ** ve **بِئارٌ شَغَارٌ**: suları çok, hayvanların su içme yerleri geniş.

**شرغ**: **قال الليثُ**: **الشِّرْغُ** hafifletilir ve ağırlaştırılır; o küçük kurbağadır. Ve ona denilir: **الشِّرِّيْغُ** ve **الشُّرَبْرِيغُ**. Ve inşad etti:
تَرى الشُّريريغَ يَطْفُو فَوْقَ طاحِرَةٍ
مُسْحَنْطِراً نَاظِراً نَحْو الشَّنَاغِيْبِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والغين وما يثلثهما)
(شغف) الشين والغين والفاء كلمةٌ واحدة، وهي الشَّغَاف، وهو غِلاف القلب. قال الله تعالى: ﴿قَدْ شَغَفَهَا حُبَّاً﴾ [يوسف 30]، أي أوصَلَ الحبَّ إلى شَغاف قلبها.
(شغل) الشين والغين واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف الفَراغ. تقول: شَغَلْتُ فلاناً فأنا شاغِلُهُ، وهو مشغول. وشُغِلْت عنك بكذا، على لفظ ما لم يسمَّ فاعلُه. قالوا: ولا يقال أُشغِلْت. ويقال شُغْل شاغلٌ. وجمع الشُّغْل أشغال. وقد جاء عنهم: اشتُغِلَ فلانٌ بالشيء([1])، وهو مشتَغَل. وأنشد:
حَيَّتكَ ثُمَّت قالت إنّ نَفْرَتَنَا  *** اليومَ كلَّهم يا عُرْوَ مشتَغَلُ([2])وحكى ناسٌ: أشْغَلَني بالألف.
(شغم) الشين والغين والميم أصلٌ قليلُ الفروع صحيح، يدلُّ على حُسن. يقال الشُّغْموم: الحَسن. والشُّغموم: المرأة الحَسناء. والشُّغموم من الإبل: الحسن المنظرِ التامُّ.
(شغن) الشين والغين والنون ليس بشيء، وليس لما ذكره ابنُ دريدٍ: أنَّ الشغْنة الكارَةُ([3])، أصلٌ ولا معنىً.
(شغو) الشين والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على عَيب في الخِلْقة لبعض الأعضاء. قالوا: الشُغوُّ، من قولك رجلٌ أشغى وامرأة شَغْواء، وذلك إذا كانت أسنانه العُليا تتقدم السُّفْلَى. وقال الخليل: الشَّغا: اختلاف الأسنان، ومنه يقال للعُقاب شَغْواء، وذلك لفَضْل منقارها الأعلى على الأسفل. وزعم ناسٌ أنّ الشَّغَا الزيادة على عدد الأسنان.
(شغب) الشين والغين والباء أصلٌ صحيح يدلّ على تهييج الشر، لا يكون في خير. قال الخليل: الشَّغَْب: تهييج الشرّ، يقال للأتان إذا وَحِمَتْ([4]) واستعصَتْ على الجَأْب: إِنَّها لذات شَغْب وضِغْن. قال أبو عبيد: يقال شَغَبْت على القوم وشَغْبتُهم وشَغبْتُ بهم.
(شغر) الشين والغين والراء أصلٌ واحد يدلُّ عَلى انتشارٍ وخلوٍّ من ضبط، ثم يُحمَل عليه ما يقاربُه. تقول العرب: اشتَغَرت([5]) الإِبلُ، إذا كثرت حتى لا تكاد تُضبَط. ويقولون: تفرَّقوا شَغَرَ بَغَر، إذا تفرَّقوا في كلِّ وجه. وكان أبو زيد يقول: لا يقال ذلك إلاّ في الإقبال.
ومن الباب: شَغَرَ الكلبُ، إذا رَفَعَ إحدى رجليه ليبول. وهذه بلدة شاغرةٌ برجلها، إذا لم تمتَنِعْ من أحدٍ أن يُغِيرَ عليها.
والشِّغَار الذي جاء في الحديث، المنهيُّ عنه: أنْ يقول الرجل للرجل زوِّجني أختَك على أن أزوِّجك أُختي، لا مهر بينهما إلا ذلك. وهذا من الباب لأنَّهُ أمرٌ لم يُضْبَط بمهرٍ ولا شرطٍ صحيح. وهو من شَغَر الكلبُ، إذا صار في ناحيةٍ من المَحَجَّة بعيداً عنها.
واشتغَرَ على فلانٍ حسابُه، إذا لم يهتدِ لـه. واشتغَرَ فلان في الفلاة، إذا دوّم فيها وأَبْعَد. وحكى الشيبانيّ: شَغَرْتُ بني فلانٍ من موضع كذا، أي أخرجتُهم. قال:
ونحن شَغَرْنَا ابني نزار كليهما *** وكلباً بوَقْعٍ مُرهبٍ متقاربِ([6])والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "الشيء"، تحريف.
([2]) أنشده في المجمل. وفي المجمل: "يا زيد".
([3]) نص الجمهرة (3: 64) : "الشغنة: الحال، وهي التي تسميها العامة كارة. ويمكن أن تكون الكارة عربية من قولهم كورت الشيء، إذا لففته وجمعته، فكأن أصلها كورة". والحال: الشيء يحمله الرجل على ظهره، يقال: تحول كساءه: جعل فيه شيئاً ثم حمله على ظهره.
([4]) في الأصل "أوجمت"، صوابه في المجمل واللسان.
([5]) في الأصل "أشغرت"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) البيت في المجمل واللسان (شغر).

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**الغين** وما يثلثهما)
(**شغف**) **الشين** ve**الغين** ve**الفاء** tek bir kelimedir; o da **الشَّغَاف**’tır; o, kalbin kılıfıdır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿قَدْ شَغَفَهَا حُبَّاً﴾ [Yûsuf 30]; yani sevgiyi onun kalbinin **شَغاف**’ına ulaştırdı.
(**شغل**) **الشين** ve**الغين** ve**اللام** tek bir asıldır; boşluğun zıddına delâlet eder. Dersin ki: Birini meşgul ettim; ben onun meşgul edicisi olurum; o da meşgul edilmiştir. Ve “şundan dolayı senden meşgul edildim” denir; faili adlandırılmamış olanın lafzı üzere. Dediler ki: “أُشغِلْت” denmez. Ve “meşgul eden bir meşguliyet” denir. **الشُّغْل**’ün çoğulu **أشغال**’dır. Onlardan şu da gelmiştir: “Falanca şey ile meşgul edildi”([1]); o da **مشتَغَل**’dır. Ve şu beyit okunmuştur:
حَيَّتكَ ثُمَّت قالت إنّ نَفْرَتَنَا  *** اليومَ كلَّهم يا عُرْوَ مشتَغَلُ([2])Ve bir topluluk nakletti: **أشْغَلَني** (elif ile).
(**شغم**) **الشين** ve**الغين** ve**الميم** az dallı, sahih bir asıldır; güzelliğe delâlet eder. **الشُّغْموم** denir: güzel. Ve **الشُّغموم**: güzel kadın. Ve develerden **الشُّغموم**: görünüşü güzel, tam olan.
(**شغن**) **الشين** ve**الغين** ve**النون** bir şey değildir; İbn Düreyd’in zikrettiği şeye—**الشغْنة**’nin **الكارَةُ**([3]) olduğu—ne bir asıl vardır ne de bir mânâ.
(**شغو**) **الشين** ve**الغين** ve illetli harf sahih bir asıldır; bazı uzuvların yaratılışında bir ayba delâlet eder. Dediler ki: **الشُغوُّ**; senin “**أشغى** erkek ve **شَغْواء** kadın” demenden (gelir); bu, üst dişleri alt dişlerin önüne geçtiği zaman olur. Halîl dedi ki: **الشَّغا**: dişlerin farklılığıdır; bundan dolayı kartala **شَغْواء** denir; bu, onun üst gagasının alt gagaya fazlalığından dolayıdır. Ve bir topluluk, **الشَّغَا**’nın dişlerin sayısı üzerine artış olduğunu iddia etti.
(**شغب**) **الشين** ve**الغين** ve**الباء** sahih bir asıldır; şerri kışkırtmaya delâlet eder; hayırda olmaz. Halîl dedi ki: **الشَّغَْب**: şerri kışkırtmaktır; dişi eşeğe, kızıştığı([4]) ve **الجَأْب**’e karşı inatlaştığı zaman: “O, **شَغْب** ve **ضِغْن** sahibidir” denir. Ebû Ubeyd dedi ki: “Kavmin üzerine **شَغَبْت** ettim”, “onları **شَغْبتُهم** ettim” ve “onlarla **شَغبْتُ** ettim” denir.
(**شغر**) **الشين** ve**الغين** ve**الراء** tek bir asıldır; yayılmaya ve zaptın yokluğuna delâlet eder; sonra ona yakın olan şey ona hamledilir. Araplar der ki: Develer **اشتَغَرت**([5]) oldu; yani çoğaldı da neredeyse zapt edilemez oldu. Ve derler ki: “**شَغَرَ بَغَر** olarak dağıldılar”; yani her yöne dağıldılar. Ebû Zeyd derdi ki: Bu, ancak gelişte söylenir.
Ve babdandır: Köpek **شَغَرَ** etti; yani işemek için iki bacağından birini kaldırdı. Ve “bacağıyla **شاغرةٌ** olan bir belde” (denir); yani herhangi birinin ona baskın yapmasına karşı koymazsa.
Ve hadiste gelen, ondan nehyedilen **الشِّغَار**: erkeğin erkeğe “kız kardeşini benimle evlendir; ben de kız kardeşimi seninle evlendireyim; aralarında bundan başka mehir yoktur” demesidir. Bu, babdandır; çünkü o, bir mehirle ve sahih bir şartla zapt edilmemiş bir iştir. Ve o, köpeğin **شَغَرَ** etmesindendir; yolun ortasından uzak, yolun bir tarafında olduğu zaman.
Ve falancanın hesabı falancaya karşı **اشتغَرَ** etti; yani ona yol bulamadı. Ve falanca çölde **اشتغَرَ** etti; yani orada dönüp durdu ve uzaklaştı. Şeybânî nakletti: “Falancaoğullarını şu yerden **شَغَرْتُ** ettim”; yani onları çıkardım. Dedi ki:
ونحن شَغَرْنَا ابني نزار كليهما *** وكلباً بوَقْعٍ مُرهبٍ متقاربِ([6])Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) Asılda: “**الشيء**”, tahrif.
([2]) Onu **المجمل**’de okudu. **المجمل**’de: “يا زيد”.
([3]) **الجمهرة** (3: 64) metni: “**الشغنة**: **الحال**; avamın **كارة** diye adlandırdığı şeydir. Ve **الكارة**’nin, ‘şeyi **كورت** ettim’ sözlerinden Arapça olması mümkündür; yani onu dürdüm ve topladım; sanki aslı **كورة**’dir.” **الحال**: erkeğin sırtında taşıdığı şeydir; “örtüsünü **تحول** etti” denir: içine bir şey koydu, sonra onu sırtında taşıdı.
([4]) Asılda “**أوجمت**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([5]) Asılda “**أشغرت**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) Beyit **المجمل** ve **اللسان** (**شغر**)’dadır.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش غ ر
كلب شاغر‏.‏
وشغرت الناقة‏:‏ رفعت رجلها فضربت الفصيل‏.‏
واشتغر عليه حسابه إذا لم يهتد لـه‏.‏
واشتغـرت عليـه ضيعتـه‏:‏ فشـت و ‏"‏ لا شغـار فـي الإسلـام ‏"‏ وهـو أن يزوجـه أختـه علـى أن يزوجه الآخر أخته ولا مهر إلا ذاك‏.‏
ومن المجاز‏:‏ بلدة شاغر برجلها‏:‏ لا تمتنع من غارة‏.‏
وشغر السعر إذا نقص‏.‏

##### Türkçe

ش غ ر
**كلب شاغر**:

Ve **شغرت الناقة**: ayağını kaldırdı da yavru deveyi vurdu.

Ve **اشتغر عليه حسابه**: eğer ona yol bulamazsa (onu) şaşırdı.

Ve **اشتغـرت عليـه ضيعتـه**: onun ziyaı (kaybı) yayıldı. Ve “**لا شغـار فـي الإسلـام**”: o, (birinin) kız kardeşini ona nikâhlaması, diğerinin de kız kardeşini ona nikâhlaması üzerine olmasıdır; ve mehir ancak o (karşılıklı nikâhlama)dır.

Ve mecazdan: **بلدة شاغر برجلها**: bir baskından (akından) men etmez.

Ve **شغر السعر**: eksildiği zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّغْرُ: الرفع. شَغَرَ الكلبُ يَِشْغَرُ شَغْراً: رفع إِحدى رجليه ليبول، وقيل: رفع إِحدى رجليه، بال أَو لم يبل، وقيل: شَغَرَ الكلبُ برجله شَغْراً رفعها فبال؛ قال الشاعر:
شَغَّارَةٌ تَقِذُ الفَصِيلَ بِرِجْلِها،
فَطَّارَةٌ لِقَواِمِ الأَبْكارِ
وفي الحديث: فإِذا نام شَغَرَ الشيطانُ برجله فبال في أُذنه. وفي حديث عَلِيٍّ: قَبْلَ أَن تَشْغَرَ برجلها فِتْنَةٌ تَطَأُ في خِطامِها. وشَغَرَ المرأَةَ وبها يَشْغُرُ شُغُوراً وأَشْغَرَها: رفع رِجْلَيْها للنكاح. وبلْدَةٌ شاغِرَةٌ: لم تمتنع من غارة أَحد. وشَغَرَتِ الأَرضُ والبلد أَي خلت من الناس ولم يبق بها أَحد يحميها ويضبطها. يقال: بلدة شاغِرةٌ برجلها إِذا لم تمتنع من غارة أَحد.
والشِّغار: الطَّرْدُ، يقال: شَغَرُوا فلاناً عن بلده شَغْراً وشِغاراً إِذا طَرَدُوه ونَفَوْهُ. والشِّغار، بكسر الشين: نكاح كان في الجاهلية، وهو أَن تُزوِّج الرجلَ امرأَةً ما كانت، على أَن يزوّجك أُخرى بغير مهر، وخص بعضهم به القرائب فقال: لا يكون الشِّغارُ إِلا أَن تنكحه وليَّتك، على أَن ينكحك وليَّته؛ وقد شاغَرَهُ؛ الفراء: الشِّغارُ شِغارُ المتناكحين، ونهى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، عن الشِّغارِ؛ قال الشافعي وأَبو عبيد وغيرهما من العلماء: الشِّغارُ المنهي عنه أَن يزوّج الرجلُ الرجلَ حريمتَه على أَن يزوّجه المزوَّج حريمة له أُخرى، ويكون مهر كل واحدة منهما بُضْعَ الأُخرى، كأَنهما رفعا المهر وأَخليا البضع عنه. وفي الحديث: لا شِغارَ في الإِسلام. وفي رواية: نهى عن نكاح الشَّغْرِ. والشِّغارُ: أَن يَبْرُزَ الرجلان من العَسْكَرَيْنِ، فإِذا كاد أَحدهما أَن يغلب صاحبه جاء اثنان ليغيثا أَحدهما، فيصيح الآخر: لا شِغارَ لا شِغارَ. قال ابن سيده: والشِّغارُ أَن يَعْدُو الرجلان على الرجل.
والشَّغْرُ: أَن يضرب الفحل برأْسه تحت النُّوقِ من قبَلِ ضروعها فيرفعها فيصرعها.
وأَبو شاغِر: فحل من الإِبل معروف كان لمالك بن المُنْتَفِقِ الصُّبَحيِّ.
وأَشْغَرَ المَنْهَلُ: صار في ناحية من المَحَجَّة؛ وفي التهذيب: واشْتَغَرَ المَنْهَلُ إِذا صار في ناحية من المَحَجَّة؛ وأَنشد: شافي الأُجاج بَعِيد المُشْتَغَرْ
ورُفْقَةٌ مُشْتَغِرَةٌ: بعيدة عن السَّابِلَةِ. وأَشْغَرَتِ الرُّفْقَةُ: انفردت عن السابلة. واشْتَغَرَ في الفلاة: أَبْعَدَ فيها. واشْتَغَر عليه حِسابُه: انْتَشَرَ وكَثُرَ فلم يَهْتَدِ لَهُ. وذهب فلان يَعُدُّ بني فلان فاشْتَغَرُوا عليه أَي كثروا. واشْتَغَرَ العَدَدُ: كثر واتسع؛ قال أَبو النجم:
وعَدَد بَخّ إِذا عُدَّ اشْتَغَرْ،
كَعَدد التُّرْبِ تَدانَى وانْتَشَرْ
أَبو زيد: اشْتَغَرَ الأَمر بفلان أَي اتسع وعَظُمَ. واشْتَغَرَتِ الحرب بين الفريقين إِذا اتسعت وعظمت. واشْتَغَرَتِ الإِبلُ: كثرت واختلفت. والشَّغْرُ: التفرقة. وتفرّقت الغنم شَغَرَ بِغَرَ وشِغَرَ بَغَرَ أَي في كل وجه؛ ويقال: هما اسمان جعلا واحداً وبنيا على الفتح، وكذلك تفرّق القوم شَغَرَ بَغَر وشَذَرَ مَذَرَ أَي في كل وجه، ولا يقال ذلك في الإِقبال. والشَّاغِرانِ: مُنْقَطَعُ عِرْقِ السُّرَّةِ.
ورجلِ شِغِّير: سَيِّءُ الخُلُقِ. وشاغِرَةُ والشَّاغِرَةُ، كلتاهما: موضع.
وتَشَغَّرَ البعيرُ إِذا لم يَدَعْ جُهْداً في سيره؛ عن أَبي عبيد. ويقال للبعير إِذا اشْتَدَّ عَدْوُه: هو يَتَشَغَّرُ تَشَغُّراً. ويقال: مَرَّ يَرْتَبِعُ إِذا ضرب بقوائمه، واللَّبْطَةُ نحوه، ثم التَّشَغُّرُ فوق ذلك. وفي حديث ابن عمر: فَحَجَن ناقَتَهُ حتى أَشْغَرَتْ أَي اتَّسَعَتْ في السير وأَسرعتْ. وشَغَرْتُ بني فلان من موضع كذا أَي أَخرجتهم؛ وأَنشد الشيباني:
ونحنُ شَغَرْنا ابْنَيْ نِزارٍ كِلَيْهِما،
وكَلْباً بوقْعٍ مُرْهِبِ مُتَقارِبِ
وفي التهذيب: بحيث شَغَرْنا ابْنَي نِزار. والشَّغْرُ: البُعْدُ؛ ومنه قولهم: بلد شاغِرٌ إِذا كان بعيداً من الناصر والسلطان؛ قاله الفراء. وفي الحديث: والأَرض لكم شاغِرَةٌ؛ أَي واسعة. أَبو عمرو: شَغَرْتُه عن الأَرض أَي أَخرجته. أَبو عمرو: الشِّغارُ العَداوَةُ. واشْتَغَرَ فلان علينا إِذا تطاول وافتخر.
وتَشَغَّرَ فلان في أَمر قبيح إِذا تَمادَى فيه وتَعَمَّقَ. والشَّغُورُ: موضع في البادية. وفي النِوادر: بئرٌ شِغارٌ وبئار شِغارٌ كثيرة الماء واسعة الأَعْطانِ. والمِشْغَرُ من الرماح: كالمِطْرَدِ؛ وقال: سِناناً مِنَ الخَطِّيِّ أَسْمَرَ مِشْغَرَا

##### Türkçe

**الشَّغْرُ**: kaldırma. **شَغَرَ** köpek **يَِشْغَرُ** **شَغْراً**: bevletmek için iki ayağından birini kaldırdı; ve denildi ki: iki ayağından birini kaldırdı, bevletti yahut bevletmedi; ve denildi ki: köpek ayağıyla **شَغَرَ** **شَغْراً**: onu kaldırdı da bevletti; şair dedi ki:
شَغَّارَةٌ تَقِذُ الفَصِيلَ بِرِجْلِها،
فَطَّارَةٌ لِقَواِمِ الأَبْكارِ

Ve hadiste: “Artık uyuduğu vakit şeytan ayağıyla **شَغَرَ** eder de onun kulağına bevleder.” Ve **عَلِيٍّ** hadîsinde: “Ayağıyla **تَشْغَرَ** etmeden önce, yularında çiğneyen bir fitne (vardır).”

**شَغَرَ** kadını, ve onda **يَشْغُرُ** **شُغُوراً** ve onu **أَشْغَرَ** etti: nikâh için iki bacağını kaldırdı.

**بلْدَةٌ شاغِرَةٌ**: birinin baskınından men etmedi. Ve **شَغَرَتِ** yer ve belde, yani insanlardan boşaldı ve onda onu koruyan ve zapteden hiç kimse kalmadı. Denilir: **بلدة شاغِرةٌ برجْلها**; birinin baskınından men etmediği vakit.

Ve **الشِّغار**: kovma; denilir: onu beldesinden **شَغْراً** ve **شِغاراً** **شَغَرُوا**; onu kovdukları ve sürdükleri vakit. Ve **الشِّغار** (şînin kesresiyle): câhiliyede olan bir nikâh; o da şudur: adamı, her ne kadın olursa olsun, bir kadınla evlendirmen; şu şartla ki o da seni başka bir kadınla, mehir olmaksızın evlendirsin. Bazıları bunu akrabalara tahsis etti de dedi ki: **الشِّغار** ancak şudur: velîyenle seni nikâhlaman; şu şartla ki o da seni velîyesiyle nikâhlasın; ve onu **شاغَرَهُ**. **الفراء**: **الشِّغار** iki nikâhlananın **شِغار**ıdır. Ve Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, **الشِّغار**dan nehyetti. **الشافعي** ve **أَبو عبيد** ve âlimlerden başkaları dedi ki: nehyedilmiş **الشِّغار** şudur: adamın, bir adamı kendi mahremiyle evlendirmesi; şu şartla ki evlendirilen de ona kendi mahreminden başka birini evlendirsin; ve her birinin mehri, ötekinin cinsel hakkı olsun; sanki ikisi mehri kaldırmış ve cinsel hakkı ondan boşaltmış gibidir. Ve hadiste: “İslâm’da **شِغار** yoktur.” Ve bir rivayette: “**نكاح الشَّغْرِ**den nehyetti.”

Ve **الشِّغارُ**: iki adamın iki ordudan meydana çıkmasıdır; artık ikisinden biri, arkadaşını yenmeye yaklaşınca, ikisinden birine yardım etmek için iki kişi gelir; öteki bağırır: “**لا شِغارَ لا شِغارَ**.” **ابن سيده** dedi ki: **الشِّغار** iki adamın bir adam üzerine koşmasıdır.

Ve **الشَّغْرُ**: aygırın, develerin memelerinin tarafından başıyla altlarına vurmasıdır; onları kaldırır da onları yere serer.

Ve **أَبو شاغِر**: develerden bilinen bir aygırdır; **مالك بن المُنْتَفِقِ الصُّبَحيِّ**’nin idi.

Ve **أَشْغَرَ** su başı: yolun bir yanında oldu. Ve **التهذيب**’de: **واشْتَغَرَ** su başı; yolun bir yanında olduğu vakit. Ve inşad etti:
شافي الأُجاج بَعِيد المُشْتَغَرْ

Ve **رُفْقَةٌ مُشْتَغِرَةٌ**: ana yoldan uzak. Ve **أَشْغَرَتِ** yol arkadaşlığı: ana yoldan ayrıldı. Ve **اشْتَغَرَ** ıssız düzlükte: onda uzaklaştı. Ve onun hesabı üzerine **اشْتَغَرَ**: yayıldı ve çoğaldı da ona yol bulamadı. Ve falan kimse, falan oğullarını saymaya gitti de onlar onun üzerine **فاشْتَغَرُوا**; yani çoğaldılar. Ve **اشْتَغَرَ** sayı: çoğaldı ve genişledi; **أَبو النجم** dedi ki:
وعَدَد بَخّ إِذا عُدَّ اشْتَغَرْ،
كَعَدد التُّرْبِ تَدانَى وانْتَشَرْ

**أَبو زيد**: iş falan kimseyle **اشْتَغَرَ** etti; yani genişledi ve büyüdü. Ve iki takım arasında savaş **اشْتَغَرَتِ**; genişlediği ve büyüdüğü vakit. Ve develer **اشْتَغَرَتِ**: çoğaldı ve çeşitlendi.

Ve **الشَّغْرُ**: ayırma. Ve koyunlar **شَغَرَ بِغَرَ** ve **شِغَرَ بَغَرَ** dağıldı; yani her yöne. Ve denilir: ikisi bir kılınmış iki isimdir ve fetha üzere bina edilmiştir; bunun gibi kavim **شَغَرَ بَغَر** ve **شَذَرَ مَذَرَ** dağıldı; yani her yöne; ve bu, gelişte söylenmez.

Ve **الشَّاغِرانِ**: göbek damarının kesildiği yer.

Ve **رجلِ شِغِّير**: kötü huylu. Ve **شاغِرَةُ** ve **الشَّاغِرَةُ**; ikisi de: bir yer.

Ve deve **تَشَغَّرَ** etti; yürüyüşünde hiçbir gayret bırakmadığı vakit; **أَبي عبيد**’den. Ve deveye, koşması şiddetlendiği vakit denilir: o **يَتَشَغَّرُ تَشَغُّراً**. Ve denilir: **مَرَّ يَرْتَبِعُ**; ayaklarıyla vurduğu vakit; ve **اللَّبْطَةُ** onun gibidir; sonra **التَّشَغُّرُ** bunun üstündedir. Ve **ابن عمر** hadîsinde: “Devesini kancaladı, ta ki **أَشْغَرَتْ**; yani yürüyüşte genişledi ve hızlandı.” Ve falan oğullarını şu yerden **شَغَرْتُ**; yani onları çıkardım; ve **الشيباني** inşad etti:
ونحنُ شَغَرْنا ابْنَيْ نِزارٍ كِلَيْهِما،
وكَلْباً بوقْعٍ مُرْهِبِ مُتَقارِبِ

Ve **التهذيب**’de: “**بحيث شَغَرْنا ابْنَي نِزار**.” Ve **الشَّغْرُ**: uzaklık; bundan, onların sözü: **بلد شاغِرٌ**; yardımcıdan ve sultandan uzak olduğu vakit; **الفراء** söyledi. Ve hadiste: “Ve yer sizin için **شاغِرَةٌ**”; yani geniş. **أَبو عمرو**: onu yerden **شَغَرْتُ**; yani onu çıkardım. **أَبو عمرو**: **الشِّغارُ** düşmanlıktır. Ve falan bize karşı **اشْتَغَرَ** etti; uzandı ve övündüğü vakit.

Ve falan kimse çirkin bir işte **تَشَغَّرَ** etti; onda ileri gittiği ve derinleştiği vakit.

Ve **الشَّغُورُ**: bâdiyede bir yer. Ve **النِوادر**’de: **بئرٌ شِغارٌ** ve **بئار شِغارٌ**: suyu çok, ağılları geniş. Ve mızraklardan **المِشْغَرُ**: **كالمِطْرَدِ** gibidir; ve dedi ki:
سِناناً مِنَ الخَطِّيِّ أَسْمَرَ مِشْغَرَا

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش غ ر * * شَغَر * البلد خلا من الناس وبابه قطع و * الشِّغارُ * بالكسر نكاح كان في الجاهلية وهو أن يقول الرجل لآخر زوجني ابنتك أو أختك على أن أزوجك ابنتي أو أختي على أن صداق كل واحدة منهما بُضْعُ الأخرى كأنهما رفعا المهر وأخليا البُضْعَ عنه وفي الحديث ﴿لا شغار في الإسلام﴾

##### Türkçe

* ش غ ر * * **شَغَر** * belde insanlardan boşaldı; ve kapısı kesildi. Ve * **الشِّغارُ** * (kesre ile) câhiliyede olan bir nikâhtır; o da erkeğin bir başkasına “Bana kızını veya kız kardeşini nikâhla; şu şartla ki ben de sana kızımı veya kız kardeşimi nikâhlayayım; şu şartla ki ikisinden her birinin sadâkı ötekinin **بُضْعُ**’ı olsun” demesidir; sanki ikisi mehri kaldırmışlar ve **بُضْعَ**’ı ondan boşaltmışlar gibidir. Ve hadiste: { İslâm’da **شغار** yoktur }.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

شغر الكلب، كمنع، يشغر شغرا: رفع إحدى رجليه ليبول، وقيل: رفع إحدى رجليه، بال أو لم يبل، أو شغر الكلب برجله شغرا: رفعها فبال، وفي الحديث:  فإذا نام شغر الشيطان برجله فبال في أذنه  . شغر الرجل المرأة: يشغرها شغورا، بالضم :رفع رجليها للنكاح. وفي بعض الأصول رجلها بالإفراد، ونقل الصاغاني عن ابن دريد: شغر الرجل المرأة إذا رفع برجليها للجماع، كأشغرها فشغرت، وفي حديث علي:  قبل أن تشغر برجلها فتنة تطأ في خطامها  . ونقل شيخنا عن ابن نباتة في كتابه  مطلع الفوائد  : الشغر: هو رفع الرجل لا للخصوص نكاح أو بول، ثم استعير للنكاح وصنيع المصنف كالجوهري، والفيومي يخالفه، فتأمل.
 شغرت الأرض والبلد تشغر شغورا، من باب كتب على ما صرح به الفيومي في المصباح: خلت من الناس، ولم يبق بها أحد يحميها ويضبطها، فهي شاغرة. والشغار، بالكسر، من نكاح الجاهلية: هو أن تزوج الرجل امرأة ما كانت على أن يزوجك أخرى بغير مهر، وقال الفراء: الشغار: شغار المتناكحين. ونهى رسول الله صلى الله عليه وسلم من الشغار، قال الشافعي، وأبو عبيد، وغيرهما من العلماء: الشغار المنهى عنه أن يزوج الرجل حريمته على أن يزوجه المزوج حريمة له أخرى، ويكون صداق كل واحدة بضع الأخرى، كأنهما رفعا المهر، وأخليا البضع عنه، وفي حديث  لا شغار في الإسلام  وفي رواية  نهى عن نكاح الشغر  أو يخص بها القرائب  ، فلا يكون الشغار إلا أن تنكحه وليتك على أن ينكحك وليته، وقد شاغره.
 الشغار: أيضا: أن يبرز رجلان من العسكرين، فإذا كاد أحدهما أن يغلب صاحبه جاء اثنان ليعينا أحدهما فيصيح الآخر: لا شغار، لا شغار. وقال ابن سيده: هو أن يعدو الرجلان على الرجل. والشغر، بالفتح: الإخراج، قال أبو عمرو: شغرته عن الأرض، أي أخرجته، وأنشد الشيباني:
  ونحن شغرنا ابني نزار كلاهما                      وكلبا بوقع مرهب متقـارب وقال غيره: الشغار: الطرد، يقال: شغروا فلانا عن بلده شغرا وشغارا، إذا طردوه ونفوه.
 الشغر: البعد، قاله الفراء: وقد شغر البلد، إذا بعد من الناصر والسلطان ومن يضبطه. من المجاز: يقال:  بلدة شاغرة برجلها، إذا لم تمتنع من غارة أحد، لخلوها عمن يحميها. الشغر: التفرقة، ومنه: تفرقت الغنم شغر بغر، على ما سيأتي. الشغر: أن يضرب الفحل برأسه تحت النوق من قبل ضروعها، فيرفعها فيصرعها. وشاغر، ويقال: أبو شاغر: فحل معروف من آبالهم كان للمالك بن المتنتفق الصباحي قال عمر بن الأشعث بن لجإ:
  قد دحست منه العظام دحسا                      أدهم أحوى شاغريا حمسا وفي التكملة: قال أبو عمرو بن العلاء: شغرت برجلي في الغريب، أي علوت الناس بحفظه، ونص الصاغاني: في حفظه. وأشغر المنهل: صار في ناحية من المحجة، ونص التهذيب: اشتغر المنهل. وأنشد:
  شافي الأجاج بعيد المشتغر.

  أشعرت الرفقة: انفردت عن السابلة، وهي السكة المسلوكة. أشغر الحساب عليه: انتشر، والصواب، كما في التهذيب: اشتغر عليه حسابه: انتشر وكثر فلم يهتد له، وذهب فلان يعد بني فلان فاشتغروا عليه، أي كثروا. الشغور، كصبور: ع، بالسماوة في البادية. الشغور: الناقة الطويلة تشغر بقوائمها إذا أخذت لتركب أو تحلب. قال ابن دريد: الشغرور، كعصفور: نبت، زعموا. والشغر بالضم: قلعة حصينة على رأس جبل قرب أنطاكية. قلت: ولعل منها الحسن والحسين ابني أبي شهابالشغري، عن أبي بكر عتيق الإسكندراني. والشغري، كسكري، وضبطه بعضهم بالمد أيضا: د، أو: ع  ، أي بلد أو موضع.
 قيل الشغري: حجر قرب مكة كانوا يركبون منه الدابة، وقيل: كانوا يقولون: إن كان كذا وكذا أتيناه، فإذا كان ذلك أتوه فبالوا عليه، وقيل حجر الشنغزي بالزاي والشعزي بالعين المهملة والزاي في التكملة: الشغري: حجر تشغر عليه الكلاب، أي ترفع رجلها فتبول. الشغار، كسحاب: الفارغ، قاله الصاغاني. الشغار من الآبار: الكثيرة الماء، للجمع والواحد، وفي النوادر: بئر شغار، وبئار شغار: كثيرة الماء واسعة الأعطان. الشغاران الحالبان: عرقان في جنب الجمل، هكذا في النسخ، والصواب في جنبي الجمل، كما التكملة. الشغارة، بالهاء والشد: القداحة تقدح بها النساء قاله الصاغاني. والشوغر، كجوهر: الموثق الخلق. الشوغرة، بهاء: الدوخلة. شغار، كقطام: لقب بني فزارة بن ذبيان، كل ذلك من التكملة.
 والشاغور: محلة بدمشق معروفة. من أمثالهم: تفرقوا شغر بغر، ويكسر أولهما، أي في كل وجه، ويقال: هما اسمان جعلا واحدا، وبنيا على الفتح، ولا يقال ذلك في الإقبال. واشتغر في الفلاة، إذا أبعد فيها. اشتغر فلان علينا، إذا تطاول وافتخر. اشتغرت الإبل: كثرت، واختلفت. اشتغر العدد: كثر واتسع، أنشد الجوهري لأبي النجم:
  وعدد بخ إذا عد اشتغـر                      كعدد الرب تداني وانتشر قال الصاغاني: والرواية:
  وعدد بخ إذا عـد اسـطـبـر                      موج إذا ما قلت يحصيه اشتغر كعدد الترب توالى وانتشر اشتغر الأمر: اختلط، وقال أبو زيد: اشتغر الأمر بفلان، أي اتسع وعظم. وتشغر فلان في أمر قبيح، إذا تمادى فيه وتعمق. تشغر البعير، إذا بذل الجهد في سيره، عن أبي عبيد، أو تشغر البعير تشغرا، إذا اشتد عدوه، ويقال: مر يرتبع، إذا ضرب بقوائمه، واللبطة نحوه، ثم التشغر فوق ذلك. وشاغرة والشاغرة: ع موضعان. والشاغران: منقطع عرق السرة. الشغير، كسكيت: الشنظير، وهو السيئ الخلق قال الصاغاني: قال ابن دريد: ليس بثبت. ومما يستدرك عليه: الشغارة: هي الناقة ترفع قوائمها لتضرب، قال الشاعر:
  شغارة تفد الفصيل برجلها                      فطارة لقوائم الأبـكـار والشغار: الطرد. ورفقة مشتغرة: بعيدة عن السابلة. واشتغرت الحرب بين الفريقين، إذا اتسعت وعظمت. وأشغرت الناقة: اتسعت في السير وأسرعت. والأرض لكم شاغرة: واسعة. وقال أبو عمرو: الشغارو: العداوة. والمشغر من الرماح، كالمطرد، وقال:
  سنانا من الخطى أسمر مشغرا. واشتغرت عليه ضيعته: فشت. ومن المجاز: شغر السعر: نقص.

##### Türkçe

**شغر** köpek, **منع** gibi, **يشغر** **شغرا**: idrar yapmak için iki bacağından birini kaldırdı; ve denildi ki: iki bacağından birini kaldırdı, idrar yaptı yahut yapmadı; yahut **شغر** köpek bacağıyla **شغرا**: onu kaldırdı da idrar yaptı. Ve hadiste: “Artık uyuduğu vakit şeytan bacağıyla **شغر** eder de onun kulağına idrar yapar.”
**شغر** adam kadını: onu **يشغرها** **شغورا** (ضم ile): cima için iki bacağını kaldırdı. Ve bazı asıllarda **رجلها** tekil olarak (gelmiştir). Ve **الصاغاني** İbn Düreyd’den nakletti: **شغر** adam kadını, cima için iki bacağıyla kaldırdığı vakit; **أشغرها** gibi, böylece o **فشغرت**. Ve Ali’nin hadisinde: “Bacağıyla **تشغر** edecek bir fitne, onun yularında çiğnemeden önce.” Ve şeyhimiz, İbn Nebâte’den kitabı **مطلع الفوائد**’de nakletti: **الشغر**: o, bacağın kaldırılmasıdır; nikâh yahut idrar hususiyeti için değil; sonra nikâh için istiâre edildi; ve musannifin işi **الجوهري** gibi; **الفيومي** ona muhalefet eder; öyleyse düşün.

**شغرت** yer ve belde **تشغر** **شغورا**: **كتب** babından, **الفيومي**’nin **المصباح**’da açıkladığı üzere: insanlardan boşaldı; onda onu koruyup zapt edecek kimse kalmadı; artık o **شاغرة**’dir. Ve **الشغار** (kesre ile), câhiliye nikâhındandır: o, erkeğin bir kadını, başka bir kadını mehir olmaksızın sana nikâhlamam şartıyla nikâhlamasıdır. **الفراء** dedi: **الشغار**: nikâhlananların **شغار**’ıdır. Resûlullah صلى الله عليه وسلم **الشغار**’dan nehyetti. **الشافعي** ve **أبو عبيد** ve âlimlerden başkaları dedi: nehyedilen **الشغار**, erkeğin kendi haremliğini, nikâhlayanın kendisine başka bir haremliği nikâhlaması şartıyla nikâhlamasıdır; ve her birinin sadakı ötekinin ferci olur; sanki ikisi mehri kaldırmış ve ferci ondan boşaltmışlardır. Ve hadiste: “İslâm’da **لا شغار** yoktur.” Ve bir rivayette: “**نكاح الشغر**’dan nehyetti.” “Yahut onunla akrabaları tahsis eder”; artık **الشغار** ancak velînin seni kendi velîsiyle nikâhlaması şartıyla senin velînin onu nikâhlaması (durumunda) olur; ve onu **شاغره** etmiştir.

**الشغار**: ayrıca: iki adamın iki ordudan (meydana) çıkmasıdır; artık ikisinden biri arkadaşını yenmeye yaklaşınca, ikisinden birine yardım etsinler diye iki kişi gelir; öteki bağırır: “**لا شغار**، **لا شغار**.” İbn Sîde dedi: o, iki adamın bir adamın üzerine koşmasıdır. Ve **الشغر** (fetha ile): çıkarma. **أبو عمرو** dedi: **شغرته** onu yerden; yani onu çıkardım. **الشيباني** şu beyti okudu:

  Ve biz Nizâr’ın iki oğlunu, ikisini de,
  ve Kelb’i, yakın bir korkutucu vuruşla **شغر** ettik.

Başkası dedi: **الشغار**: kovma. Denilir: **شغروا** falanı beldesinden **شغرا** ve **شغارا**, onu kovdukları ve sürdükleri vakit.

**الشغر**: uzaklık. **الفراء** söyledi: ve belde **شغر** etti, yardımcıdan ve sultandan ve onu zapt edecek kimseden uzaklaştığı vakit. Mecazdandır: denilir: “Bacağıyla **شاغرة** belde”, herhangi birinin baskınından men etmediği vakit; onu koruyandan boş olması sebebiyle. **الشغر**: ayırma. Ondandır: koyunlar **شغر بغر** dağıldı; ileride geleceği üzere. **الشغر**: aygırın, develerin memelerinin ön tarafından başıyla altlarına vurmasıdır; böylece onları kaldırır da onları yere serer. Ve **شاغر**; ve denilir: **أبو شاغر**: onların develerinden mâruf bir aygırdır; **المالك بن المتنتفق الصباحي**’ye ait idi. **عمر بن الأشعث بن لجإ** dedi:

  Ondan kemikleri ittim, itişle;
  kara, esmer, **شاغريا** (olan) yiğit.

Ve **التكملة**’de: **أبو عمرو بن العلاء** dedi: “Garîbde bacağımla **شغرت** ettim”; yani onu ezberlemekle insanlara üstün geldim. **الصاغاني**’nin nassı: onu ezberlemekle. Ve **أشغر** menhel: yolun bir tarafında oldu. **التهذيب**’in nassı: **اشتغر** menhel. Ve şu beyti okudu:

  Tuzluyu gideren, **المشتغر**’i uzak.

**أشعرت** yol arkadaşlığı: ana yoldan ayrıldı; o, gidilen yol, yani işlek yoldur. **أشغر** hesap ona karşı: yayıldı; ve doğru olan, **التهذيب**’de olduğu üzere: **اشتغر** ona karşı hesabı: yayıldı ve çoğaldı, artık ona yol bulamadı. Ve falan, falan oğullarını saymaya gitti de onlar ona karşı **فاشتغروا** ettiler; yani çoğaldılar. **الشغور** ( **صبور** gibi): bir yer adıdır; çölde **السماوة**’dadır. **الشغور**: uzun dişi deve; binilmek yahut sağılmak için tutulduğu vakit ayaklarıyla **تشغر** eder. İbn Düreyd dedi: **الشغرور** ( **عصفور** gibi): bir bitkidir; zannettiler. Ve **الشغر** (ضم ile): Antakya yakınında bir dağın başında sağlam bir kaledir. Dedim: belki ondan, Ebû Bekir Atîk el-İskenderânî’den, Ebû Şehâb **الشغري**’nin iki oğlu Hasan ve Hüseyin (vardır). Ve **الشغري** ( **سكري** gibi), bazıları onu med ile de ضبط etti: bir belde yahut bir yer; yani bir şehir yahut bir mevki.

Denildi: **الشغري**: Mekke yakınında bir taştır; ondan binek hayvana binerlerdi. Ve denildi: “Şu ve şu olursa ona geldik” derlerdi; artık o olunca ona gelirlerdi de onun üzerine idrar yaparlardı. Ve denildi: **حجر الشنغزي** ( **الزاي** ile) ve **الشعزي** ( **العين** مهملة ve **الزاي** ile) **التكملة**’de: **الشغري**: köpeklerin üzerine **تشغر** ettiği bir taştır; yani bacağını kaldırır da idrar yapar. **الشغار** ( **سحاب** gibi): boş olan; **الصاغاني** söyledi. Kuyulardan **الشغار**: suyu çok olan; cem‘ ve müfred için. Ve **النوادر**’de: **بئر شغار** ve **بئار شغار**: suyu çok, ağılları geniş. **الشغاران الحالبان**: devenin yanında iki damardır; nüshalarda böyle; doğru olan, **التكملة**’de olduğu üzere: devenin iki yanında. **الشغارة** (هاء ile ve şedde ile): kadınların onunla ateş çaktığı çakmak taşı; **الصاغاني** söyledi. Ve **الشوغر** ( **جوهر** gibi): yaratılışı sağlam olan. **الشوغرة** (هاء ile): **الدوخلة**. **شغار** ( **قطام** gibi): Benî Fezâre b. Zübyân’ın lakabıdır; bunların hepsi **التكملة**’dendir.

Ve **الشاغور**: Dımaşk’ta mâruf bir mahalledir. Onların mesellerindendir: “**تفرقوا شغر بغر**”; ikisinin evveli de kesrelenir; yani her yöne. Ve denilir: ikisi bir kılınmış iki isimdir; ve fetha üzere bina edilmiştir; ve bu, gelişte söylenmez. Ve **اشتغر** çölde, onda uzaklaştığı vakit. **اشتغر** falan bize karşı, uzanıp böbürlendiği vakit. **اشتغرت** develer: çoğaldı ve ayrıştı. **اشتغر** sayı: çoğaldı ve genişledi. **الجوهري** Ebû’n-Necm için şu beyti okudu:

  Ve bir sayı; “bah!”; sayıldığı vakit **اشتغـر** eder;
  Rab‘ın sayısı gibi; yaklaşır ve yayılır.

**الصاغاني** dedi: rivayet:

  Ve bir sayı; “bah!”; sayıldığı vakit **اسـطـبـر** eder;
  dalga; “onu sayarım” dediğim vakit **اشتغر** eder;
  toprak sayısı gibi; ardı ardına gelir ve yayılır.

**اشتغر** iş: karıştı. Ve **أبو زيد** dedi: **اشتغر** iş falanla; yani genişledi ve büyüdü. Ve **تشغر** falan çirkin bir işte, onda ileri gidip derinleştiği vakit. **تشغر** deve, yürüyüşünde gayreti sarf ettiği vakit; **أبو عبيد**’den. Yahut **تشغر** deve **تشغرا**, koşması şiddetlendiği vakit. Ve denilir: “**مر يرتبع**”, ayaklarıyla vurduğu vakit; ve **اللبطة** onun gibidir; sonra **التشغر** bunun üstündedir. Ve **شاغرة** ve **الشاغرة**: iki yer adıdır. Ve **الشاغران**: göbek bağı damarının kopuk yeri. **الشغير** ( **سكيت** gibi): **الشنظير**’dir; o, kötü huyludur. **الصاغاني** dedi: İbn Düreyd dedi: sabit değildir. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الشغارة**: o, vurmak için ayaklarını kaldıran dişi devedir. Şair dedi:

  **شغارة**; yavruyu bacağıyla iter;
  böylece genç develerin ayaklarına bir sıçrayış.

Ve **الشغار**: kovmadır. Ve **رفقة مشتغرة**: ana yoldan uzak. Ve **اشتغرت** savaş iki taraf arasında, genişleyip büyüdüğü vakit. Ve **أشغرت** dişi deve: yürüyüşte genişledi ve hızlandı. “Yer sizin için **شاغرة**”: geniş. Ve **أبو عمرو** dedi: **الشغارو**: düşmanlık. Ve mızraklardan **المشغر**: **المطرد** gibi. Ve dedi:

  Hattîden bir mızrak ucu; esmer, **مشغرا**.

Ve **اشتغرت** ona karşı ziya‘ı: yayıldı. Ve mecazdandır: **شغر** fiyat: eksildi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 شَغڤرَ The inf. n. شَغْرٌ, accord. to Ibn-Nubلteh, primarily signifies The raising the leg or hind leg, without restriction; and then by a metaphorical usage, the doing so for the purpose of copulation, and for making water: but the explanations of J [and of Z in the A] and of Fei and of F are at variance with his assertion. (MF.) [Accord. to these authorities,] شَغَرَ, (S, A, Msb, K,) aor. شَغَرَ , (S, Msb, K,) inf. n. as above, (Msb, TA,) signifies He (a dog) raised one of his hind legs (S, A, Msb, K) to make water, (S, Msb,) or and made water, or whether he made water or did not: (A, K:) and شَغَرَ بِرِجْلِهِ he (a dog) raised his hind leg, and made water. (TA.) And شَغَرَتْ She (a camel) raised her hind leg, and struck [with it, or kicked,] the young one. (A.) And, said of a woman, (Msb, K,) She raised her leg, (Msb, and so in some copies of the K,) or her legs, (so in other copies of the K,) for the purpose of copulation. (Msb, K.) And the verb is also trans.: you say, شَغَرَ المَرْأَةَ, (Msb, K,) inf. n. شُغُورٌ, (K, [but this is a strange form in the case of a trans. verb,]) He raised the woman's leg, (Msb, and so in some copies of the K) or legs, (IDrd, O, and so in some copies of the K,) for the purpose of copulation; and so ↓ اشغرها. (IDrd, O, Msb, K.) And شَغْرٌ as the act of a stallion [camel] signifies His striking with his head beneath the she-camel, at the part next the udder, and so raising her, and throwing her down [app. for the purpose of copulation]. (K.) ― -b2- شَغَرْتُ بِرِجْلِى فِى الغَرِيبِ means (assumed tropical:) I overcame the people in guarding, or protecting, the stranger. (AA, O, K.) ― -b3- And شَغْرٌ signifies also (assumed tropical:) The being distant, or remote. (Fr, K.) One says, شَغَرَ البَلَدُ, (S, Msb, K,) aor. شَغُرَ , inf. n. شُغُورٌ, (Msb, [accord. to the K, app., شَغْرٌ,]) (assumed tropical:) The country, or town, was, or became, remote from him who should aid it against the enemy, and him who should exercise sovereign sway, (K, TA,) and from him who should manage its affairs with prudence, precaution, or sound judgment: (TA:) or destitute of a guardian, or protector, to defend it: (Msb:) or destitute of people: [and so, app., شَغَرَ البَلَدُ بِرِجْلِهِ; for it is immediately added,] one says بَلْدَةٌ شَاغِرَةٌ بِرِجْلِهَا meaning as expl. below: (S:) and شَغَرَتِ الأَرْضُ the land had not remaining in it any one to defend it, and to manage its affairs with prudence, precaution, or sound judgment. (K.) -A2- Also, i. e. شَغْرٌ, The making [another, or others,] to go forth [from a place]. (K.) One says, شَغَرْتُهُ عَنِ الأَرْضِ I made him to go forth from the land: (AA, TA:) and شَغَرْتُ بَنِى فُلَانٍ مِنْ مَوْضِعِ كَذَا I made the sons of such a one to go forth from such a place: (S:) or شَغَرُوا فُلَانًا عَنْ بَلَدِهِ They drove away, expelled, or banished. such a one from his country, or town; and the inf. n. is شَغْرٌ and شِغَارٌ. (TA.) ― -b2- And i. q. تَفْرِقَةٌ [The act of scattering, or dispersing]. (K.)

شاغرهُ
3 شاغرهُ ذ , (Mgh, Msb, K,) inf. n. شِغَارٌ, (S, A, Mgh, Msb, K,) He gave him in marriage a woman on the condition of his giving him in marriage another, without dowry [from either]; concubitus with each of the said women being [in lieu of] the dowry for the other: or it applies peculiarly to female relations [of the men so contracting]; (K;) so that the meaning is only he gave him in marriage his female relation on the condition of his doing the like to him: (TA:) or he gave him in marriage a female under his guardianship, the other man doing to him the like, on the condition that concubitus with each one of the said females should be [in lieu of] the dowry for the other: (Mgh, * Msb:) or he gave him in marriage his sister on the condition of receiving in marriage the other's sister, without any dowry beside this: (A:) or he said to him, Give me in marriage thy daughter, or thy sister, on the condition of my giving thee in marriage my daughter, or my sister, concubitus with each one of the said females being [in lieu of] the dowry of the other. (S.) The practice of شِغَار was common in the Time of Ignorance, (Msb,) but is forbidden to the Muslims. (S, A.) ― -b2- شِغَارٌ also signifies Two men's going forth into the field from two armies, and, when one of them has almost overcome his fellow, two men's coming to aid one of them, whereupon the other cries out, لَا شِغَارَ لَا شِغَارَ: (TA:) or two men's acting wrongfully, or injuriously, towards another man: (K, TA:) thus expl. by ISd. (TA.) And The acting with enmity, or hostility. (TA.)

اشغر المَرْأَةَ
4 اشغر المَرْأَةَ ذ : see 1. -A2- اشغرت الرُّفْقَةُ [and app. ↓ اشتغرت also (see the last sentence of this art.)] (assumed tropical:) The party journeying together withdrew by themselves from the beaten road. (K, TA.) ― -b2- See also 8, first sentence. ― -b3- اشغرت said of a she-camel, She went with wide steps, and quickly. (TA.) ― -b4- See, again, 8.

تشغّر
5 تشغّر ذ He (a camel) exerted his utmost power, (K,) or spared no exertion, (A'Obeyd, S,) in his pace: (A'Obeyd, S, K:) or ran vehemently: (K:) or went a pace above that termed اللَّبَطَةُ. (TA.) ― -b2- تشغّر فِى أَمْرٍ قَبِيحٍ He (a man, O) persevered in an evil, or a foul, affair, and went deep into it. (O, K. *)

اشتغر
8 اشتغر ذ , (JK, T,) or ↓ اشغر, (S, K,) It (a watering-place) was on one side of the beaten track: (JK, T, S, K:) [both verbs may be correct: that the former is so appears from the fact that] a poet, cited in the T, [describing a water-ing-place,] uses the phrase ↓ بَعِيدُ الُشْتَغَرِ [app. meaning far off on one side of the road]. (TA.) See also 4. ― -b2- اشتغر العَدَدُ The number was, or became, large. (S, K.) ― -b3- اشتغر الاـِبِلُ The camels were, or became, many and various. (K.) ― -b4- اشتغرت عَلَيْهِ ضَيْعَتُهُ i. q. فَشَتْ, (A,) i. e. His affairs became disordered so that he knew not with which of them to begin. (TA in art. فشو.) ― -b5- اشتغر الأَمْرُ The affair became confused: (K:) or became large, or wide, and great, بِفُلَانِ [with such a one]. (AZ, TA.) ― -b6- اشتغرت الحَرْبُ The war, or battle, became wide and great. (TA.) ― -b7- اشتغر عَلَيْهِ حِسَابُهُ, (T, S, A,) in the K ↓ أَشْغَرَ, but the former is the right, (TA,) (tropical:) What he had to reckon was, or became, too diffuse and numerous to him; (T, K;) such that he could not find the way to sum it up. (S, A.) ― -b8- ذَهَبَ فُلَانٌ يَعُدُّ بَنِى فُلَانٍ فَاشْتَغَرُوا عَلَيْهِ Such a one went to number the sons of such a one, and they were too numerous for him. (TA.) ― -b9- اشتغر فِى الفَلَاةِ He went far into the desert. (S, K.) ― -b10- اشتغر عَلَيْنَا He exalted himself above us, and boasted against us. (K.)

تَفَرَّقُوا شَغَرَ بَغَرَ
تَفَرَّقُوا شَغَرَ بَغَرَ ذ and شِغَرَ بِغَرَ They dispersed themselves, or became dispersed, in every direction: (S, K:) and in like manner one says of sheep or goats, بَِغَرَ تَفَرَّقَتِ الغَنَمُ شَغَرَ: (TA:) شغر بغر is a compound of two nouns made into one, and indecl., with fet-h for the termination. (S.) The like is not said in the case of [persons &c.] coming, or advancing. (TA.)

شَغْرَى
شَغْرَى ذ A stone at which dogs raise the kind leg and make water, or to make water: (K:) so in the Tekmileh. (TA.)

شَغَارٌ
شَغَارٌ ذ Empty. (Sgh, Msb, K.) ― -b2- Also, used as sing. and pl., A well, and wells, having much water: (K:) or, as is said in the Nawلdir, thus used, having much water; wide, or spacious, in the adjacent part where the camels lie down. (TA.) -A2- Also, accord. to the K, Two veins, or ducts, (عِرْقَانِ,) in the side of the camel: but correctly, as in the Tekmileh, the شَغَارَانِ are the حَالِبَانِ, i. e. two veins or ducts, (عِرْقَان,) in the two sides of the camel. (TA.)

شَغُورٌ
شَغُورٌ ذ A tall she-camel, that raises her legs (تَشْغَرُ بِقَوَائِمِهَا) when she is taken to be ridden (K, TA) or to be milked. (TA.)

شَغَّارَةٌ
شَغَّارَةٌ ذ A she-camel that raises her legs to strike [with them, or kick]. (TA.)

شَاغِرٌ
شَاغِرٌ ذ A dog raising one of his kind legs, and making water, or whether making water or not. (A.) ― -b2- بَلْدَةٌ شَاغِرَةٌ بِرِجْلِهَا (tropical:) A country, or town, that does not defend itself from a hostile attack (S, A, K) made by any one, (S, K,) by reason of its being destitute (K, TA) of any to protect it. (TA.) And أَرْضٌ شَاغِرَةٌ (assumed tropical:) A land having no one remaining in it, to defend it, and to manage its affairs with prudence, precaution, or sound judgment. (K.) One says also, الأَرْضُ لَكُمْ شَاغِرَةٌ, meaning (assumed tropical:) The land, or the earth, is wide, or ample, for you. (TA.)

مُشْتَغَرٌ
مُشْتَغَرٌ ذ : see 8 [of which it is app. an inf. n.].

رُفْقَةٌ مُشْتَغِرَةٌ
رُفْقَةٌ مُشْتَغِرَةٌ ذ , A party journeying together far from the beaten road. (TA.)

##### Türkçe

1 **شَغَرَ** Mastar ismi **شَغْرٌ**, İbn-Nubلteh’e göre, aslî olarak, kayıt olmaksızın bacağı yahut arka bacağı kaldırmayı ifade eder; sonra mecazî bir استعمال ile, bunu çiftleşme ve işeme maksadıyla yapmayı: fakat J’nin [ve A’daki Z’nin] ve Fei’nin ve F’nin açıklamaları onun iddiasıyla çelişir. (MF.) [Bu otoritelere göre,] **شَغَرَ**, (S, A, Msb, K,) muzârîsi **شَغَرَ** , (S, Msb, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (Msb, TA,) şu mânâya gelir: O (bir köpek) işemek için, (S, Msb,) yahut hem (kaldırdı) hem işedi, yahut işedi mi işemedi mi (fark etmeksizin), (A, K:) arka bacaklarından birini kaldırdı. (S, A, Msb, K:) Ve **شَغَرَ بِرِجْلِهِ** o (bir köpek) arka bacağını kaldırdı ve işedi. (TA.) Ve **شَغَرَتْ** o (bir dişi deve) arka bacağını kaldırdı ve yavruyu [onunla vurdu yahut tekmeledi]. (A.) Ve bir kadın hakkında söylendiğinde, (Msb, K,) çiftleşme maksadıyla bacağını, (Msb, ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) yahut bacaklarını, (K’nın diğer nüshalarında böyle,) kaldırdı. (Msb, K.) Fiil ayrıca müteaddîdir: **شَغَرَ المَرْأَةَ**, (Msb, K,) mastar ismi **شُغُورٌ**, (K, [fakat bu, müteaddî fiil durumunda garip bir kalıptır,]) o, kadının bacağını, (Msb, ve K’nın bazı nüshalarında böyle) yahut bacaklarını, (IDrd, O, ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) çiftleşme maksadıyla kaldırdı; ve bunun gibi ↓ **اشغرها**. (IDrd, O, Msb, K.) Ve aygır [deve] fiili olarak **شَغْرٌ**, onun, dişi devenin başını, memeye bitişik kısım altında ona vurması, böylece onu kaldırması ve onu yere atması [görünüşe göre çiftleşme maksadıyla] mânâsına gelir. (K.) ― -b2- **شَغَرْتُ بِرِجْلِى فِى الغَرِيبِ** şu demektir (farzedilen mecaz:) Ben, yabancıyı gözetmekte yahut korumakta kavmi yendim. (AA, O, K.) ― -b3- Ve **شَغْرٌ** ayrıca (farzedilen mecaz:) uzak olma, yahut uzaklık mânâsına gelir. (Fr, K.) Denir: **شَغَرَ البَلَدُ**, (S, Msb, K,) muzârîsi **شَغُرَ** , mastar ismi **شُغُورٌ**, (Msb, [K’ya göre, görünüşe göre, **شَغْرٌ**,]) (farzedilen mecaz:) ülke yahut şehir, düşmana karşı ona yardım edecek kimseden ve hâkimiyet sürecek kimseden, (K, TA,) ve işlerini basîret, ihtiyat yahut sağlam görüşle yürütecek kimseden uzak oldu yahut uzaklaştı: (TA:) yahut onu savunacak bir gözetici yahut koruyucudan yoksun oldu: (Msb:) yahut halktan yoksun oldu: [ve böylece, görünüşe göre, **شَغَرَ البَلَدُ بِرِجْلِهِ**; zira hemen ardından eklenir,] denir: **بَلْدَةٌ شَاغِرَةٌ بِرِجْلِهَا** aşağıda açıklanan mânâda: (S:) ve **شَغَرَتِ الأَرْضُ** yer, onu savunacak ve işlerini basîret, ihtiyat yahut sağlam görüşle yürütecek hiç kimse kalmamış oldu. (K.) -A2- Ayrıca, yani **شَغْرٌ**, [başkasını yahut başkalarını] [bir yerden] çıkarmak. (K.) Denir: **شَغَرْتُهُ عَنِ الأَرْضِ** onu yerden çıkardım: (AA, TA:) ve **شَغَرْتُ بَنِى فُلَانٍ مِنْ مَوْضِعِ كَذَا** falanın oğullarını şu yerden çıkardım: (S:) yahut **شَغَرُوا فُلَانًا عَنْ بَلَدِهِ** falanı ülkesinden yahut şehrinden sürdüler, çıkardılar yahut sürgün ettiler; mastar ismi **شَغْرٌ** ve **شِغَارٌ**dur. (TA.) ― -b2- Ve **تَفْرِقَةٌ** ile aynı mânâdadır [saçıp dağıtma fiili]. (K.)

**شاغرهُ**
3 **شاغرهُ** ذ , (Mgh, Msb, K,) mastar ismi **شِغَارٌ**, (S, A, Mgh, Msb, K,) o, ona, bir kadını, onun da ona başka bir kadını nikâhlaması şartıyla, mehir olmaksızın [iki taraftan da], nikâhladı; zikredilen kadınların her biriyle cinsel birleşme, ötekinin mehri [yerine] olmak üzere: yahut bu, özellikle [bu şekilde akdi yapan] erkeklerin kadın akrabalarına uygulanır; (K;) böylece mânâ yalnızca şudur: o, ona, kendi kadın akrabasını, onun da ona aynı şekilde yapması şartıyla nikâhladı: (TA:) yahut o, ona, velâyeti altındaki bir kadını nikâhladı; öteki adam da ona aynı şekilde yaptı; zikredilen kadınların her biriyle cinsel birleşme, ötekinin mehri [yerine] olmak şartıyla: (Mgh, * Msb:) yahut o, ona, kız kardeşini, onun kız kardeşini nikâh olarak almak şartıyla, bunun dışında hiçbir mehir olmaksızın, nikâhladı: (A:) yahut o, ona dedi: Bana kızını yahut kız kardeşini nikâhla; benim de sana kızımı yahut kız kardeşimi nikâhlamam şartıyla; zikredilen kadınların her biriyle cinsel birleşme, ötekinin mehri [yerine] olmak üzere. (S.) **شِغَار** uygulaması Câhiliye Zamanında yaygındı, (Msb,) fakat Müslümanlara yasaklanmıştır. (S, A.) ― -b2- **شِغَارٌ** ayrıca şu mânâya gelir: iki ordudan iki adamın meydana çıkması ve onlardan biri arkadaşını neredeyse yenmişken iki adamın onlardan birine yardıma gelmesi; bunun üzerine öteki, **لَا شِغَارَ لَا شِغَارَ** diye bağırır: (TA:) yahut iki adamın başka bir adama karşı haksızlık yahut zarar verici davranışta bulunması: (K, TA:) ISd tarafından böyle açıklanmıştır. (TA.) Ve düşmanlık yahut husumetle davranma. (TA.)

**اشغر المَرْأَةَ**
4 **اشغر المَرْأَةَ** ذ : bk. 1. -A2- **اشغرت الرُّفْقَةُ** [ve görünüşe göre ↓ **اشتغرت** de (bu maddenin son cümlesine bak)] (farzedilen mecaz:) birlikte yolculuk eden topluluk, işlek yoldan ayrılıp kendi başlarına çekildi. (K, TA.) ― -b2- Ayrıca 8’in ilk cümlesine de bak. ― -b3- **اشغرت** dişi deve hakkında: geniş adımlarla ve hızlı gitti. (TA.) ― -b4- Yine, 8’e bak.

**تشغّر**
5 **تشغّر** ذ o (bir deve) yürüyüşünde bütün gücünü sarf etti, (K,) yahut hiçbir gayreti esirgemedi, (A'Obeyd, S,) (A'Obeyd, S, K:) yahut şiddetle koştu: (K:) yahut **اللَّبَطَةُ** denilen yürüyüşten daha üst bir yürüyüşle gitti. (TA.) ― -b2- **تشغّر فِى أَمْرٍ قَبِيحٍ** o (bir adam, O) kötü yahut çirkin bir işte ısrar etti ve onun içine derinlemesine girdi. (O, K. *)

**اشتغر**
8 **اشتغر** ذ , (JK, T,) yahut ↓ **اشغر**, (S, K,) o (bir su yeri) işlek yolun bir yanında idi: (JK, T, S, K:) [iki fiil de doğru olabilir: ilkinin doğru olduğu, T’de nakledilen bir şairin, [bir su yerini tasvir ederken,] ↓ **بَعِيدُ الُشْتَغَرِ** ibaresini kullanmasından anlaşılır [görünüşe göre yolun bir yanında uzak demektir]. (TA.) Ayrıca 4’e de bak. ― -b2- **اشتغر العَدَدُ** sayı büyük oldu yahut büyüdü. (S, K.) ― -b3- **اشتغر الاـِبِلُ** develer çok ve çeşitli oldu yahut oldu. (K.) ― -b4- **اشتغرت عَلَيْهِ ضَيْعَتُهُ** **فَشَتْ** ile aynı mânâdadır, (A,) yani işleri karıştı; öyle ki hangisinden başlayacağını bilmedi. (TA, فشو maddesinde.) ― -b5- **اشتغر الأَمْرُ** iş karıştı: (K:) yahut **بِفُلَانِ** [falanca ile] büyük, yahut geniş, ve büyük oldu. (AZ, TA.) ― -b6- **اشتغرت الحَرْبُ** savaş yahut muharebe geniş ve büyük oldu. (TA.) ― -b7- **اشتغر عَلَيْهِ حِسَابُهُ**, (T, S, A,) K’da ↓ **أَشْغَرَ**, fakat doğru olan birincisidir, (TA,) (mecaz:) onun hesaplayacağı şey ona göre çok yayılıp çoğaldı; (T, K;) öyle ki onu toplamaya yol bulamadı. (S, A.) ― -b8- **ذَهَبَ فُلَانٌ يَعُدُّ بَنِى فُلَانٍ فَاشْتَغَرُوا عَلَيْهِ** falan kimse, falanın oğullarını saymaya gitti de onlar ona göre çok fazla oldular. (TA.) ― -b9- **اشتغر فِى الفَلَاةِ** çölde çok ileri gitti. (S, K.) ― -b10- **اشتغر عَلَيْنَا** bize karşı kendini yüceltti ve bize karşı övündü. (K.)

**تَفَرَّقُوا شَغَرَ بَغَرَ**
**تَفَرَّقُوا شَغَرَ بَغَرَ** ذ ve **شِغَرَ بِغَرَ** her yöne dağıldılar yahut dağıldılar: (S, K:) ve aynı şekilde koyun yahut keçiler hakkında denir: **بَِغَرَ تَفَرَّقَتِ الغَنَمُ شَغَرَ**: (TA:) **شغر بغر** iki ismin birleştirilip tek yapılmış birleşiğidir ve gayr-i munsarıftır; son harekesi için fetḥa ile. (S.) [kişiler vb.] gelme yahut ilerleme durumunda bunun benzeri söylenmez. (TA.)

**شَغْرَى**
**شَغْرَى** ذ köpeklerin arka bacağını kaldırıp işediği yahut işemek için (kaldırdığı) bir taş: (K:) Tekmileh’te böyle. (TA.)

**شَغَارٌ**
**شَغَارٌ** ذ boş. (Sgh, Msb, K.) ― -b2- Ayrıca, tekil ve çoğul olarak kullanılır: suyu çok olan bir kuyu ve kuyular: (K:) yahut Nawلdir’de söylendiği üzere, böyle kullanılır: suyu çok olan; develerin çöktüğü bitişik kısımda geniş yahut ferah. (TA.) -A2- Ayrıca, K’ya göre, devenin yan tarafında iki damar yahut kanal, (**عِرْقَانِ,**) fakat doğru olan, Tekmileh’teki gibi, **شَغَارَانِ**’ın **حَالِبَانِ** olmasıdır; yani devenin iki yanında iki damar yahut kanal, (**عِرْقَان,**). (TA.)

**شَغُورٌ**
**شَغُورٌ** ذ uzun boylu bir dişi deve; binilmek üzere (K, TA) yahut sağılmak üzere götürüldüğünde bacaklarını kaldırır (**تَشْغَرُ بِقَوَائِمِهَا**). (TA.)

**شَغَّارَةٌ**
**شَغَّارَةٌ** ذ vurmak [yahut tekmelemek] için bacaklarını kaldıran bir dişi deve. (TA.)

**شَاغِرٌ**
**شَاغِرٌ** ذ arka bacaklarından birini kaldıran ve işeyen, yahut işese de işemese de (olan) bir köpek. (A.) ― -b2- **بَلْدَةٌ شَاغِرَةٌ بِرِجْلِهَا** (mecaz:) düşmanca bir saldırıyı (S, A, K) herhangi biri tarafından (S, K) kendisinden savunmayan bir ülke yahut şehir; bunun sebebi, onu koruyacak kimselerden yoksun olmasıdır. (K, TA.) (TA.) Ve **أَرْضٌ شَاغِرَةٌ** (farzedilen mecaz:) içinde onu savunacak ve işlerini basîret, ihtiyat yahut sağlam görüşle yürütecek hiç kimse kalmamış bir yer. (K.) Ayrıca denir: **الأَرْضُ لَكُمْ شَاغِرَةٌ**, mânâsı (farzedilen mecaz:) yer yahut yeryüzü sizin için geniş yahut ferah(tır). (TA.)

**مُشْتَغَرٌ**
**مُشْتَغَرٌ** ذ : bk. 8 [görünüşe göre onun bir mastar ismidir].

**رُفْقَةٌ مُشْتَغِرَةٌ**
**رُفْقَةٌ مُشْتَغِرَةٌ** ذ , işlek yoldan uzak (giden) birlikte yolculuk eden bir topluluk. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَغَر
شَغَر A ( n. ac. شُغُوْر 27 ),
a.  Was left defenceless ( country ).

b.  Was distant, remote, far away.

c.  [ acc. &  'An ], Sent away from.

d.  [ Bi ], Excelled, surpassed.

e.  Raised the leg ( dog ).

شَاْغَرَ
شَاْغَرَ III ,
a.  Intermarried, gave & took a woman in marriage, without a dowry.

b.  Plotted, concerted together against.

أَشْغَرَ
أَشْغَرَ IV ,
a.  Marched in loose, straggling order.

b.  Was or went out of the way.

تَشَغَّرَ
تَشَغَّرَ V
a.  [ Fī ], Persevered in.

b.  Was disordered, confused.

c.  Was wide, large.

اِشْتَغَرَ
اِشْتَغَرَ VIII ,
a.  see V (b) .

شَاْغِر
شَاْغِر 21 ,
a.  Defenceless country.

شَغَاْر
شَغَاْر 22 ,
a.  Empty.

شَغِيْر
شَغِيْر 25 ,
a.  Bad.

شَغَّاْرَة
شَغَّاْرَة 28t ,
a.  Silex, flint.

شَغَرَ
شَغَرَ A ( n. ac. شَغْر 1 )
a.  [ 'Ala ], Was insolent, impudent to; insulted.

b.  [ Bain ], Sowed hatred between.

##### Türkçe

**شَغَر**
**شَغَر** A ( mastar ismi: **شُغُوْر** 27 ),
a. (ülke) savunmasız bırakıldı.

b. Uzak, ırak, çok uzak oldu.

c. [ acc. &  'An ], -den uzaklaştırdı.

d. [ Bi ], Üstün geldi, geçti.

e. (köpek) bacağını kaldırdı.

**شَاْغَرَ**
**شَاْغَرَ** III ,
a. Mehir olmaksızın evlilikte karşılıklı kadın alıp verdi; birbirleriyle evlilik yaptı.

b. -e karşı birlikte tuzak kurdu, birlikte düzenledi.

**أَشْغَرَ**
**أَشْغَرَ** IV ,
a. Dağınık, seyrek, sarkık bir düzenle yürüdü.

b. Yoldan çıktı veya yoldan çıktı oldu.

**تَشَغَّرَ**
**تَشَغَّرَ** V
a. [ Fī ], -de sebat etti.

b. Düzensiz oldu, karışık oldu.

c. Geniş oldu, büyük oldu.

**اِشْتَغَرَ**
**اِشْتَغَرَ** VIII ,
a. V (b)’ye bak.

**شَاْغِر**
**شَاْغِر** 21 ,
a. Savunmasız ülke.

**شَغَاْر**
**شَغَاْر** 22 ,
a. Boş.

**شَغِيْر**
**شَغِيْر** 25 ,
a. Kötü.

**شَغَّاْرَة**
**شَغَّاْرَة** 28t ,
a. Çakmaktaşı, çört.

**شَغَرَ**
**شَغَرَ** A ( mastar ismi: **شَغْر** 1 )
a. [ 'Ala ], -e karşı küstah oldu, arsız oldu; hakaret etti.

b. [ Bain ], Araya kin ekti.
