# شغل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%BA%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%BA%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شغل

الشَّغْل والشَّغَل والشُّغْل والشُّغُل كُلُّه واحد، والجمع أَشْغَالٌ وشُغُول؛ قال ابن مَيّادة:
وما هَجْرُ لَيْلَى أَن تَكُونَ تَباعَدَتْ
عَلَيْكَ، ولا أَن أَحْصَرَتْكَ شُغُولُ
وقد شَغَلَه يَشْغَلُه شَغْلاً وشُغْلاً؛ الأَخيرة عن سيبويه، وأَشْغَلَه واشْتَغَلَ به وشُغِل به وأَنا شاغِلٌ له، وقيل: لا يقال أَشْغَلْته لأَنها لغة رَدِيئة، وقد شُغِلَ فلان، فهو مَشْغُولٌ، وقال ثعلب: شُغِلَ من الأَفعال التي غُلّبَت فيها صيغةُ ما لم يُسَمَّ فاعلُه، قال: وتَعَجَّبوا من هذه الصيغة فقالوا ما أَشْغَلَه، قال: وهذا شاذ إِنما يُحْفَظ حِفْظاً، يعني أَن التعجب موضوع على صيغة فعل الفاعل، قال: ولا يُتَعَجَّبُ ما لم يُسَمَّ فاعلُه. ويقال شُغِلْتُ عنك بكذا، على ما لم يسمَّ فاعله، واشْتَغَلْت. ورجل شَغِل: من الشُّغْل ومُشْتَغِلٌ ومُشْتَغَلٌ ومَشْغُولٌ؛ قال ابن سيده: ورجُل شَغِلٌ؛ عن ابن الأَعرابي، قال: وعندي أَنه على النَّسَب لأَنه لا فِعْلَ له يجيء عليه فَعِلٌ، وكذلك رَجُل مُشْتَغِلٌ ومُشْتَغَل؛ الأَخيرة على لفظ المفعول، وهي نادرة؛ حكاها ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
إِنَّ الذي يَأْمُلُ الدُّنْيا لَمُتَّلَهٌ،
وكُلُّ ذي أَمَلٍ عنه سَيَشْتَغِلُ
وشُغْلٌ شاغِلٌ، على المبالغة: مثل لَيْل لائِلٌ؛ قال سيبويه: هو بمنزلة قولهم هَمٌّ ناصِبٌ وعِيشَةٌ رَاضِيَةٌ. واشْتَغَلَ فلان بأَمره، فهو مُشْتَغِلٌ. ابن الأَعرابي: الشَّغْلة والعَرَمَةُ والبَيْدَر والكُدْسُ واحد، وجمع الشَّغْلة شَغْلٌ وهو البَيْدَر، ورى الشَّعْبي في الحديث: أَن عليّاً، عليه السلام، خَطَبَ الناسَ بعد الحَكَمَيْن على شَغْلةٍ، عَنَى البَيْدَرَ؛ قال ابن الأَثير: هي بفتح الغين وسكونها.

### Türkçe

**الشَّغْل** ve **الشَّغَل** ve **الشُّغْل** ve **الشُّغُل** hepsi birdir; çoğulu **أَشْغَالٌ** ve **شُغُول**’dür; İbn Meyyâde dedi ki:
Ve Leylâ’nın terk edişi, sana uzaklaşmış olması değildir,
ve ne de seni **شُغُولُ**’ün kuşatmış olmasıdır.

Ve onu **شَغَلَه** **يَشْغَلُه** **شَغْلاً** ve **شُغْلاً** (sonuncusu Sîbeveyh’tendir); ve onu **أَشْغَلَه** ve onunla **اشْتَغَلَ** ve onunla **شُغِل** ve ben onun için **شاغِلٌ**’im; ve denildi ki: **أَشْغَلْته** denilmez; çünkü o kötü bir dildir; ve falan **شُغِلَ** olmuştur, o hâlde o **مَشْغُولٌ**’dür. Ve Sa‘leb dedi ki: **شُغِلَ**, içinde faili adlandırılmamış olanın sigasının galip kılındığı fiillerdendir; dedi ki: Ve bu sigadan hayrete düştüler de “onu ne **أَشْغَلَه**!” dediler; dedi ki: Bu şâzdır; ancak ezber olarak korunur; yani taaccüb, fail fiilinin sigası üzerine konulmuştur; dedi ki: Faili adlandırılmamış olana taaccüb edilmez. Ve “Senden şu sebeple **شُغِلْتُ**” denir; faili adlandırılmamış üzere; ve **اشْتَغَلْت**. Ve **شَغِل** bir adam: **الشُّغْل**’dendir; ve **مُشْتَغِلٌ** ve **مُشْتَغَلٌ** ve **مَشْغُولٌ**; İbn Sîde dedi ki: Ve **شَغِلٌ** bir adam; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: Ve bence o nisbet üzerinedir; çünkü onun için, üzerine **فَعِلٌ** gelecek bir fiil yoktur; ve aynı şekilde **مُشْتَغِلٌ** bir adam ve **مُشْتَغَل**; sonuncusu mef‘ûl lafzı üzerinedir ve o nadirdir; onu İbnü’l-A‘râbî nakletti; ve inşâd etti:
Şüphesiz dünyayı uman kimse elbette oyalanandır,
ve her umut sahibi ondan **سَيَشْتَغِلُ** olacaktır.

Ve **شُغْلٌ شاغِلٌ**, mübalağa üzerinedir: **لَيْل لائِلٌ** gibi; Sîbeveyh dedi ki: O, onların “**هَمٌّ ناصِبٌ**” ve “**عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ**” sözleri menzilesindedir. Ve falan, işiyle **اشْتَغَلَ**; o hâlde o **مُشْتَغِلٌ**’dür. İbnü’l-A‘râbî: **الشَّغْلة** ve **العَرَمَةُ** ve **البَيْدَر** ve **الكُدْسُ** birdir; ve **الشَّغْلة**’nin çoğulu **شَغْلٌ**’dür ve o **البَيْدَر**’dir. Ve eş-Şa‘bî hadiste rivayet etti: Ali’nin, عليه السلام, hakemlerden sonra insanlara bir **شَغْلةٍ** üzerinde hutbe okuduğunu; yani **البَيْدَرَ**’i kastetti; İbnü’l-Esîr dedi ki: O, **الغين**’in fethasıyla ve sükûnuyla(dır).
