# شفر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: شفر

باب الشين والراء والفاء معهما
ش ر ف، ش ف ر، ر ش ف، ر ف ش، ف ر ش مستعملات
شرف:
الشَّرفُ: مصدر الشَّريف من الناس. شرف يشرف وقوم أشراف، مثل شهيد وأشهاد ونصير وأنصار. والشَّرفُ: ما أشرف من الأرض. والمشرف: المكان تشرف عليه وتعلوه مشارف الأرض، أعاليها. ولذلك قالوا: مشارفُ الشّام. والشُّرفة: التي تشرَّف بها القصور، وجميعها: شُرفٌ.
والشَّرفُ: الإشفاءُ على خطرٍ من خير أو شرٍّ، ويقال: هو على شرفٍ من كذا.
وأشرف المريضُ، وأشفى على الموت. وساروا حتى إذا شارفوهم، أي: أشرفوا عليهم.
واستشرف فلان: رفع رأسه ينظر إلى شيءٍ.
وناقتُ شُراقيّة: ضخمة جسيمةٌ. والشّارفُ: النّاقة المُسنة، دون النّاب.. شرفت تشرف شروفاً، والجميع: شرفٌ وشوارفُ، ولا يقال للذّكر: شارف.
وسهمٌ شارف: طويلٌ دقيق، ويقال: هو الذي طال عهده بالصِّيانة، فانتكث عقبهُ وريشُهُ قال:
يقلِّب سهماً راشهُ بمـنـاكـبٍِ		ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ شارفُ
وقصر مشرفٌ، وكلُّ شيء طال فهو مشرفٌ. وأذنٌ شرفاءُ: طويلةُ القوفِ. ومنكبٌ أشرف: فيه ارتفاع حسنٌ وهو نقيضُ الأهدأ.
ورجلٌ مشرفٌ: شرف عليه غيره وشرفهُ.
وشريف: أطولُ جبلٍ في بلادِ العرب. وقيل: شريف: بلد ببلاد بني تميم، وفيه جبال.
وشُرافٌ: ماء أظنّه لبني أسد.
والشَّرفُ: شجرٌ له صبغ أحمر، يقال له: البقَّمُ والعندم.
شفر:
الشُّفرُ: شفر العين، والجميع: الأشفار. والشُّفرُ: حدّ المِشفر، ولا يقال المِشفَر إلاّ للبعير.. وامرأة شفيرة، وهي نقيضُ القعيرة.
وشفير الوادي: حرفه وكذلك شفيرُ جهنّم.
والشُّفارُّ: ضربُ من اليَرابيع، يقال له: ضأنُ اليرابيع، وهو أسمنُها وأفضلها، ويقال: إنه أطولها أذنين، ولها ظُفرٌ في وسط ساقِهِ. ويقال ذلك للرجل أيضاً إذا كان طويل الأذنين، وهو شرافيّ أيضاً.
والشَّفرةُ: السِّكينُ، والجميع: الشَّفرُ والشِّفار.
رشف:
الرَّشفُ: ماء قليل يبقى في الحوض، وهو وجه الماء الذي ترشفهُ الإبل بأفواهها.
والرَّشيفُ: تناول بالشَّفتين فوق المصِّ. قال:
سقين البشامَ المِسكَ ثم رشفنـهُ		رشيف الغُريريات ماء الوقائعِ
والرَّشف والرَّشيف: صوتُ مشافر الدابة، كشرب ماءٍ قليلٍ لا تستكمنُ منه جَحفلته. وأصله من الشرب، رشفت كذا، أي: شربت ماءً قليلاً، قال جميل:
فلثمتُ فاها آخِذاً بـقُـرونـهـا		شُرب النَّزيف ببردِ ماءِ الحشرجِ
وقالوا: المصُّ أروى والرشيفُ أشربُ.
رفش:
الرَّفشُ والرُّشفُ، لغتان: سواديّة، وهي المجرفة يرفش بها البُرُّ رفشا، وقد تسمَّى المِرفشة. وفي حديث سلمان الفارسي: "أنه كان أرفش الأذنين".
فرش:
الفرش: مصدر فرش يفرش. فرشت الفراش: بسطته، وفرشته فلاناً، بمعنى: فرشتُ له. وفرشتهُ أمري: بسطته كلَّه له.
وافترش فلان ترابا أو ثوبا تحته. وافترش فلانٌ لسانه يتكلم به ما شاء.
وافترش الذِّئبُ ذراعيه: ربض عليهما: قال:
ترى السِّرحان مُفترِشاً يديه		كأن بياض لبتِهِ الصَّـديعُ
والأرض: فِراشُ الأنام.
وفراش اللِّسان: لحمةٌ تحته. وفراشُ الرأس: طرائق من القحفِ.
وفراشُ القاع والطِّين: ما يبس بعد نضُوب الماء من الطِّين على وجهِ الأرض. وما بقي في الحوض إلا فراشةٌ من ماء.
والمِفرش: شيءٌ يكون مثل شاذكونه. والمفرشةُ: على الرَّحل يعقدُ عليها الرَّجل، أصغر من المفرش.
والفراشُ: التي تطيرُ طالبةً للضَّوء. ويقال للخفيف من الرِّجال: فراشه.
والفريشُ من الخيل: التي أتى عليها من يوم وضعت سبعة أيامٍ، وبلغت أن يضربها الفحلُ.
وجاريةٌ فريش: افترشها الرَّجلُ، فعيلٌ جاء من افتعل. والفرشُ من الشَّجر والحطب: الدَّقُّ الصِّغار، يقال: ما بها إلا فرشٌ من الشَّجر.
والفرشُ من النَّعم: التي لا تصلح إلاّ للذَّبح، وهي ما دون الحمُولة قال الله عز وجلّ: "ومن الأنعام حمُولة وفرشاً".
وشَجَّةٌ مُفْترِشة: تبلغ فَراش القِحف. ويقال: مُفرِّشة، أي: مسرعة في العَظْم وطعنةٌ مفَرِّشة، أي: داخلة في العظم، قال القطاميّ:
فوارشَ بالرماحِ كأنّ فيهـا		شواطنَ يُنتزَعْنَ بها انتزاعاً
وقيل: شَجَّةٌ مُقْرِشةٌ: مسرعةٌ في العَظْم، بالقاف، وقارشة، وفي بيت القطامي: قوارش بالرماح.

### Türkçe

باب **الشين** ve **الراء** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ش ر ف**، **ش ف ر**، **ر ش ف**، **ر ف ش**، **ف ر ش** kullanımdadırlar.

**شرف**:
**الشَّرفُ**: insanlardan **الشَّريف**’in mastarıdır. Şeref kazandı, şeref kazanır; ve bir kavim **أشراف** (olur); **شهيد** ve **أشهاد** ve **نصير** ve **أنصار** gibi. Ve **الشَّرفُ**: yerden yüksek olan şey. Ve **المشرف**: üzerine şeref (yükseklik) kazandığın ve üstüne çıktığın yer; yerin **مشارف**’i: onun yükseklikleri. Bundan dolayı dediler ki: **مشارفُ الشّام**. Ve **الشُّرفة**: sarayların onunla yükseltildiği şey; hepsinin çoğulu: **شُرفٌ**.

Ve **الشَّرفُ**: hayırdan veya şerden bir tehlike üzerine yaklaşma; ve denilir: o, şundan **شرفٍ** üzerindedir.

Ve hasta **أشرف** etti, ve ölüme yaklaştı. Ve yürüdüler; nihayet onları **شارفوهم** (olduklarında), yani: onların üzerine **أشرفوا** ettiler.

Ve falan kimse **استشرف** etti: başını kaldırdı, bir şeye bakıyor.

Ve **شُراقيّة** bir dişi deve: iri, cüsseli. Ve **الشّارفُ**: yaşlı dişi deve; **النّاب**’dan aşağıdır.. Şeref kazandı, şeref kazanır, **شروفاً**; ve hepsinin çoğulu: **شرفٌ** ve **شوارفُ**; ve erkeğe **شارف** denilmez.

Ve **شارف** bir ok: uzun, ince; ve denilir: o, bakımı üzerinden uzun zaman geçmiş olandır; böylece onun topuğu ve tüyleri bozulmuştur. Dedi ki:
يقلِّب سهماً راشهُ بمـنـاكـبٍِ		ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ شارفُ

Ve **مشرفٌ** bir köşk; ve her uzun olan şey **مشرفٌ**’tir. Ve **شرفاءُ** bir kulak: **القوف**’u uzun. Ve **أشرف** bir omuz: onda güzel bir yükseklik vardır; ve o, **الأهدأ**’nın zıddıdır.

Ve **مشرفٌ** bir adam: başkası onun üzerine yükseldi ve onu geçti.

Ve **شريف**: Arap diyarlarında en uzun dağ. Ve denildi: **شريف**: Benî Temîm diyarında bir beldedir; ve onda dağlar vardır.

Ve **شُرافٌ**: bir su; zannederim Benî Esed’indir.

Ve **الشَّرفُ**: kırmızı boya veren bir ağaç; ona **البقَّمُ** ve **العندم** denilir.

**شفر**:
**الشُّفرُ**: gözün **شفر**’i; ve hepsinin çoğulu: **الأشفار**. Ve **الشُّفرُ**: **المِشفر**’in keskin yanı; ve **المِشفَر** ancak deve için söylenir.. Ve **شفيرة** bir kadın; ve o, **القعيرة**’nin zıddıdır.

Ve vadinin **شفير**’i: onun kenarıdır; ve aynı şekilde cehennemin **شفيرُ**’i.

Ve **الشُّفارُّ**: **اليَرابيع**’den bir tür; ona **ضأنُ اليرابيع** denilir; ve o, onların en semizi ve en faziletlisidir; ve denilir: o, onların kulakça en uzunudur; ve onun bacağının ortasında bir **ظُفرٌ** vardır. Ve bu, kulakları uzun olduğunda erkeğe de söylenir; ve o, ayrıca **شرافيّ**’dir.

Ve **الشَّفرةُ**: bıçak; ve hepsinin çoğulu: **الشَّفرُ** ve **الشِّفار**.

**رشف**:
**الرَّشفُ**: havuzda kalan az su; ve o, develerin ağızlarıyla yudumladıkları suyun yüzüdür.

Ve **الرَّشيفُ**: emmenin üstünde, iki dudakla alma. Dedi ki:
سقين البشامَ المِسكَ ثم رشفنـهُ		رشيف الغُريريات ماء الوقائعِ

Ve **الرَّشف** ve **الرَّشيف**: binek hayvanının dudaklarının sesi; az su içmek gibi; ondan onun **جَحفلته**’si (tam) dolmaz. Ve aslı içmedendir; şunu **رشفت** ettim, yani: az su içtim. Cemîl dedi ki:
فلثمتُ فاها آخِذاً بـقُـرونـهـا		شُرب النَّزيف ببردِ ماءِ الحشرجِ

Ve dediler: **المصُّ** daha kandırıcıdır; **الرشيفُ** daha içiricidir.

**رفش**:
**الرَّفشُ** ve **الرُّشفُ**, iki lehçedir: **سواديّة**; ve o, onunla buğdayın küreklendiği kürektir; onu **رفشا** ile **يرفش** eder; ve bazen **المِرفشة** diye adlandırılır. Selmân el-Fârisî’nin hadisinde: “Onun kulakları **أرفش** idi.”

**فرش**:
**الفرش**: **فرش** eder, **يفرش** eder’in mastarıdır. Döşeği **فرشت** ettim: onu yaydım; ve falanı **فرشته** ettim, şu mânâda: ona yaydım. Ve işimi ona **فرشتهُ** ettim: hepsini ona yaydım.

Ve falan kimse altına toprak veya elbise serdi. Ve falan kimse dilini serdi; onunla dilediğini konuşur.

Ve kurt iki kolunu **افترش** etti: onların üzerine çöktü. Dedi ki:
ترى السِّرحان مُفترِشاً يديه		كأن بياض لبتِهِ الصَّـديعُ

Ve yer: insanların **فِراشُ**’ıdır.

Ve dilin **فراش**’ı: onun altında bir et parçasıdır. Ve başın **فراشُ**’ı: kafatasından çizgilerdir.

Ve düzlüğün ve çamurun **فراشُ**’ı: su çekildikten sonra çamurdan yer yüzünde kuruyan şeydir. Ve havuzda bir **فراشةٌ** sudan başka bir şey kalmadı.

Ve **المِفرش**: **شاذكونه** gibi olan bir şeydir. Ve **المفرشةُ**: semerin üzerinde, adamın üzerine bağlandığı şey; **المفرش**’ten daha küçüktür.

Ve **الفراشُ**: ışığı arayarak uçan (şey)dir. Ve erkeklerin hafifine: onun **فراشه**’si denilir.

Ve atlardan **الفريشُ**: doğurduğu günden itibaren yedi gün geçmiş olan ve aygırın onu aşacağı (çağa) ulaşmış olan.

Ve **فريش** bir cariye: adam onu **افترش** etti; **فعيلٌ**, **افتعل**’den gelmiştir. Ve ağaçtan ve odundan **الفرشُ**: küçük kırıntı, ufak parçalar; denilir: onda ağaçtan **فرشٌ**’den başka bir şey yoktur.

Ve davarlardan **الفرشُ**: ancak kesime elverişli olan; ve o, yük taşıyanın altındakidir. Aziz ve celil Allah dedi ki: “Ve davarlardan yük taşıyan ve **فرشاً**.”

Ve **مُفْترِشة** bir yarma: kafatasının **فَراش**’ına ulaşır. Ve denilir: **مُفرِّشة**; yani: kemikte hızlı (ilerleyen). Ve **مفَرِّشة** bir mızrak darbesi: yani: kemiğin içine giren. el-Kutâmî dedi ki:
فوارشَ بالرماحِ كأنّ فيهـا		شواطنَ يُنتزَعْنَ بها انتزاعاً

Ve denildi: **مُقْرِشةٌ** bir yarma: kemikte hızlı (ilerleyen); **بالقاف** ile; ve **قارشة**. Ve el-Kutâmî’nin beytinde: mızraklarla **قوارش**.
