# شغر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%BA%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شغر

الشَّغْرُ: الرفع. شَغَرَ الكلبُ يَِشْغَرُ شَغْراً: رفع إِحدى رجليه ليبول، وقيل: رفع إِحدى رجليه، بال أَو لم يبل، وقيل: شَغَرَ الكلبُ برجله شَغْراً رفعها فبال؛ قال الشاعر:
شَغَّارَةٌ تَقِذُ الفَصِيلَ بِرِجْلِها،
فَطَّارَةٌ لِقَواِمِ الأَبْكارِ
وفي الحديث: فإِذا نام شَغَرَ الشيطانُ برجله فبال في أُذنه. وفي حديث عَلِيٍّ: قَبْلَ أَن تَشْغَرَ برجلها فِتْنَةٌ تَطَأُ في خِطامِها. وشَغَرَ المرأَةَ وبها يَشْغُرُ شُغُوراً وأَشْغَرَها: رفع رِجْلَيْها للنكاح. وبلْدَةٌ شاغِرَةٌ: لم تمتنع من غارة أَحد. وشَغَرَتِ الأَرضُ والبلد أَي خلت من الناس ولم يبق بها أَحد يحميها ويضبطها. يقال: بلدة شاغِرةٌ برجلها إِذا لم تمتنع من غارة أَحد.
والشِّغار: الطَّرْدُ، يقال: شَغَرُوا فلاناً عن بلده شَغْراً وشِغاراً إِذا طَرَدُوه ونَفَوْهُ. والشِّغار، بكسر الشين: نكاح كان في الجاهلية، وهو أَن تُزوِّج الرجلَ امرأَةً ما كانت، على أَن يزوّجك أُخرى بغير مهر، وخص بعضهم به القرائب فقال: لا يكون الشِّغارُ إِلا أَن تنكحه وليَّتك، على أَن ينكحك وليَّته؛ وقد شاغَرَهُ؛ الفراء: الشِّغارُ شِغارُ المتناكحين، ونهى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، عن الشِّغارِ؛ قال الشافعي وأَبو عبيد وغيرهما من العلماء: الشِّغارُ المنهي عنه أَن يزوّج الرجلُ الرجلَ حريمتَه على أَن يزوّجه المزوَّج حريمة له أُخرى، ويكون مهر كل واحدة منهما بُضْعَ الأُخرى، كأَنهما رفعا المهر وأَخليا البضع عنه. وفي الحديث: لا شِغارَ في الإِسلام. وفي رواية: نهى عن نكاح الشَّغْرِ. والشِّغارُ: أَن يَبْرُزَ الرجلان من العَسْكَرَيْنِ، فإِذا كاد أَحدهما أَن يغلب صاحبه جاء اثنان ليغيثا أَحدهما، فيصيح الآخر: لا شِغارَ لا شِغارَ. قال ابن سيده: والشِّغارُ أَن يَعْدُو الرجلان على الرجل.
والشَّغْرُ: أَن يضرب الفحل برأْسه تحت النُّوقِ من قبَلِ ضروعها فيرفعها فيصرعها.
وأَبو شاغِر: فحل من الإِبل معروف كان لمالك بن المُنْتَفِقِ الصُّبَحيِّ.
وأَشْغَرَ المَنْهَلُ: صار في ناحية من المَحَجَّة؛ وفي التهذيب: واشْتَغَرَ المَنْهَلُ إِذا صار في ناحية من المَحَجَّة؛ وأَنشد: شافي الأُجاج بَعِيد المُشْتَغَرْ
ورُفْقَةٌ مُشْتَغِرَةٌ: بعيدة عن السَّابِلَةِ. وأَشْغَرَتِ الرُّفْقَةُ: انفردت عن السابلة. واشْتَغَرَ في الفلاة: أَبْعَدَ فيها. واشْتَغَر عليه حِسابُه: انْتَشَرَ وكَثُرَ فلم يَهْتَدِ لَهُ. وذهب فلان يَعُدُّ بني فلان فاشْتَغَرُوا عليه أَي كثروا. واشْتَغَرَ العَدَدُ: كثر واتسع؛ قال أَبو النجم:
وعَدَد بَخّ إِذا عُدَّ اشْتَغَرْ،
كَعَدد التُّرْبِ تَدانَى وانْتَشَرْ
أَبو زيد: اشْتَغَرَ الأَمر بفلان أَي اتسع وعَظُمَ. واشْتَغَرَتِ الحرب بين الفريقين إِذا اتسعت وعظمت. واشْتَغَرَتِ الإِبلُ: كثرت واختلفت. والشَّغْرُ: التفرقة. وتفرّقت الغنم شَغَرَ بِغَرَ وشِغَرَ بَغَرَ أَي في كل وجه؛ ويقال: هما اسمان جعلا واحداً وبنيا على الفتح، وكذلك تفرّق القوم شَغَرَ بَغَر وشَذَرَ مَذَرَ أَي في كل وجه، ولا يقال ذلك في الإِقبال. والشَّاغِرانِ: مُنْقَطَعُ عِرْقِ السُّرَّةِ.
ورجلِ شِغِّير: سَيِّءُ الخُلُقِ. وشاغِرَةُ والشَّاغِرَةُ، كلتاهما: موضع.
وتَشَغَّرَ البعيرُ إِذا لم يَدَعْ جُهْداً في سيره؛ عن أَبي عبيد. ويقال للبعير إِذا اشْتَدَّ عَدْوُه: هو يَتَشَغَّرُ تَشَغُّراً. ويقال: مَرَّ يَرْتَبِعُ إِذا ضرب بقوائمه، واللَّبْطَةُ نحوه، ثم التَّشَغُّرُ فوق ذلك. وفي حديث ابن عمر: فَحَجَن ناقَتَهُ حتى أَشْغَرَتْ أَي اتَّسَعَتْ في السير وأَسرعتْ. وشَغَرْتُ بني فلان من موضع كذا أَي أَخرجتهم؛ وأَنشد الشيباني:
ونحنُ شَغَرْنا ابْنَيْ نِزارٍ كِلَيْهِما،
وكَلْباً بوقْعٍ مُرْهِبِ مُتَقارِبِ
وفي التهذيب: بحيث شَغَرْنا ابْنَي نِزار. والشَّغْرُ: البُعْدُ؛ ومنه قولهم: بلد شاغِرٌ إِذا كان بعيداً من الناصر والسلطان؛ قاله الفراء. وفي الحديث: والأَرض لكم شاغِرَةٌ؛ أَي واسعة. أَبو عمرو: شَغَرْتُه عن الأَرض أَي أَخرجته. أَبو عمرو: الشِّغارُ العَداوَةُ. واشْتَغَرَ فلان علينا إِذا تطاول وافتخر.
وتَشَغَّرَ فلان في أَمر قبيح إِذا تَمادَى فيه وتَعَمَّقَ. والشَّغُورُ: موضع في البادية. وفي النِوادر: بئرٌ شِغارٌ وبئار شِغارٌ كثيرة الماء واسعة الأَعْطانِ. والمِشْغَرُ من الرماح: كالمِطْرَدِ؛ وقال: سِناناً مِنَ الخَطِّيِّ أَسْمَرَ مِشْغَرَا

### Türkçe

**الشَّغْرُ**: kaldırma. **شَغَرَ** köpek **يَِشْغَرُ** **شَغْراً**: bevletmek için iki ayağından birini kaldırdı; ve denildi ki: iki ayağından birini kaldırdı, bevletti yahut bevletmedi; ve denildi ki: köpek ayağıyla **شَغَرَ** **شَغْراً**: onu kaldırdı da bevletti; şair dedi ki:
شَغَّارَةٌ تَقِذُ الفَصِيلَ بِرِجْلِها،
فَطَّارَةٌ لِقَواِمِ الأَبْكارِ

Ve hadiste: “Artık uyuduğu vakit şeytan ayağıyla **شَغَرَ** eder de onun kulağına bevleder.” Ve **عَلِيٍّ** hadîsinde: “Ayağıyla **تَشْغَرَ** etmeden önce, yularında çiğneyen bir fitne (vardır).”

**شَغَرَ** kadını, ve onda **يَشْغُرُ** **شُغُوراً** ve onu **أَشْغَرَ** etti: nikâh için iki bacağını kaldırdı.

**بلْدَةٌ شاغِرَةٌ**: birinin baskınından men etmedi. Ve **شَغَرَتِ** yer ve belde, yani insanlardan boşaldı ve onda onu koruyan ve zapteden hiç kimse kalmadı. Denilir: **بلدة شاغِرةٌ برجْلها**; birinin baskınından men etmediği vakit.

Ve **الشِّغار**: kovma; denilir: onu beldesinden **شَغْراً** ve **شِغاراً** **شَغَرُوا**; onu kovdukları ve sürdükleri vakit. Ve **الشِّغار** (şînin kesresiyle): câhiliyede olan bir nikâh; o da şudur: adamı, her ne kadın olursa olsun, bir kadınla evlendirmen; şu şartla ki o da seni başka bir kadınla, mehir olmaksızın evlendirsin. Bazıları bunu akrabalara tahsis etti de dedi ki: **الشِّغار** ancak şudur: velîyenle seni nikâhlaman; şu şartla ki o da seni velîyesiyle nikâhlasın; ve onu **شاغَرَهُ**. **الفراء**: **الشِّغار** iki nikâhlananın **شِغار**ıdır. Ve Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, **الشِّغار**dan nehyetti. **الشافعي** ve **أَبو عبيد** ve âlimlerden başkaları dedi ki: nehyedilmiş **الشِّغار** şudur: adamın, bir adamı kendi mahremiyle evlendirmesi; şu şartla ki evlendirilen de ona kendi mahreminden başka birini evlendirsin; ve her birinin mehri, ötekinin cinsel hakkı olsun; sanki ikisi mehri kaldırmış ve cinsel hakkı ondan boşaltmış gibidir. Ve hadiste: “İslâm’da **شِغار** yoktur.” Ve bir rivayette: “**نكاح الشَّغْرِ**den nehyetti.”

Ve **الشِّغارُ**: iki adamın iki ordudan meydana çıkmasıdır; artık ikisinden biri, arkadaşını yenmeye yaklaşınca, ikisinden birine yardım etmek için iki kişi gelir; öteki bağırır: “**لا شِغارَ لا شِغارَ**.” **ابن سيده** dedi ki: **الشِّغار** iki adamın bir adam üzerine koşmasıdır.

Ve **الشَّغْرُ**: aygırın, develerin memelerinin tarafından başıyla altlarına vurmasıdır; onları kaldırır da onları yere serer.

Ve **أَبو شاغِر**: develerden bilinen bir aygırdır; **مالك بن المُنْتَفِقِ الصُّبَحيِّ**’nin idi.

Ve **أَشْغَرَ** su başı: yolun bir yanında oldu. Ve **التهذيب**’de: **واشْتَغَرَ** su başı; yolun bir yanında olduğu vakit. Ve inşad etti:
شافي الأُجاج بَعِيد المُشْتَغَرْ

Ve **رُفْقَةٌ مُشْتَغِرَةٌ**: ana yoldan uzak. Ve **أَشْغَرَتِ** yol arkadaşlığı: ana yoldan ayrıldı. Ve **اشْتَغَرَ** ıssız düzlükte: onda uzaklaştı. Ve onun hesabı üzerine **اشْتَغَرَ**: yayıldı ve çoğaldı da ona yol bulamadı. Ve falan kimse, falan oğullarını saymaya gitti de onlar onun üzerine **فاشْتَغَرُوا**; yani çoğaldılar. Ve **اشْتَغَرَ** sayı: çoğaldı ve genişledi; **أَبو النجم** dedi ki:
وعَدَد بَخّ إِذا عُدَّ اشْتَغَرْ،
كَعَدد التُّرْبِ تَدانَى وانْتَشَرْ

**أَبو زيد**: iş falan kimseyle **اشْتَغَرَ** etti; yani genişledi ve büyüdü. Ve iki takım arasında savaş **اشْتَغَرَتِ**; genişlediği ve büyüdüğü vakit. Ve develer **اشْتَغَرَتِ**: çoğaldı ve çeşitlendi.

Ve **الشَّغْرُ**: ayırma. Ve koyunlar **شَغَرَ بِغَرَ** ve **شِغَرَ بَغَرَ** dağıldı; yani her yöne. Ve denilir: ikisi bir kılınmış iki isimdir ve fetha üzere bina edilmiştir; bunun gibi kavim **شَغَرَ بَغَر** ve **شَذَرَ مَذَرَ** dağıldı; yani her yöne; ve bu, gelişte söylenmez.

Ve **الشَّاغِرانِ**: göbek damarının kesildiği yer.

Ve **رجلِ شِغِّير**: kötü huylu. Ve **شاغِرَةُ** ve **الشَّاغِرَةُ**; ikisi de: bir yer.

Ve deve **تَشَغَّرَ** etti; yürüyüşünde hiçbir gayret bırakmadığı vakit; **أَبي عبيد**’den. Ve deveye, koşması şiddetlendiği vakit denilir: o **يَتَشَغَّرُ تَشَغُّراً**. Ve denilir: **مَرَّ يَرْتَبِعُ**; ayaklarıyla vurduğu vakit; ve **اللَّبْطَةُ** onun gibidir; sonra **التَّشَغُّرُ** bunun üstündedir. Ve **ابن عمر** hadîsinde: “Devesini kancaladı, ta ki **أَشْغَرَتْ**; yani yürüyüşte genişledi ve hızlandı.” Ve falan oğullarını şu yerden **شَغَرْتُ**; yani onları çıkardım; ve **الشيباني** inşad etti:
ونحنُ شَغَرْنا ابْنَيْ نِزارٍ كِلَيْهِما،
وكَلْباً بوقْعٍ مُرْهِبِ مُتَقارِبِ

Ve **التهذيب**’de: “**بحيث شَغَرْنا ابْنَي نِزار**.” Ve **الشَّغْرُ**: uzaklık; bundan, onların sözü: **بلد شاغِرٌ**; yardımcıdan ve sultandan uzak olduğu vakit; **الفراء** söyledi. Ve hadiste: “Ve yer sizin için **شاغِرَةٌ**”; yani geniş. **أَبو عمرو**: onu yerden **شَغَرْتُ**; yani onu çıkardım. **أَبو عمرو**: **الشِّغارُ** düşmanlıktır. Ve falan bize karşı **اشْتَغَرَ** etti; uzandı ve övündüğü vakit.

Ve falan kimse çirkin bir işte **تَشَغَّرَ** etti; onda ileri gittiği ve derinleştiği vakit.

Ve **الشَّغُورُ**: bâdiyede bir yer. Ve **النِوادر**’de: **بئرٌ شِغارٌ** ve **بئار شِغارٌ**: suyu çok, ağılları geniş. Ve mızraklardan **المِشْغَرُ**: **كالمِطْرَدِ** gibidir; ve dedi ki:
سِناناً مِنَ الخَطِّيِّ أَسْمَرَ مِشْغَرَا
