# شفر (ش-ف-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ف - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والراء والفاء معهما
ش ر ف، ش ف ر، ر ش ف، ر ف ش، ف ر ش مستعملات
شرف:
الشَّرفُ: مصدر الشَّريف من الناس. شرف يشرف وقوم أشراف، مثل شهيد وأشهاد ونصير وأنصار. والشَّرفُ: ما أشرف من الأرض. والمشرف: المكان تشرف عليه وتعلوه مشارف الأرض، أعاليها. ولذلك قالوا: مشارفُ الشّام. والشُّرفة: التي تشرَّف بها القصور، وجميعها: شُرفٌ.
والشَّرفُ: الإشفاءُ على خطرٍ من خير أو شرٍّ، ويقال: هو على شرفٍ من كذا.
وأشرف المريضُ، وأشفى على الموت. وساروا حتى إذا شارفوهم، أي: أشرفوا عليهم.
واستشرف فلان: رفع رأسه ينظر إلى شيءٍ.
وناقتُ شُراقيّة: ضخمة جسيمةٌ. والشّارفُ: النّاقة المُسنة، دون النّاب.. شرفت تشرف شروفاً، والجميع: شرفٌ وشوارفُ، ولا يقال للذّكر: شارف.
وسهمٌ شارف: طويلٌ دقيق، ويقال: هو الذي طال عهده بالصِّيانة، فانتكث عقبهُ وريشُهُ قال:
يقلِّب سهماً راشهُ بمـنـاكـبٍِ		ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ شارفُ
وقصر مشرفٌ، وكلُّ شيء طال فهو مشرفٌ. وأذنٌ شرفاءُ: طويلةُ القوفِ. ومنكبٌ أشرف: فيه ارتفاع حسنٌ وهو نقيضُ الأهدأ.
ورجلٌ مشرفٌ: شرف عليه غيره وشرفهُ.
وشريف: أطولُ جبلٍ في بلادِ العرب. وقيل: شريف: بلد ببلاد بني تميم، وفيه جبال.
وشُرافٌ: ماء أظنّه لبني أسد.
والشَّرفُ: شجرٌ له صبغ أحمر، يقال له: البقَّمُ والعندم.
شفر:
الشُّفرُ: شفر العين، والجميع: الأشفار. والشُّفرُ: حدّ المِشفر، ولا يقال المِشفَر إلاّ للبعير.. وامرأة شفيرة، وهي نقيضُ القعيرة.
وشفير الوادي: حرفه وكذلك شفيرُ جهنّم.
والشُّفارُّ: ضربُ من اليَرابيع، يقال له: ضأنُ اليرابيع، وهو أسمنُها وأفضلها، ويقال: إنه أطولها أذنين، ولها ظُفرٌ في وسط ساقِهِ. ويقال ذلك للرجل أيضاً إذا كان طويل الأذنين، وهو شرافيّ أيضاً.
والشَّفرةُ: السِّكينُ، والجميع: الشَّفرُ والشِّفار.
رشف:
الرَّشفُ: ماء قليل يبقى في الحوض، وهو وجه الماء الذي ترشفهُ الإبل بأفواهها.
والرَّشيفُ: تناول بالشَّفتين فوق المصِّ. قال:
سقين البشامَ المِسكَ ثم رشفنـهُ		رشيف الغُريريات ماء الوقائعِ
والرَّشف والرَّشيف: صوتُ مشافر الدابة، كشرب ماءٍ قليلٍ لا تستكمنُ منه جَحفلته. وأصله من الشرب، رشفت كذا، أي: شربت ماءً قليلاً، قال جميل:
فلثمتُ فاها آخِذاً بـقُـرونـهـا		شُرب النَّزيف ببردِ ماءِ الحشرجِ
وقالوا: المصُّ أروى والرشيفُ أشربُ.
رفش:
الرَّفشُ والرُّشفُ، لغتان: سواديّة، وهي المجرفة يرفش بها البُرُّ رفشا، وقد تسمَّى المِرفشة. وفي حديث سلمان الفارسي: "أنه كان أرفش الأذنين".
فرش:
الفرش: مصدر فرش يفرش. فرشت الفراش: بسطته، وفرشته فلاناً، بمعنى: فرشتُ له. وفرشتهُ أمري: بسطته كلَّه له.
وافترش فلان ترابا أو ثوبا تحته. وافترش فلانٌ لسانه يتكلم به ما شاء.
وافترش الذِّئبُ ذراعيه: ربض عليهما: قال:
ترى السِّرحان مُفترِشاً يديه		كأن بياض لبتِهِ الصَّـديعُ
والأرض: فِراشُ الأنام.
وفراش اللِّسان: لحمةٌ تحته. وفراشُ الرأس: طرائق من القحفِ.
وفراشُ القاع والطِّين: ما يبس بعد نضُوب الماء من الطِّين على وجهِ الأرض. وما بقي في الحوض إلا فراشةٌ من ماء.
والمِفرش: شيءٌ يكون مثل شاذكونه. والمفرشةُ: على الرَّحل يعقدُ عليها الرَّجل، أصغر من المفرش.
والفراشُ: التي تطيرُ طالبةً للضَّوء. ويقال للخفيف من الرِّجال: فراشه.
والفريشُ من الخيل: التي أتى عليها من يوم وضعت سبعة أيامٍ، وبلغت أن يضربها الفحلُ.
وجاريةٌ فريش: افترشها الرَّجلُ، فعيلٌ جاء من افتعل. والفرشُ من الشَّجر والحطب: الدَّقُّ الصِّغار، يقال: ما بها إلا فرشٌ من الشَّجر.
والفرشُ من النَّعم: التي لا تصلح إلاّ للذَّبح، وهي ما دون الحمُولة قال الله عز وجلّ: "ومن الأنعام حمُولة وفرشاً".
وشَجَّةٌ مُفْترِشة: تبلغ فَراش القِحف. ويقال: مُفرِّشة، أي: مسرعة في العَظْم وطعنةٌ مفَرِّشة، أي: داخلة في العظم، قال القطاميّ:
فوارشَ بالرماحِ كأنّ فيهـا		شواطنَ يُنتزَعْنَ بها انتزاعاً
وقيل: شَجَّةٌ مُقْرِشةٌ: مسرعةٌ في العَظْم، بالقاف، وقارشة، وفي بيت القطامي: قوارش بالرماح.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الراء** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ش ر ف**، **ش ف ر**، **ر ش ف**، **ر ف ش**، **ف ر ش** kullanımdadırlar.

**شرف**:
**الشَّرفُ**: insanlardan **الشَّريف**’in mastarıdır. Şeref kazandı, şeref kazanır; ve bir kavim **أشراف** (olur); **شهيد** ve **أشهاد** ve **نصير** ve **أنصار** gibi. Ve **الشَّرفُ**: yerden yüksek olan şey. Ve **المشرف**: üzerine şeref (yükseklik) kazandığın ve üstüne çıktığın yer; yerin **مشارف**’i: onun yükseklikleri. Bundan dolayı dediler ki: **مشارفُ الشّام**. Ve **الشُّرفة**: sarayların onunla yükseltildiği şey; hepsinin çoğulu: **شُرفٌ**.

Ve **الشَّرفُ**: hayırdan veya şerden bir tehlike üzerine yaklaşma; ve denilir: o, şundan **شرفٍ** üzerindedir.

Ve hasta **أشرف** etti, ve ölüme yaklaştı. Ve yürüdüler; nihayet onları **شارفوهم** (olduklarında), yani: onların üzerine **أشرفوا** ettiler.

Ve falan kimse **استشرف** etti: başını kaldırdı, bir şeye bakıyor.

Ve **شُراقيّة** bir dişi deve: iri, cüsseli. Ve **الشّارفُ**: yaşlı dişi deve; **النّاب**’dan aşağıdır.. Şeref kazandı, şeref kazanır, **شروفاً**; ve hepsinin çoğulu: **شرفٌ** ve **شوارفُ**; ve erkeğe **شارف** denilmez.

Ve **شارف** bir ok: uzun, ince; ve denilir: o, bakımı üzerinden uzun zaman geçmiş olandır; böylece onun topuğu ve tüyleri bozulmuştur. Dedi ki:
يقلِّب سهماً راشهُ بمـنـاكـبٍِ		ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ شارفُ

Ve **مشرفٌ** bir köşk; ve her uzun olan şey **مشرفٌ**’tir. Ve **شرفاءُ** bir kulak: **القوف**’u uzun. Ve **أشرف** bir omuz: onda güzel bir yükseklik vardır; ve o, **الأهدأ**’nın zıddıdır.

Ve **مشرفٌ** bir adam: başkası onun üzerine yükseldi ve onu geçti.

Ve **شريف**: Arap diyarlarında en uzun dağ. Ve denildi: **شريف**: Benî Temîm diyarında bir beldedir; ve onda dağlar vardır.

Ve **شُرافٌ**: bir su; zannederim Benî Esed’indir.

Ve **الشَّرفُ**: kırmızı boya veren bir ağaç; ona **البقَّمُ** ve **العندم** denilir.

**شفر**:
**الشُّفرُ**: gözün **شفر**’i; ve hepsinin çoğulu: **الأشفار**. Ve **الشُّفرُ**: **المِشفر**’in keskin yanı; ve **المِشفَر** ancak deve için söylenir.. Ve **شفيرة** bir kadın; ve o, **القعيرة**’nin zıddıdır.

Ve vadinin **شفير**’i: onun kenarıdır; ve aynı şekilde cehennemin **شفيرُ**’i.

Ve **الشُّفارُّ**: **اليَرابيع**’den bir tür; ona **ضأنُ اليرابيع** denilir; ve o, onların en semizi ve en faziletlisidir; ve denilir: o, onların kulakça en uzunudur; ve onun bacağının ortasında bir **ظُفرٌ** vardır. Ve bu, kulakları uzun olduğunda erkeğe de söylenir; ve o, ayrıca **شرافيّ**’dir.

Ve **الشَّفرةُ**: bıçak; ve hepsinin çoğulu: **الشَّفرُ** ve **الشِّفار**.

**رشف**:
**الرَّشفُ**: havuzda kalan az su; ve o, develerin ağızlarıyla yudumladıkları suyun yüzüdür.

Ve **الرَّشيفُ**: emmenin üstünde, iki dudakla alma. Dedi ki:
سقين البشامَ المِسكَ ثم رشفنـهُ		رشيف الغُريريات ماء الوقائعِ

Ve **الرَّشف** ve **الرَّشيف**: binek hayvanının dudaklarının sesi; az su içmek gibi; ondan onun **جَحفلته**’si (tam) dolmaz. Ve aslı içmedendir; şunu **رشفت** ettim, yani: az su içtim. Cemîl dedi ki:
فلثمتُ فاها آخِذاً بـقُـرونـهـا		شُرب النَّزيف ببردِ ماءِ الحشرجِ

Ve dediler: **المصُّ** daha kandırıcıdır; **الرشيفُ** daha içiricidir.

**رفش**:
**الرَّفشُ** ve **الرُّشفُ**, iki lehçedir: **سواديّة**; ve o, onunla buğdayın küreklendiği kürektir; onu **رفشا** ile **يرفش** eder; ve bazen **المِرفشة** diye adlandırılır. Selmân el-Fârisî’nin hadisinde: “Onun kulakları **أرفش** idi.”

**فرش**:
**الفرش**: **فرش** eder, **يفرش** eder’in mastarıdır. Döşeği **فرشت** ettim: onu yaydım; ve falanı **فرشته** ettim, şu mânâda: ona yaydım. Ve işimi ona **فرشتهُ** ettim: hepsini ona yaydım.

Ve falan kimse altına toprak veya elbise serdi. Ve falan kimse dilini serdi; onunla dilediğini konuşur.

Ve kurt iki kolunu **افترش** etti: onların üzerine çöktü. Dedi ki:
ترى السِّرحان مُفترِشاً يديه		كأن بياض لبتِهِ الصَّـديعُ

Ve yer: insanların **فِراشُ**’ıdır.

Ve dilin **فراش**’ı: onun altında bir et parçasıdır. Ve başın **فراشُ**’ı: kafatasından çizgilerdir.

Ve düzlüğün ve çamurun **فراشُ**’ı: su çekildikten sonra çamurdan yer yüzünde kuruyan şeydir. Ve havuzda bir **فراشةٌ** sudan başka bir şey kalmadı.

Ve **المِفرش**: **شاذكونه** gibi olan bir şeydir. Ve **المفرشةُ**: semerin üzerinde, adamın üzerine bağlandığı şey; **المفرش**’ten daha küçüktür.

Ve **الفراشُ**: ışığı arayarak uçan (şey)dir. Ve erkeklerin hafifine: onun **فراشه**’si denilir.

Ve atlardan **الفريشُ**: doğurduğu günden itibaren yedi gün geçmiş olan ve aygırın onu aşacağı (çağa) ulaşmış olan.

Ve **فريش** bir cariye: adam onu **افترش** etti; **فعيلٌ**, **افتعل**’den gelmiştir. Ve ağaçtan ve odundan **الفرشُ**: küçük kırıntı, ufak parçalar; denilir: onda ağaçtan **فرشٌ**’den başka bir şey yoktur.

Ve davarlardan **الفرشُ**: ancak kesime elverişli olan; ve o, yük taşıyanın altındakidir. Aziz ve celil Allah dedi ki: “Ve davarlardan yük taşıyan ve **فرشاً**.”

Ve **مُفْترِشة** bir yarma: kafatasının **فَراش**’ına ulaşır. Ve denilir: **مُفرِّشة**; yani: kemikte hızlı (ilerleyen). Ve **مفَرِّشة** bir mızrak darbesi: yani: kemiğin içine giren. el-Kutâmî dedi ki:
فوارشَ بالرماحِ كأنّ فيهـا		شواطنَ يُنتزَعْنَ بها انتزاعاً

Ve denildi: **مُقْرِشةٌ** bir yarma: kemikte hızlı (ilerleyen); **بالقاف** ile; ve **قارشة**. Ve el-Kutâmî’nin beytinde: mızraklarla **قوارش**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَفْرَةُ بالفتح: السكِّين العظيم. وفي المثل: أصغرُ القومِ شَفْرَتُهُمْ، أي خادمهم. وشَفْرَةُ الإٍسكاف: إزميله الذي يَقطَع به. وشَفْرَةُ السَيف: حدُّه. ويقال أيضاً: ما بالدار شَفْرٌ، أي أحد، والشُفْرُ بالضم: واحد أَشْفارِ العين، وهي حروف الأجفان التي ينبُت عليها الشعر، وهو الهُدْب. وحرفُ كلِّ شيءٍ: شُفْرُهُ وشَفيرُهُ، كالوادي ونحوه. وشُفْرُ الرَحِمِ وشافِرُها: حروفها. ويربوعٌ شُفارِيٌّ: على أذنيه شَعْرٌ. والمِشْفَرُ من البعير كالجحفلة من الفرس. ومَشافِرُ الحبشيِّ، مستعارٌ منه. وفي المثل: أراك بَشَرٌ ما أَحارَ مِشْفَرٌ، أي أغناك الظاهرُ عن سؤال الباطن. وأصله في البعير.

##### Türkçe

**الشَفْرَةُ** fetha ile: büyük bıçak. Meselde: “Kavmin en küçüğü onların **شَفْرَتُهُمْ**’udur”, yani hizmetçileri. Ve **شَفْرَةُ الإٍسكاف**: onun, onunla kestiği keski(ler)i. Ve **شَفْرَةُ السَيف**: onun keskin ağzı. Ve ayrıca denir: “Evde **شَفْرٌ** yok”, yani hiç kimse. Ve **الشُفْرُ** damme ile: gözün **أَشْفارِ**’ından biri; o, kirpiğin bittiği göz kapaklarının kenarlarıdır; o da kirpiktir. Ve her şeyin kenarı: onun **شُفْرُهُ**’u ve **شَفيرُهُ**’dur; vadi ve benzeri gibi. Ve **شُفْرُ الرَحِمِ** ve onun **شافِرُها**’sı: onun kenarları. Ve **يربوعٌ شُفارِيٌّ**: iki kulağının üzerinde kıl vardır. Ve deveden **المِشْفَرُ**, attan **الجحفلة** gibidir. Ve Habeşlinin **مَشافِرُ**’i, ondan ödünç alınmıştır. Meselde: “Seni bir insan görüyorum; **مِشْفَرٌ** (hiç) kızarmadı”, yani dış görünen seni, içte olanı sormaktan müstağni kıldı. Aslı deve hakkındadır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ر ف
شرف ، شفر ، رشف ، رفش ، فرش : مستعملة .
شرف : رُوِيَ عن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما ذِئْبَان عَادِيَان أَصَابَا فَرِيقَةَ غَنَمٍ بأَفْسَدَ فِيها من حُبِّ المَرءِ الْمالَ والشَّرَفَ لدِينِه ) ، يريد أنَّه يَتَشَرَّفُ فيجمعُ المال لُيبارِيَ بِه ذوي الأَمْوال ولا يُبَالي أَجَمَعَهُ من حَلالٍ أَوْ حرام .
الحرانيّ عن ابن السّكيت ، قال : الشّرَفُ والمَجْدُ لا يكونان إلا بالآباء ، يقال : رَجُلٌ شَريف ، ورجل ماجِدٌ : له آباء مُتَقَدِّمون في الشَّرف .
قال : والْحَسَبُ والكَرَم يكونان في الرَّجل وإنْ لم يكن له آباء لهم شَرَف .
وقال الليث : الشَّرَفُ مصدرُ الشَّريف من النّاس ، والفعل شَرُفَ يَشْرفُ ، وقَوْمٌ أشْراف ، مثل شَهِيد وأَشْهاد ونَصير وأَنْصَار . وشَرَفُ الْبَعير : سَنَامُه . وقال الشاعر :
شَرَفٌ أَجَبُّ وكاهِلٌ مجدُولُ
والشَّرَفُ : ما أَشْرَفَ من الأرض . ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : الْعُمَرِيّةُ ثِيابٌ مصْبُوغَةٌ بالشرَفِ ، وهو طِينٌ أَحْمر ، وثَوْبٌ مُشرَّفٌ : مَصْبوغٌ بالشرَفِ .
أَلاَ لا تَغُرَّنَّ أمْراً عُمَرِيةٌ
عَلَى غَمْلَجٍ طَالَتْ وَتَمَّ قَوَامُها
قال : ويقال : شَرْفٌ وشَرَفٌ ، لِلمغَرَة .
وقال الليث : الشرَفُ : شَجرٌ له صِبْغٌ أَحْمر يقال له الدَّارْبَرْنَيان .
قلت : والقولُ ما قالَ ابنُ الأعرابيّ في تَفْسير الشرَف .
وقال الليث : الْمشرَفُ : المكانُ الذي تُشرِفُ عليه وتَعْلُوه ، قال : ومَشارِفُ الأرض : أعالِيها ، ولذلك قيل : مَشَارِفُ الشام .
أبو عبيد ، عن الأصْمعيّ : السُّيوفُ الْمشرَفيّةُ ، منسوبةٌ إلى مشارِف ، وهي قُرى من أَرْض العَرب تَدْنو من الرِّيف .
وقال اللَّيث : الشُّرْفَة : التي تُشرَّفُ بها القُصُور وجمعها شُرَف . والشرَفُ : الإشفاءَ على حَظَرٍ من خَيْرٍ أو شرِّ ، يقال هو عَلَى شَرَفٍ من كَذا ، وأَشرَفَ المريضُ وأَشفَى على الموْت . ويقال : سارُوا إليهم حتى شَارَفُوهُم ، أي أَشرَفوا عليهم .
أبو عبيد : عن الفراء : أَشرَفْتُ الشيءَ : عَلَوْتُه . وأَشرَفْتُ على الشيء ، إذا طّلَعْتَ عليه من فَوْقِه . ويقال : ما يُشرِفُ له شَيءٌ إلاَّ أَخَذَه . وما يُطِفُّ له شَيْءٌ . وما يُوهِفُ له شَيْءٌ إلا أَخَذَه .
وفي حديث عليّ : ( أُمِرْنَا في الأضَاحي أن نَسْتَشْرِفَ العينَ والأذُن ) .
أبو عبيد ، عن الكسائيّ : اسْتَشْرَفْتُ الشَّيءَ ، واسْتَكْفَفتُه ، كلاهما أن تَضَعَ يدَك على حاجبك كالذي يَسْتَظِلّ من الشمس حتى يَستبينَ الشيء .
وقال أبو زيد : اسْتَشْرَفْتُ إبِلَهُم ، إذا تَعَيَّنْتَها لتُصيبَها بالعين . ومعنى قوله : ( أُمِرنَا أن نَسْتَشرَف العين والأذن ) ، أي نتأمَّل سلامَتَهُما من آفةٍ بهما ، وآفةُ العين عَوَرُها . وآفَةُ الأذن قَطْعها ، فإذا سَلمت الأضْحِيةُ من العَوَرِ في العين والجَدْعَ في الأُذُن . جازَ أن يُضَحَّى بها . وإذا كانت عَوْراءَ أو جَدْعَاءَ أو مُقَابَلَةً أو مُدَابرَةً . أو خَرْفَاء أَوْ شَرْفَاء : لَم يُضَحَّ بها .
وقيل : اسْتِشراف العين والأذن : أن تَطْلَبهُما شريفتين بالتمامِ والسّلامة .
وقال الليث : اسْتَشرَفتُ الشيءَ ، إذا رَفَعْتَ رأسَكَ تَنْظُر إليه قال : ونَاقَةٌ شُرافِيَّةٌ : ضَخْمةُ الأذُنين جَسِيمة ، وأذنٌ شَرْفَاءُ ، طَويلَةُ الْقُوفِ . وقال أبو زيد : هي الْمنتَصِبَةُ في طُولٍ . قال : والشارِفُ : النَّاقَةُ التي قد أَسَنَّت وقَدْ شرَفتْ تَشرُفُ شُروفاً .
وقال ابن الأعرابيّ : الشَّارِفُ : النَّاقَةُ الْهِمَّة ، والجميعُ شُرُفٌ وشَوَارِف ، ولا يقال للْجَمَل شَارِف ، وأنشد الليث :
نجاةٌ من الهَوج المرَاسِيلِ هِمَةٌ
كُميْتٌ عليها كَبْرَةٌ فَهي شَارِفُ
قال : وسهم شارف يقال : هو الدَّقيق الطّويل . ويقال : هو الذي طالَ عهدُه بالصِّيانَةِ ، وانتَكَثَ عَقبُهُ وَرِيشهُ .
قال أوس :
يُقلِّبُ سهْماً رَاشَهُ بمَنَاكِبٍ
ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجَفُ شارِفُ
ومَنْكِبٌ أشْرَفٌ ، وهو الذي فيه ارْتفاع حَسَنٌ ، وهو نقيض الأهْداء ، وقصْرٌ مُشَرَّفٌ : مُطَوَّل ، والمَشْرُوفُ من الناس ، الذي قد شُرِّفَ عليه غيره ، يقال : شَرَف فلانٌ فلاناً ، إذا فاقَهُ ، فهو مَشْرُوفٌ ، والفائِقُ : شَرِيفُ .
وشُرَيْفٌ : أَطْولُ جَبَلٍ في بلادِ العرب ، وشَرَفٌ : جَبَلٌ آخرِ بِحِذَائِه ، وشُرَافٌ : ماءٌ لبني أسَد .
الحرَانيّ عن ابن السكيت ، قال : الشَّرَفُ : كَبِدُ نَجْد ، وكانت منازِلَ الملوكِ من بني آكل الْمُرار ، وفيها حِمَى ضَرِيَّة ، وضَرِيَّةٌ : بئْرٌ . وفي الشَّرَفِ الرَّبَذَةُ ، وهي الحِمَى الأيْمَن ، والشُّرَيْفُ إلى جَنْبِه ، يَفْرقُ بين
الشَّرَفِ والشُّرَيْفِ وادٍ يقال له التَّسْرِير ، فما كان مُشَرِّقاً فهو الشُّرَيْفُ وما كان مُغَرِّباً . فهو الشَّرَفُ .
قلت : وصِفَةُ الشَّرَفِ ، والشُّرَيْف على ما فَسَّرَه يعقوب .
وقال شَمِر : الشَّرَفُ : كلُّ نَشَزٍ من الأرْض قد أَشْرَفَ على ما حَوْله قادَ أَوْ لَمْ يَقُدْ وسواءٌ كان رَمْلاً أَوْ جَبَلاً ، وإنما يَطُولُ نحواً من عَشرة أذْرَع أو خمس ، قَلَّ عَرْضُ ظَهْرِه أوْ كَثُر .
قال الليث : يقال : أَشْرَفَتْ علينا نَفْسُه ، وهو مُشْرِفٌ علينا أي مُشْفِق ، والأَشْرَافُ : الشَّفَقَة ، وأنْشَدَ :
ومِنْ مُضَرَ الحَمْراء إشْرافُ أنْفُسٍ
علينا وحَيَّاها إلَيْنا تَمَضُّرَا
الأصمعيّ : شُرْفَةُ المال : خِيارُه ، والجميع الشُّرَف . ويقال : إني أَعُدُّ إتْيانَكُمْ شَرْفَة ، أي فَضْلاً وشَرَفاً أَتَشَرَّفُ بِه ، وأَشْرافُ الإنْسان أُذُنَاه وأَنْفُه .
وقال عَدِيُّ :
كَقَصِيرٍ إذْ لَمْ يَجِدْ غَير أنْ جَدّ
عَ أَشْرَافَهُ لمكْرٍ قَصِيرُ
والشَّرَفُ من الأرْض : ما أَشْرَفَ لك . يقال : أَشْرَفَ لي شَرَفٌ فما زِلْتُ أرْكُضُ حتى عَلَوْتُه .
وقال الهُذَلِيّ :
إذا ما اشْتَأَى شَرَفاً قَبْلَه
وَوَاكَظَ أوْشَكَ منه اقْتِرَابا
والشُّرَافِيُّ : لونٌ من الثِّياب أَبْيَض .
قال : والشِّرْنَافُ : عَصْفُ الزَّرْعِ العَريض ، يقال : قد شَرْنَفُوا زَرْعَهُمْ ، إذا جَزُّوا عَصْفَه .
قلت : لا أدْرِي ، هو شَرْنَفُوا زَرْعَهُم بالنُّون أوْ شَرْيَفُوا بالياء ، وأَكْبَرْ ظَنِّي أنه بالنُّون لا بالياء .
فرش : ثعلب ، عن ابنِ الأعْرابيّ : فَرَشْتُ زَيداً بِسَاطاً ، وأَفْرَشْتُه وفَرَّشْتُه ، إذا بَسَطْتَ له بِسَاطاً في ضِيَافَتِه ، وأَفْرَشْتُه : أَعْطَيْتَه فَرَشاً من الإبل صغاراً أو كِبَاراً .
وقال الليث الْفَرْشُ مَصْدَرُ فَرَشَ يَفْرُشُ ، وهو بَسْطُ الفِراش ، والْفَرْشُ : الزَّرْعُ الذي بثَلاث وَرَقات أوْ أكثر ، ويقال : فَرَّشَ الطائرُ تَفْرِيشاً ، إذا جَعَلَ يُرَفْرِفُ على الشيء ، وهي الشَّرْشَرَةُ والرَّفْرَفَةُ . ويقال : ضَرَبَهُ فما أَفْرَشَ عنه حتى مات ، أي ما أَقْلَعَ عنه ، ونَاقَةٌ مَفْرُوشَةُ الرِّجْل ، إذا كان فيها انْئِطَارٌ وانْحِنَاءٌ ، وأَنشد :
مَفْرُوشَةُ الرِّجْلِ فَرْشاً لَمْ يَكُنْ عَقَلاَ
وقال ابن الأعرابيّ : الْفَرْشُ مَدْحٌ ، والعَقْلُ ذَمٌّ ، والفَرْشُ اتّساعٌ في رِجْلِ البَعير ، فإن كَثُرَ فهو عَقَل .
الليث : فَرَشْتُ فُلاناً ، أَيْ فَرَشْتُ له ، ويقال : فَرشْتُهُ أَمْرِي ، أي بَسَطْتُه كُلَّه ،
وافْتَرش فلانٌ تُراباً أو ثوباً تحته ، وافْتَرَشَ فلانٌ لسانَه يَتَكَلَّمْ كيف ما يشاء .
ورُوِي عن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَنَّه نَهَى في الصَّلاةِ عن افتِراشِ السَّبُع ، وهو أن يَبْسُطَ ذِرَاعَيْهِ ولا يُقِلَّهما عن الأرض ، مُخَوِّياً إذا سَجَدَ ، كما يَفْتَرِشُ الكَلبُ ذِرَاعَيه ) والذِّئبُ مثله إذا رَبَضَ عليهما ومَدَّهما على الأرْض . قال الشاعر :
تَرَى السِّرْحَانَ مْفْتَرِشاً يَدَيْهِ
كأَنَّ بَيَاضَ لَبَّتِهِ الصَّديعُ
ويقال : لَقِيَ فلانٌ فلاناً فافتَرَشَهُ ، إذا صَرَعَه ، والأرْضُ فِراشُ الأنام .
وقال الليث : يقال : فَرَشَ فلانٌ دارَه ، إذا بَلَّطَها باجُرَ أَوْ صَفِيح . وفِراشُ اللِّسان اللحْمة الَّتي تَحْتَها ، وفِراشُ الرَّأْسِ : طرائق رِقَاقٌ من القَحْفِ .
وقال أبو عُبيد : قال الأصمعيّ : المُنَقِّلَةُ من الشّجاج هي الَّتي يَخْرج منها فَراشُ العِظَام ، وهي قِشْرَةٌ تكونُ على العَظمِ دون اللحم .
وقال النابغة :
ويَتْبَعُهَا منهم فَرَاشُ الحَواجِبِ
وقال الليث : فَرَاشُ القَاعِ والطِّين ما يَبِسَ بعد نُضُوب الماءِ من الطِّين على وَجْه الأرض .
وقال أبو عُبيد : الفراشُ أقلُّ من الضَّحْضَاح .
وقال ذو الرُّمة :
وأَبْصَرْنَ أَنَّ القِنْعَ صارَتْ نِطَافُه
فَراشاً وأَنّ البَقْلَ ذَاوٍ ويَابِسُ
وقال الزَّجاح في قوله الله : ( ) الْقَارِعَةُ يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ ) ( القارعة : 4 ) : الفَراشُ : ما تراه كصغار الْبَقّ ، يَتَهافَتُ في النار ، شَبَّه الله تبارك وتعالى الناس يوم البَعث بالْجَرادِ المنْتَشر ، وبالفَراشِ المبْثُوث ؛ لأنهم إذا بُعِثُوا يَمُوجُ بعضهم في بعض كالجراد الذي يموجُ بعضه في بعض .
وقال الفراء في قوله : ( النَّاسُ كَالْفَرَاشِ ( : يريد كالغَوْغَاءِ من الجَرادِ يَرْكَبُ بعضُه بعضاً ، كذلك الناسُ يومئذ يَجُول بعضهم في بعض .
وقال الليث : الفَرَاشُ : الذي يَطيرُ ، وأنشد قوله :
أَوْدَى بِحِلْمِهُمُ الْفِياشُ فَحِلْمُهم
حلْمُ الفَراشِ غَشِينَ نَارَ المُصْطَلي
قال : ويقال : للخفيف من الرِّجال : فَرَاشة .
قال : ويقال : ضَربَةُ فأطارَ فراشَ رأسه ، وذلك إذا طارت العِظَامُ رِقاقاً من رأسه . وكل رقيقٍ من عظم أو حديد فهو فَرَاشَة ، وبه سُمِّيت فراشة القُفْل لرِقَّتها .
قال : والفراشَ : عظم الحاجب ، والمِفْرَشُ : شيء يكون مثل الشَّاذَ كُونك .
قال : والمِفْرَشةُ تكون على الرَّحْل يَقعد
عليها الرجل ، وهو أصغر من المفرش .
وفي ( نوادر الأعراب ) : أَفْرَشت الفرسُ ، إذا استأنَتْ .
وقال أبو عُبيدة : الفَرِيشُ من الخيل : التي أتى عليها بعد وِلادَتها سبعة أيام ، وبلغَت أن يَضرِبها الفَحْل ، وجمعها فَرَائش .
وقال الشماخ :
رَاحَتْ يُقَحِّمها ذُو أَزْمَلٍ وسَقَتْ
لَهُ الفرائشُ والسُّلبُ القيَاديدُ
وقال الليث : جاريةُ فَريشٌ ، قد افترَشها الرجل ، فعيلٌ جاء من ( افْتعل ) .
قلت : ولم أَسمَع ( جارية فريش ) لغيره . والفَرِيشُ من الحافرَ بمنزلة النُّفساءَ من النِّساء إذا طهرت ، وبمنزلة العائِذ من الإبل .
عمرو عن أبيه : الفراشُ : الزَّوج ، والفِراشُ : المرأة ، والفِراش : ما يَنَامانِ عليه ، والفِراش : البيتُ ، والفِراش : عُشُّ الطَّائِر .
وقال الهُذَلِيّ :
حتى انْتَهَيْتُ إلى فراشِ عزيزَةٍ
أراد : وَكْرَ العُقاب . والفَراش : موقع اللِّسان في قَعْرِ الفم .
وقال الفرَّاء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( وَمِنَ الأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا ) ( الأنعام : 142 ) ، قال : الحَمُولةُ : ما أَطاقَ العملَ والحمْل ، والفَرْش : الصِّغار .
وقال أبو إسحاق : أجْمَع أهلُ اللغة على أنَّ الفَرْشُ : صغارُ الإبل ، وأنَّ الغَنَم والبقر من الفَرْش .
قال : والّذي جاء في التفسير يدل عليه قوله جلّ وعزّ : ( ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِّنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ ) ( الأنعام : 143 ) ، فلما جاءَ هذا بدلاً من قوله : ( حَمُولَةً وَفَرْشًا ( ، جعله للبقَر والغنم من الإبل .
قلت : وأنشد غَيرُه ما يحقِّق قولَ أهلِ التفسير :
ولَنَا الحَامِلُ الحَمولةُ والفرْ
شُ من الضَّأْنِ والحُصُونُ الشِّيوفُ
وأخبرني المنذريّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : قال : يقال : أفرَش عنهم الموت ، أي ارْتَفع ، ويقال : ضرَبهُ فما أفرَشَ عنه حتى قَتَله ، أي أقْلعَ عنه .
قال : والفرْشُ : الغَمْضُ من الأرْض فيه العُرْفُط والسَّلَمُ ، وإذا أكلته الإبل اسْتَرخَت أفواهها ، وأنشد :
كَمِشفرِ النّابِ تلوكُ الفرْشَا
وقال الليث : الفرْشُ من الشجر والحطبِ : الدِّقُّ والصِّغار . يقال : ما بها إلاّ فرشٌ من الشجر .
قال : والفرْشُ من النّعَمِ التي لا تصلُح إلاّ للذَّبح . وقول النبي عليه السلام : ( الوَلدُ للفراشِ وللعاهِر الحجَر ) ؛ معناه أنّه لِمالك
الفراشِ ، وهو الزَّوْج ، ومالك الأمَة ؛ لأنه يَفترشها بالحقّ ، وهذا من مُخْتَصر الكلام . كقوله جلَّ وعزّ : ( وَاسْئَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِى كُنَّا فِيهَا ) ( يوسف : 82 ) ، يريد أهل القربة .
ويقال : افترشَ القومُ الطريق إذا سلكوه ، وافترشَ فُلانٌ كريمةَ بني فلان فلمْ يُحسِن صُحْبَتَها إذا تَزَوَّجها ؛ ويقال : فلان كريم متفرِّشٌ لأصحابه ، إذا كان يَفْرشُ نفسَه لهم .
وقال أبو عبيدة : فراشا الكتِفَيْن :
ما شخصَ من فُروعهما إلى أصْل العُنُق ومستَوى الظّهر .
وقال النضر : الفَراشَان : عِرْقَانِ أَخْضَرَان تَحت اللّسان ، وأنشد :
خفيفُ النّعامةِ ذُو مَيْعةٍ
كثيفُ الفراشةِ ، ناتِي الصُّرَد
يصف فَرساً .
أبو عُبَيد : الْفَراش : حَبَبُ الْعَرَق في قول لبيد :
فَرَاشُ المَسِيحِ كالْجُمانِ الْمُحَبَّبِ
وقال ابن شُميل : فَرَاشا اللِّجام : الْحَدِيدَتان اللَّتان يُرْبَطُ بهما الْعِذَارَان ، والْعِذاران : السَّيْرَان اللَّذان يُجْمعان عند الْقَفَا .
وقال ابنُ الأعرابيّ : الْفَرْشُ : الكَذِب ، يقال : كم تَفْرُشُ ، أي كم تَكْذِبُ
رشف : قال الليث : الرَّشْفُ ماءٌ قليلٌ يَبْقَى في الحوض تَرْشُفُه الإبل بأفواهها ، والرَّشِيفُ : تناوُلُ الماء بالشَّفَتين ، وهو فوق المصّ ، وأنشد :
سَقَيْنَ الْبَشَامَ الْمِسْكَ ثم رشَفنَهُ
رشيفَ الْغُرَيْرِيَّاتِ ماءَ الْوَقَائِع
وسمعتُ أَعْرابياً يقول :
الْجَرْعُ أَرْوَى والرَّشِيفُ أَشْرَبُ
وذلك أن الإبل إذا صادفت الحوضَ مَلآن جرَعَتْ ماءَه جَرْعاً يَمْلأُ أفواهها وذلك أَسْرَعُ لريِّها ، وإذا سُقِيَتْ على أَفْواهها قبل امْتلاء الحوض تَرَشَّفَت الماءَ بمشَافِرِها قليلاً قليلاً ، ولا تكاد تروَى مِنْهُ . والسُّقَاةُ إِذَا فَرَطوا الوارِدَة سقوا في الْحَوض ، وتَقَدَّموا إلى الرُّعيان بأَلا يُورِدُ والنَّعَم ما لم يَطْفَح الحوض ؛ لأنها لا تكاد تَرْوَى إذا سُقِيَتْ قليلاً ، وهو معنى قولهم : الرَّشِيفُ أَشْرَب .
أبو عُبيد عن الأمويّ : الرَّشُوفُ : المرأة الطَّيِّبَةُ الْفَم .
ثعلب عن ابنُ الأعرابيّ : الرَّشُوفُ من النِّساء : اليابِسَة المكان ، والرَّصُوفُ : الضَّيِّقَةُ المكان .
قال : وأَرْشَفَ الرَّجل ورَشَفَ ورَشَّفَ ، إذا مَصَّ ريقَ جارِيته .
وقال شمر : قال أبو عمرو : يقال : رَشِفْتُ ورَشَفْتُ قَبّلْتُ ومَصَصْتُ .
قلت : فمن قال : رَشِفْتُ ، قال : أَرْشَفُ ، ومن قال : رشَفْتُ ، قال أرْشُفُ .
رفش : قال الليث : الرَّفْشُ والرُّفْشُ : لُغَتان سَوادِيَّة ، وهو الْمِجْرَفَةُ يُرْفَشُ بها الْبُرُّ رَفْشاً ، وبعضهم يُسَمِّيه المِرْفَشَة . وفي حديث سلمان الفارسي : ( أنَّهُ كان أَرْفَشَ الأُذُنَيْن ) .
قال شمِر : الأرْفَش : العَرِيض الأُذُن من الناس وغيرهم ، وقد رَفِشَ يُرْفَشُ رَفَشاً ، شُبِّه بالرَّفْش ، وهو الْمجْرَفَةُ من الخشب .
وقال غيره : يقال للرجل إذا شَرُفُ بعد خُموله : من الرَّفْشِ إلى الْعَرْشِ ، أي جلس على سَرير الملك بعد ما كان يَعْمَل بالرَّفْش ، وهذا من أمثال أهل العراق .
والرَّفْش أيضاً : الدّقُّ والهَرْس ، يقال للذي يُجِيد أَكل الطعام : إنه لَيَرْفُش الطِّعام رَفْشاً ، ويَهْرِسُه هَرْساً .
وقال رؤبة :
دَقّاً كَرَفْشِ الوَضِيم المَرْفُوشِ
أو كاخْتِلاقِ النُّورَةِ الجَموشِ
ويقال : وَقَعَ فلانٌ في الرَّفْش والقَفْش ، فالرّفْشُ الأكل والشَّرْب في النَّعْمَة والأمْن ، والقَفْش : النِّكاح .
ويقال : أَرْفَش فلانٌ ، إذا وقع في الأَهْيَفَيْن : الأَكْلُ والنِّكاح .
شفر : قال الليث : الشُّفْرُ : شُفْرُ الْعَين ، والشُّفْرُ : حَرْفُ هَنِ الْمَرْأَة ، وحَدّ الْمِشْفَر .
وأَخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم ، عن نُصير ، أنه قال : يُقال لناحيتي فَرْجِ الْمَرْأَةِ : الأسْكَتَان ، ولِطَرَفَيْهِما الشُّفْران .
قلت : وشُفْرُ الْعَين : مَنَابِتُ الأَهْدابِ من الْجُفُون .
وقال الليث : هما الشَّافِرَان من هَنِ الْمَرْأَة أَيْضاً ، قال : ولا يقال الْمِشْفَرُ إلاَّ لِلْبَعير .
وقال أبو عُبَيد : إنما قيل مَشَافِرُ الْحَبَشِ تَشْبِيهاً بمشَافِرِ الإِبل . وشَفيرُ الوادي : حَدُّ حَرْفِه ، وكذلك شَفيرُ جَهَنَّم ، نعوذُ بالله تبارك وتعالى منها
وقال الليث : امْرأَةٌ شفِيرَةٌ وشِفَرةٌ ، وهي نَقِبضَةُ الْعَقِيرَة .
وفي الحديث : ( إنَّ فُلاناً كانَ شَفْرَةَ الْقَوْم في السَّفَر ) ؛ معناه أنه كان خادِمَهُم الذي يَكْفِيهم مَهْنَتَهُمْ ، شُبّهَ بالشَّفْرَة التي تُمْتَهَنُ في قطع اللّحم وغَيْره .
وقال الليث : الشَّفْرَةُ : هي السِّكّين الْعَرِيضَة ، وجمعها شَفْرٌ وشِفَار . وشَفَرَاتُ السُّيُوف : حروفُ حَدِّها .
وقال الكميت يصفُ السُّيوف :
يَرَى الرَّاءُون بالشَّفَرَاتِ منها
وُقودَ أبِي حُبَاحِبَ والظُّبِينَا
أبو عُبيد عن الكسائيّ : يقال : ما بالدار شَفْرٌ ، بفَتْح الشين .
وقال شمر : ولا يَجُوزُ شُفْرٌ ، بضم الشّين .
وقال اللحيانيّ : شُفْرٌ لُغة .
وقال ذُو الرمَّة فيه بلا حَرْف النَّفْي :
تَمُرُّ لَنَا الأَيَّامُ ما لَمَحَتْ لَنا
بَصِيرَةُ عَيْنٍ مِنْ سِوَانا إلى شَفْرٍ
أي ما نَظَرت عينٌ مِنّا إلى إنْسانٍ سِوانا .
وقال الليث : الشُّفَارِيّ : ضَرْبٌ من اليَرابِيع ، يقال لها ضأن اليرابيع وهي أَسْمَنُها وأَفضَلُها يكون في آذَانها طُول ، ولليَرْبُوعِ الشُّفَارِيّ ظُفْرٌ في وَسَطِ ساقِه .
ثعلب ، عن ابن الأَعرابيّ : شَفَر ، إذا آذَى إنْساناً ، وشَفَر ، إذَا نَقَّصَ ، والشَّافِر : الْمهلِكُ لِمالِه ، والزَّافِرُ : الشُّجَاعُ ، وشَفَّرَ مالُ الرَّجُل ، إذَا قَلَّ ، وعَيْشٌ مُشَفِّرُ : ضَيِّق .
وقال الشاعر يذكر نِسَاءً بالنَّهمَ والطَّلَب :
مُولَعَاتٌ بِهاتِ هَاتِ فإنْ شَفّ
رمالٌ سأَلْن منك الْخِلاعَا
وقال الآخر :
قَدْ شَفَّرَتْ نَفَقاتُ الْقَومِ بَعْدَكُمُ
فأَصْبَحُوا لَيْسَ فيهم غَيْرُ مَلْهُوفِ
أبو عبيد : أُذُنٌ شُفَارِيَّةٌ وشُرَافِيَّةٌ ، أي ضَخْمَةٌ . وقال أبو زيد : وهي الطَّويلَة .
الْفَرَّاء ، عن الدُّبَيْرِيَّة : ما في الدَّارِ عَيْنٌ ولا شَفْرَةٌ ولا شَفْرٌ .

##### Türkçe

ش ر ف
**شرف** ، **شفر** ، **رشف** ، **رفش** ، **فرش** : kullanımdadır.

**شرف** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: ( İki saldırgan kurt bir koyun sürüsünün bir kısmına saldırsa, onda, kişinin malı ve şerefi dinine karşı sevmesinden daha bozguncu değildir ), yani: o **يَتَشَرَّفُ** eder; böylece malı toplar ki onunla mal sahipleriyle yarışsın; onu helâlden mi yoksa haramdan mı topladığına aldırmaz.

el-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten, dedi ki: **الشّرَفُ** ve **المَجْدُ** ancak babalarla olur; denir ki: **رَجُلٌ شَريف** ve **رجل ماجِدٌ**: şerefte önde gelen babaları vardır.

Dedi ki: **الْحَسَبُ** ve **الكَرَم** ise, babaları şeref sahibi olmasa bile, erkekte olur.

el-Leys dedi ki: **الشَّرَفُ** insanlardan **الشَّريف**in masdarıdır; fiil **شَرُفَ يَشْرفُ**; ve **قَوْمٌ أشْراف**; **شَهِيد** ve **أَشْهاد** ve **نَصير** ve **أَنْصَار** gibi. Ve **شَرَفُ الْبَعير**: hörgücüdür. Şair dedi ki:
شَرَفٌ أَجَبُّ وكاهِلٌ مجدُولُ

Ve **الشَّرَفُ**: yerden yüksek olan şeydir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi ki: **الْعُمَرِيّةُ** **بالشرَفِ** boyanmış elbiselerdir; o ise kırmızı bir çamurdur; ve **ثَوْبٌ مُشرَّفٌ**: **بالشرَفِ** boyanmış.
أَلاَ لا تَغُرَّنَّ أمْراً عُمَرِيةٌ
عَلَى غَمْلَجٍ طَالَتْ وَتَمَّ قَوَامُها

Dedi ki: ve **شَرْفٌ** ve **شَرَفٌ** denir; **لِلمغَرَة** için.

el-Leys dedi ki: **الشرَفُ**: kırmızı bir boyası olan bir ağaçtır; ona **الدَّارْبَرْنَيان** denir.

Dedim ki: söz, İbnü’l-A‘râbî’nin **الشرَف**i tefsirde söylediğidir.

el-Leys dedi ki: **الْمشرَفُ**: üzerine **تُشرِفُ** ettiğin ve onu aştığın yer; dedi ki: **مَشارِفُ الأرض**: onun yükseklikleridir; bundan dolayı **مَشَارِفُ الشام** denildi.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **السُّيوفُ الْمشرَفيّةُ**; **مشارِف**e nispetlidir; o, Arap diyarından, kıra yaklaşan köylerdir.

el-Leys dedi ki: **الشُّرْفَة**: sarayların onunla süslendiği şeydir; çoğulu **شُرَف**. Ve **الشرَفُ**: bir hayır veya şerden bir engelin üzerine yaklaşma; denir: o, **عَلَى شَرَفٍ** min keda; ve hasta **أَشرَفَ** etti ve ölüme yaklaştı. Ve denir: onlara yürüdüler ta ki **شَارَفُوهُم**; yani üzerlerine yükseldiler.

Ebû Ubeyd: el-Ferrâ’dan: **أَشرَفْتُ الشيءَ**: onu aştım. Ve **أَشرَفْتُ على الشيء**; eğer onun üzerine üstünden baktıysan. Ve denir: ona hiçbir şey **يُشرِفُ** etmez ki onu almasın. Ve ona hiçbir şey **يُطِفُّ** etmez. Ve ona hiçbir şey **يُوهِفُ** etmez ki onu almasın.

Ali’nin hadîsinde: ( Kurbanlıklarda gözü ve kulağı **نَسْتَشْرِفَ** etmemiz emrolundu ).

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **اسْتَشْرَفْتُ الشَّيءَ** ve **اسْتَكْفَفتُه**; ikisi de, elini kaşının üzerine, güneşten gölgelenen kimse gibi koymandır; ta ki şey belirginleşsin.

Ebû Zeyd dedi ki: **اسْتَشْرَفْتُ إبِلَهُم**; eğer onları gözle vurmak için belirleyip seçtiysen. Ve sözünün manası: ( gözü ve kulağı **نَسْتَشرَف** etmemiz emrolundu ), yani onlarda bir âfet bulunmasından salâmetlerini teemmül ederiz; gözün âfeti körlüğüdür; kulağın âfeti kesilmesidir; kurbanlık, gözde körlükten ve kulakta kesilmeden salim olursa, onunla kurban kesmek caiz olur. Ve eğer **عَوْراءَ** veya **جَدْعَاءَ** veya **مُقَابَلَةً** veya **مُدَابرَةً** yahut **خَرْفَاء** yahut **شَرْفَاء** ise: onunla kurban kesilmez.

Ve denildi ki: göz ve kulağın **اسْتِشراف**ı: onları tamlık ve salâmetle şerefli olarak aramandır.

el-Leys dedi ki: **اسْتَشرَفتُ الشيءَ**; eğer başını kaldırıp ona baktıysan. Dedi ki: **ونَاقَةٌ شُرافِيَّةٌ**: kulakları iri, cüsseli. Ve **أذنٌ شَرْفَاءُ**: **طَويلَةُ الْقُوفِ**. Ebû Zeyd dedi ki: o, uzunlukta dik duranıdır. Dedi ki: **والشارِفُ**: yaşlanmış ve **شرَفتْ تَشرُفُ شُروفاً** olmuş dişi devedir.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الشَّارِفُ**: himmetli dişi deve; hepsi **شُرُفٌ** ve **شَوَارِف**; ve deve erkeğine **شَارِف** denmez. el-Leys şu beyti okudu:
نجاةٌ من الهَوج المرَاسِيلِ هِمَةٌ
كُميْتٌ عليها كَبْرَةٌ فَهي شَارِفُ

Dedi ki: ve **سهم شارف** denir: o, ince uzun olandır. Ve denir: o, korunma ile ahdi uzamış, ucu ve tüyü bozulmuş olandır.

Evs dedi ki:
يُقلِّبُ سهْماً رَاشَهُ بمَنَاكِبٍ
ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجَفُ شارِفُ

Ve **مَنْكِبٌ أشْرَفٌ**: onda güzel bir yükselti bulunan; o, **الأهْداء**ın zıddıdır. Ve **قصْرٌ مُشَرَّفٌ**: uzatılmış. Ve insanlardan **المَشْرُوفُ**: başkası ona üstün kılınmış olan; denir: falan, falanı **شَرَف** etti; eğer onu geçtiyse; o halde o **مَشْرُوفٌ**tur; ve geçen: **شَرِيفُ**tir.

Ve **شُرَيْفٌ**: Arap beldelerinde en uzun dağdır; ve **شَرَفٌ**: onun hizasında başka bir dağ; ve **شُرَافٌ**: Benî Esed’e ait bir sudur.

el-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten, dedi ki: **الشَّرَفُ**: Necd’in ciğeridir; ve Benî Âkil el-Murâr’dan kralların konakları idi; ve onda **حِمَى ضَرِيَّة** vardır; ve **ضَرِيَّةٌ**: bir kuyudur. Ve **الشَّرَف**te **الرَّبَذَةُ** vardır; o, sağ himâdır; ve **الشُّرَيْفُ** onun yanındadır. **الشَّرَف** ile **الشُّرَيْف** arasında **التَّسْرِير** denilen bir vadi ayırır; doğuya düşen **الشُّرَيْفُ**tir; batıya düşen ise **الشَّرَفُ**tir.

Dedim ki: Yakub’un tefsir ettiği üzere **الشَّرَف**in ve **الشُّرَيْف**in sıfatı böyledir.

Şemir dedi ki: **الشَّرَفُ**: çevresindekine **أَشْرَفَ** etmiş her yükselti; ister önderlik etsin ister etmesin; kum olsun yahut dağ olsun eşittir; ancak yaklaşık on arşın yahut beş kadar uzar; sırtının eni az olsun yahut çok olsun.

el-Leys dedi ki: denir: **أَشْرَفَتْ علينا نَفْسُه**; ve o bize karşı **مُشْرِفٌ**dür, yani **مُشْفِق**. Ve **الأَشْرَافُ**: şefkattir. Şu beyti okudu:
ومِنْ مُضَرَ الحَمْراء إشْرافُ أنْفُسٍ
علينا وحَيَّاها إلَيْنا تَمَضُّرَا

el-Asma‘î: **شُرْفَةُ المال**: onun seçkini; hepsi **الشُّرَف**. Ve denir: sizin gelişinizi bir **شَرْفَة** sayarım; yani bir fazilet ve onunla **أَتَشَرَّفُ** ettiğim bir şeref. Ve insanın **أَشْرافُ**ı: iki kulağı ve burnudur.

‘Adiyy dedi ki:
كَقَصِيرٍ إذْ لَمْ يَجِدْ غَير أنْ جَدّ
عَ أَشْرَافَهُ لمكْرٍ قَصِيرُ

Ve yerden **الشَّرَفُ**: sana yüksek görünen şeydir. Denir: bana bir **شَرَفٌ** **أَشْرَفَ** etti; ben de onu aşıncaya kadar koştum.

el-Hüzelî dedi ki:
إذا ما اشْتَأَى شَرَفاً قَبْلَه
وَوَاكَظَ أوْشَكَ منه اقْتِرَابا

Ve **الشُّرَافِيُّ**: elbiselerden beyaz bir renktir.

Dedi ki: ve **الشِّرْنَافُ**: ekinin geniş sap kırıntısıdır; denir: **شَرْنَفُوا زَرْعَهُمْ**; eğer sap kırıntısını biçtilerse.

Dedim ki: bilmiyorum; o, **شَرْنَفُوا** mu **بالنُّون** ile, yoksa **شَرْيَفُوا** mu **بالياء** ile; ve en büyük zannım, **بالنُّون** iledir, **بالياء** ile değil.

**فرش** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **فَرَشْتُ زَيداً بِسَاطاً** ve **أَفْرَشْتُه** ve **فَرَّشْتُه**; eğer misafirliğinde ona bir yaygı serdiysen. Ve **أَفْرَشْتُه**: ona develerden küçük veya büyük **فَرَشاً** verdim.

el-Leys dedi ki: **الْفَرْشُ** **فَرَشَ يَفْرُشُ**un masdarıdır; o, döşeği yaymaktır. Ve **الْفَرْشُ**: üç yaprak veya daha fazla yapraklı ekindir. Ve denir: kuş **فَرَّشَ** eder **تَفْرِيشاً**; eğer bir şeyin üzerinde kanat çırparak dolaşırsa; o, **الشَّرْشَرَةُ** ve **الرَّفْرَفَةُ**dir. Ve denir: ona vurdu da ondan **ما أَفْرَشَ** etmedi ta ki öldü; yani ondan ayrılmadı. Ve **نَاقَةٌ مَفْرُوشَةُ الرِّجْل**; eğer onda yayılma ve eğrilik varsa. Şu beyit okundu:
مَفْرُوشَةُ الرِّجْلِ فَرْشاً لَمْ يَكُنْ عَقَلاَ

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الْفَرْشُ** övgüdür; **العَقْلُ** yergidir. Ve **الفَرْشُ**: devenin ayağında genişliktir; eğer çok olursa o **عَقَل**dir.

el-Leys: **فَرَشْتُ فُلاناً**; yani ona serdim. Ve denir: **فَرشْتُهُ أَمْرِي**; yani onun tamamını yaydım.

Ve falan, altına toprak veya elbise serdi: **وافْتَرش**. Ve falan, dilini serdi: **وافْتَرَشَ فلانٌ لسانَه**; dilediği gibi konuşur.

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: ( Namazda yırtıcının **افتِراشِ**ından nehyetti; o, iki kolunu yayması ve onları yerden kaldırmamasıdır; secde ettiğinde boşluklu; köpeğin iki kolunu yayması gibi ). Kurt da, onların üzerine çöktüğünde ve onları yere uzattığında onun gibidir. Şair dedi ki:
تَرَى السِّرْحَانَ مْفْتَرِشاً يَدَيْهِ
كأَنَّ بَيَاضَ لَبَّتِهِ الصَّديعُ

Ve denir: falan, falanla karşılaştı da onu **افتَرَشَهُ**; eğer onu yere serdiyse. Ve yer, insanların **فِراشُ**ıdır.

el-Leys dedi ki: denir: falan, evini **فَرَشَ** etti; eğer onu tuğla yahut levha ile döşediyse. Ve dilin **فِراشُ**ı: onun altındaki et parçasıdır. Ve başın **فِراشُ**ı: kafatasından ince çizgilerdir.

Ebû Ubeyd dedi ki: el-Asma‘î dedi ki: yaralardan **المُنَقِّلَةُ**, kemiklerin **فَراشُ**unun çıktığıdır; o, etin altında kemik üzerinde bulunan bir kabuktur.

en-Nâbiga dedi ki:
ويَتْبَعُهَا منهم فَرَاشُ الحَواجِبِ

el-Leys dedi ki: **فَرَاشُ القَاعِ والطِّين**: su çekildikten sonra çamurun yer yüzünde kuruyanıdır.

Ebû Ubeyd dedi ki: **الفراشُ** **الضَّحْضَاح**tan daha azdır.

Zü’r-Rumme dedi ki:
وأَبْصَرْنَ أَنَّ القِنْعَ صارَتْ نِطَافُه
فَراشاً وأَنّ البَقْلَ ذَاوٍ ويَابِسُ

ez-Zeccâc, Allah’ın sözü hakkında: ( ) **الْقَارِعَةُ يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ** ) ( القارعة : 4 ) : **الفَراشُ**: küçük pireler gibi gördüğün şeydir; ateşe düşüp durur. Allah Teâlâ, diriliş gününde insanları yayılmış çekirgeye ve saçılmış **الْفَرَاشِ**a benzetti; çünkü diriltildiklerinde, çekirgede olduğu gibi, bir kısmı bir kısmının içine dalgalanır.

el-Ferrâ, şu söz hakkında: ( **النَّاسُ كَالْفَرَاشِ** ( : çekirgenin kalabalık güruhu gibi demektir; bir kısmı bir kısmına biner; aynı şekilde insanlar o gün birbirinin içinde dolaşır.

el-Leys dedi ki: **الفَرَاشُ**: uçan şeydir. Şu beyti okudu:
أَوْدَى بِحِلْمِهُمُ الْفِياشُ فَحِلْمُهم
حلْمُ الفَراشِ غَشِينَ نَارَ المُصْطَلي

Dedi ki: hafif yapılı erkeklere **فَرَاشة** denir.

Dedi ki: denir: bir vuruş vurdu da başının **فراشَ**ını uçurdu; bu, başından ince kemiklerin uçmasıdır. Ve kemikten yahut demirden her ince şey **فَرَاشَة**dır; inceliğinden dolayı kilidin **فراشة**sı böyle adlandırıldı.

Dedi ki: ve **الفراشَ**: kaş kemiğidir. Ve **المِفْرَشُ**: **الشَّاذَ كُونك** gibi olan bir şeydir.

Dedi ki: ve **المِفْرَشةُ** semerin üzerinde olur; adam onun üzerine oturur; o, **المفرش**ten daha küçüktür.

Ve ( **نوادر الأعراب** )’da: at **أَفْرَشت** etti; eğer yavaşladıysa.

Ebû Ubeyde dedi ki: atlardan **الفَرِيشُ**: doğumundan sonra yedi gün geçmiş olan ve aygırın onu aşmasına ulaşmış olan; çoğulu **فَرَائش**.

eş-Şemmâh dedi ki:
رَاحَتْ يُقَحِّمها ذُو أَزْمَلٍ وسَقَتْ
لَهُ الفرائشُ والسُّلبُ القيَاديدُ

el-Leys dedi ki: **جاريةُ فَريشٌ**; adam onu **افترَشها** etmiş; **فعيلٌ** ( **افْتعل** )den gelmiştir.

Dedim ki: ondan başkası için ( **جارية فريش** ) işitmedim. Ve toynaklıdan **الفَرِيشُ**, kadınlardan lohusanın temizlenmişi mertebesindedir; ve develerden **العائِذ** mertebesindedir.

Amr, babasından: **الفراشُ**: koca; **الفِراشُ**: kadın; **الفِراش**: ikisinin üzerinde yattığı şey; **الفِراش**: ev; **الفِراش**: kuşun yuvası.

el-Hüzelî dedi ki:
حتى انْتَهَيْتُ إلى فراشِ عزيزَةٍ

Yani: kartalın yuvasını kastetti. Ve **الفَراش**: dilin ağzın dibindeki oturduğu yerdir.

el-Ferrâ, Allah Azze ve Celle’nin sözü hakkında: **وَمِنَ الأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا** ) ( الأنعام : 142 ) dedi ki: **الحَمُولةُ**: iş ve yük taşımaya güç yetiren; **الفَرْش**: küçüklerdir.

Ebû İshâk dedi ki: dil ehli, **الفَرْشُ**un develerin küçükleri olduğunda icmâ etti; ve koyun ile sığırın da **الفَرْش**tan olduğunda.

Dedi ki: tefsirde gelen, Allah Azze ve Celle’nin sözüne delalet eder: **ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِّنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ** ) ( الأنعام : 143 ) ; bu, **حَمُولَةً وَفَرْشًا** sözünün bedeli olarak gelince, onu develerden sığır ve koyun için kıldı.

Dedim ki: başkası, tefsir ehlinin sözünü tahkik eden şu beyti okudu:
ولَنَا الحَامِلُ الحَمولةُ والفرْ
شُ من الضَّأْنِ والحُصُونُ الشِّيوفُ

Ve bana el-Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: denir: ölüm onlardan **أفرَش** etti; yani yükseldi. Ve denir: ona vurdu da ondan **ما أفرَشَ** etmedi ta ki onu öldürdü; yani ondan ayrılmadı.

Dedi ki: ve **الفرْشُ**: içinde **العُرْفُط** ve **السَّلَمُ** bulunan yerin alçaklığıdır; develer onu yediğinde ağızları gevşer. Şu beyit okundu:
كَمِشفرِ النّابِ تلوكُ الفرْشَا

el-Leys dedi ki: ağaç ve odundan **الفرْشُ**: ince ve küçük olandır. Denir: onda ağaçtan ancak **فرشٌ** vardır.

Dedi ki: ve hayvanlardan **الفرْشُ**: ancak kesime yarayanlardır. Ve Peygamber’in sözü ( عليه السلام ): ( **الوَلدُ للفراشِ وللعاهِر الحجَر** ); manası: **الفراشِ**ın sahibinedir; o da kocadır; ve cariyenin sahibinedir; çünkü onu hak ile **يَفترشها** eder. Bu, sözün muhtasarındandır; Allah Azze ve Celle’nin sözü gibi: **وَاسْئَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِى كُنَّا فِيهَا** ) ( يوسف : 82 ) ; yani köy halkını kasteder.

Ve denir: kavim yolu **افترشَ** etti; eğer onu izledilerse. Ve falan, Benî falanın kerimesini **افترشَ** etti de onunla iyi arkadaşlık etmedi; eğer onunla evlendiyse. Ve denir: falan, arkadaşlarına karşı **متفرِّشٌ** cömerttir; eğer onlara kendini seriyorsa.

Ebû Ubeyde dedi ki: iki kürek kemiğinin **فراشا**sı: onların dallarından boynun köküne ve sırtın düzlüğüne doğru yükselen şeydir.

en-Nadr dedi ki: **الفَراشَان**: dilin altında iki yeşil damardır. Şu beyit okundu:
خفيفُ النّعامةِ ذُو مَيْعةٍ
كثيفُ الفراشةِ ، ناتِي الصُّرَد

Bir atı vasfeder.

Ebû Ubeyd: Lebîd’in sözünde **الْفَراش**: terin kabarcıklarıdır:
فَرَاشُ المَسِيحِ كالْجُمانِ الْمُحَبَّبِ

İbn Şümeyl dedi ki: yuların **فَرَاشا**sı: iki **الْحَدِيدَتان**dır; onlarla iki **الْعِذَارَان** bağlanır. Ve **الْعِذاران**: ense yanında birleştirilen iki kayıştır.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الْفَرْشُ**: yalandır. Denir: ne kadar **تَفْرُشُ** ediyorsun; yani ne kadar yalan söylüyorsun.

**رشف** : el-Leys dedi ki: **الرَّشْفُ**: havuzda kalan az sudur; develer onu ağızlarıyla **تَرْشُفُه** eder. Ve **الرَّشِيفُ**: suyu dudaklarla almaktır; o, emmeden üstündür. Şu beyit okundu:
سَقَيْنَ الْبَشَامَ الْمِسْكَ ثم رشَفنَهُ
رشيفَ الْغُرَيْرِيَّاتِ ماءَ الْوَقَائِع

Ve bir bedevînin şöyle dediğini işittim:
الْجَرْعُ أَرْوَى والرَّشِيفُ أَشْرَبُ

Bu, develer havuzu dolu bulduğunda suyunu **جَرْعاً** içmesindendir; ağızlarını doldurur; bu, onların kanmasına daha hızlıdır. Havuz dolmadan önce ağızlarına su verilirse, suyu dudaklarıyla azar azar **تَرَشَّفَت** eder; ondan neredeyse kanmaz. Sulayıcılar, suya geleni öne geçirip havuzda suladıklarında, çobanlara, havuz taşmadıkça hayvanı suya getirmemelerini önceden bildirirler; çünkü az su verilirse neredeyse kanmaz; bu, onların “**الرَّشِيفُ أَشْرَبُ**” sözünün manasıdır.

Ebû Ubeyd, el-Emevî’den: **الرَّشُوفُ**: ağzı hoş kadındır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: kadınlardan **الرَّشُوفُ**: yeri kuru olan; ve **الرَّصُوفُ**: yeri dar olan.

Dedi ki: adam **أَرْشَفَ** etti ve **رَشَفَ** etti ve **رَشَّفَ** etti; eğer cariyesinin tükürüğünü emdiyse.

Şemir dedi ki: Ebû Amr dedi ki: denir: **رَشِفْتُ** ve **رَشَفْتُ**; öptüm ve emdim.

Dedim ki: kim **رَشِفْتُ** derse **أَرْشَفُ** der; kim **رشَفْتُ** derse **أرْشُفُ** der.

**رفش** : el-Leys dedi ki: **الرَّفْشُ** ve **الرُّفْشُ**: iki Sevâdî lehçedir; o, **الْمِجْرَفَةُ**dır; onunla buğday **رَفْشاً** edilir; bazısı ona **المِرْفَشَة** adını verir. Selmân el-Fârisî’nin hadîsinde: ( onun iki kulağı **أَرْفَشَ** idi ).

Şemir dedi ki: **الأرْفَش**: insanlardan ve başkalarından geniş kulaklı olandır. Ve **رَفِشَ يُرْفَشُ رَفَشاً**; **الرَّفْش**e benzetildi; o da ağaçtan **الْمجْرَفَةُ**dır.

Başkası dedi ki: adam, sönüklüğünden sonra **شَرُفُ** ederse ona denir: **من الرَّفْشِ إلى الْعَرْشِ**; yani, **الرَّفْش** ile çalışır iken, sonra mülk tahtına oturdu. Bu, Irak ehlinin darbımesellerindendir.

Ve **الرَّفْش** ayrıca: ezme ve dövmedir. Yemeği iyi yiyene denir: o, yemeği **يَرْفُش** eder **رَفْشاً**; ve onu **يَهْرِسُه** eder **هَرْساً**.

Ru’be dedi ki:
دَقّاً كَرَفْشِ الوَضِيم المَرْفُوشِ
أو كاخْتِلاقِ النُّورَةِ الجَموشِ

Ve denir: falan, **الرَّفْش** ve **القَفْش** içine düştü. **فالرّفْشُ**: nimet ve emniyette yeme içmedir; **والقَفْش**: cinsel ilişkidir.

Ve denir: falan **أَرْفَش** etti; eğer iki zayıflığa düştüyse: yeme ve cinsel ilişki.

**شفر** : el-Leys dedi ki: **الشُّفْرُ**: gözün **شُفْرُ**udur. Ve **الشُّفْرُ**: kadının **هَنِ**inin kenarıdır; ve **الْمِشْفَر**in sınırı.

Ve bana el-Münzirî haber verdi; Ebû’l-Heysem’den; Nusayr’dan; dedi ki: kadının ferci’nin iki yanına **الأسْكَتَان** denir; ikisinin iki ucuna **الشُّفْران** denir.

Dedim ki: gözün **شُفْرُ**u: göz kapaklarından kirpiklerin bittiği yerlerdir.

el-Leys dedi ki: kadının **هَنِ**inde de ikisi **الشَّافِرَان**dır. Dedi ki: **الْمِشْفَر** ancak deve içindir denir.

Ebû Ubeyd dedi ki: **مَشَافِرُ الْحَبَشِ** ancak, develerin **مشَافِر**ine benzetme olarak denildi. Ve vadinin **شَفيرُ**i: kenarının sınırıdır; aynı şekilde cehennemin **شَفيرُ**i; Allah Teâlâ’dan ona karşı sığınırız.

el-Leys dedi ki: **امْرأَةٌ شفِيرَةٌ** ve **شِفَرةٌ**; o, **نَقِبضَةُ الْعَقِيرَة**dir.

Hadiste: ( falan, seferde kavmin **شَفْرَةَ**si idi ); manası: onların hizmetçisi idi; işlerini onlara yeterdi; et kesmek ve başkasında kullanılan, hizmete koşulan **الشَّفْرَة**ye benzetildi.

el-Leys dedi ki: **الشَّفْرَةُ**: geniş bıçaktır; çoğulu **شَفْرٌ** ve **شِفَار**. Ve kılıçların **شَفَرَاتُ**ı: keskinliğinin kenarlarıdır.

el-Kumeyt, kılıçları vasfederek dedi ki:
يَرَى الرَّاءُون بالشَّفَرَاتِ منها
وُقودَ أبِي حُبَاحِبَ والظُّبِينَا

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: denir: evde **شَفْرٌ** yok; şînin fethasıyla.

Şemir dedi ki: şînin dammasıyla **شُفْرٌ** caiz değildir.

el-Lihyânî dedi ki: **شُفْرٌ** bir lugattır.

Zü’r-Rumme, nefiy harfi olmaksızın, onda dedi ki:
تَمُرُّ لَنَا الأَيَّامُ ما لَمَحَتْ لَنا
بَصِيرَةُ عَيْنٍ مِنْ سِوَانا إلى شَفْرٍ

Yani: bizden bir göz, bizden başkasından bir insana bakmadı.

el-Leys dedi ki: **الشُّفَارِيّ**: jerboalardan bir türdür; onlara **ضأن اليرابيع** denir; onların en semizi ve en faziletlisidir; kulaklarında uzunluk olur. Ve **اليَرْبُوعِ الشُّفَارِيّ**nin, bacağının ortasında bir tırnağı vardır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شَفَر**; eğer bir insana eziyet ettiyse. Ve **شَفَر**; eğer eksilttiyse. Ve **الشَّافِر**: malını helâk eden. Ve **الزَّافِرُ**: yiğit. Ve adamın malı **شَفَّرَ** etti; eğer azaldıysa. Ve **عَيْشٌ مُشَفِّرُ**: dardır.

Şair, açgözlülük ve isteme ile kadınları anarak dedi ki:
مُولَعَاتٌ بِهاتِ هَاتِ فإنْ شَفّ
رمالٌ سأَلْن منك الْخِلاعَا

Diğeri dedi ki:
قَدْ شَفَّرَتْ نَفَقاتُ الْقَومِ بَعْدَكُمُ
فأَصْبَحُوا لَيْسَ فيهم غَيْرُ مَلْهُوفِ

Ebû Ubeyd: **أُذُنٌ شُفَارِيَّةٌ** ve **شُرَافِيَّةٌ**; yani iri. Ebû Zeyd dedi ki: o, uzundur.

el-Ferrâ, ed-Dübeyriyye’den: evde ne bir göz var ne **شَفْرَةٌ** ne de **شَفْرٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والفاء وما يثلثهما)
(شفق) الشين والفاء والقاف أصلٌ واحد، يدلُّ على رِقَّةٍ في الشيء، ثم يشتقُّ منه. فمن ذلك قولهم: أشفقت من الأمر، إذا رَقَقْت وحاذَرت. وربَّما قالوا: شَفِقت: وقال أكثر أهل اللغة: لا يقال إلا أشفقت وأنا مُشْفِق. فأمَّا قول القائل:
* كما شَفِقَتْ على الزّادِ العِيالُ([1]) *
فمعناه بَخِلَت به.
ومن الباب الشَّفَق من الثياب، قال الخليل: الشَّفَق: الرديء من الأشياء. ومنه الشَّفَق: النُّدأة([2]): التي تُرَى في السَّماء عند غُيُوبِ الشَّمس، وهي الحمرة. وسمِّيت بذلك للونها ورقّتها.
وحدَّثنا عليُّ بن إبراهيمَ القَطَّان، عن المَعْداني، عن أبيه، عن أبي مُعاذ، عن اللَّيث عن الخليل قال: الشَّفَق: الحمرة التي بين غروب الشمس إلى وقت صلاةِ العشاء الآخرة.
وروى ابن نَجيح، عن مجاهدٍ قال: هو النَّهار في قوله جلَّ ثناؤه: ﴿فَلاَ أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ﴾  [الانشقاق 16]. وروى العَوّامُ بن حوشبٍ، عن مجاهد قال: هي الحمرة.
وفي تفسير مقاتل، قال: الشَّفَق: الحمرة. قال الزّجاج: الشَّفَق هي الحمرة التي تُرَى في المغرِبِ بعد سُقوطِ الشمس.
وأخبرنا عليُّ بن إبراهيم، عن محمَّد بن فَرَج قال: حَدَّنا سَلَمة، عن الفَرَّاء قال: الشَّفَق الحمرة.
قال: وحدثني ابن [أبي([3])] يحيى، عن حُسَين([4]) بن عبد الله بن ضُمَيرة عن أبيه عن جدهِ يرفعه، قال: الشَّفَق الحمْرة.
قال الفرّاء: وقد سمعت بعضَ العرب يقول: عليه ثوب مصبوغ كأنَّه الشفق، وكان أَحْمَر. قال: هذا شاهدٌ لمن قال إنَّه الحمرة.
(شفن) الشين والفاء والنون أصلٌ يدلُّ على مداومة النّظَر، والأصل فيه قولهم للغَيُور الذي لا يَفْتُرُ عن النَّظَرِ([5]): شَفُون. ومن الناس من يقول شَفَنَ يَشْفِنُ، إذا نظر بمُؤْخر عينه، وشَفِن أيضاً يشفَن شَفْناً، وهو شَفُونٌ وشافن. وأنشد الخليل:
* حِذَار مرتقبٍ شَفُونِ([6]) *
قال الأمويّ: الشَّفِن: الكيِّس العاقل. وكلُّ ذلك يقرُب بعضُهُ من بعض.
(شفي) الشين والفاء والحرف المعتل يدل على الإشراف على الشيء؛ يقال أشفى على الشيء إذا أشرفَ عليه. وسمِّي الشِّفاء شفاءً لغلَبته للمرض وإشفائه عليه. ويقال استشفَى فلانٌ، إذا طَلَبَ الشِّفاء. وشَفَى كلِّ شيء: حَرْفه. وهذا ممكنٌ أن يكون من هذا الباب، وممكنٌ أن يكون من الإبدال، وتكون الفاءُ مبدلةً من ياء.
ويقال أعطيتك الشّيءَ تستشفي به، ثم يقال أَشْفَيتُكَ الشيءَ، وهو الصحيح. ويقال أَشْفَى المريضُ على الموت، وما بَقيَ منه إلا شَفىً أي قليل. فأمَّا قول العجاج:
* أوْفَيْتُهُ قَبْلَ شَفىً أو بِشَفَى([7]) *
قالوا: يريد إذا أشفت الشّمس على الغروب.
وأما الشَّفَة فقد قيل فيها إن الناقص منها واوٌ، يقال ثلاث شَفَوات. ويقال رجلٌ أشْفَى، إذا كان لا ينضمّ شفتاه، كالأرْوَق. وقال قوم: الشَّفَة حذفت منها الهاء، وتصغيرها شُفَيْهة. والمشافهة بالكلام: مواجهةٌ من فيك إلى فيه. ورجل شُفاهِيٌّ: عظيم الشفتين. والقولان محتملان، إلاَّ أنَّ الأول أجود لمقاربة القياس الذي ذكرناه، لأنَّ الشفتين تُشفِيان على الفم.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: شَفَهني فلانٌ عن كذا، أي شَغَلني.
(شفر) الشين والفاء والراء أصلٌ واحد يدلُّ على حدِّ الشيء وحَرْفِهِ. من ذلك شَفْرَة السَّيف: حَدُّه. وشَفير البئر وشَفيرُ النَّهر: الحدّ. والشُّفْر: مَنْبِت الهُدْب من العين، والجمع أشفار. وشُفْر الفَرْج: حروفُ أشَاعرِهِ. ومِشْفَر البعير كالجَحْفَلة([8]) من الفَرَس. والشَّفْرَة معروفة([9]). هذا كلُّه قياس واحد. وأمّا قولُهم: ما بالدار* شُفْر([10])، وقولُ من قال: معناه ليس بها أحدٌ فليس الأمر كذلك، إنما يراد بالشُّفْر شُفر العين، والمعنى ما بها ذو شُفْر، كما يقال ما بها عينٌ تطرف، يراد ما بها ذُو عين. والذي حُكِيَ عن أبي زيد أنَّ شَفْرَة القوم أصغَرهم، مثل الخادم، فهذا تشبيهٌ، شُبِّهَ بالشَّفْرَة التي تُسْتَعمَل.
(شفع) الشين والفاء والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مقارنة الشيئين. من ذلك الشَّفْع خلاف الوَتْر. تقول: كان فرداَ فشفَعْتُه. قال الله جل ثناؤه:وَالشَّفْعِ وَالوَتْرِ [الفجر 3]، قال أهل التفسير: الوَتْر الله تعالى، والشَّفْع الخلق. والشُّفْعَة في الدار من هذا. قال ابن دريد([11]): سُمِّيَتْ شُفْعةً لأنَّه يَشفَع بها مالَه. والشاة الشَّافع: التي معها ولدُها. وشَفَعَ فلانٌ لفلانٍ إذا جاء ثانِيه ملتمساً مطلبه ومُعِيناً له.
ومن الباب ناقَةٌ شَفُوع، وهي التي تجمع بين مِحْلَبَيْن([12]) في حَلْبَةٍ واحدة.  وحُكِيَ: إنَّ فلاناً يشفع [لي([13])] بالعداوة، أي يعين عليَّ.  وهذا قياس الباب، كأنَّه يصيِّر مَنْ  يعاديه [شَفْعاً]. ومما شذَّ عن هذا الباب ولا نعلم كيف صحّتُه: امرأةٌ مشفوعة، وهي التي أصابتها شُفْعَة، وهي العَين. وهذا قد قيل، ولعلّهُ أنَّ يكون بالسِّين غير معجمة. والله أعلم.
وبنو شافع، من بني المطّلِب بن عبد مناف، منهم محمد بن إدريس الشّافعيّ والله أعلم.
---------------------ـ
([1]) أنشده أيضاً في المجمل. وصدره في اللسان: *فإني ذو محافظة لقومي*.
([2]) الندأة، بضم النون وفتحها: الحمرة تكون في الغيم. وقد بيض لهذه الكلمة في اللسان (12: 47).
([3]) التكملة من المجمل، وهو محمد بن أبي يحيى، وابناه إبراهيم، وعبد الله.
([4]) كذا ورد مضبوطاً في المجمل. وفي الأصل: "حسن".
([5]) في الأصل: "الذي يغير عن النظر"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) قطعة من بيت للقطامي  في ديوانه واللسان (شفن)، وهو بتمامه:
يسارقن الكلام إليّ لما *** حسسن حذار مرتقب شفون
([7]) ديوان العجاج 83 واللسان (شفي).
([8]) في الأصل: "الجحفلة"، صوابه في المجمل.
([9]) الشفرة، بالفتح: السكين العريضة.
([10]) مقتضى تفسيره هنا أن يُضبط بالضم. وقد رواها ابن سيده بالضم والفتح، وقال الأزهري بفتح الشين. قال شمر: ولا يجوز شفر بضمها.
([11]) الجمهرة: (3: 60).
([12]) في الأصل: "مجلسين"، صوابه من المجمل واللسان.
([13]) التكملة من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, fâ ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)

(**شفق**) **الشين** ve **الفاء** ve **القاف** tek bir asıldır; şeyde bir inceliğe delâlet eder, sonra ondan türetilir. Bundan: “**أشفقت** من الأمر” demeleri; inceldin ve sakındın (ihtiyat ettin) ise. Ve belki “**شَفِقت**” dediler. Ve dil ehlinin çoğu dedi ki: “Ben **مُشْفِق** iken ancak **أشفقت** denir.” Amma söyleyenin sözü:
* كما **شَفِقَتْ** على الزّادِ العِيالُ([1]) *
Bunun mânâsı: onunla cimrilik etti.

Ve bâbdan: elbiselerden **الشَّفَق**. Halîl dedi: **الشَّفَق**: şeylerin kötüsü (adi olanı). Ve ondan **الشَّفَق**: **النُّدأة**([2]); güneşin batışı sırasında gökte görülen şeydir; o da kızıllıktır. Rengi ve inceliği sebebiyle bununla adlandırıldı.

Bize Ali b. İbrâhîm el-Kattân haber verdi; el-Ma‘dânî’den, babasından, Ebû Mu‘âz’dan, el-Leys’ten, Halîl’den dedi ki: **الشَّفَق**: güneşin batışı ile yatsı namazı vaktine kadar arasındaki kızıllıktır.

İbn Necîh, Mücâhid’den rivayet etti, dedi ki: O, O’nun yüce övgüsü olan sözünde gündüzdür: ﴿فَلاَ أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ﴾ [الانشقاق 16]. El-Avvâm b. Havşeb, Mücâhid’den rivayet etti, dedi ki: O, kızıllıktır.

Mukâtil’in tefsirinde: dedi ki: **الشَّفَق**: kızıllıktır. Ez-Zeccâc dedi: **الشَّفَق** batıda güneşin düşmesinden sonra görülen kızıllıktır.

Ali b. İbrâhîm bize haber verdi; Muhammed b. Ferac dedi ki: Bize Seleme haber verdi; el-Ferrâ’dan dedi ki: **الشَّفَق** kızıllıktır.

Dedi ki: Bana İbn [Ebî([3])] Yahyâ haber verdi; Husayn([4]) b. Abdillâh b. Dumayra’dan, babasından, dedesinden, onu yükselterek (merfû‘) dedi ki: **الشَّفَق** kızıllıktır.

El-Ferrâ dedi: Araplardan bazısını işittim, derdi ki: “Üzerinde boyalı bir elbise var; sanki o **الشفق**,” ve kırmızı idi. Dedi ki: Bu, onun kızıllık olduğunu söyleyen için bir şâhittir.

(**شفن**) **الشين** ve **الفاء** ve **النون**; bakışı sürdürmeye delâlet eden bir asıldır; asıl, bakıştan gevşemeyen kıskanç için onların sözüdür: **شَفُون**. İnsanlardan kimi der: **شَفَنَ يَشْفِنُ**, gözünün arkasından baktı ise; ve **شَفِن** de, **يشفَن شَفْناً**; ve o **شَفُونٌ** ve **شافن**dir. Halîl inşâd etti:
* حِذَار مرتقبٍ **شَفُونِ**([6]) *
El-Umevî dedi: **الشَّفِن**: zeki akıllıdır. Bunların hepsi, bazısı bazısına yakındır.

(**شفي**) **الشين** ve **الفاء** ve illetli harf; şeye üstten bakmaya delâlet eder; “**أشفى** على الشيء” denir, ona üstten baktı ise. Ve **الشِّفاء** şifâ diye adlandırıldı; hastalığa galebe çalması ve ona üstten gelmesi sebebiyle. Ve “**استشفَى** فلانٌ” denir; şifâyı talep etti ise. Ve her şeyin **شَفَى**’sı: onun kenarıdır. Bu, bu bâbdan olması mümkündür; ve ibdâlden olması da mümkündür; böylece **الفاء** bir **ياء**’dan bedel kılınmış olur.

Ve “Sana onunla şifâ arayasın diye şeyi verdim” denir; sonra “Sana şeyi **أَشْفَيتُ**” denir; ve bu doğrusudur. Ve “Hasta ölüme **أَشْفَى**” denir; ve ondan geriye **شَفىً** yani azdan başka kalmadı. Amma el-‘Accâc’ın sözü:
* أوْفَيْتُهُ قَبْلَ **شَفىً** أو بِ**شَفَى**([7]) *
Dediler ki: Güneş batmaya yaklaştığında (üstten geldiğinde) demek ister.

Amma **الشَّفَة** hakkında: onda eksik olanın **واو** olduğu söylenmiştir; “üç **شَفَوات**” denir. Ve “Adam **أشْفَى**” denir; dudakları birleşmiyor ise, **الأرْوَق** gibi. Bir kavim dedi: **الشَّفَة**’den **الهاء** hazfedilmiştir; onun küçültmesi **شُفَيْهة**’dir. Sözle **المشافهة**: ağzından onun ağzına karşı karşıya gelmektir. Ve “**شُفاهِيٌّ** adam”: iki dudağı büyük olandır. İki söz de muhtemeldir; ancak birincisi, zikrettiğimiz kıyasa yakınlığı sebebiyle daha iyidir; çünkü iki dudak ağzın üzerine **تُشفِيان** (üstten gelir).

Ve bâbdan şâz olanlardan: “Falan beni şundan **شَفَهني**” demeleri; yani beni meşgul etti.

(**شفر**) **الشين** ve **الفاء** ve **الراء** tek bir asıldır; şeyin keskinliğine ve kenarına delâlet eder. Bundan: kılıcın **شَفْرَة**’si: onun keskin tarafıdır. Ve kuyunun **شَفير**’i ve nehrin **شَفيرُ**’i: kenardır. Ve **الشُّفْر**: gözden kirpiğin bittiği yerdir; çoğulu **أشفار**. Ve fercin **شُفْر**’ü: kıllarının kenarlarıdır. Devenin **مِشْفَر**’i, attan **الجَحْفَلة**([8]) gibidir. Ve **الشَّفْرَة** bilinir([9]). Bunun hepsi tek bir kıyastır. Amma onların sözü: “Evde **شُفْر**([10]) yok,” ve “mânâsı: onda kimse yoktur” diyenin sözü; iş öyle değildir. Ancak **الشُّفْر** ile gözün **شُفر**’ü kastedilir; mânâ: onda **ذو شُفْر** yoktur; “onda göz kırpan bir göz yoktur” denildiği gibi; onda **ذُو عين** yoktur kastedilir. Ebû Zeyd’den nakledilen: “Kavmin **شَفْرَة**’si onların en küçüğüdür; hizmetçi gibi” sözü ise, bir benzetmedir; kullanılan **الشَّفْرَة**’ye benzetilmiştir.

(**شفع**) **الشين** ve **الفاء** ve **العين**; iki şeyin birbirine eşlik etmesine delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan **الشَّفْع**, **الوَتْر**’in zıddıdır. Dersin ki: tek idi, ben onu **شفَعْتُه** (çift yaptım). Allah, yüce övgüsü olan, dedi: ﴿وَالشَّفْعِ وَالوَتْرِ﴾ [الفجر 3]; tefsir ehli dedi ki: **الوَتْر** Allah Teâlâ’dır, **الشَّفْع** ise mahlûkattır. Evdeki **الشُّفْعَة** de bundandır. İbn Düreyd([11]) dedi: Ona **شُفْعة** denildi; çünkü onunla malını **يَشفَع** (çiftler). **الشاة الشَّافع**: yanında yavrusu olan koyundur. Ve “Falan, falan için **شَفَعَ**” (şefaat etti) denir; onun isteğini talep eden ikinci olarak geldi ve ona yardımcı oldu ise.

Ve bâbdan: **ناقَةٌ شَفُوع**; o, bir sağımda iki **مِحْلَبَيْن**([12])i bir araya getirendir. Ve nakledildi: “Falan, düşmanlıkla [bana([13])] **يشفع** ediyor,” yani bana karşı yardım ediyor. Bu, bâbın kıyasıdır; sanki ona düşmanlık edeni **شَفْعاً** kılıyor. Ve bu bâbdan şâz olanlardan, sıhhatini nasıl olduğunu bilmeyiz: **امرأةٌ مشفوعة**; o, ona **شُفْعَة** isabet eden kadındır; o da gözdür (nazar). Bu söylenmiştir; belki de **السِّين** ile, noktasız olanla olur. Allah daha iyi bilir.

Ve Benû Şâfi‘, Abd Menâf’ın oğlu el-Muttalib oğullarındandır; onlardan Muhammed b. İdrîs eş-Şâfi‘î’dir; Allah daha iyi bilir.
---------------------ـ
([1]) Bunu ayrıca el-Mücmel’de de inşâd etti. صدره Lisân’da: *فإني ذو محافظة لقومي*.
([2]) **الندأة**, **النون**’un dammesi ve fethasıyla: bulutta bulunan kızıllık. Bu kelime için Lisân’da (12: 47) boş bırakılmıştır.
([3]) Tekmile el-Mücmel’dendir; o, Muhammed b. Ebî Yahyâ’dır; iki oğlu İbrâhîm ve Abdullâh.
([4]) Böylece el-Mücmel’de ضبطlı olarak gelmiştir. Asılda: “حسن”.
([5]) Asılda: “الذي يغير عن النظر”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([6]) Kutâmî’nin divanında ve Lisân’da (**شفن**) bir beyitten bir parçadır; tamamı:
يسارقن الكلام إليّ لما *** حسسن حذار مرتقب شفون
([7]) el-‘Accâc divanı 83 ve Lisân (**شفي**).
([8]) Asılda: “الجحفلة”; doğrusu el-Mücmel’dendir.
([9]) **الشفرة**, fetha ile: geniş bıçak.
([10]) Buradaki tefsirine göre damme ile ضبطlanması gerekir. İbn Sîde onu damme ve fetha ile rivayet etti; Ezherî **الشين**’in fethasıyla dedi. Şemir dedi: Onu damme ile **شفر** câiz değildir.
([11]) el-Cemhere: (3: 60).
([12]) Asılda: “مجلسين”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([13]) Tekmile el-Mücmel’dendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ف ر
قعدوا على شفير النهر والبئر والقبر‏.‏
وقرحت أشفار عينيه من البكاء وهي منابت الهدب الواحد شفر بالضم وقد يفتح‏.‏
وسيف كليل الشفرة‏.‏
وسيوف كليلة الشفار‏.‏
وشحذ الجزار شفرته وشفاره‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ ‏"‏ مـا بالـدار شفـر ‏"‏‏.‏
ومـا رأيـت منهـم شفرا أي أحداً وهو من شفر العين أي ذا شفر وسائلـة عـن توبـة بـن مضرس وهان عليها ما أصاب به الدهر رأت إخوتي بعد التوافي تفرّقوا فلم يبـق إلا واحـداً مهـم شفـر و ‏"‏ ما تركت السنة شفرا ولا ظفراً ‏"‏ أي شيئاً وقد فتحوا شفراً وقالوا طفرا بالفتح على الإتباع‏.‏

##### Türkçe

ش ف ر
Nehir, kuyu ve kabir kenarı üzerine oturdular.
Ağlamaktan onun iki gözünün **أشفار**’ı yara oldu; o, tek **هدب**’in bitim yerleridir; **شفر** damme ile (okunur), bazen fetha ile de (okunur).
Ve **شفرة**’si körelmiş kılıç.
Ve **شفار**’ı körelmiş kılıçlar.
Kasap onun **شفرة**’sini ve **شفار**’ını biledi.
Ve mecazdandır: “Evde **شفر** yok.”
Ve onlardan **شفرا** görmedim; yani hiç kimse; ve o, gözün **شفر**’ındandır; yani **شفر** sahibi; ve (bu) Tevbe b. Mudarris’ten bir vesiledir:
Ve ona, dehrin onunla isabet ettirdiği şey hafif geldi;
Kardeşlerimi, buluşmadan sonra ayrılmış gördü;
Artık, **شفر**’ı olmayan bir tek kederli (kimse)den başkası kalmadı.
Ve “Sene ne **شفرا** ne de **ظفراً** bırakmadı”; yani hiçbir şey; ve **شفراً**’ı fetha ile okudular ve “**طفرا**”yı fetha ile, tâbi kılma üzere söylediler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشُّفْرُ، بالضم: شُفْرُ العين، وهو ما نبت عليه الشعر وأَصلُ مَنْبِتِ الشعر في الجَفْنِ وليس الشُّفْرُ من الشَّعَرِ في شيء، وهو مذكر؛ صرح بذلك اللحياني، والجمع أَشْفارٌ؛ سيبويه: لا يُكسَّرُ على غير ذلك، والشَّفْرُ: لغة فيه؛ عن كراع. شمر: أَشْفارُ العين مَغْرِزُ الشَّعَرِ. والشَّعَرُ: الهُدْبُ. قال أَبو منصور: شُفْرُ العين منابت الأَهداب من الجفون. الجوهري: الأَشْفارُ حروف الأَجفان التي ينبت عليها الشعر، وهو الهدب. وفي حديث سعد بن الربيع: لا عُذْرَ لَكُمْ إِن وُصِلَ إِلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وفيكم شُفْرٌ يَطْرِفُ. وفي حديث الشَّعْبيّ: كانوا لا يُؤَقِّتون في الشُّفْرِ شيئاً أَي لا يوجبون فيه شيئاً مقَدَّراً. قال ابن الأَثير: وهذا بخلاف الاجماع لأَن الدية واجبة في الأَجفان، فإِن أَراد بالشُّفْرِ ههنا الشَّعَرَ ففيه خلاف أَو يكون الأَوَّل مذهباً للشعبي.
وشُفْرُ كل شيء: ناحيته. وشُفْرُ الرحم وشافِرُها: حروفها. وشُفْرَا المرأَةِ وشافِراها: حَرْفا رَحِمِها. والشَّفِرَةُ والشَّفِيرَةُ من النساء: التي تجد شهوتها في شُفْرِها فيجيءَ ماؤها سريعاً، وقيل: هي التي تقنع من النكاح بأَيسره، وهي نَقيضُ القَعِيرَةِ. والشُّفْرُ: حرفُ هَنِ المرأَة وحَدُّ المِشْفَرِ. ويقال لناحيتي فرج المرأَة: الإِسْكَتانِ؛ ولطرفيهما: الشُّفْرانِ، الليث: الشَّافِرَانِ من هَنِ المرأَة أَيضاً، ولا يقال المِشْفَرُ إِلاَّ للبعير. قال أَبو عبيد: إِنما قيل مَشافِرُ الحبش تشبيهاً بِمَشافِرِ الإِبل. ابن سيده: وما بالدار شُفْرٌ وشَفْرٌ أَي أَحد؛ وقال الأَزهري: بفتح الشين. قال شمر: ولا يجوز شُفْر، بضمها؛ وقال ذو الرمة فيه بلا حرف النفي:
تَمُرُّ بنا الأَيامُ ما لَمَحَتْ بِنا
بَصِيرَةُ عَيْنٍ، مِنْ سِوانا، على شَفْرِ
أَي ما نظرت عين منا إِلى إِنسان سوانا؛ وأَنشد شمر:
رَأَتْ إِخْوَتي بعدَ الجميعِ تَفَرَّقُوا،
فلم يبقَ إِلاَّ واحِداً مِنْهُمُ شَفْرُ
والمِشْفَرُ والمَشْفَرُ للبعير: كالشفة للإِنسان، وقد يقال للإِنسان مشافر على الاستعارة. وقال اللحياني: إِنه لعظيم المشافر، يقال ذلك في الناس والإِبل، قال: وهو من الواحد الذي فرّق فجعل كل واحد منه مِشْفَراً ثم جمع؛ قال الفرزدق:
فلو كنتَ ضَبِّيّاً عَرَفْتَ قَرابَتي،
ولَكِنَّ زِنْجِيّاً عَظِيمَ المَشافِرِ
الجوهري: والمِشْفَرُ من البعير كالجَحْفَلةِ من الفرس، ومَشافِرُ الفرس مستعارة منه. وفي المثل: أَراك بَشَرٌ ما أَحارَ مِشْفَرٌ أَي أَغناك الظاهر عن سؤال الباطن، وأَصله في البعير. والشَّفِير: حَدُّ مِشْفَر البعير. وفي الحديث: أَن أَعرابيّاً قال: يا رسول
الله، إِن النُّقْبَةَ قد تكون بِمِشْفَرِ البعير في الإِبل العظيمة فَتَجْرَبُ كُلُّها، قال: فما أَجْرَبَ الأَوَّلَ؟ المِشْفَر للبعير: كالشفة للإِنسان والجَحْفَلَةِ للفرس، والميم زائدة.
وشَفِيرُ الوادي: حَدُّ حَرْفِه، وكذلك شَفِيرُ جهنم، نعوذ بالله منها. وفي حديث ابن عمر: حتى وقفوا على شفير جهنم أَي جانبها وحرفها؛ وشفير كل شيء حرفه، وحرفُ كل شيء شُفْره وشَفِيره كالوادي ونحوه. وشَفير الوادي وشُفْرُه: ناحيته من أَعلاه؛ فأَما ما أَنشده ابن الأَعرابي من قوله: بِزَرْقاوَيْنِ لم تُحْرَفْ، ولَمَّا
يُصِبْها غائِرٌ بِشَفِيرِ مأْقِ
قال ابن سيده: قد يكون الشَّفِير ههنا ناحية المَأْقِ من أَعلاه، وقد يكون الشَّفِير لغةً في شُفْرِ العين. ابن الأَعرابي: شَفَرَ إِذا آذى إِنساناً، وشَفَرَ إِذا نَقَّصَ. والشَّافِرُ: المُهْلِكُ ماله، والزَّافِرُ: الشجاع. وشَفَّرَ المالُ: قَلَّ وذهب؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد لشاعر يذكر نسوة:
مُولَعاتٌ بِهاتِ هاتِ، فإِنْ شَـ
ـفَّرَ مالٌ، أَرَدْنَ مِنْكَ انْخِلاعَا
والتَّشْفِير: قلة النفقة. وعَيْشٌ مُشَفِّرٌ: قليلٌ ضَيِّقٌ؛ وقال الشاعر:
قد شَفَّرَتْ نَفَقاتُ القَوْمِ بَعْدَكُمُ،
فأَصْبَحُوا لَيسَ فِيهمْ غَيْرُ مَلْهُوفِ
والشَّفْرَةُ من الحديد: ما عُرِّضَ وحُدِّدَ، والجمع شِفارٌ. وفي المثل: أَصْغَرُ القَوْمِ شَفْرَتُهُمْ أَي خادمهم. وفي الحديث: إِن أَنساً كان شَفْرَةَ القوم في السَّفْرِ؛ معناه أَنه كان خادمهم الذي يكفيهم مَهْنَتَهُمْ، شُبِّهَ بالشَّفْرَةِ التي تمتهن في قطع اللحم وغيره. والشَّفْرَةُ، بالفتح: السِّكِّينُ العريضة العظيمة، وجمعها شَفْرٌ وشِفارٌ. وفي الحديث: إِن لَقِيتَها نعجةً تَحْمِلُ شَفْرَةً وزِناداً فلا تهِجْها؛ الشَّفْرَةُ: السكين العريضة. وشَفَراتُ السيوف: حروفُ حَدّها؛ قال الكميت يصف السيوف:
يَرَى الرَّاؤُونَ بالشَّفَراتِ مِنْها
وُقُودَ أَبي حُباحِب والظُّبِينا
وشَفْرَةُ السيف: حدُّه. وشَفْرَةُ الإِسْكافِ: إِزْمِيلُه الذي يَقْطَعُ به. أَبو حنيفة: شَفْرتا النَّصْلِ جانباه.
وأُذُنٌ شُفارِيَّة وشُرافِيَّة: ضخمة، وقيل: طويلة عريضة لَيِّنَةُ الفَرْعِ. والشُّفارِيُّ: ضَرْبٌ من اليَرابِيعِ، ويقال لها ضأْنُ اليَرابِيعِ، وهي أَسمنها وأَفضلها، يكون في آذانها طُولٌ، ولليَرْبُوعِ الشُّفارِيّ ظُفُرٌ في وسط ساقه. ويَرْبُوع شُفارِيّ: على أُذنه شَعَرٌ. ويَرْبُوعٌ شُفارِيٌّ: ضَخْمُ الأُذنين، وقيل: هو الطويل الأُذنين العاري البَراثِنِ ولا يُلْحَقُ سَرِيعاً، وقيل: هو الطويل القوائم الرِّخْوُ اللحمِ الكثير الدَّسَمِ؛ قال:
وإِنِّي لأَصْطادُ اليرابيع كُلَّها:
شُفارِيَّها والتَّدْمُرِيَّ المُقَصِّعَا
التَّدْمُرِيُّ: المكسو البراثن الذي لا يكاد يُلْحَقُ. والمِشْفَرُ: أَرض من بلاد عَدِيٍّ وتَيْمٍ؛ قال لراعي:
فَلَمَّا هَبَطْنَ المِشْفَرَ العَوْدَ عَرَّسَتْ،
بِحَيْثُ الْتَقَتْ أَجْراعُهُ ومَشارِفُهْ
ويروى: مِشْفَر العَوْدِ، وهو أَيضاً اسم أَرض. وفي حديث كُرْزٍ الفِهْرِيّ: لما أَغار على سَرْح المدينة كان يَرْعَى بِشُفَرٍ؛ هو بضم الشين وفتح الفاء، جبل بالمدينة يهبط إِلى العَقِيقِ.
والشَّنْفَرى: اسم شاعر من الأَزْدِ وهو فَنْعَلَى؛ وفي المثل: أَعْدَى من الشَّنْفَرَى، وكان من العَدَّائِين.

##### Türkçe

**الشُّفْرُ**, ötre ile: **شُفْرُ العين**; o, üzerinde kılın bittiği şeydir ve kirpikte kılın bittiği yerin aslıdır; **الشُّفْرُ** kıldan hiçbir şey değildir; ve o müzekkerdir; bunu اللحياني açıkça belirtmiştir; çoğulu **أَشْفارٌ**’dır; سيبويه: bunun dışında bir şeye kırılmaz; ve **الشَّفْرُ**: onda bir lugattır; كراع’dan. شمر: **أَشْفارُ العين** kılın saplandığı yerdir. Ve **الشَّعَرُ**: **الهُدْبُ**’dur. أَبو منصور dedi: **شُفْرُ العين** göz kapaklarından kirpiklerin bitiş yerleridir. الجوهري: **الأَشْفارُ** göz kapaklarının, üzerinde kıl biten kenarlarıdır; ve o **الهدب**’dur. سعد بن الربيع hadîsinde: “Size özür yoktur; رسول الله’e, صلى الله عليه وسلم, ulaşılıyorsa ve içinizde **شُفْرٌ** göz kırpıyorsa.” الشَّعْبيّ hadîsinde: “Onlar **الشُّفْرِ** hakkında bir şeyi vakitlendirmezlerdi”; yani onda takdir edilmiş bir şeyi gerekli kılmazlardı. ابن الأَثير dedi: Bu, icmâa aykırıdır; çünkü diyet göz kapaklarında vaciptir; eğer burada **الشُّفْرِ** ile kılı kastettiyse onda ihtilaf vardır; yahut birincisi الشَّعْبي’nin mezhebi olur.

**وشُفْرُ** her şeyin: onun yanı. **وشُفْرُ الرحم** ve **شافِرُها**: onun kenarları. **وشُفْرَا المرأَةِ** ve **شافِراها**: rahminin iki kenarı. Ve kadınlardan **الشَّفِرَةُ** ve **الشَّفِيرَةُ**: şehvetini **شُفْرِها**’sında bulan, böylece suyu çabuk gelen; ve denildi ki: o, cinsel ilişkiden en kolayına kanaat eden kimsedir; ve o, **القَعِيرَةِ**’nin zıddıdır. Ve **الشُّفْرُ**: kadının **هَنِ**’inin kenarı ve **المِشْفَرِ**’in sınırı. Ve kadının ferci’nin iki yanına **الإِسْكَتانِ** denir; ikisinin iki ucuna: **الشُّفْرانِ**. الليث: **الشَّافِرَانِ** kadının **هَنِ**’inden de (olan)dır; ve **المِشْفَرُ** ancak deve için söylenir. أَبو عبيد dedi: Habeşlilerin **مَشافِرُ**’u ancak develerin **مَشافِرِ**’ine benzetme olarak söylenmiştir. ابن سيده: “Evde **شُفْرٌ** ve **شَفْرٌ** yoktur”; yani hiç kimse; ve الأَزهري dedi: şin’in fethi ile. شمر dedi: ötre ile **شُفْر** caiz olmaz. ذو الرمة, onda nefy harfi olmaksızın (şöyle dedi):
تَمُرُّ بنا الأَيامُ ما لَمَحَتْ بِنا
بَصِيرَةُ عَيْنٍ، مِنْ سِوانا، على شَفْرِ
Yani: bizden bir göz, bizden başkasına bir insana bakmadı. Ve شمر inşad etti:
رَأَتْ إِخْوَتي بعدَ الجميعِ تَفَرَّقُوا،
فلم يبقَ إِلاَّ واحِداً مِنْهُمُ شَفْرُ
Ve **المِشْفَرُ** ve **المَشْفَرُ** deve için: insan için dudak gibi; ve istiâre yoluyla insana da **مشافر** denebilir. اللحياني dedi: “Şüphesiz o, büyük **المشافر** sahibidir”; bu, insanlarda ve develerde söylenir. Dedi: o, tekilden olup ayrıştırıldı; böylece her birinden bir **مِشْفَر** kılındı, sonra cem edildi. الفرزدق dedi:
فلو كنتَ ضَبِّيّاً عَرَفْتَ قَرابَتي،
ولَكِنَّ زِنْجِيّاً عَظِيمَ المَشافِرِ
الجوهري: ve **المِشْفَرُ** deveden, atın **الجَحْفَلةِ**’si gibidir; atın **مَشافِرُ**’u ondan istiâre edilmiştir. Meselde: “Seni bir بشر görüyorum; bir **مِشْفَر** dönmedi”; yani zahir seni batını sormaktan müstağni kıldı; aslı deve hakkındadır. Ve **الشَّفِير**: devenin **مِشْفَر**’inin kenarı. Hadîste: bir bedevî dedi ki: “Ya رسول الله, **النُّقْبَةَ** bazen büyük develerde devenin **بِمِشْفَرِ**’i ile olur da hepsi uyuz olur.” Dedi: “Öyleyse birincisini ne uyuz etti?” **المِشْفَر** deve için: insan için dudak ve at için **الجَحْفَلَةِ** gibidir; ve mim zâiddir.

**وشَفِيرُ الوادي**: onun kenarının sınırı; ve كذلك **شَفِيرُ جهنم**; Allah’a ondan sığınırız. ابن عمر hadîsinde: “Ta ki **شفير جهنم** üzerinde durdular”; yani onun yanı ve kenarı. Ve her şeyin **شفير**’i onun kenarıdır; ve her şeyin kenarı, vadi ve benzeri gibi, onun **شُفْرُه**’u ve **شَفِيرُه**’udur. Ve **شَفير الوادي** ve **شُفْرُه**: onun üst tarafından yanı; أما ابن الأَعرابي’nin şu sözünden inşad ettiği şeye gelince:
بِزَرْقاوَيْنِ لم تُحْرَفْ، ولَمَّا
يُصِبْها غائِرٌ بِشَفِيرِ مأْقِ
ابن سيده dedi: burada **الشَّفِير** **المَأْقِ**’in üst tarafından yanı olabilir; ve **الشَّفِير** **شُفْرِ العين**’de bir lugat da olabilir. ابن الأَعرابي: **شَفَرَ**; bir insana eziyet ettiğinde; ve **شَفَرَ**; eksilttiğinde. Ve **الشَّافِرُ**: malını helâk eden; ve **الزَّافِرُ**: yiğit. Ve **شَفَّرَ المالُ**: azaldı ve gitti; ابن الأَعرابي’den. Ve bir şair için inşad etti; kadınları zikrediyor:
مُولَعاتٌ بِهاتِ هاتِ، فإِنْ شَـ
ـفَّرَ مالٌ، أَرَدْنَ مِنْكَ انْخِلاعَا
Ve **التَّشْفِير**: nafakanın azlığı. Ve **عَيْشٌ مُشَفِّرٌ**: az, dar; ve şair dedi:
قد شَفَّرَتْ نَفَقاتُ القَوْمِ بَعْدَكُمُ،
فأَصْبَحُوا لَيسَ فِيهمْ غَيْرُ مَلْهُوفِ
Ve demirden **الشَّفْرَةُ**: enlemesine yapılıp keskinleştirilen şey; çoğulu **شِفارٌ**. Meselde: “Kavmin en küçüğü onların **شَفْرَتُهُمْ**’udur”; yani hizmetçileri. Hadîste: “Şüphesiz Enes seferde kavmin **شَفْرَةَ**’si idi”; manası: onların hizmetçisi idi; işlerini onlara yeterdi; et kesmek ve benzerinde kullanılan **الشَّفْرَةِ**’ye benzetildi. Ve **الشَّفْرَةُ**, fetha ile: büyük geniş bıçak; cem‘i **شَفْرٌ** ve **شِفارٌ**. Hadîste: “Eğer onu, bir **نعجةً** olarak, bir **شَفْرَةً** ve bir **زِناداً** taşıyor halde bulursan, onu ürkütme”; **الشَّفْرَةُ**: geniş bıçak. Ve kılıçların **شَفَراتُ**’ı: keskinliğinin kenarları; الكميت kılıçları vasfederek dedi:
يَرَى الرَّاؤُونَ بالشَّفَراتِ مِنْها
وُقُودَ أَبي حُباحِب والظُّبِينا
Ve **شَفْرَةُ السيف**: onun keskinliği. Ve **شَفْرَةُ الإِسْكافِ**: onun, onunla kestiği **إِزْمِيلُ**’i. أَبو حنيفة: **شَفْرتا النَّصْلِ** onun iki yanıdır.

Ve **أُذُنٌ شُفارِيَّة** ve **شُرافِيَّة**: iri; ve denildi ki: uzun, geniş, dalı yumuşak. Ve **الشُّفارِيُّ**: **اليَرابِيعِ**’den bir türdür; ona **ضأْنُ اليَرابِيعِ** denir; ve o, onların en semizi ve en faziletlisidir; kulaklarında bir uzunluk olur; ve **اليَرْبُوعِ**’un **الشُّفارِيّ**’sinin bacağının ortasında bir tırnak vardır. **ويَرْبُوع شُفارِيّ**: kulağında kıl vardır. Ve **ويَرْبُوعٌ شُفارِيٌّ**: iri kulaklı; ve denildi ki: o, uzun kulaklı, pençeleri çıplak olan, çabuk yetişilmez; ve denildi ki: o, uzun bacaklı, eti gevşek, yağı çok olandır; dedi:
وإِنِّي لأَصْطادُ اليرابيع كُلَّها:
شُفارِيَّها والتَّدْمُرِيَّ المُقَصِّعَا
**التَّدْمُرِيُّ**: pençeleri kaplı olan, neredeyse yetişilmeyen. Ve **المِشْفَرُ**: عَدِيّ ve تَيْم beldelerinden bir arazidir; bir çobana (dair) dedi:
فَلَمَّا هَبَطْنَ المِشْفَرَ العَوْدَ عَرَّسَتْ،
بِحَيْثُ الْتَقَتْ أَجْراعُهُ ومَشارِفُهْ
Rivayet olunur: **مِشْفَر العَوْدِ**; ve o da bir arazinin adıdır. Ve كُرْزٍ الفِهْرِيّ hadîsinde: Medine’nin sürüsüne baskın yaptığında **بِشُفَرٍ**’de otluyordu; o, şin’in ötreli, fe’nin fethalı olmasıyladır; Medine’de bir dağdır; **العَقِيقِ**’e iner.

Ve **الشَّنْفَرى**: الأَزْد’den bir şairin adıdır; ve o **فَنْعَلَى**’dır. Ve meselde: “**الشَّنْفَرَى**’dan daha koşucu”; ve o, koşuculardandı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ف ر * * الشَّفْرةُ * بالفتح السكين العظيم و * الشُّفْرُ * بالضم واحد * أشفارِ * العين وهي حروف الأجفان التي ينبت عليها الشعر وهو الهدب وحرف كل شيء * شُفْرُهُ * و * شَفِيرُهُ * كالوادي ونحوه و * المِشْفَرُ * من البعير بوزن المِغفر كالجحفلة من الفرس

##### Türkçe

* ش ف ر * * **الشَّفْرةُ** * (fetha ile): büyük bıçak; ve * **الشُّفْرُ** * (damme ile): **أشفارِ**’in tekilidir; gözün **أشفارِ**’i ise, üzerinde kıl biten göz kapaklarının kenarlarıdır; o da kirpiktir. Her şeyin kenarı: onun **شُفْرُهُ**’dur ve onun **شَفِيرُهُ**’dur; vadi ve benzeri gibi. Ve * **المِشْفَرُ** *: deveden; **المِغفر** vezninde; attan **الجحفلة** gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشفر، بالضم، شفر العين، وهو أصل منبت الشعر في الجفن، وليس الشفر من الشعر في شيء، وهو مذكر، صرح به اللحاني، والجمع أشفار، قال سبويه: لا يكسر على غير ذلك، ويفتح، لغة عن كراع. وقال شمر: أشفار العين: مغرز الشعر، والشعر: الهدب.

  وقال أبو منصور: شفر العين: منابت الأهداب من الجفون. وفي الصحاح: الأشفار: حروف الأجفان التي ينبت عليها الشعر، وهو الهدب. قال شيخنا: وكان الأولى ذكر ويفتح عقب قوله بالضم، على ما هو اصطلاحه واصطلاح الجماهير، وقوله: أصل منبت الشعر، إلخ مستدرك، ولو قال: منبت الشعر، لأصاب واختصر.
 قلت: أما مخالفته لاصطلاحه في قوله ويفتح فمسلم، وأما ذكره لفظة أصل فإنه تابع فيها ابن سيده في المحكم، والزمخشري في الأساس، فإنه هكذا لفظهما، ثم نقل عن ابن قتيبة ما نصه: العامة تجعل أشفار العين الشعر، وهو غلط إنما الأشفار: حروف العين التي ينبت عليها الشعر، والشعر،: الهدب، والجفن: غطاء العين الأعلى والأسفل، فالشفر: هو طرف الجفن، انتهى. قلت: وقد جاء الشفر بمعنى الشعر في حديث الشعبي:  كانوا لا يؤقتون في الشفر شيئا  ، أي لا يجبون شيئا مقدرا، لأن الدية واجبة في الأجفان بالإجماع، فلا محالة يريد بالشفر هنا الشعر، صرح به ابن الأثير، وذكر فيه خلافا. الشفر: ناحية كل شيء، كالشفير فيهما، أي في الناحية والعين، أما استعمال الشفير في الناحية فظاهر، وأما في العين، فقيل: هو لغة في شفر العين، وقيل: يراد به ناحية الماق من أعلاه، وبه فسر ابن سيده ما أنشده ابن الأعرابي:
  بزرقاوين لم تحرف ولما                      يصبها غائر بشفير ماق الفر: حرف الفرج، كالشافر، يقال لنا حيتي فرج المرأة: الأسكتان، ولطرفيهما: الشفران. وقال الليث: الشافران من هن المرأة. والشفرة، كفرحة، والشفيرة، كسفينة: امرأة تجد شهوتها في شفرها، أي طرف فرجها، فتنزل ماءها سريعا، أو هي القانعة من النكاح بأيسره، وهي نقيض القعرة والقعيرة. وشفرها شفرا: ضرب شفرها في النكاح. وشفرت، كفرح، شفارة: قربت شهوتها أو أنزلت. من المجاز: يقال: ما بالدار شفرة، كحمزة، وشفر، بعير هاء، وشفرة، بالضم، أي أحد وقال الأزهري: بفتح الشين، قال شمر، ولا يجوز شفر بضمها، فالذي في المحكم والتهذيب والأساس وغيرها من الأمهات: شفر وشفر، وأما شفرة فرواه الفراء، ونقله الصاغاني. وقال اللحياني: ما بالدار شفر، بالضم، لغة في الفتح، وقد جاء بغير حرف النفي، قال ذو الرمة:
  تمر لنا الأيام ما لمـحـت لـنـا                      بصيرة عين من سوانا على شفر أي تمر بنا، أي ما نظرت عين منا إلى إنسان سوانا، ويروى إلى سفر، يريد المسافرين، وأنشد شمر:
  رأت إخواتي بعد الجميع تفرقوا                      فلم يبق إلا واحد منهم شفـر. والمشفر، بالكسر، للبعير، كالشفة لك، ويفتح، وفي الصحاح: والمشفر من البعير كالجحفلة من الفرس، ج مسافر، وقد يستعمل في الناس على الاستعارة، وكذا في الفرس، كما صرح به الجوهري حيث قال: ومشافر الفرس مستعارة منه. وقال اللحياني: إنه لعظيم المشافر، يقال ذلك في الناس والإبل، قال: وهو من الواحد الذي فرق فجعل كل واحد منه مشفرا، ثم جمع، قال الفرزدق:
  فلو كنت ضبيا عرفت قرابتي                      ولكن زنجيا عظيم المشافـر

  وقال أبو عبيد: إنما قيل: مشافر الحبش تشبيها بمشافر الإبل. المشفر: المنعة والقوة. المشفر: الشدة والهلاك، وبه يفسر ما قاله الميداني: تركته على مشفر الأسد، أي عرضة للهلاك، وهذا قد استدركه شيخنا. المشفر: القطعة من الأرض. المشفر: القطعة من الرمل، وكلاهما على التشبيه. في المثل أراك بشر ما أحار مشفر، أي أغناك الظاهر عن سؤال الباطن، وأصله في البعير، وذلك لأنك إذا رأيت بشره سمينا كان أو هزيلا استدللت به على كيفية أكله. والشفير، كأمير: حد مشفر البعير. الشفير من الوادي: حرفه وجابنه ومنه شفير جهنم، أعاذنا الله تعالى منها. وقيل: الشفير: ناحية الوادي من أعلاه، كشفره، بالضم، وشفير كل شيء: حرفه، وحرف كل شيء شفره، وشفيره، كالوادي ونحوه. والشنفري: مفتوح مقصور: اسم شاعر من الأزد، وهو فنعلى، وكان من العدائين، وفي المثل أعدى من الشنفري وسيأتي للمصنف في شنفر، وقد سقط من بعض النسخ من قوله والشنفري إلى قوله فنعلى. وشفر المال تشفيرا: قل وذهب، عن ابن الأعرابي، وأنشد لشاعر يذكر نسوة:
  مولعات بهات هات فإن شف                      ر مال أردن منك الخلاعا. قلت: هو إسماعيل بن عمار، منه شفرت الشمس تشفيرا، إذا دنت للغروب تشبيها بالذي قل ماله وذهب. كذلك قولهم: شفر الرجل على الأمر تشفيرا: أشفى. والشفرة، بفتح فسكون، وهو الذي صرح به غير واحد من الأئمة، ولا يعرف غيره، قال شيخنا إلا ما ذكره صاحب المغرب فإنه قال: الشفرة، بالفتح والكسر: السكين العظيم، وما عرض من الحديد وحدد، ج شفار بالكسر. وشفر، بكسر فسكون. الشفرة جانب النصل، وقال أبو حنيفة: شفرتا النصل: جانباه، وسمى صاحب المغرب النصل العريض. شفرة. الشفرة: حد السيف، وقيل: شفرات السيوف: حروف حدها، قال الكميت يصف السيوف:
  يرى الراؤون بالشفرات منها                      وقود أبي حباحب والظبينا. الشفرة: إزميل الإسكاغ الذي يقطع به. التشفير: قلة النفقة، قاله ابن السكيت، ومنه عيش مشفر، كمحدث: ضيق قليل، قال الشاعر، وهو إياس بن مالك بن عبد الله بن خبيري:
  قد شفرت نفقات القوم بعـدكـم                      فأصبحوا ليس فيهم غير ملهوف يقال: أذن شفارية وشرافية، بالضم: عظيمة، وقيل: ضخمة، قاله أبو عبيد، وقيل: طويلة، قاله أبو زيد، وقيل: عريضة لينة الفرع. ويربوع شفاري، بالضم: ضخم الأذنين أو طويلهما، العاري البراثن، ولا يلحق سريعا، وهو ضرب من اليرابيع، ويقال لها: ضأن اليرابيع، وهي أسمنها وأفضلها، يكون في آذانها طول. أو هو الطويل القوائم الرخو اللحم الدسم، أي الكثير الدسم، قال:
  وإني لأصطاد اليرابيع كلها                      شفاريها والتدمري المقصعا

  التدمري: المكسور البراثن الذي لا يكاد يلحق. وشفر، كفرح: نقص، عن ابن الأعرابي. شفار، كغراب، هكذا ضبطه نصر، وضبطه الصاغاني بالفتح: جزيرة بين أوال وقطر، ذكره الصاغاني في التكملة، ويأتي ذكر أوال وقطر في محلهما. وذو الشفر، بالضم: ابن أبي سرح بن مالك بن جذيمة وهو مصطلق، خزاعي. ذو الشفر، هكذا باللام قيده الصاغاني، فقول شيخنا: والمعروف فيه أنه ذو شفر، بغير ال، ففيه بحث سلع محل تأمل: والد تاحة، هكذا بالحاء المهملة في نسختنا، وفي بعضها بالجيم وهو الصواب، واسمه هر بن عمرو بن عوف بن عدي، كما ذكره الصاغاني، وهو أحد أذواء اليمن، قال ابن هشام الكلبي، إمام السير: حفر السيل عن قبر باليمن، فيه امرأة في عنقها سبع مخانق، جمع مخنق، وهي المحس، من در أبيض وفي يديها ورجليها من الأسورة والخلاخيل والدماليج سبعة، وفي كل إصبع خاتم فيه جوهرة مثمنة، أي ذات قيمة، وعند رأسها تابوت مملوء مالا، ولوح فيه مكتوب ما نصه: باسمك اللهم إله حمير، أنا تاحة بنت ذي شفر، بعثت مائرنا إلى يوسف، أي عزيز مصر، فأبطأ علينا، فبعثت لاذتي، بالذال المعجمة، وهو من يلوذ بها ممن يعز عليها من حشمها وحشم أبيها بمد من ورق، أي فضة لتأتيني بمد من طحين، فلم تجده، فبعثت بمد من ذهب، فلم تجده، فبعثت بمد من بحري، منسوب إلى البحر، وهو اللؤلؤ الجيد، وفي بعض النسخ: من نحري بالنون والياء للإضافة، أي من الحلي كان في نحري، وهو أنفس شيء عنده، والأول أولى، والله أعلم، ويدل له قولها: فأمرت به فطحن، لأن غيره من الحلي لا يقبل الطحن، قاله شيخنا، فلم تجده، فأمرت به فطحن فلم أنتفع به، فاقتفلت، أي يبست جوعا، من اقتفل افتعل من القفل، وهو اليبس، أو معناه هلكت، كما سيأتي فمن سمع بي فليرحمني، أي فليرق لي، أو ليعتبر بي، أو المراد منه الدعاء لها بالرحمة، كما هو مطلوب من المتأخر للمتقدم، فإن كانت مسلمة فنسأل الله لها الرحمة الواسعة، حتى تنسى جوعتها، قاله شيخنا، وأية امرأة لبست حليا من حليي فلا ماتت إلا ميتتي. إلى هنا تمام القصة التي فيها عبرة لأولى الأبصار، واعتابر لذوي الأفكار. ويقرب من هذه الحكاية ما نقله السيوطي في حسن المحاضرة في غلاء سنة ستين وأربعمائة نقلا عن صاحب المرآة، أن امرأة خرجت من القاهرة وعها مد جوهر، فقالت: من يأخذه بمد قمح? فلم يلتفت إليها أحد، وكان هذا الغلاء لم يسمع بمثله في الدهور من عهد سيدنا يوسف الصديق عليه السلام، اشتد القحط والوباء سبع سنين متوالية، نسأل الله تعالى العفو والسماح. في حديث كرز الفهري لما أغار على سرح المدينة  كان يرعى بشفر  كزفر، جبل بمكة، هكذا في النسخ، والصواب: بالمدينة، في أصل حمى أم خالد، يهبط إلى بطن العقيق، والظاهر أن هنا سقط عبارة، وصوابه: وكزفر: جبل بالمدينة، وبالفتح: جبل بمكة، ومثله في التكملة. وشفرها تشفيرا: جامعها على شفر فرجها. ومما يستدرك عليه: سفر الرحم وشافرها: حروفها. وشفرا المرأة، وشافرها: حرفا رحمها. وعن ابن الأعرابي: شفر، إذا آذا إنسانا. والشافر: المهلك لماله، كذا في التكملة. وفي المثل: أصغر القوم شفرتهم، أي خادمهم، وهو مجاز، وفي الحديث  أن أنسا كان شفرة القوم في السفر  ، معناه أنه كان خادمهم الذي يكفيهم مهنتهم، شبه بالشفرة التي تمتهن في قطع اللحم وغيره، كذا في اللسان.
 وفي المغرب: ويربوع شفاري: على أذنه شعر، كذا في الصحاح. وقيل: لليربوع الشفاري ظفر في وسط ساقه. والمشفر: الفرج، نقله شيخنا عن روض الهيلي، واستدركه، وهو غريب. والشفار، ككتان: صاحب الشفرة. ومن المجاز قولهم: ما تركت السنة شفرا ولا ظفرا أي شيئا، وقد فتحوا شفرا، وقالوا ظفرا بالفتح، على الإتباع، كذا في الأساس. والمشفر: أرض من بلاد عدي وتيم، قال الراعي:
  فلما هبطن المشفر العود عرست                      بحيث التقت أجراعه ومشارفه.

  ويروى مشفر العود، وهو أيضا اسم أرض. وقال ابن دريد: شفار، كسحاب وقطامئئ: موضع. وشفرت الشيء تشفيرا: استأصلته. وأشفر البعير: اجتهد في العدو، هكذا في التكملة، ولعله أسفر، وقد تقدم. وأبو مشفر من كنى الموتان. وشفراء، محركة ممدودا: موضع، وقبل بسكون الفاء.

##### Türkçe

**الشفر**، ötre ile: **شفر العين**; o, göz kapağında kılın bittiği yerin aslıdır; **الشفر** kıldan hiçbir şey değildir; o müzekkerdir; bunu **اللحاني** açıkça söylemiştir; çoğulu **أشفار**’dır. **سبويه** dedi ki: bundan başkasına kırık çoğul yapılmaz. Ve fetha ile de gelir; **كراع**’dan bir dildir. **شمر** dedi ki: **أشفار العين**: kılın saplandığı yer; kıl ise: **الهدب**’dir.

  **أبو منصور** dedi ki: **شفر العين**: kapaklardan kirpiklerin bitiş yerleridir. **الصحاح**’ta: **الأشفار**: üzerinde kıl biten göz kapaklarının kenarlarıdır; o da **الهدب**’dir. Şeyhimiz dedi ki: “ötre ile” sözünün ardından, onun ıstılahı ve cumhurun ıstılahı üzere, “ve fetha ile”yi zikretmek daha evlâ idi; “kılın bittiği yerin aslı” vb. sözü ise müstedrektir; eğer “kılın bittiği yer” deseydi, isabet eder ve kısaltırdı.
 Dedim ki: “ve fetha ile” sözünde onun ıstılahına muhalefeti ise kabul edilmiştir; “asıl” lafzını zikretmesine gelince, onda **ابن سيده**’yi **المحكم**’de ve **الزمخشري**’yi **الأساس**’ta takip etmiştir; çünkü onların lafzı böyledir. Sonra **ابن قتيبة**’den, nassı şu olanı nakletti: Avam **أشفار العين**’i kıl yapar; bu yanlıştır; ancak **الأشفار**: üzerinde kıl biten gözün kenarlarıdır; kıl ise: **الهدب**’dir; **الجفن**: gözün üst ve alt örtüsüdür; öyleyse **الشفر**: göz kapağının ucudur; bitti. Dedim ki: **الشفر** kıl manasında da gelmiştir; **الشعبي** hadîsinde: “  كانوا لا يؤقتون في الشفر شيئا  ”; yani belirlenmiş bir şey kesmezlerdi; çünkü diyet, icmâ ile **الأجفان**’da vaciptir; o hâlde burada **الشفر** ile mutlaka kılı kasteder; bunu **ابن الأثير** açıkça söylemiş ve onda ihtilaf zikretmiştir. **الشفر**: her şeyin yanı; **الشفير** gibi; ikisinde de, yani yan ve gözde. **الشفير**’in yan manasında kullanımı açıktır; gözde ise, “**شفر العين**’de bir dildir” denilmiştir; ve “**الماق**’ın üst tarafından yanı kastedilir” denilmiştir; **ابن سيده**, **ابن الأعرابي**’nin inşad ettiğini bununla tefsir etmiştir:
  بزرقاوين لم تحرف ولما                      يصبها غائر بشفير ماق
**الفر**: **الفرج**’in kenarıdır; **الشافر** gibi. “Bana, kadının **فرج**’inin iki yanı (labiaları) anlatıldı: **الأسكتان**; ikisinin iki ucuna da: **الشفران**” denir. **الليث** dedi ki: **الشافران** kadının **هن**’indendir. **الشفرة** ( **فرحة** vezninde) ve **الشفيرة** ( **سفينة** vezninde): **شفر**’inde, yani **فرج**’inin ucunda şehvetini bulan kadındır; böylece suyunu çabuk indirir; yahut nikâhta en kolayına kanaat eden kadındır; o, **القعرة** ve **القعيرة**’nin zıddıdır. “**شفرها**’yı **شفرا** etti”: nikâhta **شفر**’ine vurdu. “**شفرت** ( **فرح** gibi) **شفارة**”: şehveti yaklaştı yahut indirdi. Mecazdan: “Evde **شفرة** ( **حمزة** gibi) yok” ve “**شفر** (de yok)” denir; yani hiç kimse. **الأزهري** dedi ki: şîn’in fethasıyla. **شمر** dedi; şîn’in ötrelisiyle **شفر** câiz değildir. Öyleyse **المحكم** ve **التهذيب** ve **الأساس** ve diğer ana kaynaklarda olan: **شفر** ve **شفر**’dir. **شفرة**’ya gelince, onu **الفراء** rivayet etmiş ve **الصاغاني** nakletmiştir. **اللحياني** dedi ki: “Evde **شفر** var” ötre ile; fetha için bir dildir. Nefy harfi olmaksızın da gelmiştir. **ذو الرمة** dedi ki:
  تمر لنا الأيام ما لمـحـت لـنـا                      بصيرة عين من سوانا على شفر
yani bize günler geçer; yani bizden bir göz, bizden başkasına bir insan olarak bakmadıkça. “**سفر**’e” diye de rivayet edilir; yolcuları kasteder. **شمر** inşad etti:
  رأت إخواتي بعد الجميع تفرقوا                      فلم يبق إلا واحد منهم شفـر.
**المشفر** (kesre ile), deve için; senin için **الشفة** gibi; fetha ile de gelir. **الصحاح**’ta: **المشفر** deveden, attan **الجحفلة** gibidir; çoğulu **مسافر**’dir. İstiare yoluyla insanlarda da kullanılır; aynı şekilde atta da; bunu **الجوهري** açıkça söylemiştir; zira dedi ki: “Atın **مشافر**’i ondan istiaredir.” **اللحياني** dedi ki: “O, büyük **المشافر** sahibidir”; bu, insanlarda ve develerde söylenir. Dedi ki: o, tekilden olup ayrıldı; her biri ondan bir **مشفرا** kılındı; sonra cem edildi. **الفرزدق** dedi ki:
  فلو كنت ضبيا عرفت قرابتي                      ولكن زنجيا عظيم المشافـر

  **أبو عبيد** dedi ki: Habeşin **مشافر**’i denmesi, develerin **مشافر**’ine benzetmedir. **المشفر**: korunma/sağlamlık ve kuvvettir. **المشفر**: şiddet ve helâktir; bununla **الميداني**’nin dediği tefsir edilir: “Onu aslanın **مشفر**’i üzerinde bıraktım”; yani helâke maruz. Bunu şeyhimiz müstedrek etmiştir. **المشفر**: yerden bir parçadır. **المشفر**: kumdan bir parçadır; ikisi de teşbih üzeredir. Meselde: “Seni, **مشفر**’i dönmeyen bir **بشر** ile görüyorum”; yani zahir, batını sormaktan seni müstağni kıldı. Aslı devededir; çünkü onun derisini semiz mi zayıf mı gördüğünde, onun yemesinin keyfiyetine onunla delil getirirsin. **الشفير** ( **أمير** gibi): devenin **مشفر**’inin keskin kenarıdır. Vadinin **الشفير**’i: kenarı ve yanı; bundan **شفير جهنم**; Allah Teâlâ bizi ondan korusun. Ve denildi ki: **الشفير**: vadinin üst tarafından yanı; ötre ile **شفره** gibi. Her şeyin **شفير**’i: kenarıdır; her şeyin kenarı **شفره**’dir ve **شفيره**’dir; vadi ve benzeri gibi. **الشنفري**: fethalı, maksûr: **الأزد**’den bir şairin adıdır; o, **فنعلى** veznindedir; koşuculardandı. Meselde: “**الشنفري**’den daha hızlı”; musannifin **شنفر** maddesinde gelecektir. Bazı nüshalardan “**الشنفري**” sözünden “**فنعلى**” sözüne kadar düşmüştür. **شفر المال**’ı **تشفيرا** etti: azaldı ve gitti; **ابن الأعرابي**’den. Kadınları zikreden bir şaire ait olarak inşad etti:
  مولعات بهات هات فإن شف                      ر مال أردن منك الخلاعا.
Dedim ki: o, **إسماعيل بن عمار**’dır. Ondan: “Güneş **شفرت**’i **تشفيرا** etti”: batmaya yaklaştığında; malı azalıp giden kimseye benzetme olarak. Yine onların sözü: “Adam, iş üzerine **شفر**’i **تشفيرا** etti”: yaklaştı. **الشفرة** (fetha sonra sükûn ile): bunu birden çok imam açıkça söylemiştir; başkası bilinmez. Şeyhimiz dedi ki: ancak **المغرب** sahibinin zikrettiği müstesna; çünkü o dedi ki: **الشفرة** fetha ve kesre ile: büyük bıçak; demirden enine olan ve keskinleştirilen şey; çoğulu kesre ile **شفار**. Ve **شفر** (kesre sonra sükûn ile). **الشفرة**: bıçağın yanıdır. **أبو حنيفة** dedi ki: **شفرتا النصل**: onun iki yanıdır. **المغرب** sahibi geniş **النصل**’i isimlendirdi: **شفرة**. **الشفرة**: kılıcın keskin ağzıdır. Ve denildi ki: **شفرات السيوف**: keskinliğinin kenarlarıdır. **الكميت** kılıçları vasfederken dedi ki:
  يرى الراؤون بالشفرات منها                      وقود أبي حباحب والظبينا.
**الشفرة**: **الإسكاغ**’ın kestiği **إزميل**’dir. **التشفير**: nafakanın azlığıdır; bunu **ابن السكيت** söyledi. Ondan: **عيش مشفر** ( **محدث** gibi): dar, az. Şair dedi; o, **إياس بن مالك بن عبد الله بن خبيري**’dir:
  قد شفرت نفقات القوم بعـدكـم                      فأصبحوا ليس فيهم غير ملهوف
“**أذن شفارية** ve **شرافية**” ötre ile: büyük. Ve denildi ki: iri; bunu **أبو عبيد** söyledi. Ve denildi ki: uzun; bunu **أبو زيد** söyledi. Ve denildi ki: geniş, dalı yumuşak. **يربوع شفاري** ötre ile: kulakları iri yahut ikisi uzun; pençeleri çıplak; çabuk yakalanmaz; o, **اليرابيع**’den bir türdür. Ona “**ضأن اليرابيع**” denir; o, onların en semizi ve en faziletlisidir; kulaklarında uzunluk olur. Yahut o, uzun bacaklı, eti yumuşak, yağlıdır; yani yağı çok. Dedi ki:
  وإني لأصطاد اليرابيع كلها                      شفاريها والتدمري المقصعا

  **التدمري**: pençeleri kırık olup neredeyse yakalanmayan. **شفر** ( **فرح** gibi): eksildi; **ابن الأعرابي**’den. **شفار** ( **غراب** gibi): **نصر** onu böyle ضبط etti; **الصاغاني** onu fetha ile ضبط etti: **أوال** ile **قطر** arasında bir ada; **الصاغاني** onu **التكملة**’de zikretti; **أوال** ve **قطر**’ın zikri yerlerinde gelecektir. **ذو الشفر** ötre ile: **ابن أبي سرح بن مالك بن جذيمة**; o, **مصطلق**’tır, **خزاعي**’dir. **ذو الشفر**: **الصاغاني** onu lâm ile böyle kaydetti; şeyhimizin sözü: “onda bilinen, **ذو شفر**’dir, **ال** olmaksızın” ise, onda araştırma vardır. **سلع**: üzerinde düşünmeye mahal: **تاحة**’nın babası; nüshamızda hâ-i muhmele ile böyledir; bazısında cim ile olup doğru olan odur. Adı **هر بن عمرو بن عوف بن عدي**’dir; **الصاغاني**’nin zikrettiği gibi. O, Yemen’in **أذواء**’larından biridir. **ابن هشام الكلبي** dedi; siyerin imamı: Yemen’de sel, bir kabri açtı; içinde boynunda yedi **مخانق** bulunan bir kadın vardı; **مخنق**’ın cem‘i; o da **المحس**’tır; beyaz inciden. Ellerinde ve ayaklarında bileziklerden, halhallardan ve **الدماليج**’den yedi vardı. Her parmağında, içinde sekizgen bir cevher bulunan bir yüzük vardı; yani kıymet sahibi. Başucunda, mal ile dolu bir tabut ve içinde nassı yazılı bir levha vardı: “Senin adınla, ey **حمير**’in ilâhı Allah’ım; ben, **ذي شفر**’in kızı **تاحة**’yım. **مائرنا**’yı **يوسف**’a, yani Mısır’ın **عزيز**’ine gönderdim; bize gecikti. Bunun üzerine **لاذتي**’yi gönderdim; zâl-i mu‘ceme ile; o, hareminden ve babasının hareminden, kendisine aziz olanlardan ona sığınandır; bir **مد** **ورق** ile, yani gümüş ile; bana bir **مد** un getirsin diye; bulamadı. Bunun üzerine bir **مد** altın gönderdim; bulamadı. Bunun üzerine bir **مد** **بحري** gönderdim; denize nispetle; o, iyi inci. Bazı nüshalarda: **نحري** (nûn ve yâ ile izafet için); yani boynumda olan ziynetten; o, onun yanındaki en nefis şeydir. Birincisi daha evlâdır; Allah daha iyi bilir. Buna, onun sözü delalet eder: ‘Bununla emrettim de öğütüldü’; çünkü ziynetten başkası öğütmeyi kabul etmez. Bunu şeyhimiz söyledi. Bulamadı; bununla emrettim de öğütüldü; ondan faydalanmadım; **اقتفلت** ettim; yani açlıktan kurudum; **اقتفل**’den, **القفل**’den **افتعل**; o da kuruluk. Yahut manası: helâk oldum; geleceği üzere. Kim beni işitirse bana merhamet etsin; yani bana acısın; yahut benden ibret alsın; yahut murad, ona rahmetle dua etmektir; nitekim sonrakinin öncekine karşı istenenidir. Eğer Müslüman ise, Allah’tan ona geniş rahmet dileriz; ta ki açlığını unutsun. Bunu şeyhimiz söyledi. Ve ziynetlerimden bir ziynet takan her kadın, benim ölümümden başka bir ölümle ölmesin.” Buraya kadar, içinde basiret sahiplerine ibret ve fikir sahiplerine öğüt bulunan kıssanın tamamıdır. Bu hikâyeye yakın olan, **السيوطي**’nin **حسن المحاضرة**’de, dört yüz altmış yılındaki pahalılıkta, **صاحب المرآة**’den naklen aktardığıdır: Bir kadın Kahire’den çıktı; yanında bir **مد** cevher vardı; dedi ki: “Kim onu bir **مد** buğdaya alır?” Kimse ona dönüp bakmadı. Bu pahalılık, devirlerde, efendimiz **يوسف الصديق** عليه السلام zamanından beri benzeri işitilmemişti; kıtlık ve veba yedi yıl peş peşe şiddetlendi; Allah Teâlâ’dan af ve müsamaha dileriz. **كرز الفهري** hadîsinde, Medine’nin sürüsüne baskın yaptığında: “  كان يرعى بشفر  ”; **زفر** gibi; Mekke’de bir dağ; nüshalarda böyle. Doğrusu: Medine’dedir; **حمى أم خالد**’ın aslında; **بطن العقيق**’e iner. Görünen o ki burada bir ibare düşmüştür; doğrusu: “Ve **زفر**: Medine’de bir dağdır; fetha ile ise: Mekke’de bir dağdır.” **التكملة**’de de böyledir. “Onu (**شفرها**) **تشفيرا** etti”: **فرج**’inin **شفر**’i üzerinde onunla cima etti. Üzerine müstedrek olanlardandır: **سفر الرحم** ve **شافرها**: onun kenarları. Kadının **شفرا**’sı ve **شافرها**’sı: rahminin iki kenarı. **ابن الأعرابي**’den: **شفر**: bir insana eziyet ettiğinde. **الشافر**: malını helâk eden; **التكملة**’de böyledir. Meselde: “Kavmin en küçüğü onların **شفرتهم**’idir”; yani hizmetçileridir; bu mecazdır. Hadîste: “  أن أنسا كان شفرة القوم في السفر  ”; manası: onların işlerini gören hizmetçileri idi; eti ve başkasını kesmede kullanılan, hizmete koşulan **الشفرة**’ye benzetildi; **اللسان**’da böyledir.
 **المغرب**’ta: **يربوع شفاري**: kulağında kıl vardır; **الصحاح**’ta böyledir. Ve denildi ki: **اليربوع الشفاري** için, bacağının ortasında bir tırnak vardır. **المشفر**: **الفرج**; şeyhimiz bunu **روض الهيلي**’den nakletti ve müstedrek etti; o gariptir. **الشفار** ( **كتان** gibi): **الشفرة** sahibi. Mecazdan onların sözü: “Sene ne **شفرا** ne de **ظفرا** bıraktı”; yani hiçbir şey. **شفرا**’yı fetha ile açtılar ve **ظفرا** dediler fetha ile; tâbi kılma üzere; **الأساس**’ta böyledir. **المشفر**: **عدي** ve **تيم** beldelerinden bir arazidir. **الراعي** dedi ki:
  فلما هبطن المشفر العود عرست                      بحيث التقت أجراعه ومشارفه.

Ve **مشفر العود** rivayet olunur; o, ayrıca bir yer adıdır. İbn Düreyd dedi: **شفار**; **سحاب** ve **قطامئئ** gibi: bir yer. Ve **شفرت الشيء تشفيرا**: onu kökünden kazıdım. Ve **أشفر البعير**: koşmada gayret etti; **التكملة**’de böyledir; belki **أسفر**’dir; ve daha önce geçti. Ve **أبو مشفر** ölümcüllerin künyelerindendir. Ve **شفراء**; harekeli, uzatılmış olarak: bir yer; ve daha önce **الفاء**’nın sükûnu ile (de) (gelmiştir).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 شَفڤرَ The primary signification of [the inf. n.] شفر [i. e. شَفْرٌ, of which the verb is app. شَفَرَ,] is The act of cutting, or cutting off; syn. قَطْعٌ. (Ham p. 57.) -A2- شَفَرَهَا, (K,) inf. n. شَفْرٌ, (TA,) He struck her (a woman's) شُفْر (K, TA) in compressing her. (TA.) ― -b2- And شَفَرَ [or app. شَفَرَ اـِنْسَانًا] He annoyed, molested, harmed, or hurt, a man. (IAar, O, TA.) -A3- شَفِرَتْ, aor. شَفَرَ , inf. n. شَفَارَةٌ, She (a woman) was one whose gratification of her venereal lust (شَهْوَتُهَا) soon took place: (K:) or she emitted; [or, app., emitted soon;] syn. أَنْزَلَتْ. (TA.) -A4- And شَفِرَ, aor. شَفَرَ , It decreased, diminished, or became defective or deficient. (IAar, K.)

شفّرها
2 شفّرها ذ , (K,) inf. n. تَشْفِيرٌ, (Ibn-'Abbلd, O, K,) He compressed her (i. e. a woman, Ibn-'Abbلd, O) on the شُفْر of her فَرْج. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b2- And شَفَّرْتُ الشَّىْءَ, inf. n. as above, I eradicated, or extirpated, the thing. (TA.) -A2- شفّر المَالُ, (O, K,) inf. n. as above, (K,) The property became little: (O, K:) and went away: (K:) from IAar. (TA.) ― -b2- And شفّر said of a man, He gave little. (Ham p. 242.) ― -b3- And شفّرت الشَّمْسُ (O, K) لِلْغُرُوبِ (O) (assumed tropical:) The sun became near to setting; (O, K;) being likened to a man whose property has become little, and gone away. (TA.) ― -b4- And in like manner, (TA,) شفّر عَلَى أَمْرٍ (Ibn-'Abbلd, O, K) and لِأَمْرٍ, (Ibn-'Abbلd, O,) said of a man, (assumed tropical:) He was, or became, on the brink, or verge, of the affair, or event, or case. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

اشفر
4 اشفر ذ is said in the Tekmileh to signify He (a camel) strove, or exerted himself, in running: but perhaps it should be اشغر, mentioned before [in art. شغر]. (TA.)

شَفْرٌ
شَفْرٌ ذ : see the next paragraph, in four places.

شُفْرٌ
شُفْرٌ ذ The place of growth of the eyelash, (Sh, T, S, A, Msb, K,) which is the edge of the eyelid; (S, Msb;) as also ↓ شَفْرٌ (Kr, A, K) and ↓ شَفِيرٌ: (K:) or, accord. to some, this last signifies the upper side of the inner angle of the eye: (TA:) and with the vulgar, the first signifies the eyelash; but this is [said to be] a mistake: (IKt, Msb:) it occurs, however, in this sense, in a trad. of Esh-Shaabee; (IAth, TA;) and in like manner the pl. occurs in another trad.; but the word شَعَر should be considered as understood before it; or what grows is thus called by the name of the places of growth, and the like of this is not rare: (Mgh:) it is of the masc. gender: (Lh, K:) and the pl. is أَشْفَارٌ, (Sb, S, Mgh, Msb,) the only pl. form. (Sb, TA.) [Hence,] one says, ↓ مَا بِالدَّارِ شَفْرٌ, (Ks, Fr, T, S, Msb, K,) and شُفْرٌ, (Lh, Msb, K,) but Sh disallows this latter, (TA,) and ↓ شَفْرَةٌ, (Fr, Sgh, K,) (tropical:) There is not in the house any one: (S, Msb, K, &c.:) and مَا رَأَيْتُ ↓ مِنْهُمْ شَفْرًا (tropical:) I saw not of them any one: from the شفر of the eye: meaning one having a شفر: (A:) and شفر is also used in this sense without a negation. (TA.) One says likewise, مَا تَرَكَتِ السَّنَةُ ظُفْرًا وَلَا شُفْرًا (tropical:) The year of drought left not anything: and sometimes they said ↓ شَفْرًا, with fet-h, and in this case they said ظَفْرًا, for assimilation. (A.) ― -b2- Also, (S A, Mgh, Msb, K,) and ↓ شَفِيرٌ, (S, A, Msb, K,) The edge, border, margin, brink, brow, (S, Mgh, Msb,) or side, (A, K,) of anything; (S, A, Mgh, Msb, K;) as of a valley and the like, (S,) or as of a river &c.: (Mgh and Msb, in relation to the latter word:) one says, النَّهْرِ ↓ قَعَدُوا عَلَى شَفِيرِ, and البِئْرِ, and القَبْرِ, They sat upon the side of the river, and of the well, and of the grave: (A:) and both words signify the side of the upper part of a valley. (K.) ― -b3- And الشُّفْرُ, (K,) or شُفْرُ الفَرْجِ, (Msb,) and شُفْرُ المَرْأَةِ, (TA,) The edge, (Msb, K,) or border, (TA,) of the vulva, or external portion of the organs of generation, [meaning, of each of the labia majora,] of a woman: (Msb, K, TA:) pl. أَشْفَارٌ: (Msb:) the اـِسْكَتَانِ are the two sides [or labia majora] of the vulva of a woman; and the شُفْرَانِ are the two borders of the said اسكتان: (AHeyth, Mgh, TA:) Lth says that the ↓ شَافِرَانِ are [two parts] of the pudendum muliebre: (TA:) and شُفْرُ الرَّحِمِ and ↓ شَافِرُهَا signify [in like manner] the edges of the vulva: (S:) and شُفْرَا المَرْأَةِ and ↓ شَافِرَاهَا, the two edges of the رَحِم [or vulva (for الرَّحِم is here used tropically, for الفَرْج, as it is in many other instances,)] of a woman. (TA.)

شِفْرٌ
شِفْرٌ ذ : see شَفْرَةٌ, first sentence.

شَفَرٌ
شَفَرٌ ذ : see سَفَنٌ, first sentence.

شَفِرٌ
شَفِرٌ ذ [an epithet of which the fem. only is mentioned]. شَفِرَةٌ and ↓ شَفِيرَةٌ signify A woman who experiences the gratification of her venereal lust (شَهْوَتَهَا) in her شُفْر; so that she emits (تُنْزِلُ) speedily: or [in the CK “ and ”] who is content with the least of coitus: (K, TA:) contr. of قَعِرَةٌ and قَعِيرَةٌ. (TA.)

شَفْرَةٌ
شَفْرَةٌ ذ A large knife; (S, A, K;) as also ↓ شِفْرَةٌ, though this is mentioned only by the author of the Mgh; (MF; [but it is not in my copy of the Mgh; and Golius mentions ↓ شُفْرَةٌ as having this signification, on the authority of Meyd;]) or a broad knife: (Mgh, Msb:) pl. شِفَارٌ (Msb, K) and شَفَرَاتٌ (Msb) and [coll. gen. n., of which شِفْرَةٌ is the n. un., or it may be a quasi-pl. n. of شَفْرَةٌ,] ↓ شِفْرٌ. (TA.) ― -b2- And hence, (Mgh, TA,) (tropical:) A servant; (S, Mgh, TA;) because of his utility. (TA.) It is said in a prov., أَصْغَرُ القَوْمِ شَفْرَتُهُمْ (tropical:) The least of the party is their servant. (S, Mgh.) ― -b3- Also A shoemaker's knife. (S, K.) ― -b4- And A piece of iron made broad, and edged, or pointed. (K.) ― -b5- A broad blade: so says the author of the Mgh. (TA. [But not in my copy of the Mgh.]) ― -b6- The edge, or cutting part, (حَدّ,) of a sword: (S, Mgh, K:) or the edge of the cutting part of a sword. (TA. [See ذُبَابٌ.]) The side of a blade: (K:) or each of the two sides thereof. (AHn, TA.) [Each of the two sharp sides or edges of a spear-head and of an arrow-head.] ― -b7- See also شُفْرٌ, second sentence.

شُفْرَةٌ
شُفْرَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شِفْرَةٌ
شِفْرَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شَفُورٌ
[ شَفُورٌ ذ i. q. زُنْبُورٌ The hornet, or hornets. (Golius, on the authority of Meyd.)]

شَفِيرٌ
شَفِيرٌ ذ : see شُفْرٌ, in three places. ― -b2- Also The edge of the lip of a camel. (K.) -A2- شَفِيرَةٌ: see شَفِرَةٌ, voce شَفِرٌ.

يَرْبُوعٌ شُفَارِىٌّ
يَرْبُوعٌ شُفَارِىٌّ ذ A jerboa having hair upon its ears: (S:) or having large ears: or having long ears, and bare toes, [in the CK, for العَارِى البَرَاثِنِ, which is evidently the right reading, we find العالى البراثن,] not quickly overtaken: (K:) it is [of] a species of jerboa called ضَأْنُ اليَرَابِيعِ, the fattest and the best, with ears somewhat long: (TA:) or having long legs, and soft and fat flesh: (K:) it is said that it has a nail in the middle of its shank. (TA. [See تَدْمُرِىٌّ.]) ― -b2- ضَبٌّ شُفَارِىٌّ A long and bulky [lizard of the kind called] ضبّ. (Ham p. 242.) ― -b3- أُذُنٌ شُفَارِيَّةٌ (as also شُرَافِيَّةٌ [q. v.], TA) A large ear: (K:) or a bulky ear: (A'Obeyd, TA:) or a long ear: (AZ, TA:) or a broad ear, soft in the upper part: (TA:) or an ear having much hair and fur. (Ham p. 242.)

شَفَّارٌ
شَفَّارٌ ذ The possessor of a شَفْرَة [or large knife]. (A, * TA.)

شَافِرٌ
شَافِرٌ ذ , and its dual: see شُفْرٌ, last sentence, in three places. -A2- Also One who destroys, or makes away with, his property: so in the Tekmileh. (TA.)

مَشْفَرٌ
مَشْفَرٌ ذ : see what next follows.

مِشْفَرٌ
مِشْفَرٌ ذ The lip of a camel; (S, Mgh, Msb, K;) as also ↓ مَشْفَرٌ: (K:) and (tropical:) of a horse: (S, TA:) and (tropical:) of a human being: (K, TA:) or (tropical:) of an Abyssinian, as being likened to that of a camel: (A'Obeyd, TA:) pl. مَشَافِرُ. (S, K.) It is said in a prov., أَرَاكَ بَشَرٌ مَا أَحَارَ مِشْفَرٌ [lit. External skin hath shown thee what a lip hath transmitted to the stomach;] meaning, the external appearance hath rendered thee in no need of inquiring respecting the internal state: (S, K:) originally said of a camel; (TA;) for when you see his external skin, whether he be fat or lean, you take it as an indication of the quality of his food. (K, TA.) ― -b2- Also The vulva, or external portion of the organs of generation, of a woman: (R, MF:) but this is strange. (TA.) ― -b3- And (tropical:) A piece of land: and of sand: (K, TA:) each by way of comparison [to the lip of a camel]. (TA.) -A2- Also A state of resistance; inaccessibleness, or unapproachableness: (K:) strength, or power; (K, * TA;) vehemence, or hardness, or firmness. (K, TA.) ― -b2- And A state of perdition or destruction: and thus it is expl. as used in the saying mentioned by Meyd [in his Proverbs, perhaps the origin of this explanation], تَرَكْتُهُ عَلَى مِثْلِ مِشْفَرِ الأَسَدِ [which may be rendered I left him at the like of the lip of the lion]; (TA;) applied to him who is exposed to destruction. (Meyd, TA. *)

عَيْشٌ مُشَفِرٌ
عَيْشٌ مُشَفِرٌ ذ Strait, scanty, subsistence. (O, K.)

##### Türkçe

1 **شَفڤرَ** [yani mastar] **شفر**’in [yani **شَفْرٌ**’ün; fiili görünüşe göre **شَفَرَ**’dır] aslî delâleti: kesme yahut kesip koparma fiilidir; eşanlamlısı **قَطْعٌ**. (Ham s. 57.) -A2- **شَفَرَهَا**, (K,) mastar **شَفْرٌ**, (TA,) onu (bir kadının) **شُفْر**’una (K, TA) onu sıkıştırırken vurdu. (TA.) ― -b2- Ve **شَفَرَ** [yahut görünüşe göre **شَفَرَ اـِنْسَانًا**] bir adamı rahatsız etti, eziyet etti, zarar verdi yahut incitti. (IAar, O, TA.) -A3- **شَفِرَتْ**, muzârîsi **شَفَرَ**, mastarı **شَفَارَةٌ**, o (bir kadın) cinsel şehvetinin (**شَهْوَتُهَا**) tatmini çabuk gerçekleşen biriydi: (K:) yahut boşaldı; [yahut görünüşe göre çabuk boşaldı;] eşanlamlısı **أَنْزَلَتْ**. (TA.) -A4- Ve **شَفِرَ**, muzârîsi **شَفَرَ**, azaldı, eksildi, yahut kusurlu ya da noksan oldu. (IAar, K.)

**شفّرها**
2 **شفّرها** ذ , (K,) mastar **تَشْفِيرٌ**, (Ibn-'Abbلd, O, K,) onu (yani bir kadını, Ibn-'Abbلd, O) onun **فَرْج**’inin **شُفْر**’u üzerinde sıktı. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b2- Ve **شَفَّرْتُ الشَّىْءَ**, mastar yukarıdaki gibi, şeyi kökünden kazıdım yahut söküp attım. (TA.) -A2- **شفّر المَالُ**, (O, K,) mastar yukarıdaki gibi, (K,) mal az oldu: (O, K:) ve gitti: (K:) IAar’dan. (TA.) ― -b2- Ve **شفّر** bir adam hakkında denilir: az verdi. (Ham s. 242.) ― -b3- Ve **شفّرت الشَّمْسُ** (O, K) **لِلْغُرُوبِ** (O) (mecaz kabul edilerek:) güneş batmaya yakın oldu; (O, K;) malı azalıp gitmiş bir adama benzetilerek. (TA.) ― -b4- Ve aynı şekilde, (TA,) **شفّر عَلَى أَمْرٍ** (Ibn-'Abbلd, O, K) ve **لِأَمْرٍ**, (Ibn-'Abbلd, O,) bir adam hakkında denilir, (mecaz kabul edilerek:) işin yahut olayın yahut hâlin eşiğinde/kenarında idi yahut oldu. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

**اشفر**
4 **اشفر** ذ Tekmileh’te şu mânâda denilir: o (bir deve) koşmada çabaladı yahut gayret etti: fakat belki de daha önce [**شغر** maddesinde] zikredilen **اشغر** olmalıdır. (TA.)

**شَفْرٌ**
**شَفْرٌ** ذ : sonraki paragrafa, dört yerde, bak.

**شُفْرٌ**
**شُفْرٌ** ذ kirpiğin bittiği yer; (Sh, T, S, A, Msb, K,) ki o göz kapağının kenarıdır; (S, Msb;) ayrıca ↓ **شَفْرٌ** (Kr, A, K) ve ↓ **شَفِيرٌ**: (K:) yahut bazılarına göre bu sonuncusu gözün iç köşesinin üst tarafını ifade eder: (TA:) ve avam nezdinde birincisi kirpik mânâsına gelir; fakat bu [denilir ki] hatadır: (IKt, Msb:) bununla beraber Eş-Şaabee’den bir rivayette bu mânâda vârid olmuştur; (IAth, TA;) ve aynı şekilde çoğulu başka bir rivayette vârid olmuştur; fakat ondan önce **شَعَر** kelimesi takdir edilmiş sayılmalıdır; yahut biten şey, bitiş yerinin adıyla adlandırılmıştır; bunun benzeri nadir değildir: (Mgh:) müzekkerdir: (Lh, K:) ve çoğulu **أَشْفَارٌ**’dur, (Sb, S, Mgh, Msb,) tek çoğul kalıbı. (Sb, TA.) [Bundan dolayı] şöyle denir: ↓ **مَا بِالدَّارِ شَفْرٌ**, (Ks, Fr, T, S, Msb, K,) ve **شُفْرٌ**, (Lh, Msb, K,) fakat Sh bu ikincisini caiz görmez, (TA,) ve ↓ **شَفْرَةٌ**, (Fr, Sgh, K,) (mecaz:) evde hiç kimse yoktur: (S, Msb, K, vb.:) ve **مَا رَأَيْتُ** ↓ **مِنْهُمْ شَفْرًا** (mecaz:) onlardan hiç kimse görmedim: gözün **شفر**’inden; yani **شفر**’i olan biri demektir: (A:) ve **شفر** bu mânâda olumsuzluk olmaksızın da kullanılır. (TA.) Yine şöyle denir: **مَا تَرَكَتِ السَّنَةُ ظُفْرًا وَلَا شُفْرًا** (mecaz:) kıtlık yılı hiçbir şey bırakmadı: ve bazen ↓ **شَفْرًا** fetḥa ile dediler; bu durumda benzeştirme için **ظَفْرًا** dediler. (A.) ― -b2- Ayrıca, (S A, Mgh, Msb, K,) ve ↓ **شَفِيرٌ**, (S, A, Msb, K,) herhangi bir şeyin kenarı, sınırı, kıyısı, eşiği, kaşı, (S, Mgh, Msb,) yahut yanı; (A, K,) (S, A, Mgh, Msb, K;) bir vadi ve benzerinin (S,) yahut bir nehir vb.’nin: (Mgh ve Msb, bu son kelimeyle ilgili olarak:) şöyle denir: **قَعَدُوا عَلَى** ↓ **شَفِيرِ النَّهْرِ**, ve **البِئْرِ**, ve **القَبْرِ**, nehrin, kuyunun ve kabrin kenarında oturdular: (A:) ve iki kelime de vadinin üst kısmının yanını ifade eder. (K.) ― -b3- Ve **الشُّفْرُ**, (K,) yahut **شُفْرُ الفَرْجِ**, (Msb,) ve **شُفْرُ المَرْأَةِ**, (TA,) kadının **الفَرْج**’inin kenarı, (Msb, K,) yahut sınırı; (TA,) yani üreme organlarının dış kısmının [yani iki büyük dudaktan her birinin] kenarı: (Msb, K, TA:) çoğulu **أَشْفَارٌ**: (Msb:) **اـِسْكَتَانِ** kadının **الفَرْج**’inin iki yanıdır [yahut iki büyük dudaktır]; **شُفْرَانِ** ise söz konusu **اسكتان**’ın iki kenarıdır: (AHeyth, Mgh, TA:) Lth der ki ↓ **شَافِرَانِ** kadın edep yerinin [iki parçasıdır]: (TA:) ve **شُفْرُ الرَّحِمِ** ve ↓ **شَافِرُهَا** aynı şekilde **الفَرْج**’in kenarlarını ifade eder: (S:) ve **شُفْرَا المَرْأَةِ** ve ↓ **شَافِرَاهَا**, kadının **رَحِم**’inin [yahut **الفَرْج**’inin (çünkü burada **الرَّحِم** mecazen, birçok başka örnekte olduğu gibi, **الفَرْج** yerine kullanılmıştır)] iki kenarı. (TA.)

**شِفْرٌ**
**شِفْرٌ** ذ : **شَفْرَةٌ**’ye, ilk cümleye, bak.

**شَفَرٌ**
**شَفَرٌ** ذ : **سَفَنٌ**’e, ilk cümleye, bak.

**شَفِرٌ**
**شَفِرٌ** ذ [dişili zikredilen bir sıfat]. **شَفِرَةٌ** ve ↓ **شَفِيرَةٌ** şu mânâya gelir: **شُفْر**’unda cinsel şehvetinin (**شَهْوَتَهَا**) tatminini yaşayan bir kadın; öyle ki çabucak boşalır (**تُنْزِلُ**): yahut [CK’de “ve”] cimanın en azıyla yetinen: (K, TA:) **قَعِرَةٌ** ve **قَعِيرَةٌ**’nin zıddı. (TA.)

**شَفْرَةٌ**
**شَفْرَةٌ** ذ büyük bir bıçak; (S, A, K;) ayrıca ↓ **شِفْرَةٌ**, gerçi bunu yalnız Mgh müellifi zikreder; (MF;) [fakat benim Mgh nüshamda yoktur; ve Golius, Meyd’e dayanarak ↓ **شُفْرَةٌ**’nin bu mânâya geldiğini zikreder;] yahut geniş bir bıçak: (Mgh, Msb:) çoğulu **شِفَارٌ** (Msb, K) ve **شَفَرَاتٌ** (Msb) ve [cins isim; bunun tekili **شِفْرَةٌ**’dir; yahut **شَفْرَةٌ**’nin şibh-çoğul ismidir] ↓ **شِفْرٌ**. (TA.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (Mgh, TA,) (mecaz:) bir hizmetçi; (S, Mgh, TA;) faydasından dolayı. (TA.) Bir darb-ı meselde şöyle denir: **أَصْغَرُ القَوْمِ شَفْرَتُهُمْ** (mecaz:) topluluğun en küçüğü onların hizmetçisidir. (S, Mgh.) ― -b3- Ayrıca bir kunduracının bıçağı. (S, K.) ― -b4- Ve geniş yapılmış, ağızlı yahut sivri bir demir parçası. (K.) ― -b5- Geniş bir ağız: Mgh müellifi böyle der. (TA. [Fakat benim Mgh nüshamda yoktur.]) ― -b6- Bir kılıcın ağzı yahut kesici kısmı, (**حَدّ,**) (S, Mgh, K:) yahut kılıcın kesici kısmının ağzı. (TA. [**ذُبَابٌ**’a bak.]) Bir bıçağın yanı: (K:) yahut onun iki yanından her biri. (AHn, TA.) [Mızrak ucunun ve ok ucunun iki keskin yanından yahut ağzından her biri.] ― -b7- Ayrıca **شُفْرٌ**’a, ikinci cümleye, bak.

**شُفْرَةٌ**
**شُفْرَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**شِفْرَةٌ**
**شِفْرَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**شَفُورٌ**
[ **شَفُورٌ** ذ **زُنْبُورٌ** ile aynı mânâdadır: eşek arısı yahut eşek arıları. (Golius, Meyd’e dayanarak.)]

**شَفِيرٌ**
**شَفِيرٌ** ذ : **شُفْرٌ**’a, üç yerde, bak. ― -b2- Ayrıca devenin dudağının kenarı. (K.) -A2- **شَفِيرَةٌ**: **شَفِرٌ** maddesinde **شَفِرَةٌ**’ye bak.

**يَرْبُوعٌ شُفَارِىٌّ**
**يَرْبُوعٌ شُفَارِىٌّ** ذ kulaklarında kıl bulunan bir jerboa: (S:) yahut büyük kulaklı: yahut uzun kulaklı ve çıplak parmaklı, [CK’de **العَارِى البَرَاثِنِ** yerine, açıkça doğru okunuş olan **العَارِى البَرَاثِنِ** için **العالى البراثن** bulunur,] çabuk yakalanmayan: (K:) o, **ضَأْنُ اليَرَابِيعِ** denilen jerboa türündendir; en yağlısı ve en iyisi; kulakları biraz uzunca: (TA:) yahut uzun bacaklı ve eti yumuşak ve yağlı: (K:) kaval kemiğinin ortasında bir tırnağı olduğu söylenir. (TA. [**تَدْمُرِىٌّ**’ye bak.]) ― -b2- **ضَبٌّ شُفَارِىٌّ** uzun ve iri bir **ضبّ** [kertenkele türü]. (Ham s. 242.) ― -b3- **أُذُنٌ شُفَارِيَّةٌ** (ayrıca **شُرَافِيَّةٌ** [ona bak], TA) büyük bir kulak: (K:) yahut iri bir kulak: (A'Obeyd, TA:) yahut uzun bir kulak: (AZ, TA:) yahut üst kısmı yumuşak, geniş bir kulak: (TA:) yahut çok kıl ve yünlü bir kulak. (Ham s. 242.)

**شَفَّارٌ**
**شَفَّارٌ** ذ bir **شَفْرَة** [yahut büyük bıçak] sahibi. (A, * TA.)

**شَافِرٌ**
**شَافِرٌ** ذ , ve onun tesniyesi: **شُفْرٌ**’a, son cümleye, üç yerde, bak. -A2- Ayrıca malını yok eden yahut elden çıkaran kimse: Tekmileh’te böyledir. (TA.)

**مَشْفَرٌ**
**مَشْفَرٌ** ذ : hemen ardından gelene bak.

**مِشْفَرٌ**
**مِشْفَرٌ** ذ devenin dudağı; (S, Mgh, Msb, K;) ayrıca ↓ **مَشْفَرٌ**: (K:) ve (mecaz:) atın: (S, TA:) ve (mecaz:) insanın: (K, TA:) yahut (mecaz:) Habeşlinin; devenin dudağına benzetilerek: (A'Obeyd, TA:) çoğulu **مَشَافِرُ**. (S, K.) Bir darb-ı meselde şöyle denir: **أَرَاكَ بَشَرٌ مَا أَحَارَ مِشْفَرٌ** [lafzen: dış deri, dudağın mideye aktardığını sana göstermiştir;] yani dış görünüş, iç hâl hakkında soru sormaya seni muhtaç bırakmamıştır: (S, K:) aslında deve hakkında söylenmiştir; (TA;) çünkü onun dış derisini gördüğünde, şişman mı zayıf mı olduğunu görürsün; bunu yediğinin niteliğine delil sayarsın. (K, TA.) ― -b2- Ayrıca kadının **الفَرْج**’i, yani üreme organlarının dış kısmı: (R, MF:) fakat bu gariptir. (TA.) ― -b3- Ve (mecaz:) bir toprak parçası: ve kumdan [bir parça]: (K, TA:) her biri, [devenin dudağına] benzetme yoluyla. (TA.) -A2- Ayrıca bir direnme hâli; erişilmezlik yahut yaklaşılmazlık: (K:) kuvvet yahut kudret; (K, * TA;) şiddet yahut sertlik yahut sağlamlık. (K, TA.) ― -b2- Ve helâk yahut yok oluş hâli: ve Meyd’in zikrettiği sözde kullanıldığı üzere böyle açıklanır: **تَرَكْتُهُ عَلَى مِثْلِ مِشْفَرِ الأَسَدِ** [şöyle tercüme edilebilir: onu aslanın dudağı gibisinin üzerinde bıraktım]; (TA;) yok oluşa maruz kalana uygulanır. (Meyd, TA. *)

**عَيْشٌ مُشَفِرٌ**
**عَيْشٌ مُشَفِرٌ** ذ dar, kıt, geçim. (O, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَفِرَ
شَفِرَ A ( n. ac. شَفَاْرَة 22t ),
a.  Decreased, diminished, dwindled away ( fortune ).

شَفَّرَ
شَفَّرَ II ,
a.  see I .

b.  Was low, near to setting ( sun ).

c.  [ 'Ala ], Was on the brink, verge of.

d.  Eradicated.

أَشْفَرَ
أَشْفَرَ IV ,
a.  Strove ( in running ).

شَفْر
شَفْر 1 ,
a.  see 3 .

شَفْرَة
شَفْرَة 1t , ( pl. شِفَاْر 23 ),
a.  Edge, border; edge of the sword.

b.  Large knife, shoemaker's knife; bill-hook; pruning knife.

شُفْر
شُفْر 3 , ( pl. أَشْفَاْر 38 ),
a.  Edge, border; extremity; verge, brink.

مِشْفَر
مِشْفَر 20 , ( pl. مَشَاْفِرُ 44 ),
a.  Lip ( of a camel ).

شَفَارِج
شَفَارِج P. ,
a.  Tray.

##### Türkçe

شَفِرَ
شَفِرَ A ( n. ac. **شَفَاْرَة** 22t ),
a. (servet) azaldı, eksildi, küçülüp gitti.

شَفَّرَ
شَفَّرَ II ,
a. I’e bak.

b. (güneş) alçak oldu, batmaya yakın oldu.

c. [ 'Ala ], (bir şeyin) eşiğinde, kıyısında oldu.

d. Kökünü kazıdı.

أَشْفَرَ
أَشْفَرَ IV ,
a. (koşmada) çabaladı.

شَفْر
شَفْر 1 ,
a. 3’e bak.

شَفْرَة
شَفْرَة 1t , ( pl. **شِفَاْر** 23 ),
a. Kenar, sınır; kılıcın kenarı.

b. Büyük bıçak, kunduracının bıçağı; budama kancası; budama bıçağı.

شُفْر
شُفْر 3 , ( pl. **أَشْفَاْر** 38 ),
a. Kenar, sınır; uç; kıyı, eşik.

مِشْفَر
مِشْفَر 20 , ( pl. **مَشَاْفِرُ** 44 ),
a. (devenin) dudağı.

شَفَارِج
شَفَارِج P. ,
a. Tepsi.
