# شغل (ش-غ-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%BA%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Şe’iile” tutuşturulmuş fitil, “şu’le” “şe’iile”nin verdiği ışıktır

- Harfler: ش - غ - ل
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شَغَلَتْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَتْنَا | Bizi meşgul etti | 1 | 1 | [48:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/ayet/48:11.md) |
| [شُغُلٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/siga/%D8%B4%D9%8F%D8%BA%D9%8F%D9%84%D9%8D.md) | فُعُلٍ | Uğraşı | 1 | 1 | [36:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/ayet/36:55.md) |

## Mücavir kökler — 22 mücavir (32 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فكه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Fakihe Elma demektir
2. [عرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
3. [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dil demektir
4. [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fayda eder
5. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
6. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
7. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Onların malları
8. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
9. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
10. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Half : Ense demektir
11. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hilal yeni ay demektir
12. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
13. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
14. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
15. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bahçe demektir
16. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
17. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
18. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
19. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şey
20. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
21. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
22. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شغل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md), [فرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%BA.md), [عبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AB.md) |
| Zıt Kök | [فرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%BA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabı, mekânı, zamanı veya zihni başka bir şeyin girmesine imkân bırakmayacak şekilde doldurmak, boşluğu gidermek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın dikkatini ve vaktini asli sorumluluklarından alıkoyan bağlar ile ahirette kişiyi bütünüyle kuşatan nimet ortamı |
| Çekirdek Özet 3 | Bilinç ve irade kapasitesinin sınırlılığı sebebiyle bir nesneye yönelmenin diğer bütün yönelişleri engellemesi ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir bedensel emek veya meslek olarak daraltıp zihni ve kalbi rehin alan meşguliyet boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شغ | İçeriye nüfuz etme, bir nesnenin iç boşluğunu kaplama, sarıp istila etme ve boşluk bırakmama. Bu ikili dinamik, kalbin zarını bütünüyle saran ve içine işleyen derin sevgi anlamındaki [شغف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%81.md) kökünde de açıkça görülür. | ل | Eklenen lâm harfi yönelme, kuşatma ve bağlama işlevi katarak içe nüfuz eden durumun kalıcı bir meşguliyete dönüşmesini, kapasiteyi başka bir yöne hareket edemeyecek şekilde bağlamasını sağlamıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, tutma, içine alma ve parçalara ayırarak bütünüyle kavramayı temsil eder. |
| غ | Çit / duvar türevi perde | Görmeyi engelleyen perdeleme, örtme ve araya girerek doğrudan teması kesme hareketini ifade eder. |
| ل | Çoban değneği | Yönlendirme, sınırlama, bir hedefe bağlama ve tasarrufu tek bir istikamete sevk etme dinamiğidir. |
| شغل | Tutup kavrayan, perdeleyen ve yönlendiren bağ | Bir nesnenin veya durumun insan bilincini kavrayarak araya girmesi, diğer alanlarla irtibatını perdelemesi ve tüm yönelişini tek bir noktaya kilitlemesi hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın veya mekânın dolu olması, içinde yer kalmaması; meşgul ev (دار مشغولة) ifadesinde olduğu gibi bir yerin sakinlerle dolu olup yeni bir girişe kapalı bulunması ve boşluğun (ferâğ) zıddı olması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kişinin iradesini ve hareketini engelleyen ağır uğraş ve kuşatıcı durum anlamında şahit getirilmiştir: حَيَّتكَ ثُمَّت قالت إنّ نَفْرَتَنَا / اليومَ كلَّهم يا عُرْوَ مشتَغَلُ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Meyyâde beytinde kişinin sevgiliden ayrı kalmasına gerekçe olan alıkoyucu engeller anlamında çoğul kalıpla yer almıştır: وما هَجْرُ لَيْلَى أَن تَكُونَ تَباعَدَتْ / عَلَيْكَ، ولا أَن أَحْصَرَتْكَ شُغُولُ |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça شغل kökü, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde boşluğun karşıtı olma, doldurma, bir nesneyi işlevsel kılma ve bir kapasiteyi rehin alma semantik alanı etrafında gelişmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) bu üçlü diziliş doğrudan yaygın bir kök olarak merkezî bir fiil oluşturmaz; buna karşılık Arapçada kök, hem maddî bir hacmin veya mekânın dolu olmasını hem de zihnin bir işle dolup diğer uyaranlara kapanmasını ifade eden çok katmanlı bir semantik derinlik kazanmıştır. Süryanice ve İbranicede benzer anlam alanları farklı fonetik dizilimlerle karşılansa da kökün temelindeki içe işleme ve alıkoyma motifi Sami dil ailesinin iç eylem mekanizmalarına tam uyum gösterir. Arap dilinde kökün özellikle meçhul formunun (şuğile) yaygınlaşması, meşguliyetin özneyi dışarıdan kuşatan ve iradesini askıya alan nesnel bir durum olarak algılandığını gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boşluğun zıddı olma hali | Bir kabın, yerin veya vaktin dolması; ferâğ kavramının karşıtı olarak ortaya çıkmış, sonradan zihni ve kalbi dolduran her türlü hadiseye ad olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça merkezli semantik genişleme | Kuzeybatı Sami dillerinde sınırlı izler taşırken Arapçada mekânsal doluluktan zihinsel ve ahlaki alıkonulmaya doğru düzenli bir semantik evrim sergilemiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve güvenilir bir soydaş biçim tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شغل | Anlamlı | Meşgul olmak, doldurmak | Boşluğun zıddı olarak bir kapasiteyi veya vakti bağlamak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [شلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%84%D8%BA.md) | Anlamlı | Başı yarmak, ezmek | Şedeha ve seleğa anlamında sert bir darbeyle başı parçalamak. | Kur'an'da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydı verir. |
| [غشل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%84.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan terkip (mühmel). |
| غلش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan terkip (mühmel). |
| لشغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan terkip (mühmel). |
| لغش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan terkip (mühmel). |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شغل | Merkez | Doluluk ve alıkonulma | Kişiyi başka bir şeye yönelemeyecek ölçüde bütünüyle saran ve kapasitesini tüketen uğraşı. | Zihni veya vakti tamamen dolduran durum. |
| [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) | Komşu | Oyalanma ve gaflet | Önemli olanı terk edip önemsiz ve geçici zevklerle vakit tüketme; bilincin isteyerek savrulması. | Kişinin hedefini unutup eğlenceye kapılması. |
| [فرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%BA.md) | Zıt | Boşalma ve tamamlanma | Bir kabın, vaktin veya zihnin tamamen boşalması; meşguliyetin sona ermesi ve yeni bir yöne açık hale gelme. | Kapasitenin serbest kalması hali. |
| [عبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AB.md) | Komşu | Gayesizlik ve amaçsızlık | Anlamsız, faydasız ve hikmetsiz fiillerle meşgul olma hali; fiilin sonucunun hedefsizliği. | Ciddiyetten yoksun hareket tarzı. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شغل | Doluluk, uğraşı | Bir kapasitenin başka yöne kapanacak biçimde doldurulması. | Kesin |
| Latince | occupatio, negotium | Yer kaplama, iş, meşguliyet | Occupatio mekânsal zapt etmeyi ve zihinsel meşguliyeti içerirken negotium boş vaktin (otium) olumsuzlanmasıdır. | Güçlü |
| İngilizce | occupation, engagement, prepossession | İştigal, meşguliyet, zihni bağlama | Occupation fiziki ve mesleki alanı karşılarken prepossession zihnin başka bir fikirle önceden dolup kilitlenmesini verir. | Güçlü |
| Almanca | Beschäftigung, Belegung | Uğraşı, yer kaplama | Bir alanın veya zaman diliminin başka bir faaliyete yer bırakmayacak biçimde tahsis edilmesi yönünü karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | occupation, préoccupation | Meşguliyet, zihinsel tasa | Préoccupation zihnin bir dert veya meseleyle rehin alınarak diğer algılara kapanmasını tam karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mazi fiil / şeğaletnâ (شَغَلَتْنَا) | Dünyevi menfaat ve mazeret meşguliyeti | Bedevilerin sefere katılmamak için mallarını ve ailelerini gerekçe gösterip sorumluluktan kaçmaları bağlamı (Fetih [48:11](https://lisan.digital/tr/ayet/48:11.md)). |
| İsim / şuğul (شُغُلٍ) | Kuşatıcı ilahi nimet ve tarifsiz meşguliyet | Cennet ehlinin cehennem azabını veya diğer kaygıları akıllarına dahi getirmeyecek bir sevinç ve nimet sarhoşluğu içinde bulunmaları bağlamı (Yâsîn [36:55](https://lisan.digital/tr/ayet/36:55.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb ve teklif nazariyesi | Kulun bir fiille meşgul olduğu anda (hâletü’ş-şuğl) zıddını yapmaya güç yetirip yetiremeyeceği ve meşguliyetin iradeye etkisi. | Zihnin veya bedenin bir fiili icra ederken ikinci bir iradeye yer bırakmaması hali. |
| Fıkıh | Borçlar ve mülkiyet hukuku | "Meşgul olan mahalle başka bir şey taalluk etmez" (المشغول لا يُشْغَل) kaidesi uyarınca zimmetin veya malın hukuki statüsü. | Hukuken üzerinde hak veya rehin bulunan bir nesnenin ikinci bir işleme kapalı olması ilkesi. |
| Tefsir | Ahiret ve dünya mukayesesi | Dünyadaki meşguliyetin mazeret ve aldanış, ahiretteki meşguliyetin ise mutlak tatmin ve temaşa olarak tefsir edilmesi. | Dünyada helak edici olan doluluğun cennette azaptan koruyan ve doyuran bir nimete dönüşmesi. |
| Hadis | İbadet ve kıyamet tasvirleri | Namazda dikkati dağıtacak unsurların nehyedilmesi ("Namazda şüphesiz bir meşguliyet vardır") ve kıyamet günü dehşetin herkesi kendi derdiyle meşgul etmesi. | Bilinci tek bir dehşet veya huşu odağına bağlayan kuşatıcı durum. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve ibadet bilinci | Kalbi istila eden rabıta | Alıkoyma ve yöneltme | İnsanın kalbi tek bir yönelişe açık olduğundan dünyevi meşguliyet ilahi zikri engeller veya cennetteki meşguliyet tam kurtuluşu sağlar. | Kesin |
| İlmi | Zihinsel kapasite ve idrak | Bilişsel aşırı yüklenme | Odaklanma veya dağılma | Zihnin aynı anda iki derin meseleyi hakkıyla idrak edememesi; dikkatin dağılması durumunda hakikatin perdelenmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal seferberlik ve itaat | Mazeret üretimi | Dayanışmadan kaçış | Bireylerin özel çıkarlarını (mal, aile) kamusal adaletin ve ortak savunmanın önüne geçirerek sistemi zaafa uğratması. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak ve zaman tahsisi | Kapasite doluluğu | Alternatif maliyet oluşturma | Bir sermayenin, emeğin veya zamanın bir alana bağlanarak diğer üretim süreçlerine kapalı hale gelmesi durumu. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Pauli dışarlama ilkesi / İşlemci meşguliyeti (CPU lock) | Kuantum fiziğinde aynı kuantum durumunu iki fermiyonun aynı anda paylaşamaması veya bilişimde bir işlemcinin bir komutla meşgulken diğer girdileri kuyrukta bekletmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fırsat maliyeti / Sınırlı rasyonellik | İktisat ve sosyolojide bir tercihin diğer tüm alternatifleri dışlaması; insan bilincinin sınırlı bilgi işleme kapasitesi sebebiyle bir meseleye gömüldüğünde çevresini algılayamaması. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca gelir getirici bir "iş", "meslek" veya fiziksel bir beden hareketi olarak anlamak; kavrama seküler ve mekanik bir çalışma anlamı yüklemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Zihni, kalbi, iradeyi ve vakti rehin alarak insanı kuşatan, diğer bütün gerçeklikleri perdeleyen ontolojik ve ahlaki bir doluluk durumu olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fetih [48:11](https://lisan.digital/tr/ayet/48:11.md) ayetindeki tavrı sadece basit bir meşguliyet gibi görüp nifakın ve sorumluluktan kaçışın psikolojik mekanizmasını kavrayamamak; Yâsîn [36:55](https://lisan.digital/tr/ayet/36:55.md) ayetindeki cennet tasvirini ise dünyevi bir bedensel iş gücü gibi tasavvur ederek metnin vaadini çarpıtmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın bilinç, zaman ve irade sermayesinin sınırlı olduğunu; kişinin kalbini ve mesaisini ne ile doldurursa onun esiri haline geleceğini gösteren temel ahlaki mekanizmayı deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların ve savaştan geri kalanların psikolojik mazeretlerini sergileyen ayetlerde ve cennet ehlinin dünyadaki bütün tasa ve azap algılarından arınmış saadetini betimleyen eskatolojik bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Meşguliyetin nötr ve masum bir meşru mazeret sayılamayacağını; insanın meşgul olduğu şeyin aslında onun nihai kıblesini ve değer hiyerarşisini gösterdiğini ortaya koyarak sahte gerekçeleri çürütür. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir hacmin, mekânın veya kabın içine başka bir şeyin girmesine imkân vermeyecek şekilde dolu olması.
- Soyut anlam: İnsan bilincinin, kalbinin ve zamanının tek bir nesne tarafından bütünüyle kuşatılarak diğer bütün hakikatlere ve tekliflere fiilen kapatılması.
- Sistematik karşılık: Bir alana tahsis edilen kapasitenin zıddını dışlaması ilkesi; fıkıhta "meşgul olan mahalle başka hak taalluk etmez" kuralıyla, kelamda ise iradenin aynı anda iki zıt hedefe yönelemeyeceği ilkesiyle sistemleşir.
- LaTeX modeli: $$C_t = \sum_{i} x_i \implies \text{if } x_k = C_t \implies x_j = 0 \quad (\forall j \neq k)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $C_t$ bireyin veya sistemin $t$ anındaki toplam kapasitesini, $x_i$ ise bu kapasiteyi talep eden unsurları temsil eder. Şayet herhangi bir $x_k$ meşguliyeti kapasitenin tamamını ($C_t$) kaplarsa, diğer bütün yönelimlerin ve taleplerin ($x_j$) değeri sıfıra iner. Bu durum, kökün özündeki alıkoyma, doldurma ve diğer alternatifleri bütünüyle dışlama dinamiğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%BA%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Yasin 36:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/ayet/36:55.md) — شُغُلٍ

إِنَّ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِي شُغُلٍ فَاكِهُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki bugün cennet ashabı bir meşguliyet içinde mutlu ve sevinçlidirler.

### [Fetih 48:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/ayet/48:11.md) — شَغَلَتْنَا

سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعًا بَلْ كَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Bedevilerden geri bırakılanlar sana diyeceklerdir ki: Mallarımız ve ailelerimiz bizi alıkoydu. Allah’tan bizim bağışlanmamızı dile. Kalblerinde olmayanı dilleriyle söylüyorlar. De ki: Allah, size bir zarar gelmesini dilerse veya bir fayda elde etmenizi isterse; O’na karşı kim engel olabilir? Hayır, Allah yaptıklarınızdan haberdar olandır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Şe’iile” tutuşturulmuş fitil, “şu’le” “şe’iile”nin verdiği ışıktır. “Ayn”ın “ğayn”a dönüşmesi ile “şeğiile” boşta olmayan, işte olan demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والشين واللام معهما
ش غ ل، ش ل غ مستعملان شغل: شَغَلْتُه وشُغِلْتُ به، وشُغْلٌ شاغِلٌ.
شلغ: وشَلَغَ رَأسهُ وثَلَغَه أي: شَدَخَه.

##### Türkçe

باب **الغين** ve**الشين** ve**اللام** onlarla birlikte

ش غ ل، ش ل غ: ikisi de kullanımdadır. **شغل**: **شَغَلْتُه** ve **شُغِلْتُ به**; ve **شُغْلٌ شاغِلٌ**.

**شلغ**: ve **شَلَغَ رَأسهُ** ve **ثَلَغَه**; yani: onu yardı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشُغْلُ فيه أربع لغات: شُغْلٌ وشُغُلٌ وشَغْلٌ وشَغَلٌ. والجمع أَشْغالٌ. وقد شَغَلْتُ فلاناً فأنا شاغِلٌ، ولا تقل أَشْغَلْتُهُ، لأنَّها لغة رديئة. وشُغْلٌ شاغِلٌ: توكيد له، مثل ليلٍ لائلٍ. ويقال: شُغِلْتُ بكذا، على ما لم يسمَّ فاعله، واشْتَغَلْتُ. وقد قالوا: ما أَشْغَلَهُ وهو شاذٌّ؛ لأنّه لا يُتَعَجَّبُ مما لم يُسمَّ فاعله.

##### Türkçe

**الشُغْلُ**’de dört dil (söyleniş) vardır: **شُغْلٌ** ve **شُغُلٌ** ve **شَغْلٌ** ve **شَغَلٌ**. Çoğulu **أَشْغالٌ**’dır. “Falancayı meşgul ettim” dersin: **شَغَلْتُ** فلاناً, ben **شاغِلٌ**’im; **أَشْغَلْتُهُ** deme; çünkü o kötü bir dildir. **شُغْلٌ شاغِلٌ**: onun için bir pekiştirmedir; **ليلٍ لائلٍ** gibi. Ve denilir: **شُغِلْتُ** بكذا, faili adlandırılmamış (meçhul) üzere; ve **اشْتَغَلْتُ**. Ve demişlerdir: **ما أَشْغَلَهُ**; hâlbuki o şâzdır; çünkü faili adlandırılmamış olandan taaccüb edilmez.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ش ل
شغل ، شلغ
استعمل من وجوهه : شغل شلغ .
شغل : قال الليثُ : شَغَلْتُ فُلاناً ، وشُغِلْتُ بِهِ ، وَشُغْلٌ شَاغِلٌ ، وَيُقَالُ : اشْتَغَل فُلانٌ بأمرِهِ ، وَهو مُشْتَغِلٌ .
الحَرّاني عَنِ ابنِ السِّكَّيتِ : شَغَلْتُ فُلاناً . وَلاَ يُقَالُ : اشْغَلْتُهُ . وَيُقَالُ : شُغِلَ فُلانٌ فَهْوَ مَشْغولٌ .
أبو العَبّاس عَنِ ابنِ الأَعْرابيْ : الشِّغْلَة والعَرْمَةُ والبَيْدَرُ والكُنس : واحدٌ . وَجمع الشَّغْلَةِ : شَغْل ، وهو البَيْدَرُ .
وَرَوى الشَّعْبيْ : ( أَنَّ عَلِياً خَطَب الناس على شَغْلَةِ ) أي على بَيْدَرٍ .
وأخبرني المُنْذِريّ عن ثعلبٍ عن ابنِ الأعرابيِّ ، قالَ : رَجلٌ شَغِلٌ من الشُّغْلِ ، وَمُشْتَغَلٌ وَمَشْغولٌ .
شلغ : قال الليثُ : يقال شَلَغ رأسَه وَثَلَغهُ ، إذا شَدَخَهُ .

##### Türkçe

غ ش ل
**شغل** , **شلغ**
Şu vechlerinden kullanıldı: **شغل شلغ** .

**شغل** : Leys dedi: **شَغَلْتُ** falancayı, ve onunla **شُغِلْتُ**; ve **شُغْلٌ شَاغِلٌ**; ve denilir: falanca kendi işiyle **اشْتَغَل** , ve o **مُشْتَغِلٌ**’dir.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **شَغَلْتُ** falancayı. Ve denilmez: **اشْغَلْتُهُ**. Ve denilir: falanca **شُغِلَ**; artık o **مَشْغولٌ**’dür.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشِّغْلَة** ve **العَرْمَةُ** ve **البَيْدَرُ** ve **الكُنس**: bir(tek şey)dir. Ve **الشَّغْلَة**’nin cemi: **شَغْل**’dür; ve o, **البَيْدَرُ**’dur.

Şa‘bî rivayet etti: (Ali’nin, insanlara **شَغْلَةِ** üzerinde hutbe verdiğini) yani bir **بَيْدَرٍ** üzerinde.

Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: işten dolayı **شَغِلٌ** bir adam; ve **مُشْتَغَلٌ** ve **مَشْغولٌ**.

**شلغ** : Leys dedi: denilir: başını **شَلَغ** ve **ثَلَغهُ**; onu yarıp ezdiği zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والغين وما يثلثهما)
(شغف) الشين والغين والفاء كلمةٌ واحدة، وهي الشَّغَاف، وهو غِلاف القلب. قال الله تعالى: ﴿قَدْ شَغَفَهَا حُبَّاً﴾ [يوسف 30]، أي أوصَلَ الحبَّ إلى شَغاف قلبها.
(شغل) الشين والغين واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف الفَراغ. تقول: شَغَلْتُ فلاناً فأنا شاغِلُهُ، وهو مشغول. وشُغِلْت عنك بكذا، على لفظ ما لم يسمَّ فاعلُه. قالوا: ولا يقال أُشغِلْت. ويقال شُغْل شاغلٌ. وجمع الشُّغْل أشغال. وقد جاء عنهم: اشتُغِلَ فلانٌ بالشيء([1])، وهو مشتَغَل. وأنشد:
حَيَّتكَ ثُمَّت قالت إنّ نَفْرَتَنَا  *** اليومَ كلَّهم يا عُرْوَ مشتَغَلُ([2])وحكى ناسٌ: أشْغَلَني بالألف.
(شغم) الشين والغين والميم أصلٌ قليلُ الفروع صحيح، يدلُّ على حُسن. يقال الشُّغْموم: الحَسن. والشُّغموم: المرأة الحَسناء. والشُّغموم من الإبل: الحسن المنظرِ التامُّ.
(شغن) الشين والغين والنون ليس بشيء، وليس لما ذكره ابنُ دريدٍ: أنَّ الشغْنة الكارَةُ([3])، أصلٌ ولا معنىً.
(شغو) الشين والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على عَيب في الخِلْقة لبعض الأعضاء. قالوا: الشُغوُّ، من قولك رجلٌ أشغى وامرأة شَغْواء، وذلك إذا كانت أسنانه العُليا تتقدم السُّفْلَى. وقال الخليل: الشَّغا: اختلاف الأسنان، ومنه يقال للعُقاب شَغْواء، وذلك لفَضْل منقارها الأعلى على الأسفل. وزعم ناسٌ أنّ الشَّغَا الزيادة على عدد الأسنان.
(شغب) الشين والغين والباء أصلٌ صحيح يدلّ على تهييج الشر، لا يكون في خير. قال الخليل: الشَّغَْب: تهييج الشرّ، يقال للأتان إذا وَحِمَتْ([4]) واستعصَتْ على الجَأْب: إِنَّها لذات شَغْب وضِغْن. قال أبو عبيد: يقال شَغَبْت على القوم وشَغْبتُهم وشَغبْتُ بهم.
(شغر) الشين والغين والراء أصلٌ واحد يدلُّ عَلى انتشارٍ وخلوٍّ من ضبط، ثم يُحمَل عليه ما يقاربُه. تقول العرب: اشتَغَرت([5]) الإِبلُ، إذا كثرت حتى لا تكاد تُضبَط. ويقولون: تفرَّقوا شَغَرَ بَغَر، إذا تفرَّقوا في كلِّ وجه. وكان أبو زيد يقول: لا يقال ذلك إلاّ في الإقبال.
ومن الباب: شَغَرَ الكلبُ، إذا رَفَعَ إحدى رجليه ليبول. وهذه بلدة شاغرةٌ برجلها، إذا لم تمتَنِعْ من أحدٍ أن يُغِيرَ عليها.
والشِّغَار الذي جاء في الحديث، المنهيُّ عنه: أنْ يقول الرجل للرجل زوِّجني أختَك على أن أزوِّجك أُختي، لا مهر بينهما إلا ذلك. وهذا من الباب لأنَّهُ أمرٌ لم يُضْبَط بمهرٍ ولا شرطٍ صحيح. وهو من شَغَر الكلبُ، إذا صار في ناحيةٍ من المَحَجَّة بعيداً عنها.
واشتغَرَ على فلانٍ حسابُه، إذا لم يهتدِ لـه. واشتغَرَ فلان في الفلاة، إذا دوّم فيها وأَبْعَد. وحكى الشيبانيّ: شَغَرْتُ بني فلانٍ من موضع كذا، أي أخرجتُهم. قال:
ونحن شَغَرْنَا ابني نزار كليهما *** وكلباً بوَقْعٍ مُرهبٍ متقاربِ([6])والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "الشيء"، تحريف.
([2]) أنشده في المجمل. وفي المجمل: "يا زيد".
([3]) نص الجمهرة (3: 64) : "الشغنة: الحال، وهي التي تسميها العامة كارة. ويمكن أن تكون الكارة عربية من قولهم كورت الشيء، إذا لففته وجمعته، فكأن أصلها كورة". والحال: الشيء يحمله الرجل على ظهره، يقال: تحول كساءه: جعل فيه شيئاً ثم حمله على ظهره.
([4]) في الأصل "أوجمت"، صوابه في المجمل واللسان.
([5]) في الأصل "أشغرت"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) البيت في المجمل واللسان (شغر).

ـ

##### Türkçe

(Şîn, ğayn ve bunların üçlüleri babı)

(**شغف**) **الشين**, **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da **الشَّغَاف**’tır; o, kalbin kılıfıdır. Allah Teâlâ dedi: ﴿قَدْ شَغَفَهَا حُبَّاً﴾ [Yûsuf 30]; yani sevgiyi onun kalbinin **شَغاف**’ına ulaştırdı.

(**شغل**) **الشين**, **الغين** ve **اللام** tek bir asıldır; boşluğun zıddına delâlet eder. Dersin ki: **شَغَلْتُ** falancayı; ben onun **شاغِلُهُ**’yim; o da **مشغول**’dür. Ve “**شُغِلْت** senden şununla” denir; faili adlandırılmamış olanın lafzı üzere. Dediler ki: “**أُشغِلْت**” denmez. Ve “**شُغْل شاغلٌ**” denir. **الشُّغْل**’ün çoğulu **أشغال**’dır. Onlardan şu da gelmiştir: “Falanca şey ile **اشتُغِلَ**”([1]); o da **مشتَغَل**’dır. Ve şu beyit okundu:
حَيَّتكَ ثُمَّت قالت إنّ نَفْرَتَنَا  *** اليومَ كلَّهم يا عُرْوَ مشتَغَلُ([2])
Ve bazı kimseler nakletti: “Beni **أشْغَلَ** (elif ile).”

(**شغم**) **الشين**, **الغين** ve **الميم** dalları az, sahih bir asıldır; güzelliğe delâlet eder. **الشُّغْموم** denir: güzel. Ve **الشُّغموم**: güzel kadın. Ve develerden **الشُّغموم**: görünüşü güzel, tam olan.

(**شغن**) **الشين**, **الغين** ve **النون** bir şey değildir; İbn Düreyd’in zikrettiği: “**الشغْنة** **الكارَةُ**’dır”([3]) sözü için ne bir asıl vardır ne de bir mânâ.

(**شغو**) **الشين**, **الغين** ve illetli harf sahih bir asıldır; bazı uzuvlarda yaratılışta bir ayba delâlet eder. Dediler ki: **الشُغوُّ**, “**أشغى** erkek ve **شَغْواء** kadın” demendendir; bu, üst dişleri alt dişlerin önüne geçtiği zaman olur. Halîl dedi: **الشَّغا**: dişlerin ihtilâfı; bundan dolayı kartala **شَغْواء** denir; bu, onun üst gagasının alt gagaya fazlalığından dolayıdır. Bazı kimseler de **الشَّغَا**’nın dişlerin sayısı üzerine ziyade olduğunu iddia etti.

(**شغب**) **الشين**, **الغين** ve **الباء** sahih bir asıldır; şerri kışkırtmaya delâlet eder; hayırda olmaz. Halîl dedi: **الشَّغَْب**: şerri kışkırtma; dişi eşek **وَحِمَتْ**([4]) ve **الجَأْب**’e karşı inat edip zorlaştığı zaman ona denir: “O, **شَغْب** ve **ضِغْن** sahibidir.” Ebû Ubeyd dedi: “Kavme karşı **شَغَبْت** ve onları **شَغْبتُهم** ve onlarla **شَغبْتُ بهم**” denir.

(**شغر**) **الشين**, **الغين** ve **الراء** tek bir asıldır; yayılmaya ve zaptın yokluğuna delâlet eder; sonra ona yakın olan şey ona hamledilir. Araplar der ki: Develer **اشتَغَرت**([5]) oldu; yani çoğaldı da neredeyse zapt edilemez oldu. Ve derler: “**شَغَرَ بَغَر** olarak dağıldılar”; yani her yöne dağıldılar. Ebû Zeyd derdi ki: Bu ancak gelişte söylenir.

Babtandır: Köpek **شَغَرَ** etti; yani işemek için iki bacağından birini kaldırdı. Ve bu, bacağıyla **شاغرةٌ** bir beldedir; yani birinin ona baskın yapmasına karşı koymazsa.

Hadiste gelen, ondan nehyedilen **الشِّغَار**: erkeğin erkeğe “Bana kız kardeşini nikâhla; ben de sana kız kardeşimi nikâhlayayım; ikisi arasında mehir ancak bu olsun” demesidir. Bu, babtandır; çünkü o, mehirle ve sahih bir şartla zapt edilmemiş bir iştir. Ve o, köpeğin **شَغَرَ** etmesindendir; yolun ortasından bir yanağa, ondan uzak bir yere geçtiği zaman.

Ve falancanın hesabı falancaya karşı **واشتغَرَ** etti; yani ona yol bulamadı. Ve falanca çorak yerde **واشتغَرَ** etti; yani orada dolaşıp uzaklaştı. Şeybânî nakletti: “Falancanın oğullarını şu yerden **شَغَرْتُ**”; yani onları çıkardım. Dedi ki:
ونحن شَغَرْنَا ابني نزار كليهما *** وكلباً بوَقْعٍ مُرهبٍ متقاربِ([6])
Allah daha iyi bilir.

--------------ـــ
([1]) Asılda: “**الشيء**”, tahrif.
([2]) Onu **المجمل**’de okudu. **المجمل**’de: “يا زيد”.
([3]) **الجمهرة** (3: 64) metni: “**الشغنة**: **الحال**; avamın ona **كارة** dediği şeydir. Ve **الكارة**’nin, ‘**كورت** şeyi’ dediklerinde olduğu gibi Arapça olması mümkündür; yani onu dürdün ve topladın; sanki aslı **كورة**’dir.” Ve **الحال**: erkeğin sırtında taşıdığı şeydir; “**تحول** örtüsünü” denir: içine bir şey koydu, sonra onu sırtında taşıdı.
([4]) Asılda “**أوجمت**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([5]) Asılda “**أشغرت**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) Beyit **المجمل** ve **اللسان** (**شغر**)’dadır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشغل والشغل: العارض الذي يذهل الإنسان. قال عز وجل: ﴿إن أصحاب الجنة اليوم في شغل فاكهون﴾ [يس/55]، وقرئ: ﴿شغل﴾ (وهي قراءة ابن عامر وعاصم وحمزة والكسائي وأبي جعفر ويعقوب وخلف. انظر: الإتحاف ص 365)، وقد شغل (انظر: المجمل 2/506) فهو مشغول، ولا يقال: أشغل (قال السرقسطي: وأشغلي: لغة رديئة. الأفعال 2/325)، وشغل شاغل.

##### Türkçe

- **الشغل** ve **الشغل**: insanı gaflete düşüren ârızî (geçici) şey. Aziz ve celil olan (Allah) dedi ki: ﴿إن أصحاب الجنة اليوم في شغل فاكهون﴾ [يس/55]; ve ﴿شغل﴾ diye de okunmuştur (bu, İbn Âmir, Âsım, Hamza, Kisâî, Ebû Ca‘fer, Ya‘kūb ve Halef’in kıraatidir. Bkz.: el-İthâf s. 365). Ve **شغل** (bkz.: el-Mücmel 2/506); o hâlde o **مشغول**dur; ve **أشغل** denilmez (Sarakustî dedi ki: “**وأشغلي**: kötü bir dildir.” el-Ef‘âl 2/325). Ve **شغل شاغل**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش غ ل
أنا في شغل شاغل‏.‏
وشغلتني عنك الشواغل وشغلت عنك واشتغلت بكذا وتشاغلت به ولـي أشغـال وشغـول ومشاغـل وفلـان فارغ مشغول‏:‏ متعلق بما لا ينتفع به‏.‏
وهو ‏"‏ أشغل من ذات النحبين ‏"‏‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ دار مشغولـة‏:‏ فيهـا سكـان‏.‏
وجاريـة مشغولـة‏:‏ لهـا بعـل‏.‏
ومـال مشغـول‏:‏ معلـق بتجارة‏.‏

##### Türkçe

ش غ ل
Ben, meşgul eden bir meşguliyet içindeyim.‏
Ve beni senden **الشواغل** meşgul etti; ve senden meşgul oldum; ve şununla meşgul oldum; ve onunla meşgul görünmeye çalıştım; ve benim **أشغال**ım, **شغول**üm ve **مشاغل**im vardır; ve falan boş, meşguldür: faydalanılmayan şeye bağlıdır.‏
Ve o: “**أشغل من ذات النحبين**”dir.‏
Ve mecazdandır: meşgul ev: içinde sakinler vardır.‏
Ve meşgul cariye: onun bir kocası vardır.‏
Ve meşgul mal: ticarete bağlıdır.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّغْل والشَّغَل والشُّغْل والشُّغُل كُلُّه واحد، والجمع أَشْغَالٌ وشُغُول؛ قال ابن مَيّادة:
وما هَجْرُ لَيْلَى أَن تَكُونَ تَباعَدَتْ
عَلَيْكَ، ولا أَن أَحْصَرَتْكَ شُغُولُ
وقد شَغَلَه يَشْغَلُه شَغْلاً وشُغْلاً؛ الأَخيرة عن سيبويه، وأَشْغَلَه واشْتَغَلَ به وشُغِل به وأَنا شاغِلٌ له، وقيل: لا يقال أَشْغَلْته لأَنها لغة رَدِيئة، وقد شُغِلَ فلان، فهو مَشْغُولٌ، وقال ثعلب: شُغِلَ من الأَفعال التي غُلّبَت فيها صيغةُ ما لم يُسَمَّ فاعلُه، قال: وتَعَجَّبوا من هذه الصيغة فقالوا ما أَشْغَلَه، قال: وهذا شاذ إِنما يُحْفَظ حِفْظاً، يعني أَن التعجب موضوع على صيغة فعل الفاعل، قال: ولا يُتَعَجَّبُ ما لم يُسَمَّ فاعلُه. ويقال شُغِلْتُ عنك بكذا، على ما لم يسمَّ فاعله، واشْتَغَلْت. ورجل شَغِل: من الشُّغْل ومُشْتَغِلٌ ومُشْتَغَلٌ ومَشْغُولٌ؛ قال ابن سيده: ورجُل شَغِلٌ؛ عن ابن الأَعرابي، قال: وعندي أَنه على النَّسَب لأَنه لا فِعْلَ له يجيء عليه فَعِلٌ، وكذلك رَجُل مُشْتَغِلٌ ومُشْتَغَل؛ الأَخيرة على لفظ المفعول، وهي نادرة؛ حكاها ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
إِنَّ الذي يَأْمُلُ الدُّنْيا لَمُتَّلَهٌ،
وكُلُّ ذي أَمَلٍ عنه سَيَشْتَغِلُ
وشُغْلٌ شاغِلٌ، على المبالغة: مثل لَيْل لائِلٌ؛ قال سيبويه: هو بمنزلة قولهم هَمٌّ ناصِبٌ وعِيشَةٌ رَاضِيَةٌ. واشْتَغَلَ فلان بأَمره، فهو مُشْتَغِلٌ. ابن الأَعرابي: الشَّغْلة والعَرَمَةُ والبَيْدَر والكُدْسُ واحد، وجمع الشَّغْلة شَغْلٌ وهو البَيْدَر، ورى الشَّعْبي في الحديث: أَن عليّاً، عليه السلام، خَطَبَ الناسَ بعد الحَكَمَيْن على شَغْلةٍ، عَنَى البَيْدَرَ؛ قال ابن الأَثير: هي بفتح الغين وسكونها.

##### Türkçe

**الشَّغْل** ve **الشَّغَل** ve **الشُّغْل** ve **الشُّغُل** hepsi birdir; çoğulu **أَشْغَالٌ** ve **شُغُول**’dür; İbn Meyyâde dedi ki:
Ve Leylâ’nın terk edişi, sana uzaklaşmış olması değildir,
ve ne de seni **شُغُولُ**’ün kuşatmış olmasıdır.

Ve onu **شَغَلَه** **يَشْغَلُه** **شَغْلاً** ve **شُغْلاً** (sonuncusu Sîbeveyh’tendir); ve onu **أَشْغَلَه** ve onunla **اشْتَغَلَ** ve onunla **شُغِل** ve ben onun için **شاغِلٌ**’im; ve denildi ki: **أَشْغَلْته** denilmez; çünkü o kötü bir dildir; ve falan **شُغِلَ** olmuştur, o hâlde o **مَشْغُولٌ**’dür. Ve Sa‘leb dedi ki: **شُغِلَ**, içinde faili adlandırılmamış olanın sigasının galip kılındığı fiillerdendir; dedi ki: Ve bu sigadan hayrete düştüler de “onu ne **أَشْغَلَه**!” dediler; dedi ki: Bu şâzdır; ancak ezber olarak korunur; yani taaccüb, fail fiilinin sigası üzerine konulmuştur; dedi ki: Faili adlandırılmamış olana taaccüb edilmez. Ve “Senden şu sebeple **شُغِلْتُ**” denir; faili adlandırılmamış üzere; ve **اشْتَغَلْت**. Ve **شَغِل** bir adam: **الشُّغْل**’dendir; ve **مُشْتَغِلٌ** ve **مُشْتَغَلٌ** ve **مَشْغُولٌ**; İbn Sîde dedi ki: Ve **شَغِلٌ** bir adam; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: Ve bence o nisbet üzerinedir; çünkü onun için, üzerine **فَعِلٌ** gelecek bir fiil yoktur; ve aynı şekilde **مُشْتَغِلٌ** bir adam ve **مُشْتَغَل**; sonuncusu mef‘ûl lafzı üzerinedir ve o nadirdir; onu İbnü’l-A‘râbî nakletti; ve inşâd etti:
Şüphesiz dünyayı uman kimse elbette oyalanandır,
ve her umut sahibi ondan **سَيَشْتَغِلُ** olacaktır.

Ve **شُغْلٌ شاغِلٌ**, mübalağa üzerinedir: **لَيْل لائِلٌ** gibi; Sîbeveyh dedi ki: O, onların “**هَمٌّ ناصِبٌ**” ve “**عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ**” sözleri menzilesindedir. Ve falan, işiyle **اشْتَغَلَ**; o hâlde o **مُشْتَغِلٌ**’dür. İbnü’l-A‘râbî: **الشَّغْلة** ve **العَرَمَةُ** ve **البَيْدَر** ve **الكُدْسُ** birdir; ve **الشَّغْلة**’nin çoğulu **شَغْلٌ**’dür ve o **البَيْدَر**’dir. Ve eş-Şa‘bî hadiste rivayet etti: Ali’nin, عليه السلام, hakemlerden sonra insanlara bir **شَغْلةٍ** üzerinde hutbe okuduğunu; yani **البَيْدَرَ**’i kastetti; İbnü’l-Esîr dedi ki: O, **الغين**’in fethasıyla ve sükûnuyla(dır).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش غ ل * * شُغُلٌ * بسكون الغين وضمها و * شَغْلٌ * بفتح الشين وسكون الغين وبفتحتين فصارت أربع لغات والجمع * أشْغالٌ * و * شغَلهُ * من باب قطع فهو * شَاغِلٌ * ولا تقل أشغلة لأنها لغة رديئة و * شُغْلٌ شاغِلٌ * توكيدا له كليل لائل ويقال * شُغِلْتُ * عنك بكذا على ما لم يُسم فاعله و * اشْتَغَلْتُ * وقد قالوا ما أشغله وهو شاذ لأنه لا يُتعجب مما لم يُسم فاعله قلت تعليله يُوهم أنه إذا سُمي فاعله يجوز وليس كذلك فإنك لو قلت ضرب زيدٌ عمراً وقلت ما أضرب عمراً لم يجز لأن التعجب إنما يجوز من الفاعل لا من المفعول

##### Türkçe

* ش غ ل * * **شُغُلٌ** *: **الغين**’in sükûnuyla ve onun dammesiyle; ve * **شَغْلٌ** *: **الشين**’in fethası ve **الغين**’in sükûnuyla; ve iki fetha ile; böylece dört lügat oldu. Çoğulu * **أشْغالٌ** *’dır. Ve * **شغَلهُ** * “**قطع** بابı”ndandır; o hâlde o * **شَاغِلٌ** *’dir. Ve * **أشغلة** * deme; çünkü o kötü bir lügattir. Ve * **شُغْلٌ شاغِلٌ** * onun için te’kîd olarak (gelir); **كليل لائل** gibi. Ve denilir: * **شُغِلْتُ** * senden şu ile, faili isimlendirilmeyen üzere. Ve * **اشْتَغَلْتُ** *. Ve demişlerdir: ما **أشغله**; ve o şâzdır; çünkü faili isimlendirilmeyen şeyden taaccüb edilmez. Dedim: onun ta‘lîli, fail isimlendirilirse câiz olduğu vehmini verir; ve öyle değildir. Zira sen “ضرب زيدٌ عمراً” desen ve “ما أضرب عمراً” desen câiz olmaz; çünkü taaccüb ancak fâilden câiz olur, mef‘ûlden değil.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشغل، فيه أربع لغات، بالضم، وبضمتين، مثل خلق وخلق، وبالفتح وبفتحتين، مثل نهر ونهر، وقرأ أهل الشام، والكوفة، وزيد، ويزيد، ورويس:  في شغل  بضمتين، وعياش مخير، وقرأ ابن أبي هبيرة، ويزيد النحوي:  في شغل  ، بالفتح، وقرأ مجاهد، وأبان بن تغلب، وأبو عمرو، وأبو السمال، وعبيد بن عمير:  في شغل  بالتحريك، ضد الفراغ، وقال الراغب: هو العارض الذي يذهل الإنسان، ج: أشغال، وشغول، قال ابن ميادة:
  وما هجر ليلى أن تكون تباعدت                      عليك ولا أن أحصرتك شغول

  وقد شغله، كمنعه، شغلا، بالفتح، ويضم، وهذه عن سيبويه، وأشغله، واختلف فيها، فقيل: هي، أي أشغله، لغة جيدة، أو قليلة، أو رديئة، قال ابن دريد: لا يقال: أشغلته، ومثله في شروح الفصيح، وشرح الشفاء للشهاب، والمفردات للراغب، والأبنية لابن القطاع، ولا يعرف لأحد القول بجودتها عن إمام من أئمة اللغة، وكتبه بعض عمال الصاحب له في رقعة، فوقع عليها: من يكتب إشغالي، لا يصلح لأشغالي. قال شيخنا: فإذا لا معنى لتردد المصنف فيها. قلت: ولعله استأنس بقول ابن فارس، حيث قال في المجمل: لا يكادون يقولون: أشغلت، فهو جائز. فتأمل ذلك. واشتغل به، وشغل، كعني، فهو مشغول، قال ثعلب: شغل، من الأفعال التي غلبت فيها صيغة ما لم يسم فاعله، قال: ويقال منه في التعجب: ما أشغله، قال: وهو شاذ، إنما يحفظ حفظا، لأنه أي التعجب، موضوع على صيغة فعل الفاعل، ولا يتعجب من المجهول، ويقال: شغل عنه بكذا، على ما لم يسم فاعله، وهو شغل، ككتف، عن ابن الأعرابي، قال ابن سيده: وعندي أنه على النسب، لأنه لا فعل له يجيء عليه: قال ابن الأعرابي: وكذلك رجل مشتغل، بكسر الغين، قال: وفتح الغين، أي على لفظ المفعول، نادر، وأنشد:
  إن الذي يأمل الدنيا لمتلـه                      وكل ذي أمل عنه سيشتغل وقال الليث: اشتغلت أنا، والفعل اللازم اشتغل. وقال أبو حاتم في كتاب تقويم المفسد والمزال عن جهته من كلام العرب: لا يقال: اشتغل، وكذلك قال ابن دريد، وقال ابن فارس في المقاييس: قد جاء عنهم: اشتغل فلان بالشيء، فهو مشتغل، وأنشدوا:
  حيتك ثمت قالت: إن نفرتنا                      اليوم كلهم يا عرو مشتغل وشغل شاغل: مبالغة، كما يقولون: شعر شاعر، وليل لائل، وموت مائت، عن ابن دريد، وقال سيبويه: هو بمنزلة قولهم: هم ناصب، وعيشة راضية. والمشغلة، كمرحلة: ما يشغلك، أي يحملك عليه. وقال ابن الأعرابي: الشغلة: بالفتح، والبيدر والكدس، والعرمة، واحد، ج: شغل، كتمرة وتمر، وروى الشعبي في الحديث: أنه خطب علي، رضي الله تعالى عنه على شغلة، فحمد الله، وأثنى عليه، وصلى على رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم، ثم قال: الصمت حكم والسكوت سلامة، ولا رأي لمن لا يطاع، ومخالفة الشفيق الناصح تورث الحسرة والندامة، قالوا: حكم، فقلت: لا، فقالوا: لا بد، فلما حكمت، قالوا: لا حكم إلا لله، ألا وإن هذه كلمة حق يراد بها باطل، إنما يقولون: لا أمير ولا إمارة. وأشغولة، بالضم: أفعولة من الشغل، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: شغلتني عنك الشواغل، جمع شاغل. والمشاغل: جمع المشغلة. واشتغل فيه السم: سرى، والدواء: نجع. والشغلة، محركة: لغة في الشغلة، بالفتح، عن ابن الأثير. والشغال، كشداد: الكثير الشغل. وتشاغل عنه: ذهب.
 وفلان فارغ مشغول: متعلق بما لا ينتفع به. وهو أشغل من ذات النحيين. ومن المجاز: دار مشغولة، فيها سكان. وجارية مشغولة: لها بعل. ومال مشغول: معلق بتجارة.

##### Türkçe

**الشغل**; onda dört lügat vardır: zamme ile, ve iki zamme ile, **خلق** ve **خلق** gibi; ve fetha ile ve iki fetha ile, **نهر** ve **نهر** gibi. Şam ehli, Kûfe, Zeyd, Yezîd ve Rüveys okudu: **في شغل** iki zamme ile; ve Ayyâş muhayyerdir. İbn Ebî Hubeyre ve Yezîd en-Nahvî okudu: **في شغل** fetha ile. Mücâhid, Ebân b. Tağlib, Ebû Amr, Ebû’s-Semâl ve Ubeyd b. Umeyr okudu: **في شغل** tahrîk ile; boşluğun zıddıdır. Râgıb dedi: o, insanı gaflete düşüren ârızî şeydir. Çoğulu: **أشغال** ve **شغول**. İbn Miyâde dedi:
  Ve Leylâ’yı terk edişim, senin üzerine uzaklaşmış olmasından değildir,                      ne de seni **شغول** kuşatmış olmasındandır

Ve onu meşgul etti; **منعه** gibi; **شغلا** fetha ile; ve zamme ile de gelir; bu, Sîbeveyh’tendir. Ve **أشغله**; onda ihtilaf edildi: denildi ki: o, yani **أشغله**, iyi bir lügattir; yahut azdır; yahut kötüdür. İbn Düreyd dedi: “**أشغلته** denilmez.” Bunun benzeri **الفصيح** şerhlerinde, Şihâb’ın **الشفاء** şerhinde, Râgıb’ın **المفردات**’ında ve İbnü’l-Kattâ‘ın **الأبنية**’sindedir. Dil imamlarından bir imamdan onun iyiliği hakkında kimse için söz söylemek bilinmez. Sâhib’in bazı âmilleri onu bir kâğıt parçasında yazdı; onun üzerine şu düştü: “Kim benim **إشغالي**mi yazarsa, benim **أشغالي**me yaraşmaz.” Şeyhimiz dedi: Öyleyse musannifin onda tereddüdüne mânâ yoktur. Dedim: Belki İbn Fâris’in sözüyle ünsiyet etti; zira **المجمل**’de dedi ki: “Neredeyse **أشغلت** demezler; o hâlde câizdir.” Bunu düşün. Ve onunla meşgul oldu: **عني** gibi; o hâlde o **مشغول**dur. Sa‘leb dedi: **شغل**, kendisinde faili adlandırılmamış siganın galip geldiği fiillerdendir. Dedi: Ondan taaccüpte şöyle denir: **ما أشغله**. Dedi: O şâzdır; ancak ezber olarak korunur; çünkü o, yani taaccüp, fail fiilinin sigası üzerine konulmuştur; meçhulden taaccüp edilmez. Ve şöyle denir: **شغل عنه بكذا**; faili adlandırılmamış üzere; ve o **شغل**dur, **كتف** gibi; İbnü’l-A‘râbî’den. İbn Sîde dedi: Bana göre o nisbet üzerinedir; çünkü onun üzerine geldiği bir fiili yoktur. İbnü’l-A‘râbî dedi: Aynı şekilde **رجل مشتغل**; **الغين**’in kesriyle. Dedi: **الغين**’in fethası, yani mef‘ûl lafzı üzere, nâdirdir. Şu beyit okundu:
  Şüphesiz dünyayı uman, onun gibisi içindir;                      ve her umut sahibi, ondan dolayı meşgul olacaktır

Leys dedi: Ben meşgul oldum: **اشتغلت أنا**; ve lâzım fiil **اشتغل**dır. Ebû Hâtim, “Arapların sözünden bozuğu düzeltme ve ondan uzaklaştırma” kitabında dedi: **اشتغل** denilmez. İbn Düreyd de böyle dedi. İbn Fâris **المقاييس**’te dedi: Onlardan gelmiştir: “Falan kimse şey ile meşgul oldu: **اشتغل فلان بالشيء**; o hâlde o **مشتغل**dir.” Şu beyiti delil getirdiler:
  Seni selamladı; sonra dedi ki: Bizim ürküşümüz                      bugün hepimiz, ey ‘Arû, **مشتغل**dir

**شغل شاغل**: mübalağadır; onların “**شعر شاعر**”, “**ليل لائل**”, “**موت مائت**” demeleri gibi; İbn Düreyd’den. Sîbeveyh dedi: O, onların “Onlar yorgundur: **هم ناصب**” ve “hoş bir yaşayış: **عيشة راضية**” sözleri menzilesindedir. Ve **المشغلة**, **مرحلة** gibi: seni meşgul eden şeydir; yani seni ona taşıyan şey. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشغلة**: fetha ile; ve harman yeri, yığın ve yığma; bir tek şeydir. Çoğulu: **شغل**; **تمرة** ve **تمر** gibi. Şa‘bî hadiste rivayet etti: Ali’nin, Allah Teâlâ ondan razı olsun, bir **شغلة** üzerinde hutbe okuduğunu; Allah’a hamd etti, O’na senâ etti, Allah Teâlâ’nın salâtı onun üzerine olsun, Resûlullah’a salât etti; sonra dedi: “Susmak hikmettir, sükût selâmettir. İtaat olunmayan kimse için görüş yoktur. Şefkatli nasihatçinin muhalefeti hasret ve pişmanlık doğurur.” Dediler: “Hükmet.” Ben dedim: “Hayır.” Dediler: “Mutlaka.” Hükmettiğimde dediler: “Hüküm ancak Allah’ındır.” Dikkat edin: Bu, hak bir kelimedir; onunla bâtıl istenir. Onlar ancak “Ne emir vardır ne emirlik” derler. Ve **أشغولة**, zamme ile: **الشغل**den **أفعولة** veznidir; Sâgânî onu nakletti. Ve ondan istidrâk olunanlardandır: “Beni senden **الشواغل** meşgul etti: **شغلتني عنك الشواغل**”; **شاغل**in cem‘idir. Ve **المشاغل**: **المشغلة**nin cem‘idir. Ve zehir onda meşgul oldu: yayıldı; ve ilaç: fayda verdi. Ve **الشغلة**, muharrake: fetha ile olan **الشغلة**de bir lügattir; İbnü’l-Esîr’den. Ve **الشغال**, **شداد** gibi: işi çok olan. Ve ondan yüz çevirerek meşgul görünmek: **تشاغل عنه**; gitti.
Ve falan boş, meşgul: fayda vermeyen şeye bağlıdır. Ve o, iki tulum sahibinden daha meşguldür. Mecazdandır: **دار مشغولة**; içinde oturanlar vardır. Ve **جارية مشغولة**: onun kocası vardır. Ve **مال مشغول**: ticaretle bağlıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَغَلَهُ
1 شَغَلَهُ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. شَغَلَ , (O, K, MS,) inf. n. شَغْلٌ (Msb, K) and شُغْلٌ, (K,) the latter on the authority of Sb, (TA,) He, or it, (a man, S, or an affair, Msb,) busied him, occupied him, or employed him; (K;) i. q. أَلْهَاهُ [signifying as above; and particularly he, or it, busied him, &c., so as to divert him from (عَنْ) something; or diverted him from a thing by busying him, &c.]: (S and Msb and K in art. لهو, and Bd and Jel in xv. 3, &c.:) [↓ شغّلهُ signifies he, or it, busied him, &c., much; i. e.] with teshdeed it denotes muchness: (Bd in xlviii. 11:) ↓ اشغلهُ is a good dial. var. of شَغَلَهُ; or is rare; or bad: (K:) accord. to IDrd [and J], (O,) one should not say أَشْغَلْتُهُ; (S, O;) for it is bad: (S:) accord. to IF, they scarcely ever say أَشْغَلْتُ, [thus in the O, but in the Msb ↓ اِشْتَغَلَ,] but it is allowable: (O:) none of the leading lexicologists is known to have pronounced it good. (TA.) [Hence the saying, شَغَلَتْ سَعَاتِى جَدْوَاىَ (see art. سعو and سعى), or, as some relate it, شغلت شِعَابِى جدواى (see art. شعب).] See another ex. voce شَاغِلٌ. One says also شُغِلَ بِهِ, (Msb, K,) meaning تَلَهَّى [i. e. He was, or became, busied, &c., by it], (Msb,) and به ↓ اشتغل [meaning the same]; (Az, Msb, K;) and شُغِلْتُ عَنْكَ بِكَذَا [I was, or became, busied, &c., so as to be diverted from thee, by such a thing], (S, O,) and ↓ اِشْتَغَلْتُ [in the same sense]: (S:) and عَنْهُ ↓ تشاغل, (TA,) which likewise signifies تَلَهَّى [meaning as expl. above, or he busied himself, &c., so as to divert himself from him, or it]: (TA in art. لهو, and Bd and Jel in lxxx. 10:) some disallow ↓ اِشْتَغَلَ, in the form of an active verb, but say اُشْتُغِلَ, in the form of a pass. verb; but it is originally quasi-pass of أَشْغَلْتُهُ, like as are اِحْتَرَقَ and اِكْتَهَلَ of أَحْرَقْتُهُ and أَكْهَلْتُهُ; [though why of أَشْغَلْتُهُ rather than of شَغَلْتُهُ, I do not see:] Az mentions the usage of its act. and pass. part. ns.: (Msb:) accord. to AHلt and IDrd, one should not say ↓ اِشْتَغَلَ; but IF mentions, as transmitted from the Arabs, اُشْتُغِلَ فُلَانٌ بِالشَّىْءِ, and the pass. part. n. (O.) ― -b2- One says also, نَحْنُ نَشْغَلُ عَنْكَ المَرْتَعَ (assumed tropical:) [We occupy the place of pasturage so as to keep it from thee], and المَآءَ [the water]; meaning, it is sufficient for us without being more than sufficient. (S in art. شفه.) And شُغِلَ عَنْكَ مَا عِنْدَنَا (assumed tropical:) [What we had was employed so as to be kept from thee]. (JK in that art.)

2 شَغَّلَ see the preceding paragraph.

اشغلهُ
4 اشغلهُ ذ : see 1. ― -b2- مَا أَشْغَلَهُ [meaning How much is he busied! &c.], (Th, S, K,) denoting wonder, (Th, TA,) is anomalous, because one does not [regularly] form a verb of wonder from one in the form of a pass. verb. (Th, S, K.)

تشاغل عَنْهُ
6 تشاغل عَنْهُ ذ : see 1. [Accord. to Golius, تشاغلوا signifies They occupied one another, on the authority of the KL; in which, however, I find only تَشَاغُلٌ expl. as meaning خودرا بچيزى مشغول كردن i. e. To make oneself busied, &c., with a thing.]

8 اـِشْتَغَلَ see 1, in five places. ― -b2- One says also, اِشْتَغَلَ فِيهِ السَّمُّ The poison crept into him, or pervaded him; syn. سَرَى: and اشتغل فِيهِ الدَّوَآءُ The medicine entered into him, and produced an effect upon him, or showed its effect upon him; syn. نَجَعَ. (TA.)

شَغْلٌ
شَغْلٌ ذ an inf. n. of 1. (K, Msb.) See the next paragraph. -A2- And see also شَغْلَةٌ.

شُغْلٌ
شُغْلٌ ذ and ↓ شَغْلٌ and ↓ شُغُلٌ (S, O, Msb, K) and ↓ شَغَلٌ (S, O, K;) Business, occupation, or employment; (PS;) contr. of فَرَاغٌ: (K:) [and particularly business, &c., that diverts one from a thing:] or an occurrence that causes a man to forget, or neglect, or be unmindful: (Er-Rلghib, TA:) pl. [of pauc.] أَشْغَالٌ (S, O, K) and [of mult.] شُغُولٌ: (K:) شُغْلٌ is mentioned by Sb as an instance of an inf. n. having a pl., namely, أَشْغَالٌ; like عَقْلٌ and مَرَضٌ. (TA in art. مرض.) [See also أُشْغُولَةٌ.]

شَغَلٌ
شَغَلٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شَغِلٌ
شَغِلٌ ذ Busy, or busied, occupied, or employed: (K:) [and particularly busy, &c, so as to be diverted from a thing:] thought by ISd to be a possessive epithet [meaning ذُو شُغْلٍ], because it has no verb to which it is conformable: (TA:) it is an epithet applied to a man, from الشَّغْلُ [or الشُّغْلُ]: (IAar, in O:) and ↓ مَشْغُولٌ signifies the same; (Msb, TA;) and ↓ مُشْتَغِلٌ (Az, Msb, K) and ↓ مُشْتَغَلٌ, (Az, IF, O, Msb, K,) the latter [said to be] extr. [meaning anomalous, for اُشْتُغِلَ is not mentioned by F]. (K.)

شُغُلٌ
شُغُلٌ ذ : see شُغْلٌ.

شَغْلَةٌ
شَغْلَةٌ ذ Reaped grain or wheat, collected together, in the place where it is trodden out; syn. بَيْدَرٌ and كُدْسٌ (IAar, O, K) and عَرَمَةٌ; (IAar, O;) as also ↓ شَغَلَةٌ: (IAth, TA:) pl. [or coll. gen. n.] of the former ↓ شَغْلٌ, (O, K, TA, [in the CK, erroneously, شُغَلٌ,]) like as تَمْرٌ is of تَمْرَةٌ. (O, TA.)

شَغَلَةٌ
شَغَلَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شَغَّالٌ
شَغَّالٌ ذ signifies كَثِيرُ الشُّغْلِ [i. e. Having much business or occupation or employment; or who busies or occupies or employs himself much]. (TA.)

شَاغِلٌ
شَاغِلٌ ذ act. part. n. of شَغَلَهُ; [Busying, occupying, or employing; &c.;] (S, Msb;) applied to a man, (S,) or to an affair. (Msb.) [Hence,] one says, عَنْكَ الشَّوَاغِلُ ↓ شَغَلَتْنِى [Busying affairs busied me, or have busied me, so as to divert me from thee]: the last word being pl. of شَاغِلٌ. (TA.) شُغْلٌ شَاغِلٌ [lit. Busying business, or the like,] has an intensive meaning: (K:) the latter word in this case is a corroborative, as in لَيْلٌ لَائِلٌ. (S.)

أَشْغَلُ
أَشْغَلُ ذ [More, and most, busy &c.]. أَشْغَلُ مِنْ ذَاتِ النِّحْيَيْنِ [More busy than she who was the owner of the two skins of butter] is a prov. [mentioned in the TA]: she was a woman of [the tribe of] Teym-Allah: she used to sell clarified butter, in the Time of Ignorance; and Khowwلt Ibn-Jubeyr El-Ansلree came to her, demanding to buy clarified butter of her, and saw no one with her, and he bargained with her: so she untied a skin, and he looked at it: then he said to her, “ Hold thou it until I look at another: ” and she said, “ Untie thou another skin: ” and he did so, and looked at it, and said, “ I desire other than this; therefore hold thou it: ” and she did so: and when her hands were [thus] occupied, he assaulted her, and she was unable to repel the him. (Meyd.)

أُشْغُولَةٌ
أُشْغُولَةٌ ذ an instance of the measure أُفْعُولَةٌ from الشُّغْلُ [similar to أُلْهُوَّةٌ and أُلْهِيَّةٌ, and to أُلْعُوبَةٌ, &c.; app. meaning A thing with which one is busied, &c.: and also syn. with شُغْلٌ]. (O, K.)

مَشْغَلَةٌ
مَشْغَلَةٌ ذ A thing that causes one to be busied, &c.: (K, * TA:) pl. مَشَاغِلُ. (TA.)

مَشْغُولٌ
مَشْغُولٌ ذ : see شَغِلٌ. ― -b2- [Hence,] فُلَانٌ فَارِغٌ مَشْغُولٌ Such a one is devoted to that which is unprofitable. (TA.) ― -b3- And جَارِيَةٌ مَشْغُولَةٌ A young woman having a husband. (TA.) ― -b4- And مَالٌ مَشْغُولٌ Property devoted to commerce. (TA.) ― -b5- And دَارٌ مَشْغُولَةٌ A house in which are inhabitants. (TA.)

مُشْتَغِلٌ
مُشْتَغِلٌ ذ and مُشْتَغَلٌ: see شَغِلٌ.

##### Türkçe

**شَغَلَهُ**
1 **شَغَلَهُ** ذ , (S, O, Msb, K,) muzârîsi **شَغَلَ** , (O, K, MS,) mastarı **شَغْلٌ** (Msb, K) ve **شُغْلٌ**, (K,) ikincisi Sb’nin rivayetine göre, (TA,) O, yahut o, (bir adam, S, yahut bir iş, Msb,) onu meşgul etti, onu oyaladı, yahut onu çalıştırdı; (K;) yani **أَلْهَاهُ** ile eş anlamlıdır [yukarıdaki mânâda; ve özellikle o, yahut o, onu meşgul etti vb., onu (عَنْ) bir şeyden çevirecek şekilde; yahut onu meşgul ederek vb. bir şeyden çevirdi]: (S ve Msb ve K, **لهو** maddesinde, ve Bd ve Jel, xv. 3’te, vb.:) [↓ **شغّلهُ** “o, yahut o, onu meşgul etti vb., çokça” mânâsınadır; yani] teşdîd ile çokluğu ifade eder: (Bd, xlviii. 11’de:) ↓ **اشغلهُ** **شَغَلَهُ**’nin iyi bir lehçe varyantıdır; yahut nadirdir; yahut kötüdür: (K:) IDrd’ye göre [ve J’ye göre], (O,) **أَشْغَلْتُهُ** denmemelidir; (S, O;) çünkü o kötüdür: (S:) IF’ye göre, **أَشْغَلْتُ**’u neredeyse hiç söylemezler, [O’da böyle; fakat Msb’de ↓ **اِشْتَغَلَ**,] fakat caizdir: (O:) önde gelen lugatçılardan hiçbiri onu iyi diye nitelediği bilinmez. (TA.) [Bundan dolayı şu söz: **شَغَلَتْ سَعَاتِى جَدْوَاىَ** (bk. **سعو** ve **سعى** maddesi), yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere, **شغلت شِعَابِى جدواى** (bk. **شعب** maddesi).] **شَاغِلٌ** lafzı altında başka bir örneğe bak. Şöyle de denir: **شُغِلَ بِهِ**, (Msb, K,) yani **تَلَهَّى** [yani o, onunla meşgul oldu vb.], (Msb,) ve به ↓ **اشتغل** [aynı mânâda]; (Az, Msb, K;) ve **شُغِلْتُ عَنْكَ بِكَذَا** [şu şey sebebiyle senden çevrilecek şekilde meşgul oldum], (S, O,) ve ↓ **اِشْتَغَلْتُ** [aynı mânâda]: (S:) ve عَنْهُ ↓ **تشاغل**, (TA,) ki bu da **تَلَهَّى** mânâsınadır [yukarıda açıklandığı üzere; yahut o, kendisini ondan, yahut ondan, çevirecek şekilde kendini meşgul etti]: (TA, **لهو** maddesinde, ve Bd ve Jel, lxxx. 10’da:) bazıları ↓ **اِشْتَغَلَ**’ı etken fiil kalıbında caiz görmez, fakat edilgen fiil kalıbında **اُشْتُغِلَ** der; ancak o, aslında **أَشْغَلْتُهُ**’nun sanki-edilgenidir; tıpkı **اِحْتَرَقَ** ve **اِكْتَهَلَ**’in **أَحْرَقْتُهُ** ve **أَكْهَلْتُهُ**’dan olması gibi; [gerçi niçin **أَشْغَلْتُهُ**’dan da **شَغَلْتُهُ**’dan değil, görmüyorum:] Az, onun etken ve edilgen ism-i fâil ve ism-i mef‘ûl kullanımını zikreder: (Msb:) AHلt ve IDrd’ye göre, ↓ **اِشْتَغَلَ** denmemelidir; fakat IF, Araplardan nakledildiği üzere, **اُشْتُغِلَ فُلَانٌ بِالشَّىْءِ**’i ve edilgen ism-i mef‘ûlü zikreder. (O.) ― -b2- Şöyle de denir: **نَحْنُ نَشْغَلُ عَنْكَ المَرْتَعَ** (mecaz kabul edilerek:) [otlak yerini senden alıkoyacak şekilde işgal ederiz], ve **المَآءَ** [suyu]; yani, bize yeter, fazlasıyla yeter olmaksızın. (S, **شفه** maddesinde.) Ve **شُغِلَ عَنْكَ مَا عِنْدَنَا** (mecaz kabul edilerek:) [bizde olan şey senden alıkonacak şekilde meşgul edildi]. (JK, o maddede.)

2 **شَغَّلَ**: önceki paragrafa bak.

**اشغلهُ**
4 **اشغلهُ** ذ : 1’e bak. ― -b2- **مَا أَشْغَلَهُ** [yani “ne kadar meşguldür!” vb.], (Th, S, K,) hayreti ifade eder, (Th, TA,) şâzdır; çünkü edilgen fiil kalıbında olan bir fiilden [düzenli olarak] hayret fiili yapılmaz. (Th, S, K.)

**تشاغل عَنْهُ**
6 **تشاغل عَنْهُ** ذ : 1’e bak. [Golius’a göre, **تشاغلوا** “birbirlerini meşgul ettiler” mânâsınadır; KL’nin rivayetine göre; fakat onda ben yalnız **تَشَاغُلٌ**’ü “خودرا بچيزى مشغول كردن yani bir şeyle kendini meşgul etmek vb.” diye açıklanmış buluyorum.]

8 **اـِشْتَغَلَ**: 1’e, beş yerde, bak. ― -b2- Şöyle de denir: **اِشْتَغَلَ فِيهِ السَّمُّ** Zehir onun içine sızdı, yahut ona yayıldı; eş anlamlısı **سَرَى**: ve **اشتغل فِيهِ الدَّوَآءُ** İlaç onun içine girdi ve onda tesir meydana getirdi, yahut tesirini onda gösterdi; eş anlamlısı **نَجَعَ**. (TA.)

**شَغْلٌ**
**شَغْلٌ** ذ 1’in mastarıdır. (K, Msb.) Sonraki paragrafa bak. -A2- Ve ayrıca **شَغْلَةٌ**’ye de bak.

**شُغْلٌ**
**شُغْلٌ** ذ ve ↓ **شَغْلٌ** ve ↓ **شُغُلٌ** (S, O, Msb, K) ve ↓ **شَغَلٌ** (S, O, K;) İş, meşguliyet, yahut çalışma; (PS;) **فَرَاغٌ**’ın zıddı: (K:) [ve özellikle, kişiyi bir şeyden çeviren iş vb.:] yahut bir adamın unutmasına, yahut ihmal etmesine, yahut gaflette olmasına sebep olan bir vuku: (Er-Rلghib, TA:) cem‘ [kıllat] **أَشْغَالٌ** (S, O, K) ve [kesret] **شُغُولٌ**: (K:) **شُغْلٌ**, Sb tarafından, cem‘i olan bir mastara örnek olarak zikredilmiştir; yani **أَشْغَالٌ**; tıpkı **عَقْلٌ** ve **مَرَضٌ** gibi. (TA, **مرض** maddesinde.) [Ayrıca **أُشْغُولَةٌ**’ye de bak.]

**شَغَلٌ**
**شَغَلٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**شَغِلٌ**
**شَغِلٌ** ذ Meşgul; meşgul edilmiş; oyalanmış; çalıştırılmış: (K:) [ve özellikle bir şeyden çevrilecek şekilde meşgul vb.:] ISd’ye göre, buna uygun bir fiili olmadığı için, sahiplik sıfatı [yani **ذُو شُغْلٍ** mânâsında] olduğu düşünülmüştür: (TA:) bu, **الشَّغْلُ**’den [yahut **الشُّغْلُ**’den] bir adama uygulanan bir sıfattır: (IAar, O’da:) ve ↓ **مَشْغُولٌ** aynı mânâyı ifade eder; (Msb, TA;) ve ↓ **مُشْتَغِلٌ** (Az, Msb, K) ve ↓ **مُشْتَغَلٌ**, (Az, IF, O, Msb, K,) ikincisi [denildiğine göre] şâzdır [yani anormaldir; çünkü **اُشْتُغِلَ** F tarafından zikredilmemiştir]. (K.)

**شُغُلٌ**
**شُغُلٌ** ذ : **شُغْلٌ**’e bak.

**شَغْلَةٌ**
**شَغْلَةٌ** ذ Harman yerinde, dövüldüğü yerde, bir araya toplanmış biçilmiş ekin yahut buğday; eş anlamlısı **بَيْدَرٌ** ve **كُدْسٌ** (IAar, O, K) ve **عَرَمَةٌ**; (IAar, O;) ve ayrıca ↓ **شَغَلَةٌ**: (IAth, TA:) ilkinin cem‘i [yahut cins ismi] ↓ **شَغْلٌ**’dür, (O, K, TA, [CK’de yanlışlıkla **شُغَلٌ**]) tıpkı **تَمْرٌ**’ün **تَمْرَةٌ**’nin cem‘i olması gibi. (O, TA.)

**شَغَلَةٌ**
**شَغَلَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**شَغَّالٌ**
**شَغَّالٌ** ذ **كَثِيرُ الشُّغْلِ** mânâsınadır [yani işi, meşguliyeti, çalışması çok olan; yahut kendini çokça meşgul eden vb.]. (TA.)

**شَاغِلٌ**
**شَاغِلٌ** ذ **شَغَلَهُ**’nun ism-i fâilidir; [meşgul eden, oyalayan, çalıştıran; vb.;] (S, Msb;) bir adama uygulanır, (S,) yahut bir işe. (Msb.) [Bundan dolayı,] şöyle denir: عَنْكَ الشَّوَاغِلُ ↓ **شَغَلَتْنِى** [meşgul eden işler beni meşgul etti, yahut meşgul etti, senden çevirecek şekilde]: son kelime **شَاغِلٌ**’in cem‘idir. (TA.) **شُغْلٌ شَاغِلٌ** [lafzen “meşgul eden meşguliyet” yahut benzeri,] pekiştirme mânâsı taşır: (K:) bu durumda ikinci kelime, **لَيْلٌ لَائِلٌ**’de olduğu gibi, te’kîd edicidir. (S.)

**أَشْغَلُ**
**أَشْغَلُ** ذ [daha meşgul vb.; en meşgul vb.]. **أَشْغَلُ مِنْ ذَاتِ النِّحْيَيْنِ** [iki tulumun sahibi olan kadından daha meşgul] bir darb-ı meseldir [TA’da zikredilmiştir]: o, Teym-Allah [kabilesinden] bir kadındı: Câhiliye devrinde sade yağ satardı; Khowwلt Ibn-Jubeyr El-Ansلree ona geldi, ondan sade yağ satın almak isteyerek, yanında kimse görmedi, onunla pazarlık etti: bunun üzerine o bir tulumu çözdü, o da ona baktı: sonra ona dedi ki: “Bunu tut, ben bir başkasına bakıncaya kadar:” o da dedi ki: “Sen başka bir tulumu çöz:” o da yaptı ve ona baktı ve dedi ki: “Bundan başkasını istiyorum; öyleyse bunu tut:” o da tuttu: elleri böylece meşgul olunca, ona saldırdı; o da onu geri çevirmeye güç yetiremedi. (Meyd.)

**أُشْغُولَةٌ**
**أُشْغُولَةٌ** ذ **الشُّغْلُ**’den **أُفْعُولَةٌ** vezninde bir örnektir [**أُلْهُوَّةٌ** ve **أُلْهِيَّةٌ**’ye ve **أُلْعُوبَةٌ** vb.’ye benzer; görünüşe göre “kendisiyle meşgul olunan şey vb.” mânâsındadır: ve ayrıca **شُغْلٌ** ile eş anlamlıdır]. (O, K.)

**مَشْغَلَةٌ**
**مَشْغَلَةٌ** ذ Kişiyi meşgul eden şey vb.: (K, * TA:) cem‘i **مَشَاغِلُ**. (TA.)

**مَشْغُولٌ**
**مَشْغُولٌ** ذ : **شَغِلٌ**’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **فُلَانٌ فَارِغٌ مَشْغُولٌ** Böyle biri faydasız olana adanmıştır. (TA.) ― -b3- Ve **جَارِيَةٌ مَشْغُولَةٌ** Kocası olan genç kadın. (TA.) ― -b4- Ve **مَالٌ مَشْغُولٌ** Ticarete tahsis edilmiş mal. (TA.) ― -b5- Ve **دَارٌ مَشْغُولَةٌ** İçinde oturanlar bulunan ev. (TA.)

**مُشْتَغِلٌ**
**مُشْتَغِلٌ** ذ ve **مُشْتَغَلٌ**: **شَغِلٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَغَلَ
شَغَلَ A ( n. ac. شَغْل 1 ,  شُغْل 3 )
a.  [ acc. &  Bi ], Busied, occupied, engrossed with, employed, engaged in.

b.  [ acc. &  An ], Diverted, kept from.

شَغَّلَ
شَغَّلَ II ,
a.  Busied, engrossed; employed.

أَشْغَلَ
أَشْغَلَ IV ,
a.  see I (a) .

تَشَغَّلَ
تَشَغَّلَ V ,
a.  Was busy, occupied, engaged; was at work.

تَشَاْغَلَ
تَشَاْغَلَ VI
a.  [ Bi ], Buried himself with; was detained by.

اِشْتَغَلَ
اِشْتَغَلَ VIII ,
a.  see V .

b.  Worked, was in motion ( machine ).

شَغْل
شَغْل 1 ,
a.  see 3 .

شَغْلَة
شَغْلَة 1t , ( pl. شَغَالَات ),
a.  see 3 .

b.  ( pl. شَغْل 1 ,  شُغَل 9 ), Threshingfloor; heap of corn.

شُغْل
شُغْل 3 , ( pl. شُغُوْل 27 ,  أَشْغَاْل 38 ),
a.  Business; employment; occupation; work, labour; task.

شَغَل
شَغَل 4 ,
a.  see 3 .

شَغِل
شَغِل 5 ,
a.  Busy.

شُغُل
شُغُل 10 ,
a.  see 3 .

مَشْغَلَة
مَشْغَلَة 17t , ( pl. مَشَاْغِلُ 44 ),
a.  Occupation.

شَاْغِل
شَاْغِل 21 ,
a.  Preoccupying, engrossing.

شَغڤلَ
N. P. شَغڤلَ I ,  N. Ag. اِشْتَغَلَ VIII ,  N. P. اِشْتَغَلَ VIII ,
a.  Busy; at work.

أُشْغُوْلَة
أُشْغُوْلَة
a.  see 3 .

##### Türkçe

**شَغَلَ**
**شَغَلَ** A ( n. ac. **شَغْل** 1 ,  **شُغْل** 3 )
a. [ acc. & Bi ], Meşgul etti, işgal etti, kendisiyle meşgul kıldı, kullandı, bir işte çalıştırdı, bir işe bağladı.

b. [ acc. & An ], (bir şeyden) alıkoydu, (bir şeyden) uzaklaştırdı.

**شَغَّلَ**
**شَغَّلَ** II ,
a. Meşgul etti, kendisiyle meşgul kıldı; çalıştırdı.

**أَشْغَلَ**
**أَشْغَلَ** IV ,
a. I (a)’ya bak.

**تَشَغَّلَ**
**تَشَغَّلَ** V ,
a. Meşgul oldu, işgal olundu, bir işle uğraştı; işte oldu.

**تَشَاْغَلَ**
**تَشَاْغَلَ** VI
a. [ Bi ], kendini onunla gömdü (kendini ona verdi); onunla alıkonuldu.

**اِشْتَغَلَ**
**اِشْتَغَلَ** VIII ,
a. V’ye bak.

b. Çalıştı, hareket hâlinde oldu (makine).

**شَغْل**
**شَغْل** 1 ,
a. 3’e bak.

**شَغْلَة**
**شَغْلَة** 1t , ( pl. **شَغَالَات** ),
a. 3’e bak.

b. ( pl. **شَغْل** 1 ,  **شُغَل** 9 ), Harman yeri; tahıl yığını.

**شُغْل**
**شُغْل** 3 , ( pl. **شُغُوْل** 27 ,  **أَشْغَاْل** 38 ),
a. İş; istihdam; uğraş; çalışma, emek; görev.

**شَغَل**
**شَغَل** 4 ,
a. 3’e bak.

**شَغِل**
**شَغِل** 5 ,
a. Meşgul.

**شُغُل**
**شُغُل** 10 ,
a. 3’e bak.

**مَشْغَلَة**
**مَشْغَلَة** 17t , ( pl. **مَشَاْغِلُ** 44 ),
a. Uğraş.

**شَاْغِل**
**شَاْغِل** 21 ,
a. Önceden meşgul eden, kendisiyle meşgul kılan.

**شَغڤلَ**
N. P. **شَغڤلَ** I ,  N. Ag. **اِشْتَغَلَ** VIII ,  N. P. **اِشْتَغَلَ** VIII ,
a. Meşgul; işte.

**أُشْغُوْلَة**
**أُشْغُوْلَة**
a. 3’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شغل
شَغَلَ - يَشْغَلُ - شُغُل

شَغَلَ - يَشْغَلُ + أمر أو كائن + كائناً أو شيئاً: يستغرقه ويملآه: يملأ تفكيره وانتباهه: يستغرق العمل أو الأمر منه تفكيره وانتباهه، فلا ينتبه لواجب عليه فعله أو لحدث آخر يقع أمامه
شُغُل: على وزن فُعُل" اسم فعل بمعنى مفعول من " شَغَلَ - يَشْغَلُ ": ما يشغل الكائن: الأمر والاهتمام الذي يستغرق الكائن فيحجب تفكيره وانتباهه عما سواه
ملاحظة: لا يدل اللفظ على القيام بفعل أو عمل، كما هو شائع من معنى اللفظ بالعرف الحالي، وإنما يدل على الاستغراق بِهَمّ أو بأمر فلا ينتبه لواجب آخر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" الاستيعاب والانشغال بمعناها الحجمي المادي، والنفسي بالانتباه ووضوح الذهن "، وهي:
حَوَى - يَحْوِي، شَغَلَ - يَشْغَلُ، وَعى - يَعي، عَبَأ - يَعْبَأ، مَلأَََ - يَمْلاُ، بَالَ - يَبِيْلُ
شَغَلَ - شغلتنا
	﴿سيقول لك المخلفون من الأعراب شغلتنا أموالنا وأهلونا فاستغفر لنا يقولون بألسنتهم ما ليس في قلوبهم قل فمن يملك لكم من الله شيئا إن أراد بكم ضرا أو أراد بكم نفعا بل كان الله بما تعملون خبيرا(11)﴾ الفتح
شُغْل
﴿إِنَّ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِي شُغُلٍ فَاكِهُونَ(55)﴾ يس
مختار الصحاح
● [شغل] ش غ ل: شُغُلٌ بسكون الغين وضمها و شَغْلٌ بفتح الشين وسكون الغين وبفتحتين فصارت أربع لغات والجمع أشْغالٌ و شغَلهُ من باب قطع فهو شَاغِلٌ ولا تقل أشغلة لأنها لغة رديئة و شُغْلٌ شاغِلٌ توكيدا له كليل لائل ويقال شُغِلْتُ عنك بكذا على ما لم يُسم فاعله و اشْتَغَلْتُ وقد قالوا ما أشغله وهو شاذ لأنه لا يُتعجب مما لم يُسم فاعله قلت تعليله يُوهم أنه إذا سُمي فاعله يجوز وليس كذلك فإنك لو قلت ضرب زيدٌ عمراً وقلت ما أضرب عمراً لم يجز لأن التعجب إنما يجوز من الفاعل لا من المفعول
الراغب
شغل
- الشغل والشغل: العارض الذي يذهل الإنسان. قال عز وجل: }إن أصحاب الجنة اليوم في شغل فاكهون﴿[يس/55]، وقرئ:﴾شغل{ (وهي قراءة ابن عامر وعاصم وحمزة والكسائي وأبي جعفر ويعقوب وخلف. انظر: الإتحاف ص 365)، وقد شغل (انظر: المجمل 2/506) فهو مشغول، ولا يقال: أشغل (قال السرقسطي: وأشغلي: لغة رديئة. الأفعال 2/325)، وشغل شاغل.
ملخص السان
1.     وقد شَغَلَه يَشْغَلُه شَغْلاً وشُغْلاً
2.     وقد شُغِلَ فلان، فهو مَشْغُولٌ،شُغِلْتُ عنك بكذا، على ما لم يسمَّ فاعله،
لسان العرب
● - شغل: الشَّغْل والشَّغَل والشُّغْل والشُّغُل كُلُّه واحد، والجمع     أَشْغَالٌ وشُغُول؛ قال ابن مَيّادة:     وما هَجْرُ لَيْلَى أَن تَكُونَ تَباعَدَتْ     عَلَيْكَ، ولا أَن أَحْصَرَتْكَ شُغُولُ     وقد شَغَلَه يَشْغَلُه شَغْلاً وشُغْلاً؛ الأَخيرة عن سيبويه،     وأَشْغَلَه واشْتَغَلَ به وشُغِل به وأَنا شاغِلٌ له، وقيل: لا يقال أَشْغَلْته     لأَنها لغة رَدِيئة، وقد شُغِلَ فلان، فهو مَشْغُولٌ، وقال ثعلب: شُغِلَ من     الأَفعال التي غُلّبَت فيها صيغةُ ما لم يُسَمَّ فاعلُه، قال:     وتَعَجَّبوا من هذه الصيغة فقالوا ما أَشْغَلَه، قال: وهذا شاذ إِنما يُحْفَظ     حِفْظاً، يعني أَن التعجب موضوع على صيغة فعل الفاعل، قال: ولا يُتَعَجَّبُ     ما لم يُسَمَّ فاعلُه. ويقال شُغِلْتُ عنك بكذا، على ما لم يسمَّ فاعله،     واشْتَغَلْت. ورجل شَغِل: من الشُّغْل ومُشْتَغِلٌ ومُشْتَغَلٌ     ومَشْغُولٌ؛ قال ابن سيده: ورجُل شَغِلٌ؛ عن ابن الأَعرابي، قال: وعندي أَنه على     النَّسَب لأَنه لا فِعْلَ له يجيء عليه فَعِلٌ، وكذلك رَجُل مُشْتَغِلٌ     ومُشْتَغَل؛ الأَخيرة على لفظ المفعول، وهي نادرة؛ حكاها ابن الأَعرابي؛     وأَنشد:     إِنَّ الذي يَأْمُلُ الدُّنْيا لَمُتَّلَهٌ،     وكُلُّ ذي أَمَلٍ عنه سَيَشْتَغِلُ     وشُغْلٌ شاغِلٌ، على المبالغة: مثل لَيْل لائِلٌ؛ قال سيبويه: هو بمنزلة     قولهم هَمٌّ ناصِبٌ وعِيشَةٌ رَاضِيَةٌ. واشْتَغَلَ فلان بأَمره، فهو     مُشْتَغِلٌ. ابن الأَعرابي: الشَّغْلة والعَرَمَةُ والبَيْدَر والكُدْسُ     واحد، وجمع الشَّغْلة شَغْلٌ وهو البَيْدَر، ورى الشَّعْبي في الحديث: أَن     عليّاً، عليه السلام، خَطَبَ الناسَ بعد الحَكَمَيْن على شَغْلةٍ، عَنَى     البَيْدَرَ؛ قال ابن الأَثير: هي بفتح الغين وسكونها.
مقاييس اللغة:
(شغل) الشين والغين واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف الفَراغ. تقول: شَغَلْتُ فلاناً فأنا شاغِلُهُ، وهو مشغول. وشُغِلْت عنك بكذا، على لفظ ما لم يسمَّ فاعلُه. قالوا: ولا يقال أُشغِلْت. ويقال شُغْل شاغلٌ. وجمع الشُّغْل أشغال. وقد جاء عنهم: اشتُغِلَ فلانٌ بالشيء([1])، وهو مشتَغَل. وأنشد:
حَيَّتكَ ثُمَّت قالت إنّ نَفْرَتَنَا  *** اليومَ كلَّهم يا عُرْوَ مشتَغَلُ([2])
وحكى ناسٌ: أشْغَلَني بالألف.
القاموس المحيط:
الشُّغْلُ، بالضم وبضمتينِ، وبالفتح وبفتحتينِ ضِدُّ الفَراغِ، ج أشْغالٌ وشُغولٌ، وشَغَلَهُ، كمَنَعه، شَغْلاً، ويُضَمُّ، وأشْغَلَهُ لُغَةٌ جَيِّدَةٌ، أو قليلةٌ أو رَديئَةٌ، واشْتَغَلَ به، وشُغِلَ، كعُنِيَ، ويقالُ منه ما أشْغَلَهُ، وهو شاذٌّ، لأنه لا يُتَعَجَّبُ من المَجْهولِ، وهو شَغِلٌ، ككتِفٍ، ومُشْتَغِلٌ، وفتحُ الغينِ نادِرٌ.
وشُغْلٌ شاغِلٌ: مُبالَغَةٌ. وكَمَرْحَلَةٍ: ما يَشْغَلُكَ. والشَّغْلَةُ: البَيْدَرُ، والكُدْسُ، ج: شَغْلٌ. وخَطَبَ عليٌّ على شَغْلَةٍ. وأُشْغولَةٌ: أُفْعولَةٌ من الشُّغْلِ.
تاج العروس:
ش غ ل
الشًّغْلُ فيهِ أَرْبُعُ لُغات بالضَّمِّ وبِضَمَّتَيْنِ مِثْلُ خُلْقٍ وخُلُقٍ وبِالْفَتْحِ وبِفَتْحَتَيْنِ مِثْلُ نَهْرٍ ونَهَرٍ وقَرَأَ أَهْلُ الشَّامِ والكُوفَةِ وزَيْدٌ ويَزِيدُ ورُوَيْسٌ : " في شُغُلٍ " بِضَمَّتَيْنِ وعَيَّاش مُخَيّر وقَرَأَ ابنُ أبي هُبَيْرَةَ ويَزِيدُ النَّحْوِيُّ : " في شَغْلٍ " بالفَتْحِ وقَرَأَ مُجاهِدٌ وأَبَانُ بنُ تَغْلِبَ وأبو عَمْرٍو وأبو السَّمَّالِ وعُبَيْدُ بنُ عُمَيْرٍ : " في شَغَلٍ " بالتَّحْرِيكِ ضِدُّ الفَراغِ وقالَ الرَّاغِبُ : هو الْعارِضُ الذي يُذْهِلُ الإِنْسانَ ج : أشْغَالٌ وشُغُولٌ قال ابنُ ميَّادةَ :
وما هَجْرُ لَيْلَى أنْ تَكونَ تَبَاعَدَتْ ... عليْكَ ولا أَنْ أَحْصَرَتْكَ شُغُولُ
وقد شَغَلَهُ كمَنَعَهُ شَغْلاً بالفَتْحِ ويُضَمُّ وهذه عن سِيبَوَيْه وأشْغَلَهُ واخْتُلِفَ فيها فقيلَ : هي أي أشْغَلَهُ لُغَةٌ جَيِّدَةٌ أو قَلِيلَةٌ أو رَدِيئَةٌ قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : لا يُقالُ : أشْغَلْتُهُ ومِثْلُهُ في شُرُوحِ الفَصِيحِ وشَرْحِ الشِّفاءِ للشِّهابِ والمُفْرَداتِ للرَّاغِبِ والأَبْنِيَةِ لابنِ القَطَّاعِ ولا يُعْرَفُ لأَحَدٍ القَوْلُ بِجَوْدَتِها عن إِمامٍ مِن أئِمَّةِ اللَّغَةِ وكَتَبَهُ بَعْضُ عُمَّالِ الصَّاحِبِ لهُ في رُقْعَةٍ فَوَقَّعَ عليها : مَنْ يَكْتُب إِشْغَالِي لا يَصْلُح لأَشْغَالِي . قالَ شيخُنا : فَإِذاً لا مَعْنَى لِتَرَدُّدِ المُصَنِّفِ فيها . قلتُ : ولَعَلَّهُ اسْتَأْنَسَ بِقَوْلِ ابنِ فَارِسٍ حيثُ قالَ في المُجْمَلِ : لا يَكادُونَ يَقُولُونَ : أشْغَلْتُ فهو جائِزٌ . فتَأَمَّلْ ذلك . واشْتَغَلَ بِهِ وشُغِلَ كعُنِيَ فهوَ مَشْغُولٌ قالَ ثَعْلَب : شَغِلَ مِنَ الأَفْعالِ التي غُلِّبَتْ فيها صِيغَةُ ما لم يُسَمَّ فَاعِلُهُ قالَ : ويُقالُ مِنْهُ في التَّعَجُّبِ : مَا أَشْغَلَهُ قالَ : وهو شَاذٌّ إِنَّما يُحْفَظُ حِفْظاً لأَنَّهُ أي التَّعْجُّبُ مَوْضُوعٌ عَلى صِيغَةِ فِعْلِ الفاعِلِ ولا يُتَعَجَّبُ مِنَ الْمَجْهُولِ ويُقالُ : شُغِلَ عَنْهُ بِكَذا عَلى ما لَمْ يُسَمَّ فَاعِلُهُ وهوَ شَغِلٌ ككَتِفٍ عن ابنِ الأَعْرابِيِّ قال ابنُ سِيدَه : وعندي أَنَّهُ على النَّسَبِ لأَنَّهُ لا فِعْلَ له يَجِيءُ عليْهِ : قالَ ابنُ الأَعْرابِيِّ : وكذلكَ رَجُلٌ مُشْتَغِلٌ بِكَسْرِ الغَيْنِ قالَ : وفَتْحُ الغَيْنِ أي عَلى لَفْظِ المَفْعُولِ نَادِرٌ وأَنْشَدَ :
إنَّ الذي يَأْمُلُ الدُّنْيَا لَمُتَّلَهٌ ... وكُلُّ ذي أَمَلٍ عنه سَيشْتَغِلُ وقالَ اللَّيْثُ : اشْتَغَلْتُ أنا والفعلُ الَّلازِمُ اشْتَغَلَ . وقالَ أبو حاتِم في كِتابِ تَقْويمِ المُفْسَدِ والمُزالِ عن جِهْتِهِ من كَلامِ العَرَب : لا يُقالُ : اشْتَغَل وكذلك قالَ ابنُ دُرَيْدٍ وقالَ ابنُ فارِسٍ في المقاييس : قَدْ جَاءَ عنهم : اشْتَغَلَ فُلانٌ بالشَّيْءِ فَهُو مُشْتَغِلٌ وأنْشَدُوا :
حيَّتْكَ ثُمَّتَ قالَتْ : إِنَّ نَفْرَتَنا ... اليومَ كُلَّهُمُ يا عُرْوَ مُشْتَغِلُ وشَغْلٌ شَاغِلٌ : مُبالَغَةٌ كَما يَقولونَ : شِعْرٌ شاعِرٌ ولَيْلٌ لاَئِلٌ ومَوْتٌ مائِتٌ عن ابنِ دُرَيْدٍ وقالَ سِيبَوَيْه : هو بِمَنْزِلَةِ قَوْلِهم : هَمٌّ نَاصِبٌ وعِيشَةٌ رَاضِيَةٌ . والمَشْغَلَةُ كَمَرْحَلَةٍ : ما يَشْغُلُكَ أي يَحْمِلُكَ عليه . وقال ابنُ الأَعْرابِيِّ : الشَّغْلَةُ : بالفتحِ والْبَيْدَرُ والْكُدْسُ والعَرَمَةُ واحِدٌ ج : شَغْلٌ كتَمْرَةٍ وتَمْرٍ ورَوَى الشَّعْبِيُّ في الحديثِ : أَنَّهُ خَطَبَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللهُ تَعالَى عنه عَلى شَغْلَةٍ فَحَمَدَ اللهَ وأثْنَى عليْهِ وصَلَّى عَلى رَسُولِ اللهِ صلَّى اللهُ تَعالى عليْهِ وسلَّم ثُمَّ قالَ : الصَّمْتُ حُكْمٌ والسُّكُوتُ سَلاَمَةٌ ولا رَأْيَ لِمَنْ لا يُطاعُ ومُخالَفَةُ الشَّفِيقِ النَّاصِحِ تُورِثُ الحَسْرَةَ والنَّدَامَةَ قالُوا : حَكِّمْ فقلتُ : لا فَقَالُوا : لا بُدَّ فَلَمَّا حَكَّمْتُ قالوا : لا حُكْمَ إلاَّ لِلِّهِ ألاَ وإِنَّ هذه كَلِمَةُ حَقٍّ يُرادُ بِها بَاطِلٌ إِنَّما يَقولُونَ : لا أمِيرَ ولا إِمارَةَ . وأشْغُولَةٌ بالضَّمِّ : أفْعُولَةٌ مِنَ الشُّغْلِ نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ . ومِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَليه : شَغَلَتْنِي عَنْكَ الشَّواغِلُ جَمْعُ شاغِلٍ . والمَشَاغِلُ : جَمْعُ المَشْغَلَةِ . واشْتَغَلَ فيهِ السَّمُّ : سَرَى والدَّوَاءُ : نَجَعْ . والشَّغَلَةُ مُحَرَّكَةً : لَغُةٌ في الشَّغْلَةِ بالفتحِ عن ابنِ الأَثِيرِ . والشَّغَّالُ كشَدَّادٍ : الكَثيرُ الشُّغْلِ . وتَشَاغَلَ عنهُ : ذَهَبَ
وفُلاَنٌ فَارغٌ مَشْغُولٌ : مَتَعَلِّقٌ بِما لا يَنْتَفِعُ به . وهو أشْغَلُ مِن ذَاتِ النِّحْيَيْنِ . ومِنَ المَجازِ : دارٌ مشْغُولَةٌ فيها سَكَّانٌ . وجَارِيَةٌ مَشْغُولَةٌ : لها بَعْلٌ . ومَالٌ مَشْغُولٌ : مُعَلَّقٌ بِتِجارَةٍ

##### Türkçe

شغل
**شَغَلَ** - **يَشْغَلُ** - **شُغُل**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 06:17 yazar: Administrator

**شَغَلَ** - **يَشْغَلُ** + bir iş veya varlık + bir varlığı yahut bir şeyi: onu kaplar ve doldurur: onun düşüncesini ve dikkatini doldurur: iş veya iş, ondan düşüncesini ve dikkatini kaplar; böylece, yapması üzerine vacip olan bir şeye veya önünde vuku bulan başka bir olaya dikkat etmez.
**شُغُل**: **فُعُل** vezni üzere; **" شَغَلَ - يَشْغَلُ "**dan “mef‘ûl” manasında fiil ismi: varlığı meşgul eden şey: varlığı kaplayıp onun düşüncesini ve dikkatini kendisinden başkasından perdeleyen iş ve ilgi.
Not: lafız, mevcut örfte lafzın manasından yaygın olduğu üzere bir fiil veya iş yapmaya delalet etmez; bilakis bir kaygı ile veya bir iş ile kaplanmaya delalet eder; böylece başka bir vazifeye dikkat etmez.
Ve lafız, “hacimsel maddî manasıyla ve dikkat ve zihnin açıklığı bakımından nefsî manasıyla kapsama ve meşgul olma” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**حَوَى - يَحْوِي**، **شَغَلَ - يَشْغَلُ**، **وَعَى - يَعي**، **عَبَأ - يَعْبَأ**، **مَلأَََ - يَمْلاُ**، **بَالَ - يَبِيْلُ**
**شَغَلَ** - **شغلتنا**
	﴿Bedevîlerden geri kalanlar sana diyecekler: “Bizi mallarımız ve ailelerimiz meşgul etti; o hâlde bizim için bağışlanma dile.” Dilleriyle, kalplerinde olmayanı söylerler. De ki: Allah’tan size bir şeyi kim malik olur; eğer size bir zarar murat ettiyse yahut size bir fayda murat ettiyse? Bilakis Allah, yaptıklarınızdan haberdardır (11)﴾ **الفتح**
**شُغْل**
﴿Şüphesiz cennet ehli bugün bir **شُغُل** içindedirler; sevinçlidirler (55)﴾ **يس**
مختار الصحاح
● [**شغل**] ش غ ل: **شُغُلٌ**; **الغين**’in sükûnu ile ve onun zammı ile; ve **شَغْلٌ**; **الشين**’in fethi ve **الغين**’in sükûnu ile; ve iki fetha ile; böylece dört lügat oldu. Cem‘i **أشْغالٌ**’dır. Ve **شغَلهُ** “**قطع**” bâbındandır; o hâlde o **شَاغِلٌ**’dir. Ve “**أشغلة**” deme; çünkü o kötü bir lügattir. Ve **شُغْلٌ شاغِلٌ**, onu te’kîd olarak; **كليل لائل** gibi. Ve denir: **شُغِلْتُ عنك بكذا**; faili isimlendirilmeyen lafız üzere. Ve **اشْتَغَلْتُ**. Ve demişlerdir: **ما أشغله**; hâlbuki o şâzdır; çünkü faili isimlendirilmeyen şeyden taaccüb edilmez. Ben dedim: onun ta‘lîli, fail isimlendirildiği zaman caiz olacağını vehmettirir; hâlbuki öyle değildir. Zira sen “**ضرب زيدٌ عمراً**” desen ve “**ما أضرب عمراً**” desen caiz olmaz; çünkü taaccüb ancak fâilden caiz olur, mef‘ûlden değil.
الراغب
شغل
- **الشغل** ve **الشغل**: insanı gaflete düşüren ârız olan şey. Aziz ve celil olan dedi ki: ﴿Şüphesiz cennet ehli bugün bir **شُغُل** içindedirler; sevinçlidirler﴾ [**يس/55**]. Ve şöyle okunmuştur: ﴿**شغل**﴾ (ve o, İbn Âmir, Âsım, Hamza, Kisâî, Ebû Ca‘fer, Ya‘kūb ve Halef’in kıraatidir. Bkz.: **الإتحاف** s. 365). Ve “**قد شغل**” (bkz.: **المجمل** 2/506); o hâlde o **مشغول**’dür. Ve “**أشغل**” denmez (Sarakustî dedi: “**وأشغلي**: kötü bir lügattir.” **الأفعال** 2/325). Ve **شغل شاغل**.
ملخص السان
1.     Ve muhakkak onu **شَغَلَه**; onu **يَشْغَلُه**; **شَغْلاً** ve **شُغْلاً**.
2.     Ve muhakkak falan **شُغِلَ**; o hâlde o **مَشْغُولٌ**’dür. **شُغِلْتُ عنك بكذا**; faili isimlendirilmeyen lafız üzere.
لسان العرب
● - **شغل**: **الشَّغْل** ve **الشَّغَل** ve **الشُّغْل** ve **الشُّغُل**; hepsi birdir. Cem‘i **أَشْغَالٌ** ve **شُغُول**’dür. İbn Meyyâde dedi ki:
    “Ve Leylâ’nın terk edişi, sana uzaklaşmış olmasından değildir,
    ne de seni **شُغُولُ**’ün kuşatmış olmasındandır.”
    Ve muhakkak onu **شَغَلَه**; onu **يَشْغَلُه**; **شَغْلاً** ve **شُغْلاً**; sonuncusu Sîbeveyh’dendir. Ve **أَشْغَلَه** ve onunla **اشْتَغَلَ** ve onunla **شُغِل** ve ben ona **شاغِلٌ**’im. Ve denildi: **أَشْغَلْته** denmez; çünkü o kötü bir lügattir. Ve muhakkak falan **شُغِلَ**; o hâlde o **مَشْغُولٌ**’dür. Ve Sa‘leb dedi: **شُغِلَ**, içinde faili isimlendirilmeyen siganın galip kılındığı fiillerdendir. Dedi ki: Ve bu sigadan taaccüb ettiler de “**ما أَشْغَلَه**” dediler. Dedi ki: Bu şâzdır; ancak ezber olarak korunur; yani taaccüb, fâilin fiili sigası üzerine konulmuştur. Dedi ki: faili isimlendirilmeyen şeyden taaccüb edilmez. Ve denir: **شُغِلْتُ عنك بكذا**; faili isimlendirilmeyen lafız üzere; ve **اشْتَغَلْت**. Ve bir adam **شَغِل**: **الشُّغْل**’den; ve **مُشْتَغِلٌ** ve **مُشْتَغَلٌ** ve **مَشْغُولٌ**. İbn Sîde dedi: ve bir adam **شَغِلٌ**; İbnü’l-A‘râbî’den. Dedi ki: ve bence o nisbet üzeredir; çünkü onun için, üzerine **فَعِلٌ** gelen bir fiil yoktur. Ve bunun gibi: bir adam **مُشْتَغِلٌ** ve **مُشْتَغَل**; sonuncusu mef‘ûl lafzı üzeredir ve o nadirdir; onu İbnü’l-A‘râbî hikâye etti. Ve inşâd etti:
    “Şüphesiz dünyayı uman kimse elbette oyalanandır,
    ve her umut sahibi ondan dolayı yakında **سَيَشْتَغِلُ**.”
    Ve **شُغْلٌ شاغِلٌ**, mübalağa üzere: **لَيْل لائِلٌ** gibi. Sîbeveyh dedi: o, onların “**هَمٌّ ناصِبٌ**” ve “**عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ**” sözleri menzilesindedir. Ve falan, işiyle **اشْتَغَلَ**; o hâlde o **مُشْتَغِلٌ**’dür. İbnü’l-A‘râbî: **الشَّغْلة** ve **العَرَمَةُ** ve **البَيْدَر** ve **الكُدْسُ** birdir. **الشَّغْلة**’nin cem‘i **شَغْلٌ**’dür; ve o **البَيْدَر**’dir. Ve Şa‘bî hadiste rivayet etti: Ali’nin, عليه السلام, hakemlerden sonra insanlara bir **شَغْلةٍ** üzerinde hutbe okuduğunu; yani **البَيْدَر**’i kastetti. İbnü’l-Esîr dedi: o, **الغين**’in fethi ile ve sükûnu iledir.
مقاييس اللغة:
(**شغل**) **الشين** ve **الغين** ve **اللام**; tek bir asıldır; boşluğun zıddına delalet eder. Dersin: **شَغَلْتُ** falanı; o hâlde ben onun **شاغِلُهُ**’yim; ve o **مشغول**’dür. Ve **شُغِلْت عنك بكذا**; faili isimlendirilmeyen lafız üzere. Dediler: ve **أُشغِلْت** denmez. Ve denir: **شُغْل شاغلٌ**. Ve **الشُّغْل**’ün cem‘i **أشغال**’dır. Ve onlardan gelmiştir: **اشتُغِلَ** falan şey ile; ve o **مشتَغَل**’dir. Ve inşâd etti:
**حَيَّتكَ ثُمَّت قالت إنّ نَفْرَتَنَا  *** اليومَ كلَّهم يا عُرْوَ مشتَغَلُ**
Ve bir topluluk hikâye etti: **أشْغَلَني** elif ile.
القاموس المحيط:
**الشُّغْلُ**, zamme ile ve iki zamme ile; ve fetih ile ve iki fetha ile; boşluğun zıddıdır. Cem‘i **أشْغالٌ** ve **شُغولٌ**’dür. Ve onu **شَغَلَهُ**, “**مَنَعه**” gibi; **شَغْلاً**; ve zammedilir. Ve onu **أشْغَلَهُ**: iyi bir lügattir; yahut azdır; yahut kötüdür. Ve onunla **اشْتَغَلَ**; ve **شُغِلَ**, “**عُنِيَ**” gibi. Ve ondan “**ما أشْغَلَهُ**” denir; ve o şâzdır; çünkü meçhulden taaccüb edilmez. Ve o **شَغِلٌ**, “**كتِفٍ**” gibi; ve **مُشْتَغِلٌ**. Ve **الغين**’in fethi nadirdir.
Ve **شُغْلٌ شاغِلٌ**: mübalağadır. Ve “**كَمَرْحَلَةٍ**” gibi: seni meşgul eden şey. Ve **الشَّغْلَةُ**: **البَيْدَرُ** ve **الكُدْسُ**; cem‘i: **شَغْلٌ**. Ve Ali bir **شَغْلَةٍ** üzerinde hutbe okudu. Ve **أُشْغولَةٌ**: **الشُّغْلِ**’den **أُفْعولَةٌ**’dır.
تاج العروس:
ش غ ل
**الشًّغْلُ**’de dört lügat vardır: zamme ile ve iki zamme ile; **خُلْقٍ** ve **خُلُقٍ** gibi; ve fetih ile ve iki fetha ile; **نَهْرٍ** ve **نَهَرٍ** gibi. Ve Şam ehli ve Kûfe ehli ve Zeyd ve Yezîd ve Ruveys: “**في شُغُلٍ**”i iki zamme ile okudu. Ve Ayyâş muhayyerdir. Ve İbn Ebî Hubeyre ve Yezîd en-Nahvî: “**في شَغْلٍ**”i fetih ile okudu. Ve Mücâhid ve Ebân b. Tağlib ve Ebû Amr ve Ebû’s-Semmâl ve Ubeyd b. Umeyr: “**في شَغَلٍ**”i hareke ile okudu; boşluğun zıddıdır. Ve Râgıb dedi: o, insanı gaflete düşüren ârız olan şeydir. Cem‘i: **أشْغَالٌ** ve **شُغُولٌ**. İbn Meyyâde dedi ki:
وما هَجْرُ لَيْلَى أنْ تَكونَ تَبَاعَدَتْ ... عليْكَ ولا أَنْ أَحْصَرَتْكَ شُغُولُ
Ve muhakkak onu **شَغَلَهُ**, “**مَنَعَهُ**” gibi; **شَغْلاً** fetih ile; ve zammedilir; ve bu, Sîbeveyh’dendir. Ve onu **أشْغَلَهُ**; onda ihtilaf edildi: denildi ki: yani **أشْغَلَهُ**, iyi bir lügattir; yahut azdır; yahut kötüdür. İbn Düreyd dedi: “**أشْغَلْتُهُ**” denmez. Ve onun benzeri, **الفَصِيح** şerhlerinde ve Şihâb’ın **الشِّفاء** şerhinde ve Râgıb’ın **المُفْرَدات**’ında ve İbnü’l-Kattâ‘ın **الأَبْنِيَة**’sindedir. Ve dil imamlarından birinden onun iyiliği hakkında söz bilinmez. Ve Sâhib’in bazı âmilleri onu bir kâğıtta ona yazdı; o da üzerine şunu imzaladı: “Kim benim **إِشْغَالِي**’mi yazar ise, benim **أَشْغَالِي**’me elverişli değildir.” Şeyhimiz dedi: öyleyse, musannifin onda tereddüdüne bir mana yoktur. Ben dedim: belki İbn Fâris’in sözünden ünsiyet etti; zira o **المُجْمَل**’de dedi ki: “Neredeyse ‘**أشْغَلْتُ**’ demezler; o hâlde caizdir.” Öyleyse bunu düşün. Ve onunla **اشْتَغَلَ**; ve **شُغِلَ**, “**عُنِيَ**” gibi; o hâlde o **مَشْغُولٌ**’dür. Sa‘leb dedi: **شَغِلَ**, içinde faili isimlendirilmeyen siganın galip kılındığı fiillerdendir. Dedi ki: ve taaccübde ondan “**مَا أَشْغَلَهُ**” denir. Dedi ki: o şâzdır; ancak ezber olarak korunur; çünkü yani taaccüb, fâilin fiili sigası üzerine konulmuştur; ve meçhulden taaccüb edilmez. Ve denir: **شُغِلَ عَنْهُ بِكَذا**; faili isimlendirilmeyen lafız üzere. Ve o **شَغِلٌ**, “**كَكَتِفٍ**” gibi; İbnü’l-A‘râbî’den. İbn Sîde dedi: ve bence o nisbet üzeredir; çünkü onun için, üzerine gelen bir fiil yoktur. İbnü’l-A‘râbî dedi: ve bunun gibi, **الغَيْن**’in kesri ile bir adam **مُشْتَغِلٌ**. Dedi ki: ve **الغَيْن**’in fethi, yani mef‘ûl lafzı üzere, nadirdir. Ve inşâd etti:
إنَّ الذي يَأْمُلُ الدُّنْيَا لَمُتَّلَهٌ ... وكُلُّ ذي أَمَلٍ عنه سَيشْتَغِلُ
Ve Leys dedi: ben **اشْتَغَلْتُ**; ve lâzım fiil **اشْتَغَلَ**’dır. Ve Ebû Hâtim, Arapların sözünden onun cihetinden bozulmuş olanı düzeltme kitabında dedi: **اشْتَغَل** denmez. Ve İbn Düreyd de böyle dedi. Ve İbn Fâris, **المقاييس**’te dedi: onlardan gelmiştir: falan şey ile **اشْتَغَلَ**; o hâlde o **مُشْتَغِلٌ**’dür. Ve inşâd ettiler:
حيَّتْكَ ثُمَّتَ قالَتْ : إِنَّ نَفْرَتَنا ... اليومَ كُلَّهُمُ يا عُرْوَ مُشْتَغِلُ
Ve **شَغْلٌ شَاغِلٌ**: mübalağadır; onların “**شِعْرٌ شاعِرٌ**” ve “**لَيْلٌ لاَئِلٌ**” ve “**مَوْتٌ مائِتٌ**” demeleri gibi; İbn Düreyd’den. Ve Sîbeveyh dedi: o, onların “**هَمٌّ نَاصِبٌ**” ve “**عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ**” sözleri menzilesindedir. Ve **المَشْغَلَةُ**, “**كَمَرْحَلَةٍ**” gibi: seni meşgul eden şey; yani seni ona taşıyan. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشَّغْلَةُ**: fetih ile; ve **الْبَيْدَرُ** ve **الْكُدْسُ** ve **العَرَمَةُ** birdir. Cem‘i: **شَغْلٌ**; **تَمْرَةٍ** ve **تَمْرٍ** gibi. Ve Şa‘bî hadiste rivayet etti: Ali’nin, Allah Teâlâ ondan razı olsun, bir **شَغْلَةٍ** üzerinde hutbe okuduğunu; Allah’a hamd etti ve O’na sena etti ve Allah’ın Resulüne, Allah Teâlâ ona salât ve selâm etsin, salât etti; sonra dedi ki: “Susmak hükümdür; sükût selamettir. Ve itaat edilmeyen kimse için görüş yoktur. Ve şefkatli nasihatçiye muhalefet, hasret ve pişmanlık doğurur.” Dediler: “Hakem kıl.” Ben dedim: “Hayır.” Dediler: “Mutlaka.” Nihayet hakem kıldığımda dediler: “Hüküm ancak Allah’ındır.” Dikkat edin: bu, hak kelimesidir; onunla batıl istenir. Onlar ancak “Ne emir vardır ne emirlik” derler. Ve **أشْغُولَةٌ** zamme ile: **الشُّغْلِ**’den **أفْعُولَةٌ**’dır; onu Sâğânî nakletti. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **شَغَلَتْنِي عَنْكَ الشَّواغِلُ**; **شاغِلٍ**’in cem‘idir. Ve **المَشَاغِلُ**: **المَشْغَلَةِ**’nin cem‘idir. Ve zehir onda **اشْتَغَلَ**: yayıldı; ve ilaç: fayda verdi. Ve **الشَّغَلَةُ** harekeli olarak: İbnü’l-Esîr’den, fetih ile **الشَّغْلَةِ**’de bir lügattir. Ve **الشَّغَّالُ**, “**شَدَّادٍ**” gibi: çok **الشُّغْلِ** sahibi olandır. Ve ondan **تَشَاغَلَ**: gitti.
Ve falan **فَارغٌ مَشْغُولٌ**: faydalanılmayan şeye bağlı olandır. Ve o, **ذَاتِ النِّحْيَيْنِ**’den daha **أشْغَلُ**’dır. Ve mecazdandır: içinde sakinler bulunan **دارٌ مشْغُولَةٌ**. Ve **جَارِيَةٌ مَشْغُولَةٌ**: onun bir kocası vardır. Ve **مَالٌ مَشْغُولٌ**: bir ticarete bağlıdır.
