# شفع (ش-ف-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Şefeve” dudak demektir

- Harfler: ش - ف - ع
- Kur'an'da: 31 geçiş · 26 ayet · 19 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (19)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الشَّفَاعَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | الْفَعَالَةُ | Katkıda bulunmak | 3 | 3 | [20:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/20:109.md) |
| [شَفَاعَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَعَالَةٌ | Katkıda bulunmak | 3 | 3 | [2:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/2:48.md) |
| [شَفِيعٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Katkıda bulunan | 3 | 3 | [10:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/10:3.md) |
| [الشَّفَاعَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفَعَالَةَ | Katkıda bulunmak | 2 | 2 | [19:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/19:87.md) |
| [شَفَاعَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعَالَةً | Katkıda bulunmak | 2 | 1 | [4:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/4:85.md) |
| [شَفَاعَتُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَالَتُهُمْ | Onların katkısı | 2 | 2 | [36:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/36:23.md) |
| [شَفِيعٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Katkıda bulunan | 2 | 2 | [6:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/6:51.md) |
| [شُفَعَاءَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E.md) | فُعَلَاءَ | Katkıda bulunanlar | 2 | 2 | [7:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/7:53.md) |
| [يَشْفَعْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%92.md) | يَفْعَلْ | Katkıda bulunur | 2 | 1 | [4:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/4:85.md) |
| [الشَّافِعِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B9%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Katkıda bulunanlar | 1 | 1 | [74:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/74:48.md) |
| [شَافِعِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%B9%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Katkıda bulunanlar | 1 | 1 | [26:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/26:100.md) |
| [شَفَاعَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | فَعَالَةُ | Katkıda bulunmak | 1 | 1 | [74:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/74:48.md) |
| [شُفَعَاءَكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فُعَلَاءَكُمُ | Size katkıda bulunanlar | 1 | 1 | [6:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/6:94.md) |
| [شُفَعَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | فُعَلَاءُ | Katkıda bulunanlar | 1 | 1 | [30:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/30:13.md) |
| [شُفَعَاؤُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D8%A4%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فُعَلَاؤُنَا | Bize katkıda bulunanlar | 1 | 1 | [10:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/10:18.md) |
| [فَيَشْفَعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَيَفْعَلُوا | Katkıda bulunurlar | 1 | 1 | [7:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/7:53.md) |
| [وَالشَّفْعِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%90.md) | وَالْفَعْلِ | Ve çift | 1 | 1 | [89:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/89:3.md) |
| [يَشْفَعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Katkıda bulunur | 1 | 1 | [2:255](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/2:255.md) |
| [يَشْفَعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Katkıda bulunurlar | 1 | 1 | [21:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/21:28.md) |

## Mücavir kökler — 49 mücavir (156 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 24 · Dane, inek yavrusuna denir
2. [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 24 · Fayda eder
3. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 18 · Kulak demektir
4. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Denk tutuyorlar
5. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 8 ortak ayet · G² 13 · “Yemm” durgun akan su demektir
6. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 6 ortak ayet · G² 13 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
7. [سدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · سندس Hint kumaşıdır
8. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
9. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
10. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
11. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Şey
12. [حمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Hümem kömür demektir
13. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
14. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
15. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
16. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Tasma kayış demektir
17. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
18. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Önce
19. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
20. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
21. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
22. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
23. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
24. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Veli arka demektir
25. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
26. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
27. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · El ve kol demektir
28. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
29. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
30. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Half : Ense demektir
31. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
32. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
33. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
34. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
35. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
36. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
37. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
38. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Uyanık yılan demektir
39. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
40. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Baid uzak demektir
41. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 10 ortak ayet · G² 1 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
42. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
43. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
44. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
45. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Zalimler
46. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
47. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir
48. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
49. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شفع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md), [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md), [عون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%86.md), [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [وتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Tek olan bir nesneye veya sayıya bir eş ekleyerek onu çift kılmak, bitiştirmek, yanına katılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Tek başına zayıf kalan tarafa destek olarak eklenmek, katkı sunmak; ilahi izne bağlı işleyen adil destek mekanizması |
| Çekirdek Özet 3 | Kişinin irade ve sorumluluğunu yok sayan bir kayırma değil, hak edene ilahi izin dairesinde eklenen tamamlayıcı katkı |
| Kritik Hata Riski | Şefaatin ilahi adaleti ve kulun sorumluluğunu askıya alan müstakil bir af torpili veya aracılık sanılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شف | İnce bir kenar, örtü, aralık veya temas hattı oluşturma; iki yüzeyin birbirine kavuşması veya örtüşmesi (örnek kökler: dudak ve temas hattı için [شفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87.md), saydamlık ve ince aralık için [شفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81.md), gün batımı ışık teması için [شفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%82.md), dengeye ve sağlığa kavuşma için [شفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%8A.md)) | ع | ع harfinin (göz, açığa çıkma, bağ, kaynak) eklenmesiyle soyut temas hattı somut bir eşleşmeye dönüşmüş; tekil bir nesnenin yanına ikincisi fiilen ve açıkça eklenerek çift kılma, birinin talebine açıktan destek vererek katılma ve katkı sunma anlamı kesinleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Ayrışmış, bağımsız duran tekil unsuru veya tekliği temsil eder. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | İletişim, talep, kenarından yanaşma ve dışa açılma hareketini sağlar. |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Açığa çıkma, tanıklık, doğrudan bağlanma ve kaynağa rabtedilme durumunu ifade eder. |
| شفع | Tekil duran bir unsura kenarından (talep veya söz ile) yanaşıp doğrudan görünen ve bağlanan ikinci bir unsur ekleyerek onu çift kılmak, görünür bir destek sağlamak. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tek olan bir şeyi bir ikincisini yanına ekleyerek çift yapmak. Yanında yavrusu bulunan koyuna veya tek sağımda iki kabı birden dolduracak kadar süt veren deveye bu kökten isim verilmesi (şâfi', şefû'). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A'şâ'nın beytinde kabilenin ileri gelenlerinden güvenilir birine sığınarak talepte bulunulması ve o kişinin himaye/destek sunması anlamında kullanılmıştır: وَاسْتَشْفَعَتْ مِنْ سَرَاةِ الحَيِّ ذَا ثِقَةٍ / فَقَدْ عَصَاهَا أَبُوهَا وَالَّذِي شَفَعَا |
| Erken Arapça kullanım | İbn Düreyd ve erken dilcilerin aktardığı üzere komşunun bitişik mülkünü satın alarak kendi mülkünü çiftlemesi ve büyütmesi anlamında gayrimenkul hukukundaki ön alım hakkı (şüf'a) kullanımı. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça شفع kökü, tek bir unsuru çift kılma, birinin yanına eklemlenme ve hukuki/sosyal bir talepte ikinci bir taraf olarak destek verme semantik dairesinde gelişmiştir. Kök biliteral شف (kenar, dudak, kavuşma çizgisi; bkz. İbranice שָׂפָה saphah "dudak, kıyı, sınır", Süryanice ܣܦܬܐ sep̄tā) tabanından genişleyen bir iç Arapça türeme niteliği gösterir. Erken Güney Arapçasında (Epigrafik Güney Arapçası / Sebece) *š-f-ʿ kökü benzer şekilde "bağlanmak, bir araya gelmek, birleşmek" anlam sahasıyla kaydedilmiştir. Kökün İbranice ve Aramicede dini bir şefaat veya ıstılahi aracılık terimi olarak doğrudan yer almaması, Arapçada somut bir sayısal eylemden ("tekil olanı çiftleme") hareketle önce komşuluk hakkı ve mülkiyet birleşmesine (şüf'a), ardından sosyal yardımlaşma ve manevi tanıklık/katkı alanına özgün bir semantik sıçrama yaptığını ortaya koymaktadır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çiftleme, bitiştirme, destek olma | Tekil sayıyı çift kılma eyleminden türeyerek komşunun mülküne katılma (şüf'a) ve zayıfa destek olma (şefaat) yönünde genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapça ve biliteral kök bağıntıları | Epigrafik Güney Arapçasında birleşme ve iltihak anlamları görülür; Kuzeybatı Sami dillerinde dudak ve kenar tabanıyla akrabadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrulanmış doğrudan soydaş kök tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Biella (Dictionary of Old South Arabic).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شفع | Anlamlı | Çift kılmak, eklemek, destek olmak | Teki çift yapmak, katkıda bulunmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [شعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%81.md) | Anlamlı | Zirveye çıkmak, kalbi kaplamak | Dağın tepesi, aşk veya korkunun kalbi bürümesi | Kur'an'da geçmez; yan yana gelme yerine dikeyde üstü kaplama nüansı taşır |
| [فشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B4%D8%B9.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tehzîbü'l-Luğa kaydına göre ihmal edilmiş kök |
| فعش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tehzîbü'l-Luğa kaydına göre ihmal edilmiş kök |
| [عشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D9%81.md) | Anlamlı | Zayıflamak, kurumak, sertleşmek | Yaşlılıktan veya hastalıktan dolayı zayıflayıp bükülmek | Kur'an'da geçmez; Tehzîbü'l-Luğa'da müsta'meldir |
| [عفش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B4.md) | Anlamlı | Toplamak, döküntü eşya | Değersiz eşyaları bir araya getirmek, devşirmek | Kur'an'da geçmez; Tehzîbü'l-Luğa'da müsta'meldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شفع | Merkez | Çiftleme, destekleme, katkıda bulunma | Tek başına zayıf kalan bir tarafa eş olarak eklenip onun ağırlığını artırma | Yanına katılma, ortak güç oluşturma |
| [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) | Komşu | Eşleşme, çift olma | Eşit veya denk iki parçanın birbirini bütünlemesi | Karşılıklı denklik esastır; destek veya arka çıkma vurgusu içermez |
| [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) | Komşu | Yardım etme, zafere ulaştırma | Güç kullanarak birini düşmana karşı koruma veya galip kılma | Doğrudan fiili müdahale ve koruma ön plandadır |
| [عون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%86.md) | Komşu | İane, yük hafifletme | Ağır bir yükü kaldırmada başkasına iş gücü veya imkan sağlama | İşin yapılmasına yardımcı olma, yük ortaklığı |
| [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md) | Komşu | Kefil olma, üstlenme | Birinin sorumluluğunu veya bakımını kendi üzerine alma | Hukuki ve fiili yükümlülüğü tek başına devralma nüansı vardır |
| [وتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%B1.md) | Zıt | Tek olma, yalnız kalma | Çiftleşmemiş, eşsiz, tekil ve tek başına bırakılmış olma | Hedef kökün tam zıddı olup eşsizlik veya teklik durumunu bildirir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شفع | Teki çift kılmak, destek olmak | Bir başkasının yanına ikinci bir unsur olarak katılıp ona katkı sağlamayı ve güç katmayı ifade eder. | Kesin |
| Latince | Intercedere, adiuvare | Araya girmek, katkı sunmak, yardım etmek | Intercedere arabuluculuk ve araya girme yönünü karşılar; adiuvare ise destek olmayı içerir fakat teki çiftleme imgesini taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | To pair, intercede, advocate, reinforce | Çiftlemek, şefaat etmek, katkı sunmak | To pair kökün somut matematiksel anlamını, intercede ve advocate ise birinin adına sözlü veya fiili destek olma yönünü karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Paaren, fürsprechen, beistehen | Çiftlemek, birinin lehine konuşmak, arka çıkmak | Fürsprechen lehine konuşma boyutunu, beistehen yanında durma boyutunu karşılar; eşleme imgesi paaren ile sınırlıdır. | Güçlü |
| Fransızca | Doubler, intercéder, épauler | Çiftlemek, araya girmek, omuz vermek | Épauler omuz verme ve destek boyutunu karşılarken intercéder hukuki arabuluculuğu vurgular. | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Duden, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Sayısal çift (zıddı vetr) | Yaratılmış varlıkların çift kutuplu yapısı | Fecr [89:3](https://lisan.digital/tr/ayet/89:3.md) bağlamında yaratılmışların çift oluşuna ve teklik zıddına yapılan kozmik yemin. |
| Meşru toplumsal katkı/destek | İnsanlar arası hayırlı veya şerli işlere ortak ve destek olma | Nisâ [4:85](https://lisan.digital/tr/ayet/4:85.md) bağlamında iyi bir işe katkı sunanın sevaptan pay, kötü bir işe katkı sunanın günahtan pay alması. |
| Ahirette ilahi izne bağlı şefaat | Hak eden müminlere peygamber veya meleklerin ilahi rıza dairesinde tanıklık ve desteği | Bakara [2:255](https://lisan.digital/tr/ayet/2:255.md), Tâhâ [20:109](https://lisan.digital/tr/ayet/20:109.md), Meryem [19:87](https://lisan.digital/tr/ayet/19:87.md), Necm [53:26](https://lisan.digital/tr/ayet/53:26.md) gibi ilahi izin şartına bağlanan ahiret sahneleri. |
| Müşriklerin asılsız şefaat beklentisinin reddi | Putların veya sahte ilahların bağımsız kayırma gücünün imkansızlığı | Bakara [2:48](https://lisan.digital/tr/ayet/2:48.md), En'âm [6:51](https://lisan.digital/tr/ayet/6:51.md), Zümer [39:43](https://lisan.digital/tr/ayet/39:43.md)-44, Müddessir [74:48](https://lisan.digital/tr/ayet/74:48.md) bağlamında batıl şefaat beklentilerinin mutlak reddi. |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahirette büyük günah sahiplerine şefaatin imkanı | Mu'tezile adaletin korunması gerekçesiyle şefaati yalnızca derece yükselmesi sayarken, Ehl-i Sünnet ilahi lütuf gereği günahların affı için şefaati hak kabul etmiştir. | Hukuki hak edişe karşı lütuf ve ilahi izinle tanınan bağışlanma katkısı. |
| Fıkıh | Gayrimenkul mülkiyetinde ön alım hakkı (şüf'a) | Mülke komşu veya ortak olan kişinin, yabancı bir şahsın mülke girmesini engellemek üzere o hisseyi öncelikle satın alıp kendi mülkünü çiftleme yetkisi. | Mülkiyetin birleştirilmesi, komşuluk hakkının korunması ve zararın önlenmesi. |
| Tefsir | Şefaat ayetlerinin uzlaştırılması | Şefaati mutlak reddeden ayetler ile izne bağlayan ayetler arasındaki metodolojik uyumun kurulması. | Şefaatin bağımsız bir güç değil, bütünüyle Allah'ın iznine ve rızasına tabi bir şahitlik olduğu tespiti. |
| Hadis | Hz. Peygamber'in ahiretteki "Şefâat-i Uzmâ"sı | Mahşer yerindeki genel sıkıntının giderilmesi ve müminler için istiğfar edilmesi bağlamında rivayet edilen şefaat haberleri. | Peygamberin ümmetine manevi destek olması ve hesap gününde ilahi rahmete vesile kılınması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet ve rahmet dengesi | Meşru katkı ve izinli iltica | Tevhidi zedelemeden kulun liyakatine rahmetin eklenmesi | Şefaat, Allah'a rağmen bir hak koparma değil, Allah'ın razı olduğu kimseye rahmetini bir elçi üzerinden akıtmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Argümantasyon ve delil tamamlama | Ek delil ve tanıklık desteği | Zayıf kalan önermeyi destekleyip doğruluk değerini pekiştirme | Tek başına yetersiz olan bir kanıtın yanına ikinci bir tanık veya belge eklenerek iddianın doğrulanması. | Güçlü |
| Siyasi | Temsil, bürokrasi ve lobi | Referans olma, tebaanın sesini iletme | Halk ile otorite arasında haklı talepleri çiftleyerek güçlü iletme | Güçsüze haksız torpil geçme değil, haklı talebin idareye ulaştırılmasında refakat ve kefalet sağlama. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin korunması ve ortaklık (şüf'a) | Ön alım hakkı ve sermaye birleşmesi | Mülkiyet parçalanmasını ve yabancılaşmayı önleme | Komşunun veya ortağın hissesini devralarak iktisadi birimi optimize etme ve zararı bertaraf etme. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sayı teorisinde eşleme (parite) ve vektörel toplama | Tekil bir vektöre aynı doğrultuda ikinci bir vektör ekleyerek bileşke büyüklüğü artırma; tekil ($2k+1$) değerini çift ($2k$) tabanına tamamlama. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukukta fer'î müdahillik ve avukatlık (advocacy) | Davada tek başına hak arama gücü bulunmayan tarafa hukuki destek olarak eklemlenme ve onun iddialarını çiftleyerek tescil ettirme. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca ahirette belirli kutsal şahsiyetlerin suçluları sorgusuz sualsiz kurtaracağı feodal bir "af aracılığı" veya "torpil" mekanizmasına indirgenmesi; dünyevi hayattaki iyi ve kötü işlere destek olma boyutunun unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; teki çift kılma, bir varlığın yanına destek olarak eklemlenme, hayır veya şer hareketlere fiilen katkı sunma ve ahirette bütünüyle Allah'ın iznine bağlı gerçekleşen sadık bir tanıklık ve rahmet katkısıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şefaat bir kurtarıcı rüşveti veya ilahi iradeyi bypass eden bağımsız bir himaye sanıldığında şirk tuzağına düşülür; bütünüyle reddedildiğinde ise müminler arası tesanüt, ortak sorumluluk ve ilahi rahmetin vesileler üzerinden tecellisi inkar edilmiş olur. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tevhid anlayışı ile varlık tasavvurunun (yaratılmışların çift, Yaratan'ın tek olması) ve ahiret adaletinin merkezinde durur; insanın ne mutlak yalnız olduğunu ne de sahte ilahların himayesine sığınabileceğini vazeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müşriklerin putları aracı saymalarını eleştiren Mekkî ayetlerde (En'âm, Zümer, Yûnus), ilahi izne bağlı şefaati bildiren ayetlerde (Bakara [2:255](https://lisan.digital/tr/ayet/2:255.md), Tâhâ [20:109](https://lisan.digital/tr/ayet/20:109.md), Necm [53:26](https://lisan.digital/tr/ayet/53:26.md)) ve toplumsal katkıyı emreden Medenî ayetlerde (Nisâ [4:85](https://lisan.digital/tr/ayet/4:85.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | "Peygamber bizi ne olursa olsun kurtarır" şeklindeki amelsiz teslimiyetçiliği yıkar; aynı zamanda "insan ameliyle tamamen yapayalnızdır, hiçbir destek ve rahmet vesilesi yoktur" şeklindeki katı deist veya bireyci algıyı tashih eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Tek bir varlığın veya sayının yanına ikincisini katarak onu çift yapmak; bitişik mülkü satın alarak mülkiyeti birleştirmek.
- Soyut anlam: Bir kimsenin talebine, eylemine veya durumuna destek olarak katılmak; onun tekil yetersizliğine ilave bir güç ve tanıklık sunarak katkıda bulunmak.
- Sistematik karşılık: İlahî izin ve meşruiyet şartına bağlı olarak, hak sahibinin liyakatine eklemlenen ve onu sonuca ulaştıran çiftleyici ve tamamlayıcı destek mekanizması.
- LaTeX modeli: $$S(x) = x + \sum_{i} \delta(i, x) \cdot c_i$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $x$ tekil bireyin veya amelin asli değerini ve başlangıç durumunu temsil eder. $c_i$ sisteme dışarıdan eklenen katkıyı veya desteği simgeler. $\delta(i, x)$ ise ilahi izin, rıza ve liyakat fonksiyonudur; meşru şartlar sağlanmadığında sıfır değerini alarak izinsiz veya batıl katkıyı geçersiz kılar, şartlar sağlandığında ise katkıyı ana değere ekleyerek ($S(x)$) tekil durumu çiftlenmiş, güçlendirilmiş bir sonuca ulaştırır.

## Geçtiği ayetler (26 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81%D8%B9/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/2:48.md) — شَفَاعَةٌ

وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Meal (IK): Ve öyle bir günden korkun ki; o günde kimse, kimse için bir şey ödeyemez. Şefaat kabul edilmez. Fidye alınmaz ve onlara yardım da edilmez.

### [Bakara 2:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/2:123.md) — شَفَاعَةٌ

وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Meal (IK): Ve öyle bir günden sakının ki, o gün kimse kimseden yana bir şey ödeyemez, kimseden bedel kabul olunmaz, şefaat fayda vermez ve yardım olunmaz.

### [Bakara 2:254](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/2:254.md) — شَفَاعَةٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler, alış verişin, dostluğun ve şefaatin olmadığı gün gelmezden evvel, size verdiğim rızıklardan infak edin. Kafirler işte zalimlerin kendileridir.

### [Bakara 2:255](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/2:255.md) — يَشْفَعُ

اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Allah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.

### [Nisa 4:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/4:85.md) — يَشْفَعْ · شَفَاعَةً

مَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَهُ نَصِيبٌ مِنْهَا وَمَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً يَكُنْ لَهُ كِفْلٌ مِنْهَا وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُقِيتًا

Meal (IK): Kim, iyi işte aracılık ederse; ondan kendisine bir pay ayrılır. Kim de kötü bir şeyde aracılık yaparsa; o kötülükten kendisine bir pay vardır. Allah, her şeye hakkıyla kadir ve nazır’dır.

### [En'am 6:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/6:51.md) — شَفِيعٌ

وَأَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلَى رَبِّهِمْ لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Meal (IK): Rabblarına toplanacaklarından korkanları, sen onunla uyar. O’ndan başka bir dost ve şefaatçıları yoktur. Umulur ki sakınalar.

### [En'am 6:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/6:70.md) — شَفِيعٌ

وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ وَإِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Bırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.

### [En'am 6:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/6:94.md) — شُفَعَاءَكُمُ

وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَى كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَتَرَكْتُمْ مَا خَوَّلْنَاكُمْ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ وَمَا نَرَى مَعَكُمْ شُفَعَاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكَاءُ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَضَلَّ عَنْكُمْ مَا كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ

Meal (IK): Andolsun ki siz; ilk defa yarattığımız gibi, yapayalnız ve teker teker huzurumuza geldiniz. Ve size verdiğimiz şeyleri ardınızda bıraktınız. Hani, ortaklarınız olduğunu sandığınız şefaatçılarınızı da beraberinizde görmüyoruz. Andolsun ki; aranızdaki bağlar artık kopmuştur. Ortak sandıklarınız da sizden kaybolup gitmiştir.

### [Araf 7:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/7:53.md) — شُفَعَاءَ · فَيَشْفَعُوا

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنَا مِنْ شُفَعَاءَ فَيَشْفَعُوا لَنَا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Onlar, onun te’vilinden başkasını mı bekliyorlar? Onun te’vilinin geldiği gün; daha önce onu unutmuş olanlar derler ki: Gerçekten Rabbımızın elçileri, bize hakkı getirmiştir. Şimdi bize şefaat edecek var mı ki; şefaat etsin. Yahut geriye çevrilir miyiz ki, yapmış olduğumuzdan başkasını yapalım? Onlar gerçekten kendilerini hüsrana uğratmışlardır. Ve uydurageldikleri şeyler, kendilerinden uzaklaşıp kaybolmuştur.

### [Yunus 10:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/10:3.md) — شَفِيعٍ

إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مَا مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Doğrusu sizin Rabbınız, gökleri ve yeri altı günde yaratıp sonra Arş’a hükmeden Allah’tır. İşi düzenler. İzni olmadıktan sonra kimse şefaat edemez. İşte Rabbınız Allah budur. O’na kulluk edin. Öğüt dinlemez misiniz?

### [Yunus 10:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/10:18.md) — شُفَعَاؤُنَا

وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اللَّهِ قُلْ أَتُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ

Meal (IK): Onlar Allah’ı bırakarak; kendilerine fayda da, zarar da vermeyen şeylere taparlar. Bunlar, Allah katında bizim şefaatçılarımızdır, derler. De ki: Siz, Allah’a göklerde ve yerde bilmediği bir şey mi bildiriyorsunuz? Allah, onların ortak koşmalarından münezzeh ve yücedir.

### [Meryem 19:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/19:87.md) — الشَّفَاعَةَ

لَا يَمْلِكُونَ الشَّفَاعَةَ إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا

Meal (IK): Rahman’ın katında, ahid almış olanlardan başkası asla şefaatta bulunamayacaktır.

### [Taha 20:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/20:109.md) — الشَّفَاعَةُ

يَوْمَئِذٍ لَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَرَضِيَ لَهُ قَوْلًا

Meal (IK): O gün; Rahman’ın izin verdiği ve sözünden hoşnud olduğu kimseden başkasının şefaati fayda vermez.

### [Enbiya 21:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/21:28.md) — يَشْفَعُونَ

يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَى وَهُمْ مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ

Meal (IK): O, onların önlerindekilerini de bilir, arkalarındakini de bilir. Onlar, Allah’ın hoşnud olduğu kimseden başkasına şefaat edemezler ve O’nun korkusundan titrerler.

### [Şuara 26:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/26:100.md) — شَافِعِينَ

فَمَا لَنَا مِنْ شَافِعِينَ

Meal (IK): Şimdi bize şefaat eden kimse yoktur.

### [Rum 30:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/30:13.md) — شُفَعَاءُ

وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ مِنْ شُرَكَائِهِمْ شُفَعَاءُ وَكَانُوا بِشُرَكَائِهِمْ كَافِرِينَ

Meal (IK): Ortaklarından da kendilerine hiçbir şefaatçı olmayacaktır. Onlar ortaklarını da inkar edeceklerdir.

### [Secde 32:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/32:4.md) — شَفِيعٍ

اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ مَا لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا شَفِيعٍ أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Allah, O’dur ki; gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları altı günde yaratmış, sonra Arş’a hükmetmiştir. Sizin O’ndan başka bir dostunuz ve şefaatçınız yoktur. Hala düşünmüyor musunuz?

### [Sebe 34:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/34:23.md) — الشَّفَاعَةُ

وَلَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ عِنْدَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَّ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ

Meal (IK): O’nun katında, kendisine izin verdiğinden başkası şefaat edemez. Nihayet kalblerindeki korku giderilince: Rabbınız ne dedi? dediler. Hakkı, dediler. Ve O, Aliyy’dir, Kebir’dir.

### [Yasin 36:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/36:23.md) — شَفَاعَتُهُمْ

أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا وَلَا يُنْقِذُونِ

Meal (IK): Ben, O’ndan başka tanrılar mı edinirim? Eğer Rahman bana bir zarar vermek isterse; onların şefaatı bana hiç bir fayda sağlamaz ve beni kurtarmaz da.

### [Zümer 39:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/39:43.md) — شُفَعَاءَ

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ شُفَعَاءَ قُلْ أَوَلَوْ كَانُوا لَا يَمْلِكُونَ شَيْئًا وَلَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Yoksa onlar; Allah’tan başka şefaatçılar mı edindiler? De ki: Onlar, hiç bir şeye güç getiremez ve akıl erdiremez olsalar da mı?

### [Zümer 39:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/39:44.md) — الشَّفَاعَةُ

قُلْ لِلَّهِ الشَّفَاعَةُ جَمِيعًا لَهُ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): De ki: Bütün şefaat Allah’ındır. Göklerin ve yerin mülkü O’nundur. Sonra hepiniz O’na döndürüleceksiniz.

### [Mü'min 40:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/40:18.md) — شَفِيعٍ

وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَنَاجِرِ كَاظِمِينَ مَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلَا شَفِيعٍ يُطَاعُ

Meal (IK): Onları yaklaşan gün ile uyar. O zaman ki; yürekler ağızlara gelecek, tasadan yutkunacaklar. Zalimlerin ne dostu, ne de dinlenecek şefaatçısı olur.

### [Zuhruf 43:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/43:86.md) — الشَّفَاعَةَ

وَلَا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفَاعَةَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): O’ndan başka tapındıkları şeyler, şefaat edemezler. Ancak hak ile şehadet edenler bunun dışındadır ve onlar bilirler.

### [Necm 53:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/53:26.md) — شَفَاعَتُهُمْ

وَكَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّمَوَاتِ لَا تُغْنِي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا إِلَّا مِنْ بَعْدِ أَنْ يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَرْضَى

Meal (IK): Göklerde nice melek vardır ki; Allah, dileyeceği ve razı olacağı kimseler için izin vermedikçe onların şefaatı hiç bir şeye yaramaz.

### [Müddessir 74:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/74:48.md) — شَفَاعَةُ · الشَّافِعِينَ

فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ

Meal (IK): Artık onlara, şefaatçıların şefaatı fayda vermez.

### [Fecr 89:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/ayet/89:3.md) — وَالشَّفْعِ

وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ

Meal (IK): Hem çifte, hem teke.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Şefeve” dudak demektir. “Şefehe” olarak da geçmektedir. “He” “ayn”a dönüştüğünde iki dudaktan biri anlamınada “çiftlerden biri” veya “her ikisi” demektir. Çift anlamına gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الشين والفاء معهما
)ش ع ف، ش ف ع يستعملان فقط( شعف: الشَّعَفُ: مثل رؤوس الكمأة، ورؤوس الأثافي المستديرة في أعاليها، قال العجاج:
دواخساً في الأرض إلاّ شَعَفا
يعني دواخِل في الأرض إلاّ رؤوس الأثافي وشعَفةُ القلب: رأسه عند معلق نياطه.
شعفني حبّه، وشُعِقْتُ به وبحُبّه، أي: غَشِيَ الحبّ القلب من فوق. ويقرأ "شَعَفَها حباً" وشَعَفُ الجبال والأبنية: رؤوسها. قال:
وكَعْباً قد حَمَيْناهُم فـحـلّـوا		محلَّ العُصْم في شَعَفِ الجبالِ
شفع: الشَّفع: ما كان من العدد أزواجاً. تقول: كان وتراً فشفعته بالآخْر حتى صار شفعاً. وفي القرآن "والشفع والوتر". الشفع يوم النّحر والوتر يوم عَرَفة. ويقال: الشفع الحصا يعني كثرة الخلق، والوتر عند الله. قال العجاج:
شَفْعُ تميمٍ بالحصَى المُتمَّمٍ
يريد به الكثرة.
والشَّافعُ: الطالب لغيره: وتقول: استشفعت بفلان فتشفع لي إليه فشَفَّعَهُ فيّ.
والاسم: الشفاعة. واسم الطالب: الشَّفيع. قال:
زَعَمَتْ معاشر أنّني مُسْتَشْفِعٌ		لمّا خرجتُ أزورُه أقلامها
أي: زعموا أني أستشفع بأقلامهم أي: بكتبهم إلى الممدوح. لا: بل إنّي أستغني عن كتب المعاشر بنفسي عند الملك.
والشُّفْعَةُ في الدّار ونحوها معروفةٌ يُقْضَى لصاحبها.والشافع: المعين. يقال: فلانٌ يشفع لي بالعداوة، أي: يُعينُ عليَّ ويضادُّني. قال النابغة:
أتاك امرؤ مستعلن شنآنـه		له من عدوّ مثل ذلك شافع
أي: معين. وقال الأحوص:
أن من لامني لأصْرِمَهَا		كانوا علينا بلومهم شفع
أي أعانوا.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الشين** ve **الفاء** onlarla birlikte
(**ش ع ف**، **ش ف ع** yalnızca kullanılırlar) **شعف**: **الشَّعَفُ**: **الكمأة** başları gibi, ve üst taraflarında yuvarlak olan **الأثافي** başları gibi. **العجاج** dedi ki:
دواخساً في الأرض إلاّ **شَعَفا**
Yani: yerde içeri girenler, ancak **الأثافي** başları ve **شعَفةُ القلب**: onun başı; **معلق نياطه** yanında.
**شعفني** onun sevgisi, ve onunla ve onun sevgisiyle **شُعِقْتُ**; yani: sevgi kalbi üstten kapladı. Ve “**شَعَفَها حباً**” diye okunur. Ve **شَعَفُ الجبال** ve **الأبنية**: onların başları. Dedi ki:
وكَعْباً قد حَمَيْناهُم فـحـلّـوا		محلَّ العُصْم في **شَعَفِ الجبالِ**

**شفع**: **الشَّفع**: sayıdan çiftler olan şey. Dersin ki: tek idi, sonra onu ötekiyle **شفعته** ta ki **شفعاً** oldu. Ve Kur’ân’da: “**والشفع والوتر**”. **الشفع** kurban günü, **الوتر** **عَرَفة** günü. Ve denir ki: **الشفع** çakıl (demektir), yani halkın çokluğu; ve **الوتر** Allah katındadır. **العجاج** dedi ki:
**شَفْعُ** تميمٍ بالحصَى المُتمَّمٍ
Onunla çokluğu kasteder.

Ve **الشَّافعُ**: başkası için isteyen (kimse). Ve dersin ki: **استشفعت** falanla; o da benim için ona **تشفع** etti; böylece o, beni onun yanında **فشَفَّعَهُ فيّ**.
Ve isim: **الشفاعة**. Ve isteyenin adı: **الشَّفيع**. Dedi ki:
زَعَمَتْ معاشر أنّني مُسْتَشْفِعٌ		لمّا خرجتُ أزورُه أقلامها
Yani: onların kalemleriyle **أستشفع** ettiğimi sandılar; yani: övülene (memdûha) onların mektuplarıyla. Hayır; bilakis ben, topluluğun mektuplarından, kralın yanında bizzat kendimle müstağniyim.

Ve **الشُّفْعَةُ** evde ve benzerinde bilinir; sahibine onunla hükmedilir. Ve **الشافع**: yardımcı. Denir ki: falan, bana düşmanlıkla **يشفع** eder; yani: bana karşı yardım eder ve bana muhalefet eder. **النابغة** dedi ki:
أتاك امرؤ مستعلن شنآنـه		له من عدوّ مثل ذلك شافع
Yani: yardımcı. Ve **الأحوص** dedi ki:
أن من لامني لأصْرِمَهَا		كانوا علينا بلومهم شفع
Yani: yardım ettiler.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَفْعُ: خلافُ الزوج، وهو خلاف الوِتْرُ تقولك كان وِتْراً فَشَفَّعْتُهُ شَفْعاً. والشُفْعَةُ في الدار والأرض. والشَفيعُ: صاحب الشُفْعَةِ وصاحب الشَفاعَةِ. وناقةٌ شافِعٌ: في بطنها ولدٌ ويتبعها آخر. تقول منه: شَفَعَتِ الناقةُ شَفْعاً. وفي الحديث: أنَّه بعث مصدِّقاً فأتاه بشاةٍ شافِعٍ فلم يأخُذْها وقال: ائتني بمُعْتاطٍ. قال أبو عبيد: فالشافِعُ التي معها ولدُها، سمِّيتْ شافِعاً لأنّ ولدها شَفَعَها وشَفَعَتْهُ هي. وناقةٌ شَفوعٌ، وهي التي تجمع بين مِحْلَبَيْنِ في حَلْبَةٍ واحدةٍ. واسْتَشْفَعُهُ إلى فلان، أي سألته أن يَشْفَعَ لي إليه. وتَشَفَّعْتُ إليه في فلان فَشَفَّعَني فيه تَشْفيعاً.

##### Türkçe

**الشَفْعُ**: **الزوج**’ün zıddı; o, **الوِتْرُ**’ün zıddıdır. Senin sözün: o **وِتْراً** idi de ben onu **شَفَّعْتُهُ** **شَفْعاً** yaptım. Ve **الشُفْعَةُ** evde ve arazidedir. Ve **الشَفيعُ**: **الشُفْعَةِ** sahibi ve **الشَفاعَةِ** sahibi.

Ve **ناقةٌ شافِعٌ**: karnında bir yavru vardır ve onu bir başkası takip eder. Ondan şöyle dersin: **شَفَعَتِ الناقةُ** **شَفْعاً**.

Ve hadiste: “Şüphesiz o bir zekât toplayıcısı gönderdi; ona **بشاةٍ شافِعٍ** ile geldi de onu almadı ve dedi ki: ‘Bana **بمُعْتاطٍ** getir.’” Ebû Ubeyd dedi ki: **فالشافِعُ** onunla birlikte yavrusu bulunan (koyun)dur; ona **شافِعاً** adı verildi, çünkü onun yavrusu onu **شَفَعَها** etti ve o da onu **شَفَعَتْهُ** etti.

Ve **ناقةٌ شَفوعٌ**; o, bir sağımda iki memeyi bir araya toplayan (deve)dir.

Ve **اسْتَشْفَعُهُ** إلى فلان: yani ondan, bana onun nezdinde **يَشْفَعَ** etmesini istedim.

Ve **تَشَفَّعْتُ** إليه في فلان, böylece o, onun hakkında beni **فَشَفَّعَني** onda **تَشْفيعاً**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والشين مع الفاء
عفش ، عشف ، شفع ، شعف : مستعملة
شفع : قال الله تعالى جدّه : ( مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَّهُ نَصِيبٌ مِّنْهَا وَمَن يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً ) ( النِّساء : 85 ) يقول : أي من يكتسب حسنةً يكن له نصيبٌ منها ، ومَن يشفع شفاعةً سيئة يكن له كِفلٌ منها .
وأخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنه قرأ : ( مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً ) ( النِّساء : 85 ) أي يزداد عملاً إلى عمل . قال : والشَّفْع : الزيادة . وعينٌ شافعة : تنظُر نظَرين . وأنشد :
ولم أكُ خلت في بصري شفُوعا
وأنشد ابنُ الأعرابي :
ما كان أبصرَني بِغرّاتِ الصِّبا
فاليوم قد شُفِعَتْ ليَ الأشباحُ
أي أرى الشخص الواحد شخصين لضعف بصري .
قال المنذري : وسمعتُ أبا العباس وسئل عن اشتقاق الشُّفعة في اللغة فقال : الشُّفعة : الزيادة ، وهو أن يشفِّعك فيما تطلب حتّى تضمَّه إلى ما عندك فتزيده وتشفعه بها ، أي تزِيدُه بها ، أي إنه كان وِتراً واحداً فضمَّ إليه ما زاده وشفعَه به .
وروى أبو عُمر عن المبرد وثعلبٍ أنهما قالا في قول الله تبارك وتعالى : ( مَن ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ) ( البَقَرَة : 255 ) قالوا : الشفاعة : الدُّعاء هاهنا . والشفاعة : كلام الشَّفيع للملِكِ في حاجةٍ يسألها لغيره .
وقال القتيبيّ في تفسير الشُّفعة : كان الرجلُ في الجاهلية إذا أراد بيعَ منزلٍ أتاه جارُه فشَفَع إليه فيما باع فشفّعه وجعَلَه أولى ممَّن بَعُدَ سببُه ، فسمِّيتْ شُفعةً وسمِّي طالبُها شفيعاً .
قلتُ : جعلَ القتيبيُّ شفع إليه بمعنى طَلبَ إليه . وأصلُ الشُّفعة ما فسَّره أبو الهيثم وأبو العبَّاس أحمد بن يحيى .
وقال الله جلّ وعزّ : ( عَشْرٍ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ ) ( الفَجر : 3 ) ( وَالْوَتْرِ وَالَّيْلِ إِذَا ) ( الفَجر : 4 ) قال الأسود بن يزيد : الشَّفْع : يوم الأضحى ؛ والوَتْر : يوم عرفة . وقال عطاء : الوتر هو الله تعالى : والشَّفْع : خَلْقُه . وروى ابن عباس أنه قال : الوَتْر آدمُ شُفِع بزوجته . وقال في الشفع والوتر : إن الأعدادَ كلَّها شفعٌ ووتْر .
وقال الليث : الشَّفع من العدد : ما كان زوجاً ، تقول : كان وِتراً فشفعته بآخر . قال : والشافع : الطالبُ لغيره يستشفِع به إلى المطلوب . وتقول : تشفّعت لفلانٍ إلى فلان فشفّعني فيه ، واسم الطالب شفِيع . وقال الأعشى :
واستشفعتْ من سَراة الحيّ ذا ثقةٍ
فقد عَصاها أبوها والذي شَفَعا
قال : وتقول : إنّ فلاناً ليَشفَعُ لي بعداوةٍ ، أي يُضادُّني . قال الأحوص :
كأنَّ من لامَنِي لأصرمَها
كانوا علينا بلومهمْ شفعوا
معناه أنَّهم كأنّهم أغرَوْني بها حين لامُوني في هواها ، وهو كقوله :
. . . إنّ اللّومَ إغراءُ
عمرو عن أبيه : الشُّفْعة : الجنون ، وجمعها شُفَع .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : يقال في وجهه شَفْعة وسَفْعةٌ ، وشُنْعة ، ورَدَّةٌ ونَظْرَةٌ ، بمعنى واحد .
وقال أبو عمرو : يقال للمجنون : مشفوع ومسفوع .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بعث مصدِّقاً فأتاه بشاةٍ شافع فردَّها وقال : ( ائتني بمُعتاط ) . قال أبو عبيد : الشافع : التي معها ولدها ، سمِّيت شافعاً لأنّ ولدها شَفَعها وشفعَتْه هي . وقال شمر : قال الفراء : ناقة شافعٌ ، إذا كان في بطنها ولدٌ ، يتلوها آخر . ونحوَ ذلك قال أبو عبيدة ، وأنشد :
وشافع في بطنها لها ولدْ
ومَعَها من خلفها له وَلَدْ
وقال :
ما كان في البطن طلاها شافعُ
ومعها لها وليدٌ تابعُ
الأصمعيّ : ناقة شَفوع : تجمع بين مِحلبين في حَلْبة ، وهي القَرون .
وشُفعة الضُّحى : ركعتا الضُّحى ؛ جاء في الحديث .
شعف : قال الله جلّ وعزّ : ( قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَرَاهَا فِى ضَلَالٍ مُّبِينٍ ) ( يُوسُف : 30 ) . وقد قرىء الحرف بالعين والغين ، فأخبرني المنذريّ عن الحسين بن فهم عن محمد بن سلاّم ، عن يونس أنه قال : مَن قرأها ( شعفها حبا ) فمعناه تيَّمها . ومن قرأها : ( شَغَفَهَا ) ( يُوسُف : 30 ) قال : أصاب شغَافها .
وأخبرنا عن الحراني عن ابن السكيت أنه قال : شَعَفه الحبُّ ، إذا بلغ منه . وفلانٌ مشعوفٌ بفلانة ، وقد شعفَه حبُّها . ويقال شَعَفَ الهِناءُ البعير ، إذا بلغ منه ألمه .
وقال الفراء في قوله ) شَغَفَهَا ) ( يُوسُف : 30 ) : زعموا أن الحسنَ كان يقرأ بها . قال : وهو من قوله شُعِفْتُ بها ، كأنه قد ذهب بها كلّ مذهب . والشَّعَف : رؤوس الجبال .
وقال أبو عبيد : الشَّعْف بالعين : إحراق الحبِّ القلبَ مع لذَّةٍ يجدها ، كما أنّ البعيرَ إذا هُنِىءَ بالقَطِران يبلغ منه مثل ذلك .
وقال شمر : شَعَفَها : ذهبَ بها كلَّ مذهب .
قال : والمشعوف : الذاهبُ القلب . وأهل هجر يقولون للمجنون : مشعوف .
وقال أبو سعيد في قوله :
كما شَعَفَ المنهوءَةَ الرجلُ الطالِي
يقول : أحرقْتُ فؤادها بحبِّي كما أحرقَ الطالي هذه المهنوءة .
وقال أبو زيد : شعَفه حبُّها يَشعَفُه ، إذا ذهبَ بفؤاده ، مثل شعَفَه المرضُ ، إذا أذابَه . قال : وقوله :
كما شَعَفَ المهنوءةَ الرجلُ الطالي
يقول : فؤادها طائر من لذّة الهِناء .
سلمة عن الفراء عن الدُّبيرية قالت : يقال ألقى عليه شَعَفَه وشغَفَه ، ومَلقَه ، وحُبَّه وحُبَّتَه ، وبِشرَه بمعنًى واحد .
وقال الأصمعي في قوله :
شَعَف الكلابُ الضارباتُ فؤادَهُ
قال : المشعوف : الذاهبُ الفؤاد . وبه شُعافٌ أي جنون . وقال جندلٌ الطُّهوَيّ :
وغير عَدْوَى من شُعافٍ وحَبَن
والحَبَن : الماء الأصفر .
وفي الحديث : ( مِن خير الناس رجلٌ في شَعفَةٍ في غُنَيمةٍ له حتّى يأتيه الموت ) ، قال أبو عبيد : الشَّعفة : رأس الجبل .
قلت : وتجمع شَعَفاتٍ .
وفي حديث آخر أنه ذكر يأجوجَ ومأجوج فقال : ( عِراض الوجوه صِغار العيون ، صُهْب الشِّعاف ، من كلِّ حَدَبٍ يَنسِلون ) . قوله : صُهب الشِّعاف يريد شعور رؤوسهم ، واحدُها شَعَفة ، وهي أعلى الشَّعَر . وشَعَفَة كلّ شيء : أعلاه .
وقال رجل : ضرَبني عمرُ بدِرَّته فأغاثني الله بشَعفَتين في رأسي ) ، يعني أنَّهما وقَتَاه الضَّربَ . وأراد بهما ذؤابتين على رأسه .
وقال أبو زيد : الشَّعْفة : المَطْرة الهيِّنة . قال : ومثلٌ للعرب : ( ما تنفَع الشَّعْفة في
الوادي الرُّغُب ) . يضرب مثلاً للذي يعطيك قليلاً لا يقع منك مَوقعاً ولا يسدُّ مَسَدّاً . والوادِي الرُّغُب : الواسع الذي لا يملؤه إلا السيل الجُحاف .
ومن أمثالهم المعروفة : ( لكِنْ بشَعْفينِ أنتِ جَدُود ) . يُضرب مثلاً لمن كان في حالٍ سيِّئة فحسنت حالُه . وشَعْفانِ : جبلانِ بالغَور .
وقال الليث : الشَّعَف : رؤوس الكمأة والأثافي المستديرة . قال : وشَعَفة القلب : رأسُه عند معلَّق النِّياط ، ولذلك يقال : شَعفَني حبُّها . قال : وشعفَات الأثافي والأبنية : رؤوسُها . وقال العجّاج :
دَواخساً في الأرضِ إلاَّ شَعفَا
قلت : ما علمتُ أحداً جَعَلَ للقلب شَعَفةً غير الليث . والحبُّ الشديدُ يتمكّن من سواد القلب لا مِن طَرفه .
عشف : أهملَه الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : العَشُوف : الشجرة اليابسة .
وقال ابن شميل في كتاب ( المنطق ) : البعير إذا جيء به أوّلَ ما يُجاءُ به لا يأكل القَتَّ والنَّوَى ، يقال إنّه لمُعْشِف . والمُعْشِف : الذي عُرضَ عليه ما لم يكن يأكل فلم يأكلْه . وأكلتُ طعاماً فأعشَفْتُ عنه ، أي مرِضتُ عنه ولم يهنأني . وإنّي لأعشِفُ هذا الطعامَ أي أقْذَره وأكرهه . ووالله ما يُعشَف لي الأمر القبيح ، أي ما يُعرفُ لي . وقد ركبتَ أمراً ما كان يُعشَف لك ، أي ما كان يُعرف لك .
عفش : أهمله الليث . وفي ( نوادر الأعراب ) : بها عُفاشَة من الناس ، ونُخاعة ، ولفُاظة ، يعني من لا خير فيه من الناس .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الشين** ile **الفاء**

**عفش** , **عشف** , **شفع** , **شعف** : kullanımdadır

**شفع** : Allah Teâlâ—yüceliği yüce olsun—şöyle dedi: ( **مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَّهُ نَصِيبٌ مِّنْهَا وَمَن يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً** ) ( **النِّساء** : 85 ) der ki: yani kim bir iyilik kazanırsa ondan kendisi için bir pay olur; ve kim kötü bir şefaat ederse ondan kendisi için bir **كِفل** olur.

Ve bana el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki o şöyle okudu: ( **مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً** ) ( **النِّساء** : 85 ) yani bir amele bir amel daha artırır. Dedi ki: ve **الشَّفْع**: artıştır. Ve **عينٌ شافعة**: iki bakışla bakar. Ve şu beyiti okudu:
ولم أكُ خلت في بصري شفُوعا

Ve İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:
ما كان أبصرَني بِغرّاتِ الصِّبا
فاليوم قد شُفِعَتْ ليَ الأشباحُ

Yani zayıf görmemden dolayı tek kişiyi iki kişi görürüm.

El-Münzirî dedi ki: Ebû’l-Abbâs’ı işittim; ve dilde **الشُّفعة**’nin iştikakı soruldu da şöyle dedi: **الشُّفعة**: artıştır; o da şudur: talep ettiğin şeyde seni çiftler, ta ki onu yanındakine katarsın da onu artırırsın ve onunla onu çiftlersin; yani onunla onu artırırsın; yani o bir tek **وِتراً** idi, ona artırdığını kattı ve onunla onu çiftledi.

Ebû ‘Umer, el-Müberred ve Sa‘leb’den rivayet etti ki ikisi Allah Tebâreke ve Teâlâ’nın şu sözü hakkında şöyle dediler: ( **مَن ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ** ) ( **البَقَرَة** : 255 ) dediler ki: **الشفاعة** burada duadır. Ve **الشفاعة**: başkası için istediği bir ihtiyaç hakkında şefaatçinin krala söz söylemesidir.

Kuteybî **الشُّفعة**’nin tefsirinde dedi ki: Câhiliye’de adam bir ev satmak istediğinde komşusu ona gelir, sattığı şeyde ona **شَفَع** ederdi; o da onu **شفّعه** eder ve sebebi uzak olana göre onu daha öncelikli kılardı; böylece **شُفعة** diye adlandırıldı ve onu talep edene **شفيعاً** denildi.

Ben dedim: Kuteybî, **شفع إليه**’yi **طَلبَ إليه** anlamında kıldı. **الشُّفعة**’nin aslı, Ebû’l-Heysem ve Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ’nın açıkladığıdır.

Allah Azze ve Celle dedi ki: ( **عَشْرٍ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ** ) ( **الفَجر** : 3 ) ( **وَالْوَتْرِ وَالَّيْلِ إِذَا** ) ( **الفَجر** : 4 ) Esved b. Yezîd dedi ki: **الشَّفْع**: Kurban bayramı günüdür; ve **الوَتْر**: Arefe günüdür. Atâ dedi ki: **الوتر** Allah Teâlâ’dır; ve **الشَّفْع**: O’nun yaratığıdır. İbn Abbâs’tan rivayet edildi ki şöyle dedi: **الوَتْر** Âdem’dir; eşiyle çiftlenmiştir. Ve **الشفع** ve **الوتر** hakkında dedi ki: sayılarının hepsi **شفعٌ** ve **وتْر**’dür.

Leys dedi ki: sayıdan **الشَّفع**: çift olan şeydir; dersin ki: **وِتراً** idi, onu bir başkasıyla çiftledim. Dedi ki: ve **الشافع**: başkası için talep eden, onunla talep edilene şefaat istenendir. Ve dersin ki: falan için falana **تشفّعت** ettim de o beni onda **شفّعني** etti; talep edenin adı **شفِيع**’dir. A‘şâ dedi ki:
واستشفعتْ من سَراة الحيّ ذا ثقةٍ
فقد عَصاها أبوها والذي شَفَعا

Dedi ki: ve dersin ki: şüphesiz falan bana bir düşmanlıkla **يَشفَعُ** eder; yani bana karşıt olur. Ahvas dedi ki:
كأنَّ من لامَنِي لأصرمَها
كانوا علينا بلومهمْ شفعوا

Manası: sanki onun sevgisinde beni kınadıklarında beni ona kışkırtmışlar gibidir; ve bu, şu sözü gibidir:
. . . إنّ اللّومَ إغراءُ

Amr, babasından: **الشُّفْعة**: deliliktir; çoğulu **شُفَع**’dır.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: denir ki: yüzünde **شَفْعة** ve **سَفْعةٌ** ve **شُنْعة** ve **رَدَّةٌ** ve **نَظْرَةٌ** vardır; tek bir anlamdadır.

Ebû ‘Amr dedi ki: deliye denir: **مشفوع** ve **مسفوع**.

Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) bir zekât toplayıcısı gönderdi; o da ona **شاةٍ شافع** getirdi; onu geri çevirdi ve dedi ki: ( **ائتني بمُعتاط** ). Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **الشافع**: yanında yavrusu olan (koyun)dur; ona **شافعاً** denildi, çünkü yavrusu onu **شَفَعها** etti ve o da onu **شفعَتْه** etti. Şemmer dedi ki: Ferrâ dedi ki: **ناقة شافعٌ**: karnında bir yavru varsa, onu bir başkası izler. Bunun benzerini Ebû ‘Ubeyde söyledi; ve şu beyiti okudu:
وشافع في بطنها لها ولدْ
ومَعَها من خلفها له وَلَدْ

Ve dedi ki:
ما كان في البطن طلاها شافعُ
ومعها لها وليدٌ تابعُ

Asma‘î: **ناقة شَفوع**: bir sağımda iki sağımı birleştirir; o **القَرون**’dur.

**وشُفعة الضُّحى**: kuşluk namazının iki rekâtıdır; hadiste gelmiştir.

**شعف** : Allah Azze ve Celle dedi ki: ( **قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَرَاهَا فِى ضَلَالٍ مُّبِينٍ** ) ( **يُوسُف** : 30 ). Ve harf **العين** ile ve **الغين** ile okunmuştur; bana el-Münzirî, el-Hüseyin b. Fehm’den, Muhammed b. Sellâm’dan, Yûnus’tan haber verdi ki şöyle dedi: kim onu ( **شعفها حبا** ) diye okursa manası: onu tutkun etti. Ve kim onu ( **شَغَفَهَا** ) ( **يُوسُف** : 30 ) diye okursa dedi ki: onun **شغَاف**’ına isabet etti.

Ve bize el-Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verildi ki şöyle dedi: **شَعَفه الحبُّ**: ondan (sevgi) ona ulaştığında. Ve falan, falan kadına **مشعوفٌ**’tur; ve onun sevgisi onu **شعفَه** etmiştir. Ve denir: **شَعَفَ الهِناءُ البعير**: onun acısı ona ulaştığında.

Ferrâ, ( **شَغَفَهَا** ) ( **يُوسُف** : 30 ) sözü hakkında dedi ki: Hasan’ın onu bununla okuduğunu iddia ettiler. Dedi ki: ve bu, **شُعِفْتُ بها** sözündendir; sanki onunla her yola gitmiştir. Ve **الشَّعَف**: dağların tepeleridir.

Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **الشَّعْف** **العين** ile: sevginin kalbi, kişinin bulduğu bir lezzetle birlikte yakmasıdır; tıpkı devenin katranla **هُنِىءَ** edildiğinde ondan buna benzer bir şeyin ona ulaşması gibi.

Şemmer dedi ki: **شَعَفَها**: onunla her yola gitti.

Dedi ki: ve **المشعوف**: kalbi gitmiş olandır. Ve Hecer ehli deliye **مشعوف** derler.

Ebû Sa‘îd şu söz hakkında dedi ki:
كما شَعَفَ المنهوءَةَ الرجلُ الطالِي

Der ki: sevgimle onun gönlünü yaktım; tıpkı **الطالي**’nin bu **المنهوءَة**’yi yakması gibi.

Ebû Zeyd dedi ki: **شعَفه حبُّها يَشعَفُه**: onun gönlünü götürdüğünde; tıpkı **شعَفَه المرضُ**: onu erittiğinde. Dedi ki: ve şu sözü:
كما شَعَفَ المهنوءةَ الرجلُ الطالي

Der ki: **الهِناء**’ın lezzetinden onun gönlü uçucudur.

Seleme, Ferrâ’dan, ed-Dübeyriyye’den: dedi ki: denir: ona **شَعَفَه**’ini ve **شغَفَه**’ini ve **مَلقَه**’ini ve **حُبَّه**’ini ve **حُبَّتَه**’ini ve **بِشرَه**’ini attı; tek bir manadadır.

Asma‘î şu söz hakkında dedi ki:
شَعَف الكلابُ الضارباتُ فؤادَهُ

Dedi ki: **المشعوف**: gönlü gitmiş olandır. Ve onda **شُعافٌ** vardır; yani delilik. Cündel et-Tuhavî dedi ki:
وغير عَدْوَى من شُعافٍ وحَبَن

Ve **الحَبَن**: sarı sudur.

Hadiste: ( **مِن خير الناس رجلٌ في شَعفَةٍ في غُنَيمةٍ له حتّى يأتيه الموت** ) Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **الشَّعفة**: dağın başıdır.

Ben dedim: ve **شَعَفاتٍ** diye çoğul yapılır.

Başka bir hadiste: Ye’cûc ve Me’cûc’u andı da dedi ki: ( **عِراض الوجوه صِغار العيون ، صُهْب الشِّعاف ، من كلِّ حَدَبٍ يَنسِلون** ). Sözü: **صُهب الشِّعاف** ile başlarının saçlarını kasteder; tekili **شَعَفة**’dir; ve o, saçın en üst kısmıdır. Ve her şeyin **شَعَفَة**’si: onun en üstüdür.

Bir adam dedi ki: Ömer beni değneğiyle vurdu da Allah beni başımda iki **شَعفَتين** ile kurtardı; yani ikisi darbeyi ondan korudu. Ve bununla başındaki iki zülüfü kastetti.

Ebû Zeyd dedi ki: **الشَّعْفة**: hafif yağmurdur. Dedi ki: ve Arapların bir meseli: ( **ما تنفَع الشَّعْفة في
الوادي الرُّغُب** ). Az verip sende bir etki bırakmayan ve bir boşluğu doldurmayan kimse için mesel olarak vurulur. Ve **الوادِي الرُّغُب**: ancak şiddetli selin doldurduğu geniş olandır.

Ve onların bilinen mesellerinden: ( **لكِنْ بشَعْفينِ أنتِ جَدُود** ). Hali kötü iken hali güzelleşen kimse için mesel olarak vurulur. Ve **شَعْفانِ**: **الغَور**’da iki dağdır.

Leys dedi ki: **الشَّعَف**: keme’nin ve yuvarlak ocak taşlarının tepeleridir. Dedi ki: ve **شَعَفة القلب**: **النِّياط**’ın asıldığı yerdeki başıdır; bu yüzden denir: **شَعفَني حبُّها**. Dedi ki: ve ocak taşlarının ve binaların **شعفَات**’ı: onların tepeleridir. ‘Accâc dedi ki:
دَواخساً في الأرضِ إلاَّ شَعفَا

Ben dedim: Leys’ten başka kalp için **شَعَفة** kılan kimseyi bilmedim. Ve şiddetli sevgi kalbin ucunda değil, kalbin karasında yerleşir.

**عشف** : Leys onu ihmal etti. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **العَشُوف**: kuru ağaçtır.

İbn Şümeyl, ( **المنطق** ) kitabında dedi ki: deve, ilk getirildiğinde, **القَتَّ** ve **النَّوَى** yemez; denir ki: o **لمُعْشِف**’tir. Ve **المُعْشِف**: kendisine yemediği şey arz edilip de onu yemeyen kimsedir. Ve bir yemek yedim de ondan **أعشَفْتُ**; yani ondan hastalandım ve o bana hoş gelmedi. Ve şüphesiz ben bu yemeği **لأعشِفُ** ederim; yani onu iğrenç bulurum ve ondan tiksinirim. Ve vallahi çirkin iş bana **يُعشَف** edilmez; yani bana tanınmaz. Ve sen, sana **يُعشَف** edilmeyen bir işe bindin; yani sana tanınmış olmayan bir işe.

**عفش** : Leys onu ihmal etti. Ve ( **نوادر الأعراب** )’da: onda insanlardan **عُفاشَة** vardır, ve **نُخاعة** ve **لفُاظة**; yani insanlardan hayır olmayan kimseler.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والفاء وما يثلثهما)
(شفق) الشين والفاء والقاف أصلٌ واحد، يدلُّ على رِقَّةٍ في الشيء، ثم يشتقُّ منه. فمن ذلك قولهم: أشفقت من الأمر، إذا رَقَقْت وحاذَرت. وربَّما قالوا: شَفِقت: وقال أكثر أهل اللغة: لا يقال إلا أشفقت وأنا مُشْفِق. فأمَّا قول القائل:
* كما شَفِقَتْ على الزّادِ العِيالُ([1]) *
فمعناه بَخِلَت به.
ومن الباب الشَّفَق من الثياب، قال الخليل: الشَّفَق: الرديء من الأشياء. ومنه الشَّفَق: النُّدأة([2]): التي تُرَى في السَّماء عند غُيُوبِ الشَّمس، وهي الحمرة. وسمِّيت بذلك للونها ورقّتها.
وحدَّثنا عليُّ بن إبراهيمَ القَطَّان، عن المَعْداني، عن أبيه، عن أبي مُعاذ، عن اللَّيث عن الخليل قال: الشَّفَق: الحمرة التي بين غروب الشمس إلى وقت صلاةِ العشاء الآخرة.
وروى ابن نَجيح، عن مجاهدٍ قال: هو النَّهار في قوله جلَّ ثناؤه: ﴿فَلاَ أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ﴾  [الانشقاق 16]. وروى العَوّامُ بن حوشبٍ، عن مجاهد قال: هي الحمرة.
وفي تفسير مقاتل، قال: الشَّفَق: الحمرة. قال الزّجاج: الشَّفَق هي الحمرة التي تُرَى في المغرِبِ بعد سُقوطِ الشمس.
وأخبرنا عليُّ بن إبراهيم، عن محمَّد بن فَرَج قال: حَدَّنا سَلَمة، عن الفَرَّاء قال: الشَّفَق الحمرة.
قال: وحدثني ابن [أبي([3])] يحيى، عن حُسَين([4]) بن عبد الله بن ضُمَيرة عن أبيه عن جدهِ يرفعه، قال: الشَّفَق الحمْرة.
قال الفرّاء: وقد سمعت بعضَ العرب يقول: عليه ثوب مصبوغ كأنَّه الشفق، وكان أَحْمَر. قال: هذا شاهدٌ لمن قال إنَّه الحمرة.
(شفن) الشين والفاء والنون أصلٌ يدلُّ على مداومة النّظَر، والأصل فيه قولهم للغَيُور الذي لا يَفْتُرُ عن النَّظَرِ([5]): شَفُون. ومن الناس من يقول شَفَنَ يَشْفِنُ، إذا نظر بمُؤْخر عينه، وشَفِن أيضاً يشفَن شَفْناً، وهو شَفُونٌ وشافن. وأنشد الخليل:
* حِذَار مرتقبٍ شَفُونِ([6]) *
قال الأمويّ: الشَّفِن: الكيِّس العاقل. وكلُّ ذلك يقرُب بعضُهُ من بعض.
(شفي) الشين والفاء والحرف المعتل يدل على الإشراف على الشيء؛ يقال أشفى على الشيء إذا أشرفَ عليه. وسمِّي الشِّفاء شفاءً لغلَبته للمرض وإشفائه عليه. ويقال استشفَى فلانٌ، إذا طَلَبَ الشِّفاء. وشَفَى كلِّ شيء: حَرْفه. وهذا ممكنٌ أن يكون من هذا الباب، وممكنٌ أن يكون من الإبدال، وتكون الفاءُ مبدلةً من ياء.
ويقال أعطيتك الشّيءَ تستشفي به، ثم يقال أَشْفَيتُكَ الشيءَ، وهو الصحيح. ويقال أَشْفَى المريضُ على الموت، وما بَقيَ منه إلا شَفىً أي قليل. فأمَّا قول العجاج:
* أوْفَيْتُهُ قَبْلَ شَفىً أو بِشَفَى([7]) *
قالوا: يريد إذا أشفت الشّمس على الغروب.
وأما الشَّفَة فقد قيل فيها إن الناقص منها واوٌ، يقال ثلاث شَفَوات. ويقال رجلٌ أشْفَى، إذا كان لا ينضمّ شفتاه، كالأرْوَق. وقال قوم: الشَّفَة حذفت منها الهاء، وتصغيرها شُفَيْهة. والمشافهة بالكلام: مواجهةٌ من فيك إلى فيه. ورجل شُفاهِيٌّ: عظيم الشفتين. والقولان محتملان، إلاَّ أنَّ الأول أجود لمقاربة القياس الذي ذكرناه، لأنَّ الشفتين تُشفِيان على الفم.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: شَفَهني فلانٌ عن كذا، أي شَغَلني.
(شفر) الشين والفاء والراء أصلٌ واحد يدلُّ على حدِّ الشيء وحَرْفِهِ. من ذلك شَفْرَة السَّيف: حَدُّه. وشَفير البئر وشَفيرُ النَّهر: الحدّ. والشُّفْر: مَنْبِت الهُدْب من العين، والجمع أشفار. وشُفْر الفَرْج: حروفُ أشَاعرِهِ. ومِشْفَر البعير كالجَحْفَلة([8]) من الفَرَس. والشَّفْرَة معروفة([9]). هذا كلُّه قياس واحد. وأمّا قولُهم: ما بالدار* شُفْر([10])، وقولُ من قال: معناه ليس بها أحدٌ فليس الأمر كذلك، إنما يراد بالشُّفْر شُفر العين، والمعنى ما بها ذو شُفْر، كما يقال ما بها عينٌ تطرف، يراد ما بها ذُو عين. والذي حُكِيَ عن أبي زيد أنَّ شَفْرَة القوم أصغَرهم، مثل الخادم، فهذا تشبيهٌ، شُبِّهَ بالشَّفْرَة التي تُسْتَعمَل.
(شفع) الشين والفاء والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مقارنة الشيئين. من ذلك الشَّفْع خلاف الوَتْر. تقول: كان فرداَ فشفَعْتُه. قال الله جل ثناؤه:وَالشَّفْعِ وَالوَتْرِ [الفجر 3]، قال أهل التفسير: الوَتْر الله تعالى، والشَّفْع الخلق. والشُّفْعَة في الدار من هذا. قال ابن دريد([11]): سُمِّيَتْ شُفْعةً لأنَّه يَشفَع بها مالَه. والشاة الشَّافع: التي معها ولدُها. وشَفَعَ فلانٌ لفلانٍ إذا جاء ثانِيه ملتمساً مطلبه ومُعِيناً له.
ومن الباب ناقَةٌ شَفُوع، وهي التي تجمع بين مِحْلَبَيْن([12]) في حَلْبَةٍ واحدة.  وحُكِيَ: إنَّ فلاناً يشفع [لي([13])] بالعداوة، أي يعين عليَّ.  وهذا قياس الباب، كأنَّه يصيِّر مَنْ  يعاديه [شَفْعاً]. ومما شذَّ عن هذا الباب ولا نعلم كيف صحّتُه: امرأةٌ مشفوعة، وهي التي أصابتها شُفْعَة، وهي العَين. وهذا قد قيل، ولعلّهُ أنَّ يكون بالسِّين غير معجمة. والله أعلم.
وبنو شافع، من بني المطّلِب بن عبد مناف، منهم محمد بن إدريس الشّافعيّ والله أعلم.
---------------------ـ
([1]) أنشده أيضاً في المجمل. وصدره في اللسان: *فإني ذو محافظة لقومي*.
([2]) الندأة، بضم النون وفتحها: الحمرة تكون في الغيم. وقد بيض لهذه الكلمة في اللسان (12: 47).
([3]) التكملة من المجمل، وهو محمد بن أبي يحيى، وابناه إبراهيم، وعبد الله.
([4]) كذا ورد مضبوطاً في المجمل. وفي الأصل: "حسن".
([5]) في الأصل: "الذي يغير عن النظر"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) قطعة من بيت للقطامي  في ديوانه واللسان (شفن)، وهو بتمامه:
يسارقن الكلام إليّ لما *** حسسن حذار مرتقب شفون
([7]) ديوان العجاج 83 واللسان (شفي).
([8]) في الأصل: "الجحفلة"، صوابه في المجمل.
([9]) الشفرة، بالفتح: السكين العريضة.
([10]) مقتضى تفسيره هنا أن يُضبط بالضم. وقد رواها ابن سيده بالضم والفتح، وقال الأزهري بفتح الشين. قال شمر: ولا يجوز شفر بضمها.
([11]) الجمهرة: (3: 60).
([12]) في الأصل: "مجلسين"، صوابه من المجمل واللسان.
([13]) التكملة من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, fâ ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)

(**شفق**) **الشين** ve **الفاء** ve **القاف** tek bir asıldır; bir şeyde inceliğe delâlet eder; sonra ondan türetilir. Bundan: “**أشفقت** من الأمر” demeleri; yumuşadığın ve sakındığın zaman. Bazen de “**شَفِقت**” dediler. Dil ehlinin çoğu dedi ki: “Ben **مُشْفِق** iken ancak **أشفقت** denir.” Ama söyleyenin sözü:
* كما **شَفِقَتْ** على **الزّادِ** **العِيالُ** *
mânâsı: onunla cimrilik etti.

Bâbdan: elbiselerden **الشَّفَق**. Halîl dedi ki: **الشَّفَق**: şeylerin kötüsü. Ondan: **الشَّفَق**: **النُّدأة**; güneşin batışı sırasında gökte görülen şeydir ve o kızıllıktır. Rengi ve inceliği sebebiyle bununla adlandırıldı.

Bize Ali b. İbrâhîm el-Kattân haber verdi; el-Ma‘dânî’den, babasından, Ebû Mu‘âz’dan, el-Leys’ten, Halîl’den dedi ki: **الشَّفَق**: güneşin batışı ile son yatsı namazı vaktine kadar arasındaki kızıllıktır.

İbn Necîh, Mücâhid’den rivayet etti; dedi ki: O, O’nun yüce övgüsü olan sözünde gündüzdür: ﴿فَلاَ أُقْسِمُ بِ**الشَّفَقِ**﴾ [الانشقاق 16]. el-‘Avvâm b. Havşeb, Mücâhid’den rivayet etti; dedi ki: O, kızıllıktır.

Mukâtil’in tefsirinde: dedi ki: **الشَّفَق**: kızıllıktır. ez-Zeccâc dedi ki: **الشَّفَق** güneşin düşmesinden sonra batıda görülen kızıllıktır.

Bize Ali b. İbrâhîm haber verdi; Muhammed b. Ferac’dan dedi ki: Bize Seleme haber verdi; el-Ferrâ’dan dedi ki: **الشَّفَق** kızıllıktır.

Dedi ki: Bana İbn [Ebî] Yahyâ haber verdi; Husayn b. Abdullâh b. Dumayra’dan, babasından, dedesinden, onu yükselterek; dedi ki: **الشَّفَق** kızıllıktır.

el-Ferrâ dedi ki: Araplardan bazısının şöyle dediğini işittim: “Üzerinde sanki **الشفق** gibi boyanmış bir elbise var”; ve o kırmızı idi. Dedi ki: Bu, onun kızıllık olduğunu söyleyen için bir şâhittir.

(**شفن**) **الشين** ve **الفاء** ve **النون**; bakışı sürdürmeye delâlet eden bir asıldır. Aslı, bakıştan gevşemeyen kıskanç kimseye demeleridir: **شَفُون**. İnsanlardan kimi “**شَفَنَ** **يَشْفِنُ**” der; gözünün arkasından baktığı zaman. Ve **شَفِن** de (vardır): **يشفَن** **شَفْناً**; o **شَفُونٌ** ve **شافن**dir. Halîl şu beyti okudu:
* حِذَار مرتقبٍ **شَفُونِ** *
el-Emevî dedi ki: **الشَّفِن**: zeki akıllıdır. Bütün bunlar, bazısı bazısına yakındır.

(**شفي**) **الشين** ve **الفاء** ve illetli harf; bir şeye yüksekten bakmaya delâlet eder; “**أشفى** على الشيء” denir: ona yüksekten baktığı zaman. **الشِّفاء** da, hastalığa galip gelmesi ve ona üstün gelmesi sebebiyle “şifâ” diye adlandırıldı. “**استشفَى** فلانٌ” denir: şifâ talep ettiği zaman. Ve her şeyin **شَفَى**’sı: onun kenarıdır. Bu, bu bâbdan olması mümkündür; ve ibdâlden olması da mümkündür; böylece **الفاء** bir **ياء**’dan bedel kılınmış olur.

“**أعطيتك** **الشّيءَ** **تستشفي** به” denir; sonra “**أَشْفَيتُكَ** **الشيءَ**” denir; ve bu doğrusudur. “**أَشْفَى** **المريضُ** على **الموت**” denir; ve ondan geriye ancak **شَفىً** kaldı; yani az. Ama el-‘Accâc’ın sözü:
* أوْفَيْتُهُ قَبْلَ **شَفىً** أو بِ**شَفَى** *
dediler ki: güneş batışa yaklaştığı zaman, demek ister.

Ama **الشَّفَة** hakkında: onda eksik olanın bir **واو** olduğu söylenmiştir; “üç **شَفَوات**” denir. “Adam **أشْفَى**” denir; dudakları birleşmediği zaman; **الأرْوَق** gibi. Bir kavim dedi ki: **الشَّفَة**’den **الهاء** düşürülmüştür; onun küçültmesi **شُفَيْهة**’dir. Sözle **المشافهة**: ağzından onun ağzına karşı karşıya gelmektir. “Adam **شُفاهِيٌّ**”: iki dudağı büyük olandır. İki söz de muhtemeldir; ancak birincisi, zikrettiğimiz kıyasa yakınlığı sebebiyle daha iyidir; çünkü iki dudak ağzın üzerine **تُشفِيان** (yüksekten bakar/üstte durur).

Bâbdan şâz olan şeylerden: “Falan beni şundan **شَفَهني**” demeleridir; yani beni meşgul etti.

(**شفر**) **الشين** ve **الفاء** ve **الراء**; bir şeyin keskinliğine ve kenarına delâlet eden tek bir asıldır. Bundan: kılıcın **شَفْرَة**’si: onun keskin tarafıdır. Kuyunun **شَفير**’i ve nehrin **شَفيرُ**’i: kenardır. **الشُّفْر**: gözde kirpiğin bittiği yerdir; çoğulu **أشفار**. **شُفْر** **الفَرْج**: onun kıllarının kenarlarıdır. Devenin **مِشْفَر**’i, atın **الجَحْفَلة**’si gibidir. **الشَّفْرَة** bilinir. Bunun hepsi tek bir kıyastır. Ama onların sözü: “Evde **شُفْر** yok”; ve “mânâsı: onda hiç kimse yoktur” diyenin sözü; iş öyle değildir. Ancak **الشُّفْر** ile gözün **شُفر**’i kastedilir; mânâ: onda **شُفْر** sahibi yoktur; “onda göz kırpan bir göz yoktur” denildiği gibi; onda göz sahibi yoktur kastedilir. Ebû Zeyd’den nakledilen: “Kavmin **شَفْرَة**’si onların en küçüğüdür; hizmetçi gibi” sözü ise bir benzetmedir; kullanılan **الشَّفْرَة**’ye benzetilmiştir.

(**شفع**) **الشين** ve **الفاء** ve **العين**; iki şeyin birbirine eşlik etmesine delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **الشَّفْع** **الوَتْر**’in zıddıdır. Dersin ki: tek idi; ben onu **شفَعْتُه** (çift yaptım). Allah, yüce övgüsü olan, dedi ki: ﴿وَ**الشَّفْعِ** وَ**الوَتْرِ**﴾ [الفجر 3]. Tefsir ehli dedi ki: **الوَتْر** Allah Teâlâ’dır; **الشَّفْع** ise yaratılmışlardır. Evdeki **الشُّفْعَة** de bundandır. İbn Düreyd dedi ki: Ona **شُفْعةً** denildi; çünkü onunla malını **يَشفَع** eder (çiftler). **الشاة** **الشَّافع**: yanında yavrusu olan koyundur. “Falan, falan için **شَفَعَ**” (şefaat etti) denir; onun isteğini talep ederek ve ona yardım ederek onun ikincisi olarak geldiği zaman.

Bâbdan: **ناقَةٌ** **شَفُوع**; o, bir sağımda iki memeyi (**مِحْلَبَيْن**) bir araya getirendir. Şöyle nakledildi: “Falan, düşmanlıkla [benim için] **يشفع** eder”; yani bana karşı yardım eder. Bu, bâbın kıyasıdır; sanki ona düşmanlık eden kimseyi **شَفْعاً** kılar. Bu bâbdan şâz olan ve sıhhatini nasıl olduğunu bilmediğimiz şeylerden: **امرأةٌ** **مشفوعة**; o, ona **شُفْعَة** isabet eden kadındır; ve o, gözdür (nazar). Bu söylenmiştir; belki de **بالسِّين** غير معجمة (noktası olmayan **السين** ile) olur. Allah daha iyi bilir.

Ve Benû Şâfi‘, Benû el-Muttalib b. Abd Menâf’tandır; onlardan Muhammed b. İdrîs eş-Şâfi‘î’dir; Allah daha iyi bilir.
---------------------ـ
([1]) Onu ayrıca el-Mücmel’de de okuttu. İlk mısraı Lisân’da: *فإني ذو محافظة لقومي*.
([2]) **الندأة**, **النون**’un zammesi ve fethi ile: bulutta bulunan kızıllık. Lisân’da (12: 47) bu kelime için boş bırakılmıştır.
([3]) Tamamlama el-Mücmel’dendir; o, Muhammed b. Ebî Yahyâ’dır; ve iki oğlu İbrâhîm ve Abdullâh.
([4]) Böylece el-Mücmel’de ضبطlı olarak gelmiştir. Asılda: “Hasen”.
([5]) Asılda: “bakıştan kıskanan”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([6]) el-Kutâmî’nin divanında ve Lisân’da (**شفن**) bir beyitten parçadır; tamamı:
يسارقن الكلام إليّ لما *** حسسن حذار مرتقب شفون
([7]) el-‘Accâc divanı 83 ve Lisân (**شفي**).
([8]) Asılda: “**الجحفلة**”; doğrusu el-Mücmel’dendir.
([9]) **الشفرة**, fetha ile: geniş bıçak.
([10]) Buradaki tefsirinin gereği, zamme ile ضبطlanmasıdır. İbn Sîde onu zamme ve fetha ile rivayet etti; el-Ezherî **الشين**’in fethasıyla dedi. Şemir dedi ki: onu zamme ile **شفر** câiz değildir.
([11]) el-Cemhere: (3: 60).
([12]) Asılda: “iki meclis”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([13]) Tamamlama el-Mücmel’dendir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشفع: ضم الشيء إلى مثله، ويقال للمشفوع: شفع، وقوله تعالى: ﴿والشفع والوتر﴾ [الفجر/3]، قيل: الشفع المخلوقات من حيث إنها مركبات، كما قال: ﴿ومن كل شيء خلقنا زوجين﴾ [الذاريات/49]، والوتر: هو الله من حيث إن له الوحدة من كل وجه. وقيل: الشفع: يوم النحر من حيث إن له نظيرا يليه، والوتر يوم عرفة (انظر تفسير ابن جرير 30/170)، وقيل: الشفع: ولد آدم، والوتر: آدم لأنه لا عن والد (رواه ابن أبي نجيح. انظر تفسير القرطبي 20/40 وقال بعض الأفاضل: لا إشعار للفظ الشفع والوتر بتخصيص شيء مما ذكروه، بل هو إنما يدل على معنى كلي متناول لذلك)، والشفاعة: الانضمام إلى آخر ناصرا له وسائلا عنه، وأكثر ما يستعمل في انضمام من هو أعلى حرمة ومرتبة إلى من هو أدنى. ومنه: الشفاعة في القيامة. قال تعالى: ﴿لا يملكون الشفاعة إلا من اتخذ عند الرحمن عهدا﴾ [مريم/87]، ﴿لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمن﴾ [طه/109]، ﴿لا تغني شفاعتهم شيئا﴾ [النجم/26]، ﴿ولا يشفعون إلا لمن ارتضى﴾ [الأنبياء/28]، ﴿فما تنفعهم شفاعة الشافعين﴾ [المدثر/48]، أي: لا يشفع لهم، ﴿ولا يملك الذين يدعون من دونه الشفاعة﴾ [الزخرف/86]، ﴿من حميم ولا شفيع﴾ [غافر /18]، ﴿من يشفع شفاعة حسنة﴾ [النساء/85]، ﴿ومن يشفع شفاعة سيئة﴾ [النساء/85]، أي: من انضم إلى غيره وعاونه، وصار شفعا له، أو شفيعا في فعل الخير والشر، فعاونه وقواهه، وشاركه في نفعه وضره. وقيل: الشفاعة ههنا: أن يشرع الإنسان للآخر طريق خير، أو طريق شر فيقتدي به، فصار كأنه شفع له، وذلك كما قال عليه السلام: (من سن سنة حسنة فله أجرها وأجر من عمل بها، ومن سن سنة سيئة فعليه وزرها ووزر من عمل بها) (الحديث عن جرير بن عبد الله قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (من سن في الإسلام سنة حسنة فله أجرها وأجر من عمل بها من بعده من غير أن ينقص من أجورهم شيء، ومن سن في الإسلام سنة سيئة كان عليه وزرها ووزر من عمل بها
من بعده من غير أن ينقص من أوزارهم شيء).
أخرجه مسلم، وله قصة باب الزكاة برقم (1017) ؛ وأخرجه أحمد 4/362) أي: إثمها وإثم من عمل بها، وقوله: ﴿ما من شفيع إلا من بعد إذنه﴾ [يونس/ 3]، أي: يدبر الأمر وحده لا ثاني له في فصل الأمر إلا أن يأذن للمدبرات، والمقسمات من الملائكة فيفعلون ما يفعلونه بعد إذنه. واستشفعت بفلان على فلان فتشفع لي، وشفعه: أجاب شفاعته، ومنه قوله عليه السلام: (القرآن شافع مشفع) (الحديث عن جابر رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (القرآن شافع مشفع، وماحل مصدق، من جعله أمامه قاده إلى الجنة، ومن جعله خلف ظهره ساقه إلى النار). أخرجه ابن حبان. انظر: الترغيب والترهيب 2/207، وموارد الظمآن إلى زوائد ابن حبان ص 443؛ وابن أبي شيبة 6/130) والشفعة هو: طلب مبيع في شركته بما بيع به ليضمه إلى ملكه، وهو من الشفع، وقال عليه السلام: (إذا وقعت الحدود فلا شفعة) (الحديث عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (الشفعة فيما لم يقسم، فإذا وقعت الحدود وصرفت الطرق فلا شفعة). أخرجه ابن حبان والشيخان. انظر: موارد الظمآن ص 281؛ وفتح الباري 4/436 كتاب البيوع باب الشفعة؛ وأبو داود (3514) البيوع، باب الشفعة).

##### Türkçe

- **الشفع**: bir şeyi benzerine katmak (ضم)tır; ve **المشفوع** için “**شفع**” denir. Yüce Allah’ın sözü: ﴿والشفع والوتر﴾ [الفجر/3]. Denildi ki: **الشفع** mahlûkat(tır); onların mürekkep (bileşik) olmaları bakımından; nitekim şöyle dedi: ﴿ومن كل شيء خلقنا زوجين﴾ [الذاريات/49]. Ve **الوتر**: her yönden kendisine birlik (الوحدة) ait olması bakımından Allah’tır. Denildi ki: **الشفع**: kendisini izleyen bir benzeri bulunduğu için kurban kesme günüdür; ve **الوتر** Arefe günüdür (bk. Taberî tefsiri 30/170). Denildi ki: **الشفع**: Âdem’in çocuklarıdır; ve **الوتر**: Âdem’dir; çünkü bir babadan değildir (İbn Ebî Necîh rivayet etti. Bk. Kurtubî tefsiri 20/40. Bazı fazilet sahipleri dedi ki: **الشفع** ve **الوتر** lafzında, onların zikrettiklerinden bir şeyi tahsise dair bir işaret yoktur; bilakis o, bunun içine giren küllî bir mânaya delâlet eder). Ve **الشفاعة**: bir başkasına, ona yardım eden ve onun hakkında talepte bulunan olarak katılmaktır; çoğunlukla, hürmet ve mertebece daha üstün olanın, daha aşağı olana katılması hakkında kullanılır. Bundan: kıyamette **الشفاعة**. Yüce Allah dedi: ﴿لا يملكون الشفاعة إلا من اتخذ عند الرحمن عهدا﴾ [مريم/87]، ﴿لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمن﴾ [طه/109]، ﴿لا تغني شفاعتهم شيئا﴾ [النجم/26]، ﴿ولا يشفعون إلا لمن ارتضى﴾ [الأنبياء/28]، ﴿فما تنفعهم شفاعة الشافعين﴾ [المدثر/48]، yani: onlara şefaat edilmez; ﴿ولا يملك الذين يدعون من دونه الشفاعة﴾ [الزخرف/86]، ﴿من حميم ولا شفيع﴾ [غافر /18]، ﴿من يشفع شفاعة حسنة﴾ [النساء/85]، ﴿ومن يشفع شفاعة سيئة﴾ [النساء/85]؛ yani: başkasına katılan ve ona yardım eden, ona bir **شفع** yahut hayır ve şer fiilinde bir **شفيع** olan; böylece ona yardım eden ve onu kuvvetlendiren; onun faydasına ve zararına ortak olan. Denildi ki: buradaki **الشفاعة**: insanın, başkası için bir hayır yolu yahut bir şer yolu başlatmasıdır; o da ona uyar; böylece sanki ona **شفع** olmuş olur; bu, onun (aleyhisselâm) söylediği gibidir: (من سن سنة حسنة فله أجرها وأجر من عمل بها، ومن سن سنة سيئة فعليه وزرها ووزر من عمل بها) (Cerîr b. Abdullah’tan hadis: dedi ki: Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi: (من سن في الإسلام سنة حسنة فله أجرها وأجر من عمل بها من بعده من غير أن ينقص من أجورهم شيء، ومن سن في الإسلام سنة سيئة كان عليه وزرها ووزر من عمل بها من بعده من غير أن ينقص من أوزارهم شيء). Müslim çıkardı; zekât babında (1017) numara ile; Ahmed de 4/362) yani: onun günahı ve onunla amel edenin günahı. Ve sözü: ﴿ما من شفيع إلا من بعد إذنه﴾ [يونس/ 3]؛ yani: işi tek başına tedbir eder; hükmü ayırmada onun bir ikincisi yoktur; ancak meleklerden **المدبرات** ve **المقسمات**a izin verirse, onlar onun izninden sonra yaptıklarını yaparlar. “Falanca ile falancaya karşı **استشفعت** ettim; bana **تشفع** etti.” Ve “**شفعه**”: onun **شفاعته**sini kabul etti. Bundan onun (aleyhisselâm) sözü: (القرآن شافع مشفع) (Câbir رضي الله عنه’dan hadis: Nebî صلى الله عليه وسلم dedi: (القرآن شافع مشفع، وماحل مصدق، من جعله أمامه قاده إلى الجنة، ومن جعله خلف ظهره ساقه إلى النار). İbn Hibbân çıkardı. Bk. الترغيب والترهيب 2/207 ve موارد الظمآن إلى زوائد ابن حبان s. 443; İbn Ebî Şeybe 6/130). Ve **الشفعة** odur ki: ortaklığındaki satılanı, satıldığı bedelle talep etmektir; onu mülküne katmak için; o, **الشفع**tandır. Ve onun (aleyhisselâm) dediği: (إذا وقعت الحدود فلا شفعة) (Ebû Hureyre’den hadis: dedi ki: Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi: (الشفعة فيما لم يقسم، فإذا وقعت الحدود وصرفت الطرق فلا شفعة). İbn Hibbân ve iki şeyh çıkardı. Bk. موارد الظمآن s. 281; فتح الباري 4/436, Kitâbü’l-büyû‘, **الشفعة** babı; Ebû Dâvûd (3514) alışverişler, **الشفعة** babı).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ف ع
شفعت له إلـى فلـان وأنـا شافعـه وشفيعـه ونحـن شفعـاؤه وأهـل شفاعتـه وتشفعـت لـه إليـه فشفعني فيه واللهم اجعله لنا شفيعاً مشفّعاً واستشفعني إليه فشفعت له واستشفع بي وإن فلاناً ليستشفع به‏.‏
قال الأعشى‏:‏ واستشفعت من سراة الحيّ ذا ثقةٍ فقد عصاها أبوها والذي شفعا وقال آخر‏:‏ مضى زمن والناس يستشفعون بي فهل لي إلى ليلـى الغـداة شفيـع وكـان وتـراً فشفعته بآخر وهو مشفوع به‏.‏
وامرأة مشفوعة وأصابتها شفعة‏:‏ عين‏.‏
وأخذ الدار بالشفعة‏.‏
ومـن المجاز‏:‏ فلان يعاديني وله شافع أي معين يعينه على عداوتي كما يعين الشافع المشفوع له‏.‏
أتاك امـرؤ مستعلـن لـي بغضـه له مـن عـدو مثـل ذلـك شافـع وقال الأحوص‏:‏ كأن مـن لامنـي لأصرمهـا كانوا علينا بلومهم شفعوا وقال قيس بن خويلد‏:‏ إذا صدرت عنه تشمت مخاضها إلى السّرْو تدعوها إليه الشفائع يريد الرياض التي في هذا المكان كأنها شفعت إليها حتى أتتها‏.‏
وشاة شافع‏:‏ معها ولدها‏.‏
وناقة شفوع‏:‏ تجمع بين محلبين‏.‏

##### Türkçe

ش ف ع
Ona falancaya karşı şefaat ettim; ben onun **شافع**’iyim ve **شفيع**’iyim; biz onun **شفعاء**’ıyız ve onun **شفاعت** ehliyiz. Ona onun nezdinde **تشفع** ettim de, beni onun hakkında şefaatçi kıldı. “Allah’ım, onu bizim için **شفيعاً مشفّعاً** kıl.” Ona onun nezdinde benden şefaat talep etti de, onun için şefaat ettim. Benimle şefaat talep edildi; ve muhakkak falanca onunla şefaat talep edilir.

A‘şâ dedi ki:
Ve kavmin ileri gelenlerinden güvenilir birini şefaatçi istedim; artık onun babası ve şefaat eden kimse ona karşı geldi.
Bir başkası dedi ki:
Bir zaman geçti; insanlar benimle şefaat talep ederlerdi; peki benim için bu sabah Leylâ’ya (ulaştıracak) bir **شفيع** var mı?
Ve o tek idi; onu bir başkasıyla çift yaptım; o, kendisiyle şefaat olunan (kimse)dir.

Ve **مشفوعة** bir kadın; ve ona **شفعة** isabet etti: göz.

Ve evi **بالشفعة** ile aldı.

Ve mecazdandır: Falanca bana düşmanlık eder; onun bir **شافع**’ı vardır; yani bana düşmanlığı üzerinde ona yardım eden bir yardımcı; tıpkı **الشافع**’ın **المشفوع له**’a yardım etmesi gibi.
Sana, bana karşı buğzunu açığa vuran bir adam geldi; onun, bunun gibi bir düşmandan bir **شافع**’ı vardır.
Ahvas dedi ki:
Sanki beni onu terk etmeye kınayanlar, kınamalarıyla bize karşı şefaat etmişlerdi.
Kays b. Huveylid dedi ki:
Ondan döndüğünde, doğum sancısı çeken devesi sevinçle alay eder; **السّرْو**’a doğru, onu kendisine çağırır **الشفائع**.
Bu yerdeki çayırları kasteder; sanki ona şefaat etmişler de, nihayet ona gelmişler.

**شافع** bir koyun: onunla beraber yavrusu vardır.

**شفوع** bir dişi deve: iki sağım yeri arasında toplar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشفع: خلاف الوَتْر، وهو الزوج. تقول: كانَ وَتْراً فَشَفَعْتُه شَفْعاً. وشَفَعَ الوَتْرَ من العَدَدِ شَفْعاً: صيَّره زَوْجاً؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي لسويد بن كراع وإِنما هو لجرير:
وما باتَ قَوْمٌ ضامِنينَ لَنا دَماً
فَيَشْفِينَا، إِلاَّ دِماءٌ شَوافِعُ
أَي لم نَكُ نُطالِبُ بِدَمِ قتيل منّا قوماً فَنَشْتَفيَ إِلا بقتل جماعة، وذلك لعزتنا وقوتنا على إِدراك الثَّأْر. والشَّفِيعُ من الأَعْداد: ما كان زوجاً، تقول: كان وَتْراً فشَفَعْتُه بآخر؛ وقوله: لِنَفْسِي حدِيثٌ دونَ صَحْبي، وأَصْبَحَتْ
تَزِيدُ لِعَيْنَيَّ الشُّخُوصُ الشَّوافِعُ
لم يفسره ثعلب؛ وقوله:
ما كانَ أَبْصَرَني بِغِرَّاتِ الصِّبا،
فالآنَ قد شُفِعَتْ ليَ الأَشْباحُ
معناه أَنه يحسَبُ الشخص اثنين لضَعْفِ بصره. وعين شافِعةٌ: تنظُر نَظَرَيْنِ. والشَّفْعُ: ما شُفِع به، سمي بالمصدر، والجمع شِفاعٌ؛ قال أَبو كبير:
وأَخُو الإِباءَةِ، إِذْ رَأَى خُلاَّنَه،
تَلَّى شِفاعاً حوْلَه كالإِذْخِرِ
شَبَّهَهم بالإِذْخِرِ لأَنه لا يكاد ينبُتُ إِلا زَوْجاً زَوْجاً. وفي التنزيل: والشَّفْعِ والوَتْرِ. قال الأَسود بن يزيد: الشَّفْعُ يَوْمُ الأَضْحى، والوَتْرُ يومُ عَرَفةَ. وقال عطاء: الوتْرُ هو الله، والشفْع خلْقه. وقال ابن عباس: الوَتر آدمُ شُفِعَ بزَوْجَتِه، وقيل في الشفْع والوتْر: إِنّ الأَعداد كلها شَفْع وَوِتْر. وشُفْعةُ الضُّحى: رَكْعتا الضحى. وفي الحديث: مَنْ حافَظَ على شُفْعةِ الضُّحى غُفِرَ له ذنوبُه، يعني ركعتي الضحى من الشفْعِ الزَّوْجِ، يُرْوى بالفتح والضم، كالغَرْفة والغُرْفة، وإِنما سمّاها شَفْعة لأَنها أَكثر من واحدة. قال القتيبي: الشَّفْعُ الزَّوْجُ ولم أَسمع به مؤنثاً إِلا ههنا، قال: وأَحسَبُه ذُهِبَ بتأْنيثه إِلى الفَعْلةِ الواحدة أَو إِلى الصلاةِ. وناقة شافِعٌ: في بطنها ولد يَتْبَعُها أو يَتْبَعُها ولد بَشْفَعَها، وقيل: في بطنها ولو يَسْبعُها آخَرُ ونحو ذلك تقول منه: شَفَعَتِ الناقةُ شَفْعاً؛ قال الشاعر:وشافِعٌ في بَطْنِها لها وَلَدْ،
ومَعَها مِن خَلْفِها لها ولَدْ
وقال:
ما كانَ في البَطْنِ طَلاها شافِعُ،
ومَعَها لها وليدٌ تابِعُ
وشاةٌ شَفُوعٌ وشافِعٌ: شَفَعها ولَدُها. وفي الحديث: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بَعَثَ مُصَدِّقاً فأَتاه رجل بشاة شافِعٍ فلم يأْخُذْها فقال: ائْتِني بِمُعْتاطٍ؛ فالشافِعُ: التي معَها ولدها، سمّيت شافِعاً لأَن ولدها شَفَعها وشفَعَتْه هي فصارا شَفْعاً. وفي رواية: هذه شاةُ الشافِعِ بالإِضافة كقولهم صلاةُ الأُولى ومَسْجِدُ الجامِع. وشاةٌ مُشْفِعٌ: تُرْضِعُ كل بَهْمةٍ؛ عن ابن الأَعرابي. والشَّفُوعُ من الإِبل: التي تَجْمع بين مِحْلَبَيْنِ في حَلْبةٍ واحدة، وهي القَرُونُ. وشَفَعَ لي بالعَداوة: أَعانَ عَليّ؛ قال النابغة:
أَتاكَ امرُؤٌ مُسْتَبْطِنٌ ليَ بِغْضةً،
له مِنْ عَدُوٍّ مِثْلُ ذلك شافِعُ
وتقول: إِنَّ فلاناً ليَشْفَعُ لي بعَداوةٍ أَي يُضادُّني؛ قال الأَحوص: كأَنَّ مَنْ لامَني لأَصْرِمَها،
كانُوا عَلَيْنا بِلَوْمِهِمْ شَفَعُوا
معناه أَنهم كانوا أَغْرَوني بها حين لامُوني في هَواها، وهو كقوله: إِنَّ اللَّوْم إِغْراءُ
وشَفَع لي يَشْفَعُ شَفاعةً وتَشَفَّعَ: طَلب. والشَّفِيعُ: الشَّافِعُ، والجمع شُفَعاء، واسْتَشْفَعَ بفُلان على فلان وتَشَفَّع له إِليه فشَفَّعَه فيه. وقال الفارسيّ: اسْتَشْفَعه طلَب منه الشَّفاعةَ أَي قال له كُنْ لي شافِعاً. وفي التنزيل: من يَشْفَعْ شَفاعةً حسَنة يكن له نصيب منها ومن يشفع شفاعة سيئة يكن له كِفْلٌ منها. وقرأَ أَبو الهيثم: من يَشْفَعُ شَفاعةً حسَنة أَي يَزْدادُ عملاً إِلى عَمَل. وروي عن المبرد وثعلب أَنهما قالا في قوله تعالى: مَنْ ذا الذي يَشْفَعُ عنده إِلاّ بإِذنه، قالا: الشفاعة الدُّعاءُ ههنا. والشَّفاعةُ: كلام الشَّفِيعِ لِلْمَلِكِ في حاجة يسأَلُها لغيره. وشَفَعَ إِليه: في معنى طَلَبَ إِليه. والشَّافِعُ: الطالب لغيره يَتَشَفَّعُ به إِلى المطلوب. يقال: تَشَفَّعْتُ بفلان إِلى فلان فَشَفّعَني فيه، واسم الطالب شَفِيعٌ؛ قال الأَعشى:
واسْتَشْفَعَتْ مَنْ سَراةِ الحَيِّ ذا ثِقةٍ،
فَقَدْ عَصاها أَبُوها والذي شَفَعا
واسْتَشْفَعْتُه إِلى فلان أَي سأَلته أَن يَشْفَعَ لي إِليه؛ وتَشَفَّعْتُ إِليه في فلان فشَفَّعَني فيه تَشْفِيعاً؛ قال حاتم يخاطب النعمان:فَكَكْتَ عَدِيًّا كُلَّها من إِسارِها،
فَأَفْضِلْ وشَفِّعْني بِقَيْسِ بن جَحْدَرِ
وفي حديث الحُدُود: إِذا بَلَغَ الحَدُّ السلطانَ فَلَعَنَ اللهُ الشَّافِعَ والمُشَفِّعَ. وقد تكرر ذكر الشَّفاعةِ في الحديث فيما يتَعَلَّق بأُمُور الدنيا والآخرة، وهي السُّؤالُ في التَّجاوُزِ عن الذنوب والجَرائِمِ. والمُشَفِّعُ: الذي يَقْبَل الشفاعة، والمُشَفَّعُ: الذي تُقْبَلُ شَفاعَتُه.
والشُّفْعَةُ والشُّفُعَةُ في الدَّارِ والأَرضِ: القَضاء بها لصاحِبها. وسئل أَبو العباس عن اشتِقاقِ الشُّفْعةِ في اللغة فقال: الشُّفْعَةُ الزِّيادةُ وهو أَنْ يُشَفِّعَك فيما تَطْلُب حتى تَضُمَّه إِلى ما عندك فَتَزِيدَه وتَشْفَعَه بها أَي أَن تزيده بها أَي أَنه كان وتراً واحداً فَضَمَّ إِليه ما زاده وشَفَعَه به. وقال القتيبي في تفسير الشُّفْعة: كان الرجل في الجاهلية إِذا أَراد بَيْعَ منزل أَتاه رجل فشَفَع إِليه فيما باعَ فَشَفَّعَهُ وجَعَله أَولى بالمَبِيعِ ممن بَعُدَ سَبَبُه فسميت شُفْعَةً وسُمِّي طالبها شَفِيعاً. وفي الحديث: الشُّفْعَةُ. في كُلّ ما يُقْسَمُ، الشفعة في الملك معروفة وهي مشتقة من الزيادة لأَن الشفِيع يضم المبيع إِلى ملكه فَيَشْفَعُه به كأَنه كان واحداً وتراً فصار زوجاً شفعاً. وفي حديث الشعبي: الشُّفْعة على رؤوس الرجال؛ هو أَن تكون الدَّار بين جماعة مختلفي السِّهام فيبيع واحد منهم نصيبه فيكون ما باع لشركائه بينهم على رؤوسهم لا على سِهامِهم. والشفِيعُ: صاحب الشُّفْعة وصاحبُ الشفاعةِ، والشُّفْعةُ: الجُنُونُ، وجمعها شُفَعٌ، ويقال للمجنون مَشْفُوعٌ ومَسْفُوعٌ؛ ابن الأَعرابي: في وجهه شَفْعةٌ وسَفْعةٌ وشُنْعةٌ ورَدَّةٌ ونَظْرةٌ بمعنى واحد. والشُّفْعةُ: العين. وامرأَة مَشْفُوعةٌ: مُصابةٌ من العين، ولا يوصف به المذكر. والأَشْفَعُ: الطوِيلُ.
وشافِعٌ وشفِيعٌ: اسمان. وبنو شافِعٍ: من بني المطلب بنِ عَبد مناف، منهم الشافعيّ الفقيهُ الإِمام المجتهد، رحمه الله ونفعنا به.

##### Türkçe

**الشفع**: **الوَتْر**’in karşıtıdır; o, çifttir. Dersin ki: **وَتْراً** idi de ben onu **شَفَعْتُه شَفْعاً** (çift yaptım). Ve sayıdan **الوَتْرَ**’i **شَفْعاً** olarak **شَفَعَ**: onu çift kıldı; ve onun sözü—İbnü’l-A‘râbî’nin Süveyd b. Kurâ‘ için okuttuğu, hâlbuki o Cerîr’indir—:
وما باتَ قَوْمٌ ضامِنينَ لَنا دَماً
فَيَشْفِينَا، إِلاَّ دِماءٌ شَوافِعُ
Yani: bizden bir öldürülmüşün kanını bir kavimden talep edip de, ancak bir topluluğu öldürmekle şifa buluruz; bu, bizim izzetimiz ve öcü almaya erişme hususunda kuvvetimiz sebebiyledir. Sayılardan **الشَّفِيعُ**: çift olan şeydir; dersin ki: **وَتْراً** idi de ben onu bir başkasıyla **شَفَعْتُه** (çiftledim); ve onun sözü:
لِنَفْسِي حدِيثٌ دونَ صَحْبي، وأَصْبَحَتْ
تَزِيدُ لِعَيْنَيَّ الشُّخُوصُ الشَّوافِعُ
Sa‘leb onu açıklamadı; ve onun sözü:
ما كانَ أَبْصَرَني بِغِرَّاتِ الصِّبا،
فالآنَ قد شُفِعَتْ ليَ الأَشْباحُ
Manası: görmesinin zayıflığı sebebiyle şahsı iki sayar. Ve **عين شافِعةٌ**: iki bakışla bakar. Ve **الشَّفْعُ**: kendisiyle çiftlenen şeydir; masdar ile adlandırıldı; çoğulu **شِفاعٌ**’dır; Ebû Kebîr dedi ki:
وأَخُو الإِباءَةِ، إِذْ رَأَى خُلاَّنَه،
تَلَّى شِفاعاً حوْلَه كالإِذْخِرِ
Onları **الإِذْخِرِ**’e benzetti; çünkü o neredeyse ancak ikişer ikişer biter. Ve tenzilde: **والشَّفْعِ والوَتْرِ**. Esved b. Yezîd dedi: **الشَّفْعُ** Kurban Bayramı günüdür, **الوَتْرُ** Arefe günüdür. Atâ dedi: **الوتْرُ** Allah’tır, **الشفْع** O’nun yaratığıdır. İbn Abbâs dedi: **الوَتر** Âdem’dir; eşiyle çiftlenmiştir; ve **الشفْع** ile **الوتْر** hakkında denildi ki: sayıların hepsi **شَفْع** ve **وِتْر**’dir. **وشُفْعةُ الضُّحى**: kuşluk namazının iki rekâtıdır. Hadiste: “Kim **شُفْعةِ الضُّحى**’ya devam ederse günahları bağışlanır”; yani kuşluğun iki rekâtı; **الشفْعِ الزَّوْجِ**’den (çift olan **الشفْع**’dan); fetha ile de damme ile de rivayet olunur; **الغَرْفة** ve **الغُرْفة** gibi; onu ancak birden fazla olduğu için **شَفْعة** diye adlandırdı. Kuteybî dedi: **الشَّفْعُ** çifttir; burada dışında onun müennesini işitmedim; dedi ki: ve zannederim onun te’nîsi, tek bir **الفَعْلةِ**’ye yahut namaza götürülmüştür. Ve **ناقة شافِعٌ**: karnında onu takip eden bir yavru vardır yahut onu **بَشْفَعَها** bir yavru takip eder; ve denildi ki: karnında (yavru) vardır, bir başkası onu yedili yapsa bile ve bunun benzeri; bundan dersin ki: **شَفَعَتِ الناقةُ شَفْعاً**; şair dedi ki:
وشافِعٌ في بَطْنِها لها وَلَدْ،
ومَعَها مِن خَلْفِها لها ولَدْ
Ve dedi ki:
ما كانَ في البَطْنِ طَلاها شافِعُ،
ومَعَها لها وليدٌ تابِعُ
Ve **شاةٌ شَفُوعٌ** ve **شافِعٌ**: yavrusu onu çiftlemiştir. Hadiste: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, bir zekât tahsildarı gönderdi; ona bir adam **شاة شافِعٍ** ile geldi de onu almadı; şöyle dedi: “Bana **بِمُعْتاطٍ** getir”; o hâlde **الشافِعُ**: yanında yavrusu olan (koyun)dur; yavrusu onu çiftlediği ve o da onu çiftlediği için **شافِعاً** diye adlandırıldı; böylece ikisi **شَفْعاً** oldular. Bir rivayette: “Bu, **شاةُ الشافِعِ**” izafetle; onların “**صلاةُ الأُولى**” ve “**مَسْجِدُ الجامِع**” demeleri gibi. Ve **شاةٌ مُشْفِعٌ**: her bir kuzuyu emzirir; İbnü’l-A‘râbî’den. Develerden **الشَّفُوعُ**: bir sağımda iki memeyi bir araya toplayan (deve)dir; o, **القَرُونُ**’dur. Ve **شَفَعَ لي بالعَداوة**: bana karşı yardım etti; Nâbiga dedi ki:
أَتاكَ امرُؤٌ مُسْتَبْطِنٌ ليَ بِغْضةً،
له مِنْ عَدُوٍّ مِثْلُ ذلك شافِعُ
Ve dersin ki: “Şüphesiz falan, bana **بعَداوةٍ** **يَشْفَعُ**”; yani bana karşıtlık eder; Ahvas dedi ki:
كأَنَّ مَنْ لامَني لأَصْرِمَها،
كانُوا عَلَيْنا بِلَوْمِهِمْ شَفَعُوا
Manası: onun hevası hususunda beni kınadıklarında, onunla beni kışkırtıyorlardı; bu, onun şu sözü gibidir:
إِنَّ اللَّوْم إِغْراءُ
Ve **شَفَعَ لي يَشْفَعُ شَفاعةً** ve **تَشَفَّعَ**: talep etti. Ve **الشَّفِيعُ**: **الشَّافِعُ**’dır; çoğulu **شُفَعاء**’dır. Ve “Falan ile falana karşı **اسْتَشْفَعَ**” ve ona karşı onun için **تَشَفَّعَ**; böylece onda onu **شَفَّعَه**. Fârisî dedi: **اسْتَشْفَعه** ondan **الشَّفاعةَ**yı talep etti; yani ona “Benim için bir **شافِعاً** ol” dedi. Tenzilde: **من يَشْفَعْ شَفاعةً حسَنة يكن له نصيب منها ومن يشفع شفاعة سيئة يكن له كِفْلٌ منها**. Ebû’l-Heysem okudu: **من يَشْفَعُ شَفاعةً حسَنة**; yani bir amele bir amel daha artırır. Müberred ve Sa‘leb’den rivayet olundu ki, ikisi şu yüce söz hakkında: **مَنْ ذا الذي يَشْفَعُ عنده إِلاّ بإِذنه**; dediler ki: şefaat burada duadır. Ve **الشَّفاعةُ**: başkası için istediği bir ihtiyaç hakkında **الشَّفِيعِ**’in hükümdara söz söylemesidir. Ve **شَفَعَ إِليه**: **طَلَبَ إِليه** manasındadır. Ve **الشَّافِعُ**: başkası için talep eden; istenilene doğru onunla **يَتَشَفَّعُ**. Denir ki: “Falan ile falana **تَشَفَّعْتُ** de onda beni **فَشَفّعَني**”; talep edenin adı **شَفِيعٌ**’dir; A‘şâ dedi ki:
واسْتَشْفَعَتْ مَنْ سَراةِ الحَيِّ ذا ثِقةٍ،
فَقَدْ عَصاها أَبُوها والذي شَفَعا
Ve “Onu falana karşı **اسْتَشْفَعْتُه**”; yani ona, bana onun nezdinde şefaat etmesini sordum; ve “Falana dair ona **تَشَفَّعْتُ** de onda beni **فشَفَّعَني** **تَشْفِيعاً**”; Hâtim, Nu‘mân’a hitap ederek dedi ki:
فَكَكْتَ عَدِيًّا كُلَّها من إِسارِها،
فَأَفْضِلْ وشَفِّعْني بِقَيْسِ بن جَحْدَرِ
Hudûd hadîsinde: “Had sultana ulaşınca Allah **الشَّافِعَ**’e ve **المُشَفِّعَ**’e lanet etsin.” Hadiste, dünya ve âhiret işlerine taalluk eden hususlarda **الشَّفاعةِ** zikri tekrar etmiştir; o, günahlar ve suçlar hakkında bağışlamada aşma (tecvîz) hususunda istemektir. Ve **المُشَفِّعُ**: şefaati kabul eden kimsedir; ve **المُشَفَّعُ**: şefaati kabul olunan kimsedir.

Ve evde ve arazide **الشُّفْعَةُ** ve **الشُّفُعَةُ**: onunla sahibine hükmetmektir (ona verilmesine hükmetmektir). Ebû’l-Abbâs’a dilde **الشُّفْعةِ**’nin iştikakı soruldu da dedi ki: **الشُّفْعَةُ** ziyadedir; o, senin talep ettiğinde sana çiftlemesidir; ta ki onu, senin yanındakine katarsın; böylece onu artırırsın ve onunla onu **تَشْفَعَه**; yani onunla onu artırırsın; yani o, tek bir **وتراً** idi de, ona artırdığını kattı ve onunla onu **شَفَعَه**. Kuteybî **الشُّفْعة**’nın tefsirinde dedi: Câhiliyede adam bir menzili satmak istediğinde bir adam ona gelir, sattığı şeyde ona doğru **فشَفَع إِليه** ederdi; böylece onu **فَشَفَّعَهُ** eder ve onu, sebebi uzak olana göre satılana daha evlâ kılardı; bu yüzden **شُفْعَةً** diye adlandırıldı ve talep edene **شَفِيعاً** denildi. Hadiste: **الشُّفْعَةُ** her bölüştürülen şeydedir. Mülkte şuf‘a bilinen bir şeydir; ziyadeden türemiştir; çünkü **الشفِيع** satılanı mülküne katar; böylece onunla onu **فَيَشْفَعُه**; sanki o tek bir **وتراً** idi de çift **زوجاً شفعاً** oldu. Şa‘bî hadîsinde: **الشُّفْعة على رؤوس الرجال**; o, evin farklı paylara sahip bir topluluk arasında olmasıdır; onlardan biri hissesini satar da sattığı şey, ortaklarına aralarında, paylarına göre değil, başları üzere (eşit) olur. Ve **الشفِيعُ**: **الشُّفْعة** sahibi ve **الشفاعةِ** sahibidir. Ve **الشُّفْعةُ**: deliliktir; çoğulu **شُفَعٌ**’dır; deliye **مَشْفُوعٌ** ve **مَسْفُوعٌ** denir; İbnü’l-A‘râbî: “Onun yüzünde **شَفْعةٌ** ve **سَفْعةٌ** ve **شُنْعةٌ** ve **رَدَّةٌ** ve **نَظْرةٌ** vardır” (hepsi) bir manadadır. Ve **الشُّفْعةُ**: gözdür. Ve **امرأَة مَشْفُوعةٌ**: gözden isabet almış (kadın)dır; erkek için bununla vasıflandırılmaz. Ve **الأَشْفَعُ**: uzundur.

Ve **شافِعٌ** ve **شفِيعٌ**: iki isimdir. Ve **بنو شافِعٍ**: Abd Menâf’ın oğlu Muttalib oğullarındandır; onlardan, fakih, imam, müctehid Şâfiî vardır; Allah ona rahmet etsin ve onunla bize fayda versin.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ف ع * * الشَّفْعُ * ضد الوتر يقال كان وترا * فَشَفَعهُ * من باب قطع و الشُّفْعَةُ * في الدار والأرض و * الشَّفِيعُ * صاحب الشفعة وصاحب * الشَّفَاعَةُ * و * الشَّافِعُ * الشاة التي معها ولدها وفي الحديث ﴿أنه بعث مُصدقا فأتاه بشاة شافع فلم يأخذها فقال ائتني بمُعتاط﴾ و * اسْتَشْفَعَهُ * إلى فلان سأله أن يشفع له إليه و * تَشَفَّعَ * إليه في فلان * فَشَفَّعهُ * فيه * تَشفيعا

##### Türkçe

* ش ف ع * * **الشَّفْعُ** * **الوتر**’un zıddıdır; “**وترا** idi” denir; sonra onu **فَشَفَعهُ** (قطع babından). Ve **الشُّفْعَةُ** * evde ve arazide. Ve **الشَّفِيعُ** * şuf‘a sahibi ve **الشَّفَاعَةُ** sahibi. Ve **الشَّافِعُ** * yanında yavrusu bulunan koyun. Hadiste: {“O, bir sadaka memuru gönderdi; ona yavrulu bir koyun geldi de onu almadı ve dedi ki: ‘Bana **مُعتاط** getir.’”} Ve **اسْتَشْفَعَهُ** * falana karşı: ona, kendisi için ona karşı şefaat etmesini istedi. Ve **تَشَفَّعَ** * falan hakkında ona (birine) şefaat etti; böylece onu, onun hakkında **فَشَفَّعهُ** * **تَشفيعا**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشفع: خلاف الوتر، وهو الزوج، وبخط الجوهري: خلاف الزوج، وهو الوتر. وقد شفعه شفعا، كمنعه أي كان وترا فصيره زوجا. الشفع: يوم الأضحى، أي من حيث إن له نظيرا يليه، والوتر: يوم عرفة، هكذا قيل في تفسير قوله تعالى:  والشفع والوتر  وهو قول الأسود بن يزيد، وقال عطاء: الوتر: هو الله تعالى، والشفع: الخلق لقوله تعالى:  ومن كل شيء خلقنا زوجين  وقال الراغب: هو الله من حيث ماله، وهو الوحدة من كل وجه، والشفع: المخلوقات من حيث إنها مركبات. أو الشفع: هو الله عز وجل، لقوله تعالى:  ما يكون من نجوى ثلاثة إلا هو رابعهم  وقيل: الوتر: آدم عليه السلام، والشفع: شفع بزوجه، وهو قول ابن عباس. وقيل: الشفع: ولده، وقيل: الشفع: يومان بعد الأضحى، والوتر: اليوم الثالث، وقيل: الشفع والوتر: الصلوات، منها شفع، ومنها وتر، وقيل: في الشفع والوتر: إن الأعداد كلها شفع ووتر. قال الصاغاني: وفي الشفع والوتر عشرون قولا. وليس هذا موضع ذكر أقاويلهم. وعين شافعة: تنظر نظرين، وأنشد ابن الأعرابي:
  ما كان أبصرني بغرات الصبا                      فاليوم قد شفعت لي الأشباح بالضم: أي: أرى الشخص شخصين؛ لضعف بصري وانتشاره وأنشد ثعلب:
  لنفسي حديث دون صحبي وأصبحت                      تزيد لعيني الشخوص الشـوافـع ولم يفسره، وهو عندي مثل الذي تقدم. وبنو شافع: من بني المطلب بن عبد مناف، وهو شافع بن السائب بن عبيد بن عبد يزيد بن هاشم بن المطلب، له رؤية، كما ذكره ابن فهد، وأبوه السائب كان يشبه بالنبي صلى الله عليه وسلم، يقال: له صحبة، وأنه أسلم يوم بدر بعد أن أسر، وفدى نفسه، كذا قاله الطبري، منهم إمام الأئمة، ونجم السنة، أحد المجتهدين، عالم قريش وأوحدها الإمام أبو شافع الشافعي القرشي رحمه الله تعالى ورضي عنه، وأرضاه عنا، والنسبة إليه رضي الله عنه شافعي أيضا، ولا يقال: شفعوي، فإنه لحن، وإن كان وقع في بعض كتب الفقه للخراسانيين، كالوسيط وغيره، وهو خطأ، فليجتنب، نبه عليه النووي، كما في الإعارات لابن الملقن، حققه شيخ مشايخنا الشهاب أحمد بن أحمد العجمي في ذيل اللب، ولد الإمام رضي الله عنه في سنة مائة وخمسين، نهار الجمعة آخر يوم من شهر رجب، وتوفي سنة مائتين وأربع، وحمل على الأعناق من فسطاط مصر حتى دفن في مقبرة بني زهرة، وتعرف أيضا بتربة ابن عبد الحكم، وقال الشاعر في مدحه:
  أكرم به رجلا ما مثلـه رجـل                      مشارك لرسول الله في نسبـه
  أضحى بمصر دفينا في مقطمها                      نعم المقطم والمدفون في تربه ولله در الأبي صيري حيث يقول:
  بقـبة قـبـر الـشـافـعـي سـفـينة                      رست من بناء محكم فـوق جـلـمـود
  وإذ غاص طوفان العلوم بـقـبـره اس                      توى الفلك من ذاك الضريح على الجودي قد نظم نسبه الشريف الإمام أبو القاسم عبد الكريم الرافعي، فقال:
  محمد ادريس عباس ومن                      بعدهم عثمان بن شافـع
  وسائب بن عبيد سـابـع                      عبد يزيد ثامن والتاسـع
  هاشم المولود ابن المطلب                      عبد مناف للجميع تابـع

  يقال: إنه ليشفع علي، وفي العباب: لي بالعداوة، أي يعين علي ويضارني، وفي اللسان: يضادني، وهو مجاز. وفي الأساس: فلان يعاديني وله شافع، أي معين يعينه على عداوته، كما يعين الشافع المشفوع له، وأنشد الصاغاني للنابغة الذبياني يعتذر إلى النعمان بن المنذر مما وشت به بنو قريع:
  أتاك امرؤ مستبطن لي بغضة                      له من عدو مثل ذلك شافـع وقال الأحوص:
  كأن من لامني لأصرمها                      كانوا علينا بلومهم شفعوا

  أي تعاونوا، ويقال: إن حثهم إياي على صرمها، ولومهم إياي في مواصلتها، زادها في قلبي حبا، فكأنهم شفعوا لها، من الشفاعة. وقوله تعالى:  من يشفع شفاعة حسنة يكن له نصيب منها ومن يشفع شفاعة سيئة يكن له كفل منها  : أي من يزد عملا إلى عمل، من الشفع، وهو الزيادة، كما في العباب، وقال الراغب: أي من انضم إلى غيره وعاونه، وصار شفعا له أو شفيعا في فعل الخير أو الشر، فعاونه أو شاركه في نفعه وضره، وقيل: الشفاعة هنا: أن يشرع الإنسان للآخرة طريق خير أو شر، فيقتدى به، فصار كأنه شفع له، وذلك كما قال عليه الصلاة والسلام:  من سن سنة حسنة فله أجرها وأجر من عمل بها، ومن سن سنة قبيحة فله إثمها وإثم من عمل بها  وقوله تعالى:  فما تنفعهم شفاعة الشافعين  . وقوله عز وجل:  ولا تنفعها شفاعة  وكذا قوله تعالى:  يومئذ لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمن ورضي له قولا  وكذا قوله تعالى:  لا تغن عني شفاعتهم شيئا  . قال ابن عرفة: نفي للشافع، أي مالها شافع فتنفعها شفاعته، وإنما نفى الله تعالى في هذه المواضع الشافع لا الشفاعة. ألا ترى إلى قوله:  ولا يشفعون إلا لمن ارتضى  . الشفيع كأمير: الشافع، وهو صاحب الشفاعة والجمع شفعاء، وهو الطالب لغيره يتشفع به إلى المطلوب. الشفيع أيضا: صاحب الشفعة، بالضم، تكون في الدار والأرض. وسئل أبو العباس ثعلب عن اشتقاق الشفعة في اللغة فقال: اشتقاقها من الزيادة وهي: أن تشفع، هكذا في العباب، والذي في اللسان: يشفعك فيما تطلب فتضمه إلى ما عندك، فتشفعه، أي تزيده، أي أنه كان وترا واحدا، فضم إليه ما زاده، وشفعه به. وقال الراغب: الشفعة: طلب مبيع في شركته بما بيع به، ليضمه إلى ملكه. فهو من الشفع. وقال القتيبي - في تفسير الشفعة -: كان الرجل في الجاهلية إذا أراد بيع منزل، أتاه رجل، فشفع إليه فيما باع، فشفعه، وجعله أولى بالمبيع ممن بعد سببه، فسميت شفعة، وسمي طالبها شفيعا. الشفعة عند الفقهاء: حق تملك الشقص على شريكه المتجدد ملكه قهرا بعوض، وفي الحديث:  الشفعة فيما لا يقسم، فإذا وقعت الحدود، وصرفت الطرق، فلا شفعة  وفي هذا دليل على نفي الشفعة لغير الشريك، وأما قوله: فإذا وقعت الحدود... إلى آخره، فقد يحتج بكل لفظة منها قوم، أما اللفظة الأولى: ففيها حجة لمن لم ير الشفعة في المقسوم، وأما اللفظة الأخرى: فقد يحتج بها من يثبت الشفعة بالطريق وإن كان المبيع مقسوما، وهذه قد نفاها الخطابي بما هو مذكور في غريبه، ثم إنه علق الحكم فيه بمعنيين: وقوع الحدود، وصرف الطرق معا، فليس لهم أن يثبتوه بأحدهما، وهو نفي صرف الطرق دون نفي وقوع الحدود. وقول الشعبي رحمه الله تعالى: الشفعة على رؤوس الرجال، أي إذا كانت الدار بين جماعة مختلفي السهام، فباع واحد منهم نصيبه، فيكون ما باع لشركائه بينهم سواء على رؤوسهم، لا على سهامهم، كذا في النهاية والعباب. قال أبو عمرو: الشفعة أيضا: الجنون وجمعها: شفع. الشفعة من الضحى: ركعتاه ومنه الحديث:  من حافظ على شفعة الضحى غفرت له ذنوبه  ويفتح، فيهما، كالغرفة والغرفة، سماها شفعة لأنها أكثر من واحدة، ونقل الفتح في الشفعة بمعنى الجنون عن ابن الأعرابي. قال: يقال: في وجهه شفعة، وسفعة، وشنعة، وردة، ونظرة، بمعنى واحد، وأما الفتح في شفعة الضحى، فقال القتيبي: الشفع: الزوج، ولم

  أسمع به مؤنثا إلا هنا. قال: وأحسبه ذهب بتأنيثه إلى الفعلة الواحدة، أو إلى الصلاة. والمشفوع: المجنون وإهمال السين لغة فيه. من المجاز: ناقة شافع أو شاة شافع أي في بطنها ولد يتبعها آخر، كما في الصحاح، وهو قول الفراء، ونحو ذلك قال أبو عبيدة، وأنشد:مع به مؤنثا إلا هنا. قال: وأحسبه ذهب بتأنيثه إلى الفعلة الواحدة، أو إلى الصلاة. والمشفوع: المجنون وإهمال السين لغة فيه. من المجاز: ناقة شافع أو شاة شافع أي في بطنها ولد يتبعها آخر، كما في الصحاح، وهو قول الفراء، ونحو ذلك قال أبو عبيدة، وأنشد:
  وشافع في بطنها لها ولد                      ومعها من خلفها لها ولد وقال:
  ما كان في البطن طلاها شافع                      ومعها لـهـا ولـيد تـابـع سميت شافعا؛ لأن ولدها شفعها، أو هي شفعته، كمنع، شفعا، فصارا شفعا، وفي الحديث عن سعر بن ديسم - رضي الله عنه - قال: كنت في غنم لي، فجاء رجلان على بعير، فقالا: إنا رسولا رسول الله صلى الله عليه وسلم لتؤدي صدقة غنمك، فقلت: ما علي فيها? فقالا: شاة. فأعمد إلى شاة قد عرفت مكانها ممتلئة محضا وشحما، فأخرجتها، فقالا: هذه شاة شافع، وقد نهانا رسول الله صلى الله عليه وسلم أن نأخذ شافعا. أو المصدر من ذلك الشفع، بالكسر، كالضر من الضرة، كما في العباب. والشافع: التيس بعينه، أو هو من الضأن، كالتيس من المعزى، أو هو الذي إذا ألقح ألقح شفعا لا وترا، كما في العباب. من المجاز: ناقة شفوع، كصبور: تجمع بين محلبين في حلبة واحدة، وهي القرون. شفيع، كأمير: جد عبد العزيز بن عبد الملك المقرئ، مات بعد الخمسمائة. شفيع، كزبير، هو أبو صالح بن إسحاق المحتسب المحدث عن محمد بن سلام، والبخاري، مات سنة مائتين وسبع وخمسين. والشفائع: ألوان الرعي ينبت اثنين اثنين، عن ابن عباد. وشفعته فيه تشفيعا حين شفع، كمنع، شفاعة، أي قبلت شفاعته، كما في العباب. قال حاتم يخاطب النعمان:
  فككت عديا كلها من إسـارهـا                      فأفضل وشفعني بقيس بن جحدر وفي حديث الحدود:  إذا بلغ الحد للسلطان، فلعن الله الشافع والمشفع  وفي حديث ابن مسعود رضي الله عنه: القرآن شافع مشفع، وماحل مصدق. أي من اتبعه، وعمل بما فيه، فهو شافع له، مقبول الشفاعة في العفو عن فرطاته، ومن ترك العمل به نم على إساءته، وصدق عليه فيما يرفع من مساويه، فالمشفع: الذي يقبل الشفاعة، والمشفع: الذي تقبل شفاعته، ومنه حديث الشفاعة:  اشفع تشفع  . واستشفعه إلينا، وعبارة الصحاح: واستشفعه إلى فلان، أي سأله أن يشفع له إليه. وأنشد الصاغاني للأعشى:
  تقول بنتي وقد قربت مـرتـحـلا                      يا رب جنب أبي الأوصاب والوجعا
  واستشفعت من سراة الحي ذا شرف                      فقد عصاها أبوها والذي شفـعـا يريد: والذي أعان وطلب الشفاعة فيها، وأنشد أبو ليلى:
  زعمت معاشر أنني مستشفع                      لما خرجت أزوره أقلامها قال: زعموا أني أستشفع بأقلامهم في الممدوح، أي كتبهم. ومما يستدرك عليه: الشفيع، من الأعداد: ما كان زوجا. والشفع: ما شفع به، سمي بالمصدر، وجمعه شفاع، قال أبو كبير:
  وأخو الأباءة إذ رأى خلانه                      تلى شفاعا حوله كالإذخر

  شبههم بالإذخر؛ لأنه لا يكاد ينبت إلا زوجا زوجا. وشاة شفوع، كشافع، ويقال: هذه شاة الشافع، كقولهم: صلاة الأولى، ومسجد الجامع، وهكذا، روي في الحديث الذي تقدم عن سعر بن ديسم، رضي الله عنه. وشاة مشفع، كمكرم: ترضع كل بهمة. عن ابن الأعرابي. وتشفع إليه في فلان: طلب الشفاعة. نقله الجوهري. وتشفعه أيضا: مطاوع استشفع به، كما في المفردات. وتشفع: صار شافعي المذهب، وهذه مولدة. والشفاعة، ذكرها المصنف، ولم يفسرها، وهي: كلام الشفيع للملك في حاجة يسألها لغيره. وشفع إليه: في معنى طلب إليه. وقال الراغب: الشفع: ضم الشيء إلى مثله، والشفاعة: الانضمام إلى آخر ناصرا له، وسائلا عنه، وأكثر ما يستعمل في انضمام من هو أعلى مرتبة إلى من هو أدنى، ومنه الشفاعة في القيامة. وقال غيره: الشفاعة: التجاوز عن الذنوب والجرائم. وقال ابن القطاع: الشفاعة: المطالبة بوسيلة أو ذمام. والشفعة، بضمتين: لغة في الشفعة في الدار والأرض. والشفائع: تؤام النبت، قال قيس بن العيزارة الهذلي:
  إذا حضرت عنه تمشت مخاضها                      إلى السر يدعوها إليه الشفـائع السر: موضع. والشفعة، بالضم: العين. وامرأة مشفوعة: مصابة من العين، ولا يوصف به المذكر، كما في اللسان، وقال ابن القطاع: شفع الإنسان، كعني: أصابته العين، وقال ابن فارس: امرأة مشفوعة، وهي التي أصابتها شفعة، وهي العين. قال: قد قيل ذلك، وهو شاذ من هذا التركيب، ولا نعلم كيف صحته، ولعله بالسين غير معجمة، كما في العباب. والأشفع: الطويل، كما في اللسان. زاد ابن القطاع: وقد شفع شفعا، إذا طال. والشفع والشفاعة: الدعاء، وبه فسر المبرد وثعلب قوله تعالى:  من ذا الذي يشفع عنده إلا بإذنه  .

##### Türkçe

**الشفع**: **الوتر**’in zıddı; o da çifttir. Cevherî’nin hattıyla: çiftin zıddı; o da **الوتر**’dir. Ve onu **شفعه شفعا** etti; **منعه** gibi; yani tek idi de onu çift yaptı. **الشفع**: Kurban bayramı günü; yani kendisinden sonra onu izleyen bir benzeri bulunduğu cihetten. **الوتر**: Arefe günü; Allah Teâlâ’nın şu sözü’nün tefsirinde böyle denilmiştir: **والشفع والوتر**. Bu, Esved b. Yezîd’in sözüdür. Atâ dedi ki: **الوتر**: Allah Teâlâ’dır; **الشفع**: mahlûkattır; Allah Teâlâ’nın şu sözü sebebiyle: **ومن كل شيء خلقنا زوجين**. Râgıb dedi ki: O, Allah’tır; kendisinin hiçbir malı olmaması cihetiyle; ve o, her yönden birliktir. **الشفع**: mahlûkat, onların mürekkep olmaları cihetiyle. Yahut **الشفع**: Allah Azze ve Celle’dir; Allah Teâlâ’nın şu sözü sebebiyle: **ما يكون من نجوى ثلاثة إلا هو رابعهم**. Ve denildi ki: **الوتر**: Âdem aleyhisselâmdır; **الشفع**: zevcesiyle çift oldu; bu, İbn Abbâs’ın sözüdür. Ve denildi ki: **الشفع**: onun evlâdıdır. Ve denildi ki: **الشفع**: kurban bayramından sonraki iki gündür; **الوتر**: üçüncü gündür. Ve denildi ki: **الشفع والوتر**: namazlardır; onlardan çifttir, onlardan tektir. Ve denildi ki: **الشفع والوتر** hakkında: sayıların hepsi çifttir ve tektir. Sâgânî dedi ki: **الشفع والوتر** hakkında yirmi söz vardır. Ve burası onların sözlerini zikretme yeri değildir. Ve **عين شافعة**: iki bakışla bakar. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  ما كان أبصرني بغرات الصبا                      فاليوم قد شفعت لي الأشباح
(ḍamm ile): yani, görme zayıflığım ve yayılması sebebiyle şahsı iki şahıs görürüm. Ve Sa‘leb şu beyti okudu:
  لنفسي حديث دون صحبي وأصبحت                      تزيد لعيني الشخوص الشـوافـع
Onu tefsir etmedi; ve o, benim yanımda, önce geçen gibidir. Ve **بنو شافع**: Abd Menâf b. el-Muttalib b. Abd Menâf oğullarındandır; o, Şâfi‘ b. es-Sâib b. Ubeyd b. Abd Yezîd b. Hâşim b. el-Muttalib’dir; onun bir görmesi (rü’yet) vardır; İbn Fehd’in zikrettiği gibi. Ve babası es-Sâib, Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’e benzetilirdi; denilir ki: onun sohbeti vardır; ve Bedir günü esir alındıktan sonra Müslüman oldu ve kendini fidye verdi; Taberî böyle dedi. Onlardandır: imamların imamı, sünnetin yıldızı, müctehidlerden biri, Kureyş’in âlimi ve onun biricik olanı: imam Ebû Şâfi‘ eş-Şâfi‘î el-Kureşî; Allah Teâlâ ona rahmet etsin ve ondan razı olsun ve bizi de ondan razı kılsın. Ve ona nisbet, Allah ondan razı olsun, yine **شافعي**’dir; **شفعوي** denilmez; çünkü o lahn’dır; her ne kadar Horasanlıların bazı fıkıh kitaplarında, **الوسيط** ve başkası gibi, vâki olmuşsa da; o hatadır; ondan sakınılsın. Nevevî buna dikkat çekti; İbnü’l-Mulakkın’ın **الإعارات**’ında olduğu gibi. Bunu, şeyhlerimizin şeyhi Şihâb Ahmed b. Ahmed el-Acemî **ذيل اللب**’de tahkik etti. İmam, Allah ondan razı olsun, yüz elli yılında doğdu; Cuma gündüzü, Receb ayının son günü. Ve iki yüz dört yılında vefat etti. Ve Mısır’ın Fustat’ından, Benî Zühre kabristanına defnedilinceye kadar omuzlar üzerinde taşındı. Ve ayrıca İbn Abdülhakem türbesi diye de bilinir. Şair onun medhinde dedi ki:
  أكرم به رجلا ما مثلـه رجـل                      مشارك لرسول الله في نسبـه
  أضحى بمصر دفينا في مقطمها                      نعم المقطم والمدفون في تربه
Ve Allah, Ebî Sîrî’nin şu sözündeki payını bereketli kılsın:
  بقـبة قـبـر الـشـافـعـي سـفـينة                      رست من بناء محكم فـوق جـلـمـود
  وإذ غاص طوفان العلوم بـقـبـره اس                      توى الفلك من ذاك الضريح على الجودي
Onun şerefli nesebini imam Ebü’l-Kâsım Abdülkerîm er-Râfi‘î nazmetti; şöyle dedi:
  محمد ادريس عباس ومن                      بعدهم عثمان بن شافـع
  وسائب بن عبيد سـابـع                      عبد يزيد ثامن والتاسـع
  هاشم المولود ابن المطلب                      عبد مناف للجميع تابـع

Denilir ki: “O, bana karşı **ليشفع علي**.” Ve **العباب**’da: “bana düşmanlıkla”; yani bana karşı yardım eder ve bana zarar verir. Ve **اللسان**’da: “bana karşıtlık eder”; bu mecazdır. Ve **الأساس**’ta: “Falan bana düşmanlık eder ve onun bir **شافع**’ı vardır”; yani düşmanlığında ona yardım eden bir yardımcı; tıpkı **الشافع**’ın, kendisi için şefaat edilene yardım etmesi gibi. Sâgânî, Nâbiga ez-Zübyânî’den, Benû Kuray‘ın onun hakkında yaptığı ispiyon sebebiyle Nu‘mân b. el-Münzir’e özür dilerken, şu beyti okudu:
  أتاك امرؤ مستبطن لي بغضة                      له من عدو مثل ذلك شافـع
Ve Ahvas dedi ki:
  كأن من لامني لأصرمها                      كانوا علينا بلومهم شفعوا

Yani yardımlaştılar. Ve denilir ki: onların beni onu terk etmeye teşvik etmeleri ve benim onu sürdürmemde beni kınamaları, onu kalbimde sevgi bakımından artırdı; sanki ona şefaat ettiler; **الشفاعة**’dan. Ve Allah Teâlâ’nın şu sözü: **من يشفع شفاعة حسنة يكن له نصيب منها ومن يشفع شفاعة سيئة يكن له كفل منها**: yani kim bir amele bir amel eklerse; **الشفع**’dan; o da ziyadedir; **العباب**’da olduğu gibi. Râgıb dedi ki: yani kim başkasına katılır ve ona yardım eder; ona bir çift olur yahut hayır veya şer fiilinde ona şefaatçi olur; ona yardım eder yahut onun faydasında ve zararında ona ortak olur. Ve denildi ki: buradaki **الشفاعة**: insanın âhiret için bir hayır veya şer yolunu başlatmasıdır; ona uyulur; böylece sanki ona çift oldu. Bu, aleyhissalâtü vesselâm’ın dediği gibidir: **من سن سنة حسنة فله أجرها وأجر من عمل بها، ومن سن سنة قبيحة فله إثمها وإثم من عمل بها**. Ve Allah Teâlâ’nın şu sözü: **فما تنفعهم شفاعة الشافعين**. Ve Azze ve Celle’nin şu sözü: **ولا تنفعها شفاعة**. Ve yine Allah Teâlâ’nın şu sözü: **يومئذ لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمن ورضي له قولا**. Ve yine Allah Teâlâ’nın şu sözü: **لا تغن عني شفاعتهم شيئا**. İbn Arafe dedi ki: şefaatçiyi nefy’dir; yani onun bir şefaatçisi yoktur da şefaati ona fayda versin. Allah Teâlâ bu yerlerde şefaatçiyi nefy etti, şefaati değil. Görmez misin Allah Teâlâ’nın şu sözüne: **ولا يشفعون إلا لمن ارتضى**. **الشفيع** (emîr gibi): **الشافع**; o, şefaat sahibidir. Çoğulu **شفعاء**’dır. O, başkası için talep eden ve istenilene ulaşmak için onunla şefaat talep edendir. **الشفيع** ayrıca: (ḍamm ile) **الشفعة** sahibidir; evde ve arazide olur. Ebü’l-Abbâs Sa‘leb’e dilde **الشفعة**’nın iştikakı soruldu da dedi ki: onun iştikakı ziyadeden gelir; o da: “**أن تشفع**”; **العباب**’da böyle. **اللسان**’da olan ise: “istediğin şeyde seni **يشفعك** eder; onu, yanındaki şeye katar; böylece onu **تشفعه** edersin”; yani onu artırırsın; yani o, tek bir tek idi; ona artırdığı şeyi kattı; ve onu onunla **شفعه** etti. Râgıb dedi ki: **الشفعة**: ortaklığındaki satılanı, satıldığı bedelle talep etmektir; onu mülküne katmak için. O, **الشفع**’dandır. Kuteybî, **الشفعة**’nın tefsirinde dedi ki: câhiliyede adam bir menzil satmak istediğinde, bir adam ona gelir, sattığı şeyde ona **شفع** ederdi; o da onu **شفعه** ederdi; ve onu, sebebi kendisinden sonra olanlardan satılana daha evlâ kılardı; böylece **شفعة** diye adlandırıldı; onu talep edene de **شفيعا** denildi. Fukahâ yanında **الشفعة**: şerikin, bedel karşılığında zorla yenilenen mülkiyetle, şerikindeki payı mülkiyetine alma hakkıdır. Hadiste: **الشفعة فيما لا يقسم، فإذا وقعت الحدود، وصرفت الطرق، فلا شفعة**. Bunda, şerik olmayan için **الشفعة**’nın nefyine delil vardır. “**فإذا وقعت الحدود...**”dan sonrasına gelince: onun her bir lafzıyla bir kavim ihticac eder. Birinci lafız: onda, taksim edilmişte **الشفعة** görmeyen için hüccet vardır. Diğer lafız: onunla, satılan taksim edilmiş olsa bile yolda **الشفعة**’yı sabit kılan kimse ihticac eder. Bunu Hattâbî, **غريبه**’inde zikredilen şeyle nefy etmiştir. Sonra o, hükmü iki mânaya bağladı: sınırların vuku bulması ve yolların çevrilmesi birlikte. Onların, onu ikisinden biriyle sabit kılmaları yoktur; o da, sınırların vuku bulmasının nefy edilmesi olmaksızın yolların çevrilmesinin nefyidir. Şa‘bî’nin, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, sözü: “**الشفعة على رؤوس الرجال**”; yani ev, payları farklı bir cemaat arasında olursa da onlardan biri hissesini satarsa, sattığı şey, ortakları arasında başları üzere eşit olur; payları üzere değil; **النهاية** ve **العباب**’da böyle. Ebû Amr dedi ki: **الشفعة** ayrıca: deliliktir; çoğulu: **شفع**. Kuşluk vaktinden **الشفعة**: onun iki rekâtıdır. Ondan hadis: **من حافظ على شفعة الضحى غفرت له ذنوبه**. Ve onda fetha da yapılır; ikisinde; **الغرفة** ve **الغرفة** gibi. Ona **شفعة** adını verdi; çünkü o, birden fazladır. Delilik mânasındaki **الشفعة**’da fethayı İbnü’l-A‘râbî’den nakletti. Dedi ki: “Onun yüzünde **شفعة** ve **سفعة** ve **شنعة** ve **ردة** ve **نظرة** vardır” denilir; tek mânadadır. Kuşluk **شفعة**’sındaki fethaya gelince, Kuteybî dedi ki: **الشفع**: çifttir; ve…

Onu burada müennes olarak işitiyorum; ancak burada. Dedi ki: Ve sanırım onun müennes kılınmasıyla tek bir fiile yahut namaza gitmiştir. Ve **المشفوع**: deli; ve **السين**’in ihmal edilmesi onda bir dildir. Mecazdandır: **ناقة شافع** yahut **شاة شافع**; yani karnında onu izleyen başka bir yavru bulunan bir yavru vardır; **الصحاح**’ta olduğu gibi; bu **الفراء**’ın sözüdür; buna benzerini **أبو عبيدة** söyledi; ve şu beyti okudu:مع به مؤنثا إلا هنا. قال: وأحسبه ذهب بتأنيثه إلى الفعلة الواحدة، أو إلى الصلاة. والمشفوع: المجنون وإهمال السين لغة فيه. من المجاز: ناقة شافع أو شاة شافع أي في بطنها ولد يتبعها آخر، كما في الصحاح، وهو قول الفراء، ونحو ذلك قال أبو عبيدة، وأنشد:
  Ve **شافع**: karnında onun bir yavrusu vardır                      ve onunla, arkasından, onun bir yavrusu vardır
Ve dedi ki:
  Karnında olan, onun ikizi, **شافع** idi                      ve onunla, onun için, tâbi bir yavrucuk vardır
Ona **شافعا** adı verildi; çünkü onun yavrusu onu çiftledi; yahut o, onu çiftledi; **منع** gibi, **شفعا**; böylece ikisi **شفعا** oldular. Ve hadiste **سعر بن ديسم**’den - Allah ondan razı olsun -: dedi ki: Ben, bana ait bir koyun sürüsünde idim; derken bir deve üzerinde iki adam geldi; dediler ki: Biz, Allah’ın Resûlü صلى الله عليه وسلم’in elçileriyiz; koyunlarının sadakasını ödemen için. Dedim ki: Onda bana ne var? Dediler ki: Bir koyun. Bunun üzerine yerini bildiğim bir koyuna yöneldim; süt ve yağla dolu; onu çıkardım; dediler ki: Bu, **شاة شافع**’tır; ve Allah’ın Resûlü صلى الله عليه وسلم bize **شافعا** almamayı yasakladı. Yahut bunun masdarı **الشفع**’dır; kesre ile; **الضرة**’den **الضر** gibi; **العباب**’da olduğu üzere. Ve **الشافع**: bizzat teke; yahut o, koyundandır; keçiden olan teke gibi; yahut o, döllediği zaman tek değil çift dölleyen kimsedir; **العباب**’da olduğu üzere. Mecazdandır: **ناقة شفوع**; **صبور** gibi: bir sağımda iki memeyi bir araya toplar; o da **القرون**’dur. **شفيع**; **أمير** gibi: **عبد العزيز بن عبد الملك المقرئ**’in dedesi; beş yüz’den sonra öldü. **شفيع**; **زبير** gibi: o, **أبو صالح بن إسحاق المحتسب**’tir; **محمد بن سلام**’dan ve **البخاري**’den hadis rivayet eden; iki yüz elli yedi yılında öldü. Ve **الشفائع**: otlağın renkleridir; ikişer ikişer biter; **ابن عباد**’dan. Ve onu onda **تشفيعا** ile **شفعته**; **شفع** ettiği zaman; **منع** gibi; **شفاعة**; yani onun şefaatini kabul ettim; **العباب**’da olduğu üzere. **حاتم** **النعمان**’a hitap ederek dedi:
  Onun bağlarından **عديا**’yı bütünüyle çözdüm                      öyleyse faziletli ol ve beni **قيس بن جحدر** ile şefaatli kıl
Ve hadîs-i hudûd’da:  Had sultana ulaştığı zaman, Allah **الشافع**’a ve **المشفع**’a lanet etsin  . Ve **ابن مسعود**’un hadîsinde - Allah ondan razı olsun -: Kur’an, şefaat eden, şefaati kabul edilen; ve suçlayıcı, tasdik edilendir. Yani kim ona uyar ve içindekilerle amel ederse, o onun için şefaat edendir; onun sürçmelerinin affında şefaati kabul edilmiştir. Kim de onunla amel etmeyi terk ederse, onun kötülüğüne delalet etti; ve onun hakkında, kötülüklerinden yükseltilen şeyde tasdik edildi. Öyleyse **المشفع**: şefaati kabul eden kimsedir; ve **المشفع**: şefaati kabul edilen kimsedir. Ondandır: şefaat hadîsi:  Şefaat et, şefaatin kabul edilsin  . Ve onu bize karşı **استشفعه** etti. Ve **الصحاح**’ın ibaresi: Ve onu falana karşı **استشفعه** etti; yani ondan, ona karşı kendisi için şefaat etmesini istedi. Ve **الصاغاني** **الأعشى** için şu beyti okudu:
  Kızım der ki, göç yeri yaklaştığında                      Ey Rabbim, babamı dertlerden ve ağrıdan uzak kıl
  Ve kavmin ileri gelenlerinden şeref sahibi birini şefaatçi kıldı                      çünkü babası ona isyan etti; ve **شفـعـا** eden de
Murad eder: yardım eden ve onda şefaat talep eden. Ve **أبو ليلى** şu beyti okudu:
  Bir topluluk zannetti ki ben **مستشفع**’ım                      onu ziyaret etmek için çıktığımda, onun kalemleri
Dedi ki: Onlar, övülen kimse hakkında onların kalemleriyle, yani yazılarıyla, şefaat istediğimi zannettiler. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الشفيع**, sayılardan: çift olan şey. Ve **الشفع**: onunla çift kılınan şeydir; masdar ile adlandırıldı; cem‘i **شفاع**’dır. **أبو كبير** dedi ki:
  Babaya sığınmanın kardeşi, dostlarını gördüğünde                      çevresinde **شفاعا**’yı, **الإذخر** gibi, ardı sıra dizdi

Onları **الإذخر**’a benzetti; çünkü o, neredeyse ancak çift çift biter. Ve **شاة شفوع**; **شافع** gibi. Ve denir ki: Bu, **شاة الشافع**’tır; onların “**صلاة الأولى**” ve “**مسجد الجامع**” demeleri gibi; ve böylece. Bu, daha önce geçen **سعر بن ديسم** hadîsinde rivayet edilmiştir; Allah ondan razı olsun. Ve **شاة مشفع**; **مكرم** gibi: her bir yavruyu emzirir. **ابن الأعرابي**’den. Ve **تشفع** ona, falan hakkında: şefaat talep etti. **الجوهري** nakletti. Ve **تشفعه** de: **استشفع** ile kendisinden istenene mutâvi‘dir; **المفردات**’ta olduğu gibi. Ve **تشفع**: Şâfiî mezhebine mensup oldu; bu, muvelleddir. Ve **الشفاعة**: musannif onu zikretti, fakat onu açıklamadı; o: şefaatçinin, başkası için istediği bir ihtiyaç hakkında melike söz söylemesidir. Ve ona **شفع** etti: ona talepte bulunma manasındadır. Ve **الراغب** dedi ki: **الشفع**: bir şeyi benzerine katmaktır; ve **الشفاعة**: bir başkasına, ona yardım eden ve onun hakkında isteyen olarak katılmaktır; çoğunlukla, mertebesi daha yüksek olanın mertebesi daha düşük olana katılmasında kullanılır; kıyametteki şefaat de bundandır. Ve başkası dedi ki: **الشفاعة**: günahlar ve suçlardan geçmektir. Ve **ابن القطاع** dedi ki: **الشفاعة**: bir vesile yahut bir zimmet ile talepte bulunmaktır. Ve **الشفعة**; iki damme ile: ev ve arazideki **الشفعة** hakkında bir dildir. Ve **الشفائع**: bitkinin ikizidir. **قيس بن العيزارة الهذلي** dedi ki:
  Ondan uzak bulunduğunda, gebe devesi yürüdü                      **السر**’e; onu ona çağırır **الشفـائع**
**السر**: bir yerdir. Ve **الشفعة**, damme ile: göz. Ve **امرأة مشفوعة**: gözden isabet almış; müzekker bununla vasfedilmez; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve **ابن القطاع** dedi ki: **شفع الإنسان**; **عني** gibi: ona göz değdi. Ve **ابن فارس** dedi ki: **امرأة مشفوعة**; o, **شفعة**’nın isabet ettiği kimsedir; o da gözdür. Dedi ki: Bu söylenmiştir; ve bu terkibden şâzdır; ve onun sıhhatini nasıl olduğunu bilmiyoruz; belki de **السين** ile, mu‘ceme olmayan iledir; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **الأشفع**: uzun; **اللسان**’da olduğu gibi. **ابن القطاع** artırdı: Ve **شفع شفعا** etmiştir; uzadığı zaman. Ve **الشفع** ve **الشفاعة**: duadır; **المبرد** ve **ثعلب** Allah Teâlâ’nın şu sözünü bununla tefsir ettiler:  Onun izni olmaksızın, O’nun katında kim şefaat eder?  .

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَفَعَهُ
1 شَفَعَهُ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) aor. شَفَعَ , (Msb, K,) inf. n. شَفْعٌ, (S, Msb,) He made it to be a شَفْع; (S, K, TA;) meaning (TA) he made it (a single thing) to be a زَوْج [i. e. he made it to be one of a pair or couple; and sometimes, he made it to be a pair or couple together]: (Mgh, TA:) or he adjoined it to, or coupled it with, that which was a single thing: (Msb:) accord. to Er-Rلghib, الشَّفْعُ signifies the adjoining a thing to its like. (TA.) You say, كَانَ وِتْرًا فَشَفَعْتُهُ, (S,) or كَانَ وِتْرًا فَشَفَعْتُهُ بِآخَرَ i. e. [It was a single thing, and] I made it to be one of a pair, or couple, with another. (Mgh. [In Har p. 194, I find the phrase بآخر ↓ كان وترا فشفّعه, expl. in like manner; but شفّعه thus used I do not find in any lexicon: it may, however, be correctly thus used; for تشفّع, which has the form, app. has also the signification, of its quasi-pass.]) [And شُفِعَ المِلْكُ بِمِلْكٍ آخَرَ The possession (here meaning house, or piece of land,) was coupled by purchase with another possession: and شُفِعَ بِهِ مِلْكٌ It had a possession coupled with it by purchase: see شُفْعَةٌ.] You say also, شَفَعْتُ الرَّكْعَةَ I made the ركعة to be two. (Msb.) And a poet says,
مَا كَانَ أَبْصَرَنِى بِغِرَّاتِ الصِّبَى
فَالْيَوْمَ قَدْ شُفِعَتْ لِىَ الْأَشْبَاحُ
[How clear was my sight with the inadvertencies of youth! but to-day, objects have become doubled to me]: i. e., I see the object [as] two objects, by reason of the weakness and dispersedness of my sight. (O, K. *) ― -b2- [Hence,] one says of a she-camel, (S, O,) and of a ewe, or she-goat, (O,) شَفَعَتْ, (S, O,) inf. n. شَفْعٌ, (S,) meaning She became such as is termed شَافِعٌ [q. v.]: (S, O:) she is thus termed لِأَنَّ وَلَدَهَا شَفَعَهَا أَوْ شَفَعَتْهُ [because her young one has made her to be one of a pair, or couple, with itself, or because she has made it to be one of a pair or couple, with another that is in her belly], (S, O, K,) inf. n. شَفْعٌ, or the inf. n. in this case is شِفْعٌ, with kesr. (O, K.) ― -b3- One says also, اـِنَّهُ لَيَشْفَعُ عَلَىَّ بِالعَدَاوَةِ, (K,) or لِى, (O,) i. e. (tropical:) Verily he aids [another, becoming to him one of a pair, by enmity] against me, and acts injuriously to me [conjointly with another]. (O, K, TA.) Accord. to Er-Rلghib, يَشْفَعُ means He joins himself to another, and aids him, becoming to him one of a pair, or a شَفِيع [i. e. an intercessor], in doing good or evil, so that he aids him, or partakes with him, in [procuring] the benefit or the harm thereof; and thus it means in the saying in the Kur [iv. 87], مَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً [and in what follows the same]: (TA:) or these words mean Whoso adds a [good] deed to a [good] deed: (O, K:) or, as some say, the شفاعة here is a man's instituting, or prescribing, to another, a way of good or evil, so that he [the latter] imitates him, and thus becomes as though he were to him one of a pair. (TA.) [But accord. to the expositors in general, and accord. to the general usage of the inf. n. شَفَاعَةٌ as distinguished from شَفْعٌ, what is here meant is Intercession.] ― -b4- [Hence also,] شَفَعَ لَهُ اـِلَى فُلَانٍ, (S, * K, * TA,) or الى الأَمِيرِ, (MA,) aor. شَفَعَ , (K, TA,) inf. n. شَفَاعَةٌ; (MA, K, TA;) and لَهُ ↓ تشفّع, (MA,) or فِيهِ ↓ تشفّع; (S, TA;) He made petition, or intercession, for him [to such a one, or to the prince or the like; thus adjoining himself to him as an aider]: (MA, TA:) and شَفَعَ بَيْنَ النَّاسِ [He interceded between the people], inf. n. شَفَاعَةٌ: (Jel in iv. 87:) and شَفَعْتُ فِى الأَمْرِ, (Msb,) inf. n. شَفَاعَةٌ (IKtt, Msb, TA) and شَفْعٌ, (Msb, [but the latter is scarcely to be found elsewhere thus used,]) I pleaded, [or interceded,] in the affair, or case, [in favour of another,] for some means of access or ingratiation, or some right or due: (IKtt, * Msb, TA: *) شَفَاعَةٌ is mentioned, but not explained, in the K: (TA:) as distinguished from شَفْعٌ meaning as expl. above, it signifies the joining oneself to another as an aider to him or a petitioner respecting him [or for him]; and in most instances the former person is one of higher station than the latter: (Er-Rلghib, TA:) or the speaking of the شَفِيع [or intercessor] to the king [or some other person] respecting some object of want which the speaker asks for another person: it is also expl. as signifying the passing over without punishment, or the forgiving, [or rather the asking, or requesting, the passing over &c., (for the word طَلَبُ, probably accidentally omitted by the transcriber at the commencement of the explanation, should doubtless be supplied,)] of sins, crimes, or misdeeds. (TA.) Hence, in a trad., ↓ اِشْفَعْ تُشَفَّعْ [Intercede thou: thou shalt have thine intercession accepted]. (TA.) The saying in the Kur [ii. 117], وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ [Nor shall intercession profit it] means that it shall have no شَافِع [or intercessor] for his شَفَاعَة [or intercession] to profit it; being a denial of the شَافِع; (Ibn- 'Arafeh, O, K;) and the same is the case in the Kur lxxiv. 49, (Ibn-'Arafeh, O, TA,) and xx. 108. (TA.) شَفَعَ, inf. n. شَفْعٌ and شَفَاعَةٌ, also signifies He prayed, or supplicated: and thus Mbr and Th explain the words of the Kur [ii. 256], مَنْ ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِنْدَهُ اـِلَّا بِاـِذْنِهِ [Who is he that shall pray, or supplicate, in his presence, except by his permission?]. (TA.) ― -b5- Accord. to El-Kutabee, (Mgh,) [i. e.] El-Kuteybee, (TA,) one says also, of a neighbour of one who desires to sell a dwelling [or land] شَفَعَ اـِلَيْهِ فِى مَا بَاعَ, meaning He made a demand to him, i. e. to the latter, respecting that which he sold [for the right of pre-emption]: and of the latter person, ↓ فَشَفَّعَهُ [and he admitted his right of pre-emption, i. e.] and he pronounced him to have a better right, or title, or claim, [as a purchaser,] to that which was sold, that he whose connexion was more remote. (Mgh, TA. *) -A2- شَفَعَ, inf. n. شَفْعٌ, signifies also He, or it, was, or became, tall, or high. (TA.) -A3- And شُفِعَ, like عُنِىَ, He (a man) was smitten by the [evil] eye. (IKtt, TA. [But see شُفْعَةٌ, last sentence.])

2 شَفَّعَ see 1, near the beginning. ― -b2- شَفَّعْتُهُ فِيهِ, inf. n. تَشْفِيعٌ, I accepted his intercession (شَفَاعَتَهُ) [for him]. (S, * O, K.) See, again, 1, in the last quarter of the paragraph. ― -b3- And see another signification of the verb in a later part of the same paragraph.

تشفّع
5 تشفّع ذ [signifies It was made a pair or couple, accord. to the K voce وِتْرٌ; this word being there expl. as meaning مَا لَمْ يَتَشَفَّعْ مِنَ العَدَدِ: but in the M and A, in the same place, instead of يَتَشَفَّعْ, we find يُشْفَعْ]. ― -b2- تشفّع لَهُ, and فِيهِ: see 1, near the middle of the paragraph. ― -b3- [It is said in the TA that تَشَفَّعَهُ also is quasi-pass. of اِسْتَشْفَعَ بِهِ: but تَشَفَّعَهُ is evidently, here, a mistranscription, app. for تَشَفَّعَ, meaning He was granted intercession.] -A2- Also He became a شَافِعِىّ [i. e. a follower of the Imلm Esh-Shلfi'ee] in persuasion: but this is post-classical. (TA.)

اِسْتَشْفَعْتُهُ اـِلَى فُلَانٍ
10 اِسْتَشْفَعْتُهُ اـِلَى فُلَانٍ ذ I asked him to make intercession for me (أَنْ يَشْفَعَ لِى) to such a one. (S, O, K. *) And اِسْتَشْفَعْتُ بِهِ I sought, or demanded, intercession (الشَّفَاعَةَ) [by means of him]. (Msb.) A poet, cited by Aboo-Leylà, says,
زَعَمَتْ مَعَاشِرُ أَنَّنِى مُسْتَشْفِعٌ
لَمَّا خَرَجْتُ أَزُورُهُ أَقْلَامَهَا
i. e. Companies of men asserted me to be seeking intercession (زَعَمُوا أَنِى أَسْتَشْفِعُ) for the object of eulogy, [when I went forth repairing to visit him,] by means of their writing-reeds (بِأَقْلَامِهِمْ), meaning by their letters (بِكُتُبِهِمْ). (O, TA.)

شَفْعٌ
شَفْعٌ ذ contr. of وِتْرٌ; (S, Mgh, O, K;) i. q. زَوْجٌ [i. e., like زَوْجٌ, it signifies One of a pair or couple; and sometimes, but rarely, a pair or couple together; and sometimes, (see for instance زَكَا) an even number, a number that may be divided into two equal numbers]: (O, K:) also one with which another is made to be a pair or couple: (TA:) [and, as will be seen in what follows, one with which an odd number is made to be an even number:] pl. شِفَاعٌ, (TA,) and app. أَشْفَاعٌ, whence الصَّلَاةُ بَيْنَ الأَشْفَاعِ, meaning التَّرَاوِيح [q. v. voce تَرْوِيحَةٌ]. (Mgh.) ― -b2- الشَّفْعُ also signifies The day of the sacrifice; (O, K;) thus in the words of the Kur [lxxxix. 2] وَالشَّفْعِ وَالْوِتْرِ; by الوتر being meant the day of 'Arafلt: (O:) or in this instance it means the creatures of God, (O, K,) because of the saying in the Kur [li. 49], “ and of everything we have created two of a pair; ” (K;) الوتر meaning God: (O, K:) or Adam's wife; الوتر meaning Adam, who was made a pair with her: (I'Ab, O, TA:) or Adam's children: (TA:) or the two days after the sacrifice; الوتر meaning the third day: (O, TA:) or God; [and الوتر, those who compose an odd number;] because of the saying in the Kur [lviii. 8], “ there can be no secret discourse of three, but He is the maker of them, with Himself, to be four: ” (K:) or the meaning of الشَّفْعُ وَالوِتْرُ is the prayers; of which some are شَفْع [i. e. an even number of rek'ahs], and some are وِتْر [i. e. an odd number of rek'ahs]: (O, TA:) [for] it is said that all the numbers consist of شَفْع [i. e. even] and وِتْر [i. e. odd]. (TA.)

شَفْعَةٌ
شَفْعَةٌ ذ : see the next paragraph, in two places, near the end.

شُفْعَةٌ
شُفْعَةٌ ذ is used in relation to a house and to land; (S, TA;) and ↓ شُفُعَةٌ, with two dammehs, is a dial. var. thereof thus used. (TA.) It signifies A مِلْك [here meaning house, or piece of land,] that is coupled (مَشْفُوع) [by purchase] with one's مِلْك [i. e. house, or piece of land, previously possessed, and adjoining thereto]; (Mgh, Msb; *) from the phrase كَانَ وِتْرًا فَشَفَعْتُهُ [expl. above, in the second sentence of this art.]; (Mgh; [and the like is said in the Msb;]) a noun of the same class as لُقْمَةٌ; being of the measure فُعْلَةٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ: (Mgh, Msb: *) this is the primary signification: then it was applied to denote a particular kind of obtaining possession; (Mgh;) [i. e.] it is also used as meaning the obtaining possession of that مِلْك [or house, or piece of land, by purchasing it, and coupling it with that previously possessed, and adjoining thereto]; (Msb;) or one's making a demand respecting that which he seeks [to possess, for the right of the pre-emption thereof], and adjoining it to that which he [already] has: (O, K:) and with the lawyers it signifies the right of obtaining possession of a piece of land, [i. e. the right of pre-emption thereof, or of a house,] against one's co-sharer whose possession is recent, by compulsion, for a compensation: (K:) or the right of obtaining possession of a piece of land, by compulsion, for [the payment of] what it cost the [former] purchaser, by reason of partnership or of [immediate] neighbourship: (KT:) or the right of [immediate] neighbourship with respect to [pre-emption of] a house or land. (PS.) [See 1 in art. سقب.] El-Kutabee says, in explaining this word, in the Time of Ignorance, when a man desired to sell a house, his neighbour used to come to him and to make a demand to him (شَفَعَ اـِلَيْهِ i. e. طَلَبَ) respecting that which he sold [for the right of pre-emption], and he pronounced him to have a better right, or title, or claim, [as a purchaser,] to that which was sold, than he whose connexion was more remote: as though he took it from الشَّفَاعَةُ: but the [right] derivation is that first mentioned. (Mgh.) We have not heard, (Mgh,) or there is not known, (Msb,) any verb belonging to it [in the classical language]. (Mgh, Msb.) Esh-Shaabee uses it in the first and in the second of the senses expl. above, [or nearly so,] in his saying, مَنْ بِيعَتْ شُفْعَتُهُ وَهُوَ حَاضِرٌ فَلَمْ يَطْلُبْ ذٰلِكَ فَلَا شُفْعَةَ لَهُ [i. e. He whose claimed possession to be coupled by purchase with one already belonging to him is sold when he is present without his demanding that possession, there shall be no obtaining possession for him by his purchasing it for that purpose]. (Mgh. [And the like is said in the Msb.]) Esh-Shaabee says [also], الشُّفْعَةُ عَلَى رُؤُوسِ الرِجَالِ [The possession that is coupled by purchase with another possession is apportioned according to the heads of the men entitled thereto]: i. e., when the house is shared by a company of men whose shares are different, and one of them sells his portion, what is sold to his co-sharers is to be apportioned among them equally, according to their heads, not according to their [former] shares: (O, K, TA:) so in the Nh. (TA.) ― -b2- شُفْعَةُ الضُّحَى The two rek'ahs (رَكْعَتَانِ) of the [prayer that is performed in the period of the morning called the] ضُحَى; as also الضحى ↓ شَفْعَةُ: (O, K:) occurring in a trad., thus accord. to two different relations. (O.) -A2- Also Diabolical, or demoniacal, possession; or madness, or insanity; (AA, O, K;) and so ↓ شَفْعَةٌ; the latter expl. in this sense by IAar; and as syn. with سَفْعَةٌ and شُنْعَةٌ and رَدَّةٌ and نَظْرَةٌ, [perceived] in the face: [see these words; the second and third of which generally mean an unseemliness or ugliness; and so, sometimes, does the last:] the pl. of شُفْعَةٌ in the sense here expl. on the authority of AA is شُفَعٌ. (TA.) ― -b2- And IF states that it has been said to signify The [evil] eye, by which one is smitten: but he doubts its correctness; and thinks that it may be with the unpointed س. (O.) [See سَفْعَةٌ, not سُفْعَةٌ.]

شُفُعَةٌ
شُفُعَةٌ ذ : see شُفْعَةٌ, first sentence.

شَفُوعٌ
شَفُوعٌ ذ A she-camel that fills two milking-vessels in one milking. (S, K.) ― -b2- See also شَافِعٌ.

شَفِيعٌ
شَفِيعٌ ذ i. q. صَاحِبُ شَفَاعَةٍ; (S, K, TA;) i. e. (TA) An intercessor; as also ↓ شَافِعٌ: pl. of the former شُفَعَآءُ. (Msb, TA.) [See السُّقَفَآء, in art. سقف.] ― -b2- Also i. q. صَاحِبُ شُفْعَةٍ; (S, K;) [meaning A possessor of the right termed شُفْعَة; or] one who demands, and is granted, as a neighbour [or a partner], in preference to him whose connexion is more remote, the right of purchasing a house [or piece of land] that is to be sold. (TA.)

شَفَائِعُ
شَفَائِعُ ذ Sorts of pasture, or herbage, that grow two and two: (Ibn-Abbلd, O, K:) or twins (تُؤَام [pl. of تَوْءَم]) of plants. (O, K.)

شَافِعٌ
شَافِعٌ ذ [act. part. n. of 1, q. v. ― -b2- Hence], applied to a she-camel, (tropical:) Having a young one in her belly and another following her: (Fr, Sh, S, Mgh, K, TA:) or applied in this sense to a ewe or she-goat: (K:) or, thus applied, having her young one with her: (A'Obeyd, S, Mgh:) thus called because her young one has made her to be one of a pair [with it], or because she has made it to be one of a pair [with her]: (A'Obeyd, S, K:) and ↓ شَفُوعٌ, thus applied, signifies the same as شَافِعٌ: and one says also, هٰذِهِ شَاةُ الشَّافِعِ, like as one says صَلَاةُ الأُولَى and مَسْجِدُ الجَامِعِ. (TA.) ― -b3- Also A he-goat, (O, K, TA,) himself: (O:) or a ram: or such as, when he impregnates, impregnates with twins. (O, K.) ― -b4- عَيْنٌ شَافِعَةٌ An eye [that makes a thing to appear a pair, i. e.,] that sees doubly. (O, K.) ― -b5- فُلَانٌ يُعَادِينِى وَلَهُ شَافِعٌ means (tropical:) Such a one treats me with enmity, and has one who aids him to do so. (A, TA.) ― -b6- See also شَفِيعٌ and مُشَفَّعٌ.

أَشْفَعُ
أَشْفَعُ ذ Tall, or high. (L, TA.)

مُشْفِعٌ
مُشْفِعٌ ذ A ewe, or she-goat, that suckles any animal. (IAar, TA.)

مُشَفَّعٌ
مُشَفَّعٌ ذ One whose intercession is accepted: hence the Kur-لn is termed by Ibn-Mes'ood مُشَفَّعٌ ↓ شَافِعٌ, i. e. An intercessor of which the intercession will be accepted, for him who follows it and does according to what is in it, that his unpremeditated transgressions may be forgiven. (O, TA.)

مُشَفِعٌ
مُشَفِعٌ ذ One who accepts intercession. (L, TA.)

مَشْفُوعٌ
مَشْفُوعٌ ذ A possession (مِلْكٌ [here meaning house, or piece of land,]) coupled [by purchase] with a man's possession [previously belonging to him, upon certain conditions expl. voce شُفْعَةٌ]. (Mgh, Msb.) -A2- Also Affected with diabolical, or demoniacal, possession; or with madness, or insanity; (O, K;) and مَسْفُوعٌ, with the unpointed س, is a dial. var. thereof. (TA.) ― -b2- And مَشْفُوعَةٌ is said to signify A woman smitten by the [evil] eye: (IF, O, L: [but see شُفْعَةٌ, last sentence:]) the masc. is not used in this sense. (L, TA.)

##### Türkçe

**شَفَعَهُ**
1 **شَفَعَهُ** ذ , (S, Mgh, Msb, K,) muzârîsi **شَفَعَ** , (Msb, K,) mastarı **شَفْعٌ**, (S, Msb,) Onu bir **شَفْع** yaptı; (S, K, TA;) yani (TA) onu (tek bir şeyi) bir **زَوْج** yaptı [yani onu bir çiftin/eşin bir teki yaptı; ve bazen, onu birlikte bir çift/eş yaptı]: (Mgh, TA:) yahut onu, tek olan şeye ekledi, yahut onunla çiftledi: (Msb:) Er-Râghib’e göre, **الشَّفْعُ** bir şeyi benzerine bitiştirmeyi ifade eder. (TA.) Şöyle dersin: **كَانَ وِتْرًا فَشَفَعْتُهُ**, (S,) yahut **كَانَ وِتْرًا فَشَفَعْتُهُ بِآخَرَ** yani [O tek bir şey idi ve] ben onu bir başkasıyla bir çiftin/eşin bir teki yaptım. (Mgh. [Har s. 194’te **بآخر ↓ كان وترا فشفّعه** ibaresini, benzer şekilde açıklanmış olarak buluyorum; fakat böyle kullanılan **شفّعه**’yi hiçbir sözlükte bulmuyorum: bununla beraber, doğru olarak böyle kullanılabilir; çünkü **تشفّع**, şekli itibarıyla, görünüşe göre, onun yarı-edilgeninin anlamını da taşır.]) [Ve **شُفِعَ المِلْكُ بِمِلْكٍ آخَرَ** Mülk (burada ev yahut arazi parçası demektir) satın alma ile başka bir mülkle çiftlendi: ve **شُفِعَ بِهِ مِلْكٌ** Onunla satın alma ile çiftlenmiş bir mülk vardı: **شُفْعَةٌ**’ye bak.] Yine şöyle dersin: **شَفَعْتُ الرَّكْعَةَ** Ben **رَكْعَةَ**’yi iki yaptım. (Msb.) Ve bir şair der ki,
مَا كَانَ أَبْصَرَنِى بِغِرَّاتِ الصِّبَى
فَالْيَوْمَ قَدْ شُفِعَتْ لِىَ الْأَشْبَاحُ
[Gençliğin gafletleriyle görüşüm ne kadar da keskin idi! fakat bugün, suretler bana iki kat görünür oldu]: yani, görüşümün zayıflığı ve dağınıklığı sebebiyle nesneyi iki nesne [gibi] görürüm. (O, K. *) ― -b2- [Bundan dolayı,] bir dişi deve hakkında, (S, O,) ve bir koyun yahut dişi keçi hakkında, (O,) **شَفَعَتْ**, (S, O,) mastarı **شَفْعٌ**, (S,) yani O, **شَافِعٌ** diye adlandırılan türden oldu [bk.]: (S, O:) ona bu ad verilir; çünkü **لِأَنَّ وَلَدَهَا شَفَعَهَا أَوْ شَفَعَتْهُ** [çünkü yavrusu onu kendisiyle bir çiftin/eşin bir teki yapmıştır; yahut o, onu karnındaki başka bir şeyle bir çift/eş yapmıştır], (S, O, K,) mastarı **شَفْعٌ**, yahut bu durumda mastar **شِفْعٌ**’dır, kesre ile. (O, K.) ― -b3- Yine şöyle denir: **اـِنَّهُ لَيَشْفَعُ عَلَىَّ بِالعَدَاوَةِ**, (K,) yahut **لِى**, (O,) yani (mecaz:) Şüphesiz o, bana karşı düşmanlıkla [başkasına, ona bir çiftin/eşin bir teki olarak] yardım eder ve bana [başkasıyla birlikte] haksızlık eder. (O, K, TA.) Er-Râghib’e göre, **يَشْفَعُ** “O, kendisini bir başkasına katar ve ona yardım eder; ona bir çiftin/eşin bir teki olarak, yahut bir **شَفِيع** [yani bir şefaatçi] olarak, hayır yahut şer işlemekte; böylece ona yardım eder yahut onunla, bunun faydasını yahut zararını [elde etmede] ortak olur” demektir; ve Kur’ân’daki [iv. 87] **مَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً** sözünde (ve bunun devamında da) böyledir: (TA:) yahut bu sözler “Kim bir [iyi] ameli bir [iyi] amele eklerse” demektir: (O, K:) yahut bazılarına göre buradaki **شفاعة** bir kimsenin bir başkasına hayır yahut şer yolunu koyması yahut belirlemesidir; böylece o [ikincisi] onu taklit eder ve böylece sanki ona bir çiftin/eşin bir teki olmuş olur. (TA.) [Fakat müfessirlerin geneline göre ve mastar **شَفَاعَةٌ**’nın **شَفْعٌ**’dan ayrılan genel kullanımına göre, burada kastedilen Şefaat’tir.] ― -b4- [Yine bundan dolayı,] **شَفَعَ لَهُ اـِلَى فُلَانٍ**, (S, * K, * TA,) yahut **الى الأَمِيرِ**, (MA,) muzârîsi **شَفَعَ** , (K, TA,) mastarı **شَفَاعَةٌ**; (MA, K, TA;) ve **لَهُ ↓ تشفّع**, (MA,) yahut **فِيهِ ↓ تشفّع**; (S, TA;) Onun için [şu kimseye, yahut emire ve benzerine; böylece ona yardımcı olarak kendisini ona ekleyerek] dilekte bulundu yahut şefaat etti: (MA, TA:) ve **شَفَعَ بَيْنَ النَّاسِ** [İnsanlar arasında şefaat etti], mastarı **شَفَاعَةٌ**: (Jel, iv. 87’de:) ve **شَفَعْتُ فِى الأَمْرِ**, (Msb,) mastarı **شَفَاعَةٌ** (IKtt, Msb, TA) ve **شَفْعٌ**, (Msb, [fakat ikincisi bu kullanımda başka yerde pek bulunmaz,]) Ben işte yahut davada, [başkası lehine,] bir yakınlık yahut gönül alma yolu, yahut bir hak yahut alacak için yalvardım, [yahut şefaat ettim]: (IKtt, * Msb, TA: *) **شَفَاعَةٌ** K’da zikredilir, fakat açıklanmaz: (TA:) yukarıda açıklanan anlamdaki **شَفْعٌ**’dan ayrılarak, bir başkasına yardımcı olarak yahut onun hakkında [yahut onun için] dilekçi olarak kendini ona katmayı ifade eder; ve çoğu durumda birinci kişi ikinciden daha yüksek makam sahibidir: (Er-Râghib, TA:) yahut **شَفِيع**’in [yahut şefaatçinin] kral nezdinde [yahut başka bir kişi nezdinde] konuşmasıdır; konuşanın bir başkası için istediği bir ihtiyaç konusu hakkında: ayrıca günahların, suçların yahut kabahatlerin cezasız geçilmesi yahut bağışlanması [daha doğrusu, cezasız geçilmesinin vb. istenmesi yahut talep edilmesi, (çünkü açıklamanın başında, muhtemelen müstensih tarafından sehven düşürülen **طَلَبُ** kelimesi şüphesiz tamamlanmalıdır,)] anlamında da açıklanır. (TA.) Bundan dolayı, bir hadiste, **↓ اِشْفَعْ تُشَفَّعْ** [Şefaat et: şefaatin kabul edilecektir]. (TA.) Kur’ân’daki [ii. 117] **وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ** [Şefaat ona fayda vermez] sözü, ona fayda verecek **شَفَاعَة**’si [yahut şefaati] için onun bir **شَافِع**’inin [yahut şefaatçisinin] olmayacağı demektir; **شَافِع**’in inkârıdır; (İbn- ‘Arafeh, O, K;) ve Kur’ân’da lxxiv. 49’da da durum böyledir, (İbn-‘Arafeh, O, TA,) ve xx. 108’de de. (TA.) **شَفَعَ**, mastarı **شَفْعٌ** ve **شَفَاعَةٌ**, ayrıca “O dua etti yahut yalvardı” demektir: ve Mbr ile Th, Kur’ân’daki [ii. 256] **مَنْ ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِنْدَهُ اـِلَّا بِاـِذْنِهِ** sözlerini böyle açıklarlar [Onun huzurunda, izni olmaksızın kim dua eder yahut yalvarır?]. (TA.) ― -b5- El-Kutabee’ye göre, (Mgh,) [yani] El-Kuteybee, (TA,) bir mesken [yahut arazi] satmak isteyen kimsenin komşusu hakkında da şöyle denir: **شَفَعَ اـِلَيْهِ فِى مَا بَاعَ**, yani Ona, yani ikinciye, sattığı şey hakkında bir talepte bulundu [şuf‘a hakkı için]: ve ikinci kişi hakkında, **↓ فَشَفَّعَهُ** [ve onun şuf‘a hakkını kabul etti, yani] sattığı şeye, bağı daha uzak olana nispetle, [alıcı olarak] daha üstün bir hak, yahut senet, yahut talep sahibi olduğunu söyledi. (Mgh, TA. *) -A2- **شَفَعَ**, mastarı **شَفْعٌ**, ayrıca “O (kimse) yahut o (şey) uzun boylu oldu yahut yüksek oldu” demektir. (TA.) -A3- Ve **شُفِعَ**, **عُنِىَ** gibi, O (adam) [kötü] gözle vuruldu. (IKtt, TA. [Fakat **شُفْعَةٌ**’ye, son cümleye bak.])

2 **شَفَّعَ**: 1’e, başlangıca yakın yere bak. ― -b2- **شَفَّعْتُهُ فِيهِ**, mastarı **تَشْفِيعٌ**, Onun şefaatini (**شَفَاعَتَهُ**) [onun için] kabul ettim. (S, * O, K.) Yine 1’e, paragrafın son çeyreğine bak. ― -b3- Ve aynı paragrafın daha sonraki bir kısmında fiilin başka bir anlamına bak.

**تشفّع**
5 **تشفّع** ذ [K’da **وِتْرٌ** maddesinde “O bir çift/eş yapıldı” anlamına gelir; orada bu kelime **مَا لَمْ يَتَشَفَّعْ مِنَ العَدَدِ** anlamında açıklanmıştır: fakat M ve A’da aynı yerde **يَتَشَفَّعْ** yerine **يُشْفَعْ** buluruz]. ― -b2- **تشفّع لَهُ**, ve **فِيهِ**: 1’e, paragrafın ortasına yakın yere bak. ― -b3- [TA’da **تَشَفَّعَهُ**’nin de **اِسْتَشْفَعَ بِهِ**’nin yarı-edilgeni olduğu söylenir: fakat **تَشَفَّعَهُ** burada açıkça bir yanlış yazımdır; görünüşe göre **تَشَفَّعَ** yerine; anlamı: Ona şefaat verildi.] -A2- Ayrıca, inançta bir **شَافِعِىّ** [yani İmam Eş-Şâfi‘î’nin tâbii] oldu: fakat bu, klasik sonrası bir kullanımdır. (TA.)

**اِسْتَشْفَعْتُهُ اـِلَى فُلَانٍ**
10 **اِسْتَشْفَعْتُهُ اـِلَى فُلَانٍ** ذ Ben, falana karşı benim için (**أَنْ يَشْفَعَ لِى**) şefaat etmesini ondan istedim. (S, O, K. *) Ve **اِسْتَشْفَعْتُ بِهِ** Ben, onun vasıtasıyla şefaat (**الشَّفَاعَةَ**) aradım yahut talep ettim. (Msb.) Aboo-Leylâ’nın naklettiği bir şair der ki,
زَعَمَتْ مَعَاشِرُ أَنَّنِى مُسْتَشْفِعٌ
لَمَّا خَرَجْتُ أَزُورُهُ أَقْلَامَهَا
yani Erkek toplulukları, beni, övgü konusu için şefaat arayan (**زَعَمُوا أَنِى أَسْتَشْفِعُ**) biri saydılar; [onu ziyaret etmeye çıktığımda,] onların yazı kamışları (**بِأَقْلَامِهِمْ**) vasıtasıyla; yani mektupları (**بِكُتُبِهِمْ**) vasıtasıyla. (O, TA.)

**شَفْعٌ**
**شَفْعٌ** ذ **وِتْرٌ**’ün zıddıdır; (S, Mgh, O, K;) **زَوْجٌ** ile aynı anlamdadır [yani, **زَوْجٌ** gibi, bir çiftin/eşin bir teki demektir; ve bazen, fakat nadiren, birlikte bir çift/eş demektir; ve bazen de, (mesela **زَكَا**’ya bak) iki eşit sayıya bölünebilen bir sayı, yani çift sayıdır]: (O, K:) ayrıca, onunla bir başkasının bir çift/eş yapıldığı şeydir: (TA:) [ve aşağıda görüleceği üzere, tek sayının çift sayıya çevrildiği şeydir:] çoğulu **شِفَاعٌ**, (TA,) ve görünüşe göre **أَشْفَاعٌ**; buradan **الصَّلَاةُ بَيْنَ الأَشْفَاعِ**, yani **التَّرَاوِيح** [bk. **تَرْوِيحَةٌ** maddesinde]. (Mgh.) ― -b2- **الشَّفْعُ** ayrıca Kurban gününü ifade eder; (O, K;) Kur’ân’daki [lxxxix. 2] **وَالشَّفْعِ وَالْوِتْرِ** sözünde böyledir; **الوتر** ile ‘Arafât günü kastedilir: (O:) yahut bu yerde Allah’ın mahlûkatı demektir, (O, K,) Kur’ân’daki [li. 49] “ve her şeyden iki çift yarattık” sözü sebebiyle; (K;) **الوتر** Allah demektir: (O, K:) yahut Âdem’in eşi; **الوتر** Âdem demektir; onunla çift yapılmıştır: (I’Ab, O, TA:) yahut Âdem’in çocukları: (TA:) yahut kurbandan sonraki iki gün; **الوتر** üçüncü gün demektir: (O, TA:) yahut Allah; [ve **الوتر**, tek sayı oluşturanlar;] Kur’ân’daki [lviii. 8] “Üç kişinin gizli konuşması olmaz ki O, kendisiyle onları dört yapmış olmasın” sözü sebebiyle: (K:) yahut **الشَّفْعُ وَالوِتْرُ**’ün anlamı namazlardır; bunların bir kısmı **شَفْع** [yani rek‘atları çift olan], bir kısmı **وِتْر** [yani rek‘atları tek olan]dır: (O, TA:) [çünkü] bütün sayıların **شَفْع** [yani çift] ve **وِتْر** [yani tek]ten oluştuğu söylenmiştir. (TA.)

**شَفْعَةٌ**
**شَفْعَةٌ** ذ : sonraki paragrafa, sonlara yakın iki yere bak.

**شُفْعَةٌ**
**شُفْعَةٌ** ذ ev ve arazi hakkında kullanılır; (S, TA;) ve **↓ شُفُعَةٌ**, iki damme ile, bu kullanımda onun lehçe varyantıdır. (TA.) Bir **مِلْك**’i [burada ev yahut arazi parçası demektir] kişinin **مِلْك**’iyle [yani önceden sahip olduğu ve ona bitişik olan ev yahut arazi parçasıyla] (satın alma ile) çiftlenmiş ( **مَشْفُوع** ) olan şeyi ifade eder; (Mgh, Msb; *) **كَانَ وِتْرًا فَشَفَعْتُهُ** ibaresinden; (Mgh; [ve benzeri Msb’de de söylenir;]) **لُقْمَةٌ** ile aynı sınıftan bir isimdir; ölçüsü **فُعْلَةٌ** olup **مَفْعُولٌ** ölçüsünün anlamındadır: (Mgh, Msb: *) bu, asıl anlamdır: sonra, mülk edinmenin belirli bir türünü göstermek için kullanılmıştır; (Mgh;) [yani] ayrıca, o **مِلْك**’in [yahut evin yahut arazi parçasının] mülk edinilmesi (onu satın alıp önceden sahip olunan ve bitişik olana ekleyerek) anlamında da kullanılır; (Msb;) yahut kişinin, aradığı şey hakkında [şuf‘a hakkı için] talepte bulunması ve onu [zaten] sahip olduğuna eklemesi: (O, K:) ve fakihler nezdinde, bir arazi parçasını [yani onun şuf‘a hakkını, yahut bir evi] yeni mülkiyeti olan ortak aleyhine, zorla, bir bedel karşılığında mülk edinme hakkını ifade eder: (K:) yahut ortaklık yahut [bitişik] komşuluk sebebiyle, bir arazi parçasını, zorla, [önceki] alıcının ona ödediği bedel karşılığında mülk edinme hakkıdır: (KT:) yahut bir ev yahut arazi hakkında [şuf‘a] bakımından [bitişik] komşuluk hakkıdır. (PS.) [سقب maddesinde 1’e bak.] El-Kutabee der ki: Câhiliye devrinde, bir adam bir evi satmak istediğinde, komşusu ona gelir ve ona (**شَفَعَ اـِلَيْهِ** yani **طَلَبَ**) sattığı şey hakkında [şuf‘a hakkı için] talepte bulunurdu; ve sattığı şeye, bağı daha uzak olana nispetle, [alıcı olarak] daha üstün bir hak, yahut senet, yahut talep sahibi olduğunu söylerdi: sanki onu **الشَّفَاعَةُ**’den almıştır: fakat doğru türetim, önce zikredilendir. (Mgh.) Biz işitmedik ki, (Mgh,) yahut bilinmez ki, (Msb,) ona ait herhangi bir fiil [klasik dilde] bulunsun. (Mgh, Msb.) Eş-Şa‘bî onu, yukarıda açıklanan birinci ve ikinci anlamda [yahut buna yakın şekilde], şu sözünde kullanır: **مَنْ بِيعَتْ شُفْعَتُهُ وَهُوَ حَاضِرٌ فَلَمْ يَطْلُبْ ذٰلِكَ فَلَا شُفْعَةَ لَهُ** [yani, kendisine ait olan, satın alma ile kendi mülküne eklenmesi istenen mülk satıldığında o hazır olup da onu talep etmezse, onun için o maksatla satın alarak mülk edinme yoktur]. (Mgh. [Ve benzeri Msb’de de söylenir.]) Eş-Şa‘bî [yine] der: **الشُّفْعَةُ عَلَى رُؤُوسِ الرِجَالِ** [Satın alma ile başka bir mülkle çiftlenen mülk, ona hak kazanan erkeklerin başlarına göre paylaştırılır]: yani, ev, payları farklı olan bir erkek topluluğu arasında ortak ise ve onlardan biri hissesini satarsa, satılan şey ortaklara, eski paylarına göre değil, başlarına göre eşit olarak paylaştırılır: (O, K, TA:) Nh’de de böyledir. (TA.) ― -b2- **شُفْعَةُ الضُّحَى** **ضُحَى** [vaktinde kılınan namazın] iki rek‘atı (**رَكْعَتَانِ**); ve ayrıca **الضحى ↓ شَفْعَةُ**: (O, K:) bir hadiste geçer; iki farklı rivayete göre böyledir. (O.) -A2- Ayrıca şeytanî/cinnî musallat olma; yahut delilik, yahut akıl hastalığı; (AA, O, K;) ve bunun gibi **↓ شَفْعَةٌ**; ikincisi bu anlamda IAar tarafından açıklanmıştır; ve yüzdə [görülen] **سَفْعَةٌ** ve **شُنْعَةٌ** ve **رَدَّةٌ** ve **نَظْرَةٌ** ile eşanlamlı olarak: [bu kelimelere bak; ikincisi ve üçüncüsü genellikle çirkinlik/uygunsuzluk demektir; ve bazen sonuncu da böyledir:] burada AA’dan naklen açıklanan anlamdaki **شُفْعَةٌ**’nin çoğulu **شُفَعٌ**’dır. (TA.) ― -b2- Ve IF, onun, kişinin vurulduğu [kötü] göz anlamına geldiğinin söylendiğini nakleder: fakat doğruluğundan şüphe eder; ve bunun noktasız **س** ile olabileceğini düşünür. (O.) [**سَفْعَةٌ**’ye bak, **سُفْعَةٌ**’ye değil.]

**شُفُعَةٌ**
**شُفُعَةٌ** ذ : **شُفْعَةٌ**’ye, ilk cümleye bak.

**شَفُوعٌ**
**شَفُوعٌ** ذ Bir sağımda iki sağım kabını dolduran dişi deve. (S, K.) ― -b2- **شَافِعٌ**’e de bak.

**شَفِيعٌ**
**شَفِيعٌ** ذ **صَاحِبُ شَفَاعَةٍ** ile aynı anlamdadır; (S, K, TA;) yani (TA) Şefaatçi; ve ayrıca **↓ شَافِعٌ**: birincinin çoğulu **شُفَعَآءُ**. (Msb, TA.) [سقف maddesinde **السُّقَفَآء**’a bak.] ― -b2- Ayrıca **صَاحِبُ شُفْعَةٍ** ile aynı anlamdadır; (S, K;) [yani **شُفْعَة** diye adlandırılan hakkın sahibi; yahut] komşu [yahut ortak] olarak, bağı daha uzak olana tercih edilerek, satılacak bir evi [yahut arazi parçasını] satın alma hakkını talep eden ve kendisine verilen kimse. (TA.)

**شَفَائِعُ**
**شَفَائِعُ** ذ İkişer ikişer biten otlak türleri yahut otlar: (İbn-Abbâd, O, K:) yahut bitkilerin ikizleri (**تُؤَام** [**تَوْءَم**’ın çoğulu]). (O, K.)

**شَافِعٌ**
**شَافِعٌ** ذ [1’in ism-i fâili, bk. ― -b2- Bundan dolayı], bir dişi deveye uygulanınca, (mecaz:) karnında bir yavrusu olup bir diğeri de onu takip eden: (Fr, Sh, S, Mgh, K, TA:) yahut bu anlamda bir koyuna yahut dişi keçiye uygulanır: (K:) yahut böyle uygulandığında, yavrusu yanında olan: (A’Obeyd, S, Mgh:) böyle adlandırılır; çünkü yavrusu onu bir çiftin/eşin bir teki yapmıştır, yahut o, onu bir çiftin/eşin bir teki yapmıştır: (A’Obeyd, S, K:) ve **↓ شَفُوعٌ**, böyle uygulandığında, **شَافِعٌ** ile aynı anlamdadır: ve ayrıca şöyle denir: **هٰذِهِ شَاةُ الشَّافِعِ**, tıpkı **صَلَاةُ الأُولَى** ve **مَسْجِدُ الجَامِعِ** denildiği gibi. (TA.) ― -b3- Ayrıca bir teke, (O, K, TA,) bizzat: (O:) yahut bir koç: yahut döllediğinde ikiz dölleyen türden olan. (O, K.) ― -b4- **عَيْنٌ شَافِعَةٌ** [Bir şeyi çift gösteren, yani] çift gören bir göz. (O, K.) ― -b5- **فُلَانٌ يُعَادِينِى وَلَهُ شَافِعٌ** demektir ki (mecaz:) Falanca bana düşmanlık eder ve bunu yapmada ona yardım eden biri vardır. (A, TA.) ― -b6- **شَفِيعٌ** ve **مُشَفَّعٌ**’e de bak.

**أَشْفَعُ**
**أَشْفَعُ** ذ Uzun boylu, yahut yüksek. (L, TA.)

**مُشْفِعٌ**
**مُشْفِعٌ** ذ Herhangi bir hayvanı emziren bir koyun yahut dişi keçi. (IAar, TA.)

**مُشَفَّعٌ**
**مُشَفَّعٌ** ذ Şefaati kabul edilen kimse: bundan dolayı İbn-Mes‘ûd, Kur’ân’a **مُشَفَّعٌ ↓ شَافِعٌ** adını vermiştir; yani, ona uyan ve içindekine göre amel eden kimse için şefaati kabul edilecek bir şefaatçi; onun kasıtsız taşkınlıklarının bağışlanması için. (O, TA.)

**مُشَفِعٌ**
**مُشَفِعٌ** ذ Şefaati kabul eden kimse. (L, TA.)

**مَشْفُوعٌ**
**مَشْفُوعٌ** ذ Bir adamın mülküyle [önceden kendisine ait olan, **شُفْعَةٌ** maddesinde açıklanan bazı şartlarla] (satın alma ile) çiftlenmiş bir mülk (**مِلْكٌ** [burada ev yahut arazi parçası demektir]). (Mgh, Msb.) -A2- Ayrıca şeytanî/cinnî musallat olma ile; yahut delilik, yahut akıl hastalığı ile etkilenmiş; (O, K;) ve noktasız **س** ile **مَسْفُوعٌ**, bunun lehçe varyantıdır. (TA.) ― -b2- Ve **مَشْفُوعَةٌ**’nin, [kötü] gözle vurulmuş bir kadın anlamına geldiği söylenir: (IF, O, L: [fakat **شُفْعَةٌ**’ye, son cümleye bak:]) bu anlamda müzekkeri kullanılmaz. (L, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَفَعَ
شَفَعَ A ( n. ac. شَفْع 1 ),
a.  Doubled, made double; repeated; paired, coupled.

b.  Added to, extended by purchase ( estate ).

c.  ( n. ac. شَفَاْعَة 22t ) [ Fī &  Ila ], Interceded, pleaded, spoke for.... with.

d.  [ 'Ala ], Plotted, intrigued against.

شَفَّعَ
شَفَّعَ II ,
a.  see I (a) .

b.  [ acc. &  Fī ], Accepted the intercession of.

c.  Gave the right of pre-emption to.

تَشَفَّعَ
تَشَفَّعَ V ,
a.  see I (c) .

اِسْتَشْفَعَ
اِسْتَشْفَعَ X
a.  [ acc. &  Ila ], Asked to interced with.

شَفْع
شَفْع 1 , ( pl. شِفَاْع 23 ,  أَشْفَاْع 38 ),
a.  Pair, couple.

b.  Even number.

شُفْعَة
شُفْعَة 3t ,
a.  Coupling, pairing.

b.  Right of pre-emption.

c.  Insanity.

شَاْفِع
شَاْفِع 21 ,
a.  Intercessor, defender, advocate.

شَاْفِعَة
شَاْفِعَة 21t ,
a.  That sees double ( eye ).

شَفَاْعَة
شَفَاْعَة 22t ,
a.  Intercession, mediation; protection.

شَفِيْع
شَفِيْع 25 , ( pl. شُفَعَآءُ 43 ),
a.  see 21 .

##### Türkçe

شَفَعَ
شَفَعَ A ( mastar-ı aksiyon: **شَفْع** 1 ),
a. İki kat yaptı, çift yaptı; tekrarladı; çiftledi, eşleştirdi.

b. (mülkü) satın alma yoluyla ekledi, satın alarak genişletti (emlâk).

c. ( mastar-ı aksiyon: **شَفَاْعَة** 22t ) [ Fī & Ila ], (birinin) hakkında ... ile (birinin yanında) şefaat etti, ricada bulundu, ... için konuştu.

d. [ 'Ala ], aleyhine tuzak kurdu, entrika çevirdi.

شَفَّعَ
شَفَّعَ II ,
a. I (a)’ya bak.

b. [ acc. & Fī ], (birinin) şefaatini kabul etti.

c. Şüf‘a (önalım) hakkını verdi.

تَشَفَّعَ
تَشَفَّعَ V ,
a. I (c)’ye bak.

اِسْتَشْفَعَ
اِسْتَشْفَعَ X
a. [ acc. & Ila ], (birine) şefaat etmesini istedi.

شَفْع
شَفْع 1 , ( çoğulu: **شِفَاْع** 23 , **أَشْفَاْع** 38 ),
a. Çift, ikili.

b. Çift sayı.

شُفْعَة
شُفْعَة 3t ,
a. Çiftleme, eşleme.

b. Şüf‘a (önalım) hakkı.

c. Delilik.

شَاْفِع
شَاْفِع 21 ,
a. Şefaatçi, savunucu, vekil.

شَاْفِعَة
شَاْفِعَة 21t ,
a. Çift gören (göz).

شَفَاْعَة
شَفَاْعَة 22t ,
a. Şefaat, aracılık; himaye.

شَفِيْع
شَفِيْع 25 , ( çoğulu: **شُفَعَآءُ** 43 ),
a. 21’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شفع
شَفَعَ - يَشْفَعُ - شَفْع - شَفَاعَة - شَافِع- شَافِعِيْن - شَفِيْع - شُفَعَاء
شَفَعَ - يَشْفَعُ + كائن + كائناً: ضد "وتَر- يَتِرُ ": ينضم إليه ليصيرا بذلك زوجاً: في كائنين متشابهين، ولكن يفضل أحدهما الآخر، ينضم الكائن الأفضل إلى الكائن المفضول الضعيف ليتقوى الضعيف به
شَفَعَ - يَشْفَعُ + كائن + لكائن: ينضم إليه ليصيرا بذلك زوجاً وذلك لنفع الكائن الآخر
﴿ولا يشفعون إلا لمن ارتضى﴾
شَفَعَ - يَشْفَعُ + كائن + لكائن + عند كائن ثالث: لزمه وانضم إليه ناصراً ومقوياً لموقفه عند الثالث
﴿من ذا الذي يشفع عنده إلا بإذنه﴾
شَفْع: اسم فعل من " شَفَعَ - يَشْفَعُ ": الانضمام إلى آخر شبيه ضعيف لتقويته ونصرته، وهوكذلك ما يكون بفعل "شَفَعَ - يَشْفَعُ ": الثنائي غير المتكافئ واحد قوي وواحد ضعيف، ليُقَوِّيَ القَوَيُّ الضعيفَ
وهو ضد " وَتْر": واحد مفرد متقوي بنفسه لا يحتاج إلى شفيع
شَفَاعَة: على وزن " فـَعالة" اسم فعل مبالغة للمرة من " شَفَعَ - يَشْفَعُ ": القيام بفعل " شَفَعَ - يَشْفَعُ " لقضية خاصة مرادة دون غيرها: لزوم كائن قوي لكائن ضعيف عند ثالث لدعم موقفه ومناصرته وتقويته في قضية مرادة محددة
شَافِع: اسم فاعل صفة مشبهة من " شَفَعَ - يَشْفَعُ "
شَافِعِين: جمع " شَافِع "
شَفِيْع: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " شَفَعَ - يَشْفَعُ ": كثير الشفاعة
شُفَعَاء: جمع " شَفِيْع "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قرن وضم وجمع كائنين مع بعضهما للتآزر والتقوية والتعاضد"، وهي:
قَرَنَ - يَقْرِنُ، زَوِجَ - يَزْوَجُ، وَفِقَ - يَفِقُ، شَفَعَ - يَشْفَعُ، حَلَفَ - يَحْلِفُ، ألِفَ - يَألَفُ
يشفع
 	﴿من يشفع شفاعة حسنة يكن له نصيب منها ومن يشفع شفاعة سيئة يكن له كفل منها وكان الله على كل شيء مقيتا(85)﴾ النساء
 	﴿يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يشفعون إلا لمن ارتضى وهم من خشيته مشفقون(28)﴾ الأنبياء
	﴿هل ينظرون إلا تأويله يوم يأتي تأويله يقول الذين نسوه من قبل قد جاءت رسل ربنا بالحق فهل لنا من شفعاء فيشفعوا لنا أو نرد فنعمل غير الذي كنا نعمل قد خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون﴾ الأعراف
	﴿الله لا إله إلا هو الحي القيوم لا تأخذه سنة ولا نوم له ما في السماوات وما في الأرض من ذا الذي يشفع عنده إلا بإذنه يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يحيطون بشيء من علمه إلا بما شاء وسع كرسيه السماوات والأرض ولا يئوده حفظهما وهو العلي العظيم(255)﴾ البقرة
الشفع
﴿والشفع والوتر (3)﴾ الفجر
شفاعة
 ﴿من يشفع شفاعة حسنة يكن له نصيب منها ومن يشفع شفاعة سيئة يكن له كفل منها وكان الله على كل شيء مقيتا(85)﴾ النساء
 	﴿واتقوا يوما لا تجزي نفس عن نفس شيئا ولا يقبل منها شفاعة ولا يؤخذ منها عدل ولا هم ينصرون(48)﴾ البقرة ﴿واتقوا يوما لا تجزي نفس عن نفس شيئا ولا يقبل منها عدل ولا تنفعها شفاعة ولا هم ينصرون(123)﴾ البقرة
 	﴿ياأيها الذين آمنوا أنفقوا مما رزقناكم من قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه ولا خلة ولا شفاعة والكافرون هم الظالمون(254)﴾ البقرة
 	﴿لا يملكون الشفاعة إلا من اتخذ عند الرحمان عهدا(87)﴾ مريم ﴿ولا يملك الذين يدعون من دونه الشفاعة إلا من شهد بالحق وهم يعلمون (86)﴾ الزخرف
لا تغني شفاعتهم شيئا	﴿وكم من ملك في السماوات لا تغني شفاعتهم شيئا إلا من بعد أن يأذن الله لمن يشاء ويرضى (26)﴾ النجم ﴿أأتخذ من دونه آلهة إن يردني الرحمان بضر لا تغن عني شفاعتهم شيئا ولا ينقذوني(23)﴾ يس
لا تنفع الشفاعة	﴿يومئذ لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمان ورضي له قولا(109)﴾ طه ﴿ولا تنفع الشفاعة عنده إلا لمن أذن له حتى إذا فزع عن قلوبهم قالوا ماذا قال ربكم قالوا الحق وهو العلي الكبير(23)﴾ سبأ
	﴿قل لله الشفاعة جميعا له ملك السماوات والأرض ثم إليه ترجعون(44)﴾ الزمر
	﴿وكم من ملك في السماوات لا تغني شفاعتهم شيئا إلا من بعد أن يأذن الله لمن يشاء ويرضى (26)﴾ النجم
 	﴿فما تنفعهم شفاعة الشافعين (48)﴾ المدثر
شافع - شافعين
 ﴿فما تنفعهم شفاعة الشافعين (48)﴾ المدثر
 	﴿فما لنا من شافعين(100)﴾ الشعراء
شفيع
 ﴿وأنذر به الذين يخافون أن يحشروا إلى ربهم ليس لهم من دونه ولي ولا شفيع لعلهم يتقون(51)﴾ الأنعام ﴿وذر الذين اتخذوا دينهم لعبا ولهوا وغرتهم الحياة الدنيا وذكر به أن تبسل نفس بما كسبت ليس لها من دون الله ولي ولا شفيع وإن تعدل كل عدل لا يؤخذ منها أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا لهم شراب من حميم وعذاب أليم بما كانوا يكفرون (70)﴾ الأنعام
 	{ الله الذي خلق السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام ثم استوى على العرش ما لكم من دونه من ولي ولا شفيع أفلا تتذكرون(4)  السجدة
	﴿وأنذرهم يوم الآزفة إذ القلوب لدى الحناجر كاظمين ما للظالمين من حميم ولا شفيع يطاع (18)﴾ غافر
 	﴿إن ربكم الله الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش يدبر الأمر ما من شفيع إلا من بعد إذنه ذلكم الله ربكم فاعبدوه أفلا تذكرون(3)﴾ يونس
شفعاء
﴿ولقد جئتمونا فرادى كما خلقناكم أول مرة وتركتم ما خولناكم وراء ظهوركم وما نرى معكم شفعاءكم الذين زعمتم أنهم فيكم شركاء لقد تقطع بينكم وضل عنكم ما كنتم تزعمون(94)﴾ الأنعام ﴿ولم يكن لهم من شركائهم شفعاء وكانوا بشركائهم كافرين(13)﴾ الروم
	﴿ويعبدون من دون الله ما لا يضرهم ولا ينفعهم ويقولون هؤلاء شفعاؤنا عند الله قل أتنبئون الله بما لا يعلم في السماوات ولا في الأرض سبحانه وتعالى عما يشركون(18)﴾ يونس ﴿أم اتخذوا من دون الله شفعاء قل أولو كانوا لا يملكون شيئا ولا يعقلون(43)﴾ الزمر
	﴿هل ينظرون إلا تأويله يوم يأتي تأويله يقول الذين نسوه من قبل قد جاءت رسل ربنا بالحق فهل لنا من شفعاء فيشفعوا لنا أو نرد فنعمل غير الذي كنا نعمل قد خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون﴾ الأعراف
تصنيف موضوعي
 ﴿إن ربكم الله الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش يدبر الأمر ما من شفيع إلا من بعد إذنه ذلكم الله ربكم فاعبدوه أفلا تذكرون(3)﴾ يونس ﴿الله لا إله إلا هو الحي القيوم لا تأخذه سنة ولا نوم له ما في السماوات وما في الأرض من ذا الذي يشفع عنده إلا بإذنه يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يحيطون بشيء من علمه إلا بما شاء وسع كرسيه السماوات والأرض ولا يئوده حفظهما وهو العلي العظيم(255)﴾ البقرة ﴿وكم من ملك في السماوات لا تغني شفاعتهم شيئا إلا من بعد أن يأذن الله لمن يشاء ويرضى (26)﴾ النجم ﴿يومئذ لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمان ورضي له قولا(109)﴾ طه
 	﴿وكم من ملك في السماوات لا تغني شفاعتهم شيئا إلا من بعد أن يأذن الله لمن يشاء ويرضى (26)﴾ النجم ﴿يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يشفعون إلا لمن ارتضى وهم من خشيته مشفقون(28)﴾ الأنبياء ﴿يومئذ لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمان ورضي له قولا(109)﴾ طه
	﴿يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يشفعون إلا لمن ارتضى وهم من خشيته مشفقون(28)﴾ الأنبياء ﴿يومئذ لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمان ورضي له قولا(109)﴾ طه ﴿وكم من ملك في السماوات لا تغني شفاعتهم شيئا إلا من بعد أن يأذن الله لمن يشاء ويرضى (26)﴾ النجم
فما لنا من شافعين	﴿وأنذرهم يوم الآزفة إذ القلوب لدى الحناجر كاظمين ما للظالمين من حميم ولا شفيع يطاع (18)﴾ غافر ﴿فما لنا من شافعين(100)﴾ الشعراء
	﴿ولقد جئتمونا فرادى كما خلقناكم أول مرة وتركتم ما خولناكم وراء ظهوركم وما نرى معكم شفعاءكم الذين زعمتم أنهم فيكم شركاء لقد تقطع بينكم وضل عنكم ما كنتم تزعمون(94)﴾ الأنعام ﴿ولم يكن لهم من شركائهم شفعاء وكانوا بشركائهم كافرين(13)﴾ الروم
	﴿ويعبدون من دون الله ما لا يضرهم ولا ينفعهم ويقولون هؤلاء شفعاؤنا عند الله قل أتنبئون الله بما لا يعلم في السماوات ولا في الأرض سبحانه وتعالى عما يشركون(18)﴾ يونس ﴿أم اتخذوا من دون الله شفعاء قل أولو كانوا لا يملكون شيئا ولا يعقلون(43)﴾ الزمر
	﴿هل ينظرون إلا تأويله يوم يأتي تأويله يقول الذين نسوه من قبل قد جاءت رسل ربنا بالحق فهل لنا من شفعاء فيشفعوا لنا أو نرد فنعمل غير الذي كنا نعمل قد خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون﴾ الأعراف
	﴿والشفع والوتر (3)﴾ الفجر
مختار الصحاح
● [شفع] ش ف ع: الشَّفْعُ ضد الوتر يقال كان وترا فَشَفَعهُ من باب قطع و الشُّفْعَةُ في الدار والأرض و الشَّفِيعُ صاحب الشفعة وصاحب الشَّفَاعَةُ و الشَّافِعُ الشاة التي معها ولدها وفي الحديث ﴿أنه بعث مُصدقا فأتاه بشاة شافع فلم يأخذها فقال ائتني بمُعتاط﴾ و اسْتَشْفَعَهُ إلى فلان سأله أن يشفع له إليه و تَشَفَّعَ إليه في فلان فَشَفَّعهُ فيه تَشفيعا
الراغب
شفع
- الشفع: ضم الشيء إلى مثله، ويقال للمشفوع: شفع، وقوله تعالى: }والشفع والوتر﴿[الفجر/3]، قيل: الشفع المخلوقات من حيث إنها مركبات، كما قال:﴾ومن كل شيء خلقنا زوجين﴿[الذاريات/49]، والوتر: هو الله من حيث إن له الوحدة من كل وجه. وقيل: الشفع: يوم النحر من حيث إن له نظيرا يليه، والوتر يوم عرفة (انظر تفسير ابن جرير 30/170)، وقيل: الشفع: ولد آدم، والوتر: آدم لأنه لا عن والد (رواه ابن أبي نجيح. انظر تفسير القرطبي 20/40 وقال بعض الأفاضل: لا إشعار للفظ الشفع والوتر بتخصيص شيء مما ذكروه، بل هو إنما يدل على معنى كلي متناول لذلك)، والشفاعة: الانضمام إلى آخر ناصرا له وسائلا عنه، وأكثر ما يستعمل في انضمام من هو أعلى حرمة ومرتبة إلى من هو أدنى. ومنه: الشفاعة في القيامة. قال تعالى:﴾لا يملكون الشفاعة إلا من اتخذ عند الرحمن عهدا﴿[مريم/87]،﴾لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمن﴿[طه/109]،﴾لا تغني شفاعتهم شيئا﴿[النجم/26]،﴾ولا يشفعون إلا لمن ارتضى﴿[الأنبياء/28]،﴾فما تنفعهم شفاعة الشافعين﴿[المدثر/48]، أي: لا يشفع لهم،﴾ولا يملك الذين يدعون من دونه الشفاعة﴿[الزخرف/86]،﴾من حميم ولا شفيع﴿[غافر /18]،﴾من يشفع شفاعة حسنة﴿[النساء/85]،﴾ومن يشفع شفاعة سيئة{ [النساء/85]، أي: من انضم إلى غيره وعاونه، وصار شفعا له، أو شفيعا في فعل الخير والشر، فعاونه وقواهه، وشاركه في نفعه وضره. وقيل: الشفاعة ههنا: أن يشرع الإنسان للآخر طريق خير، أو طريق شر فيقتدي به، فصار كأنه شفع له، وذلك كما قال عليه السلام: (من سن سنة حسنة فله أجرها وأجر من عمل بها، ومن سن سنة سيئة فعليه وزرها ووزر من عمل بها) (الحديث عن جرير بن عبد الله قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (من سن في الإسلام سنة حسنة فله أجرها وأجر من عمل بها من بعده من غير أن ينقص من أجورهم شيء، ومن سن في الإسلام سنة سيئة كان عليه وزرها ووزر من عمل بها من بعده من غير أن ينقص من أوزارهم شيء).
أخرجه مسلم، وله قصة باب الزكاة برقم (1017) ؛ وأخرجه أحمد 4/362) أي: إثمها وإثم من عمل بها، وقوله: }ما من شفيع إلا من بعد إذنه{ [يونس/ 3]، أي: يدبر الأمر وحده لا ثاني له في فصل الأمر إلا أن يأذن للمدبرات، والمقسمات من الملائكة فيفعلون ما يفعلونه بعد إذنه. واستشفعت بفلان على فلان فتشفع لي، وشفعه: أجاب شفاعته، ومنه قوله عليه السلام: (القرآن شافع مشفع) (الحديث عن جابر رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (القرآن شافع مشفع، وماحل مصدق، من جعله أمامه قاده إلى الجنة، ومن جعله خلف ظهره ساقه إلى النار). أخرجه ابن حبان. انظر: الترغيب والترهيب 2/207، وموارد الظمآن إلى زوائد ابن حبان ص 443؛ وابن أبي شيبة 6/130) والشفعة هو: طلب مبيع في شركته بما بيع به ليضمه إلى ملكه، وهو من الشفع، وقال عليه السلام: (إذا وقعت الحدود فلا شفعة) (الحديث عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (الشفعة فيما لم يقسم، فإذا وقعت الحدود وصرفت الطرق فلا شفعة). أخرجه ابن حبان والشيخان. انظر: موارد الظمآن ص 281؛ وفتح الباري 4/436 كتاب البيوع باب الشفعة؛ وأبو داود (3514) البيوع، باب الشفعة).
ملخص اللسان:
1.     الشفع: خلاف الوَتْر، وهو الزوج. تقول: كانَ وَتْراً فَشَفَعْتُه شَفْعاً.والشَّفِيعُ من الأَعْداد:ما كان زوجاً،
2.    وشَفَعَ الوَتْرَ من العَدَدِ شَفْعاً: صيَّره زَوْجاً؛تقول: كان وَتْراً فشَفَعْتُه بآخر؛والشَّفْعُ: ما شُفِع به،
3.     وعين شافِعةٌ: تنظُر  نَظَرَيْنِ
4.  وفي التنزيل: والشَّفْعِ والوَتْرِ.الشَّفْعُ يَوْمُ  الأَضْحى، والوَتْرُ يومُ عَرَفةَ.الوتْرُ هو الله، والشفْع خلْقه. وقيل في الشفْع  والوتْر: إِنّ الأَعداد كلها شَفْع وَوِتْر.
5.     وشاةٌ شَفُوعٌ وشافِعٌ: شَفَعها ولَدُها.
6.    وشَفَعَ لي  بالعَداوة: أَعانَ عَليّ؛ إِنَّ فلاناً ليَشْفَعُ لي بعَداوةٍ أَي يُضادُّني
7.  والشَّفاعةُ: كلام الشَّفِيعِ لِلْمَلِكِ في حاجة يسأَلُها لغيره. وشَفَعَ إِليه: في معنى طَلَبَ إِليه. والشَّافِعُ:  الطالب لغيره يَتَشَفَّعُ به إِلى المطلوب. واسْتَشْفَعْتُه إِلى فلان أَي سأَلته أَن يَشْفَعَ لي إِليه؛  وتَشَفَّعْتُ إِليه في فلان فشَفَّعَني فيه تَشْفِيعاً؛  والمُشَفِّعُ: الذي يَقْبَل الشفاعة، والمُشَفَّعُ: الذي تُقْبَلُ  شَفاعَتُه.
8.      والشُّفْعَةُ والشُّفُعَةُ في الدَّارِ والأَرضِ: القَضاء بها لصاحِبها.
9.  الشُّفْعَةُ  الزِّيادةُ وهو أَنْ يُشَفِّعَك فيما تَطْلُب حتى تَضُمَّه إِلى ما عندك  فَتَزِيدَه وتَشْفَعَه بها أَي أَن تزيده بها أَي أَنه كان وتراً واحداً  فَضَمَّ إِليه ما زاده وشَفَعَه به.
10.                       والشُّفْعةُ: الجُنُونُ، وجمعها شُفَعٌ، ويقال للمجنون مَشْفُوعٌ  ومَسْفُوعٌ؛
لسان العرب
● - شفع: الشفع: خلاف الوَتْر، وهو الزوج. تقول: كانَ وَتْراً فَشَفَعْتُه  شَفْعاً. وشَفَعَ الوَتْرَ من العَدَدِ شَفْعاً: صيَّره زَوْجاً؛ وقوله  أَنشده ابن الأَعرابي لسويد بن كراع وإِنما هو لجرير:  وما باتَ قَوْمٌ ضامِنينَ لَنا دَماً  فَيَشْفِينَا، إِلاَّ دِماءٌ شَوافِعُ  أَي لم نَكُ نُطالِبُ بِدَمِ قتيل منّا قوماً فَنَشْتَفيَ إِلا بقتل  جماعة، وذلك لعزتنا وقوتنا على إِدراك الثَّأْر. والشَّفِيعُ من الأَعْداد:  ما كان زوجاً، تقول: كان وَتْراً فشَفَعْتُه بآخر؛ وقوله:  لِنَفْسِي حدِيثٌ دونَ صَحْبي، وأَصْبَحَتْ  تَزِيدُ لِعَيْنَيَّ الشُّخُوصُ الشَّوافِعُ  لم يفسره ثعلب؛ وقوله:  ما كانَ أَبْصَرَني بِغِرَّاتِ الصِّبا،  فالآنَ قد شُفِعَتْ ليَ الأَشْباحُ  معناه أَنه يحسَبُ الشخص اثنين لضَعْفِ بصره. وعين شافِعةٌ: تنظُر  نَظَرَيْنِ. والشَّفْعُ: ما شُفِع به، سمي بالمصدر، والجمع شِفاعٌ؛ قال أَبو  كبير:  وأَخُو الإِباءَةِ، إِذْ رَأَى خُلاَّنَه،  تَلَّى شِفاعاً حوْلَه كالإِذْخِرِ  شَبَّهَهم بالإِذْخِرِ لأَنه لا يكاد ينبُتُ إِلا زَوْجاً زَوْجاً. وفي  التنزيل: والشَّفْعِ والوَتْرِ. قال الأَسود بن يزيد: الشَّفْعُ يَوْمُ  الأَضْحى، والوَتْرُ يومُ عَرَفةَ. وقال عطاء: الوتْرُ هو الله، والشفْع  خلْقه. وقال ابن عباس: الوَتر آدمُ شُفِعَ بزَوْجَتِه، وقيل في الشفْع  والوتْر: إِنّ الأَعداد كلها شَفْع وَوِتْر. وشُفْعةُ الضُّحى: رَكْعتا  الضحى. وفي الحديث: مَنْ حافَظَ على شُفْعةِ الضُّحى غُفِرَ له ذنوبُه، يعني  ركعتي الضحى من الشفْعِ الزَّوْجِ، يُرْوى بالفتح والضم، كالغَرْفة  والغُرْفة، وإِنما سمّاها شَفْعة لأَنها أَكثر من واحدة. قال القتيبي:  الشَّفْعُ الزَّوْجُ ولم أَسمع به مؤنثاً إِلا ههنا، قال: وأَحسَبُه ذُهِبَ  بتأْنيثه إِلى الفَعْلةِ الواحدة أَو إِلى الصلاةِ. وناقة شافِعٌ: في بطنها  ولد يَتْبَعُها أو يَتْبَعُها ولد بَشْفَعَها، وقيل: في بطنها ولو  يَسْبعُها آخَرُ ونحو ذلك تقول منه: شَفَعَتِ الناقةُ شَفْعاً؛ قال  الشاعر:وشافِعٌ في بَطْنِها لها وَلَدْ،  ومَعَها مِن خَلْفِها لها ولَدْ  وقال:  ما كانَ في البَطْنِ طَلاها شافِعُ،  ومَعَها لها وليدٌ تابِعُ  وشاةٌ شَفُوعٌ وشافِعٌ: شَفَعها ولَدُها. وفي الحديث: أَن رسول الله،  صلى الله عليه وسلم، بَعَثَ مُصَدِّقاً فأَتاه رجل بشاة شافِعٍ فلم  يأْخُذْها فقال: ائْتِني بِمُعْتاطٍ؛ فالشافِعُ: التي معَها ولدها، سمّيت  شافِعاً لأَن ولدها شَفَعها وشفَعَتْه هي فصارا شَفْعاً. وفي رواية: هذه شاةُ  الشافِعِ بالإِضافة كقولهم صلاةُ الأُولى ومَسْجِدُ الجامِع. وشاةٌ  مُشْفِعٌ: تُرْضِعُ كل بَهْمةٍ؛ عن ابن الأَعرابي. والشَّفُوعُ من الإِبل: التي  تَجْمع بين مِحْلَبَيْنِ في حَلْبةٍ واحدة، وهي القَرُونُ. وشَفَعَ لي  بالعَداوة: أَعانَ عَليّ؛ قال النابغة:  أَتاكَ امرُؤٌ مُسْتَبْطِنٌ ليَ بِغْضةً،  له مِنْ عَدُوٍّ مِثْلُ ذلك شافِعُ  وتقول: إِنَّ فلاناً ليَشْفَعُ لي بعَداوةٍ أَي يُضادُّني؛ قال الأَحوص:  كأَنَّ مَنْ لامَني لأَصْرِمَها،  كانُوا عَلَيْنا بِلَوْمِهِمْ شَفَعُوا  معناه أَنهم كانوا أَغْرَوني بها حين لامُوني في هَواها، وهو كقوله:  إِنَّ اللَّوْم إِغْراءُ وشَفَع لي يَشْفَعُ شَفاعةً وتَشَفَّعَ: طَلب. والشَّفِيعُ: الشَّافِعُ،  والجمع شُفَعاء، واسْتَشْفَعَ بفُلان على فلان وتَشَفَّع له إِليه  فشَفَّعَه فيه. وقال الفارسيّ: اسْتَشْفَعه طلَب منه الشَّفاعةَ أَي قال له  كُنْ لي شافِعاً. وفي التنزيل: من يَشْفَعْ شَفاعةً حسَنة يكن له نصيب منها  ومن يشفع شفاعة سيئة يكن له كِفْلٌ منها. وقرأَ أَبو الهيثم: من  يَشْفَعُ شَفاعةً حسَنة أَي يَزْدادُ عملاً إِلى عَمَل. وروي عن المبرد وثعلب  أَنهما قالا في قوله تعالى: مَنْ ذا الذي يَشْفَعُ عنده إِلاّ بإِذنه،  قالا: الشفاعة الدُّعاءُ ههنا. والشَّفاعةُ: كلام الشَّفِيعِ لِلْمَلِكِ في  حاجة يسأَلُها لغيره. وشَفَعَ إِليه: في معنى طَلَبَ إِليه. والشَّافِعُ:  الطالب لغيره يَتَشَفَّعُ به إِلى المطلوب. يقال: تَشَفَّعْتُ بفلان إِلى  فلان فَشَفّعَني فيه، واسم الطالب شَفِيعٌ؛ قال الأَعشى:  واسْتَشْفَعَتْ مَنْ سَراةِ الحَيِّ ذا ثِقةٍ،  فَقَدْ عَصاها أَبُوها والذي شَفَعا  واسْتَشْفَعْتُه إِلى فلان أَي سأَلته أَن يَشْفَعَ لي إِليه؛  وتَشَفَّعْتُ إِليه في فلان فشَفَّعَني فيه تَشْفِيعاً؛ قال حاتم يخاطب  النعمان:فَكَكْتَ عَدِيًّا كُلَّها من إِسارِها،  فَأَفْضِلْ وشَفِّعْني بِقَيْسِ بن جَحْدَرِ  وفي حديث الحُدُود: إِذا بَلَغَ الحَدُّ السلطانَ فَلَعَنَ اللهُ  الشَّافِعَ والمُشَفِّعَ. وقد تكرر ذكر الشَّفاعةِ في الحديث فيما يتَعَلَّق  بأُمُور الدنيا والآخرة، وهي السُّؤالُ في التَّجاوُزِ عن الذنوب  والجَرائِمِ. والمُشَفِّعُ: الذي يَقْبَل الشفاعة، والمُشَفَّعُ: الذي تُقْبَلُ  شَفاعَتُه.  والشُّفْعَةُ والشُّفُعَةُ في الدَّارِ والأَرضِ: القَضاء بها لصاحِبها.  وسئل أَبو العباس عن اشتِقاقِ الشُّفْعةِ في اللغة فقال: الشُّفْعَةُ  الزِّيادةُ وهو أَنْ يُشَفِّعَك فيما تَطْلُب حتى تَضُمَّه إِلى ما عندك  فَتَزِيدَه وتَشْفَعَه بها أَي أَن تزيده بها أَي أَنه كان وتراً واحداً  فَضَمَّ إِليه ما زاده وشَفَعَه به. وقال القتيبي في تفسير الشُّفْعة: كان  الرجل في الجاهلية إِذا أَراد بَيْعَ منزل أَتاه رجل فشَفَع إِليه فيما  باعَ فَشَفَّعَهُ وجَعَله أَولى بالمَبِيعِ ممن بَعُدَ سَبَبُه فسميت  شُفْعَةً وسُمِّي طالبها شَفِيعاً. وفي الحديث: الشُّفْعَةُ. في كُلّ ما  يُقْسَمُ، الشفعة في الملك معروفة وهي مشتقة من الزيادة لأَن الشفِيع يضم  المبيع إِلى ملكه فَيَشْفَعُه به كأَنه كان واحداً وتراً فصار زوجاً شفعاً.  وفي حديث الشعبي: الشُّفْعة على رؤوس الرجال؛ هو أَن تكون الدَّار بين  جماعة مختلفي السِّهام فيبيع واحد منهم نصيبه فيكون ما باع لشركائه بينهم  على رؤوسهم لا على سِهامِهم. والشفِيعُ: صاحب الشُّفْعة وصاحبُ الشفاعةِ،  والشُّفْعةُ: الجُنُونُ، وجمعها شُفَعٌ، ويقال للمجنون مَشْفُوعٌ  ومَسْفُوعٌ؛ ابن الأَعرابي: في وجهه شَفْعةٌ وسَفْعةٌ وشُنْعةٌ ورَدَّةٌ  ونَظْرةٌ بمعنى واحد. والشُّفْعةُ: العين. وامرأَة مَشْفُوعةٌ: مُصابةٌ من  العين، ولا يوصف به المذكر. والأَشْفَعُ: الطوِيلُ.  وشافِعٌ وشفِيعٌ: اسمان. وبنو شافِعٍ: من بني المطلب بنِ عَبد مناف،  منهم الشافعيّ الفقيهُ الإِمام المجتهد، رحمه الله ونفعنا به.
مقاييس اللغة:
(شفع) الشين والفاء والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مقارنة الشيئين. من ذلك الشَّفْع خلاف الوَتْر. تقول: كان فرداَ فشفَعْتُه. قال الله جل ثناؤه:}وَالشَّفْعِ وَالوَتْرِ{ [الفجر 3]، قال أهل التفسير: الوَتْر الله تعالى، والشَّفْع الخلق. والشُّفْعَة في الدار من هذا. قال ابن دريد([11]): سُمِّيَتْ شُفْعةً لأنَّه يَشفَع بها مالَه. والشاة الشَّافع: التي معها ولدُها. وشَفَعَ فلانٌ لفلانٍ إذا جاء ثانِيه ملتمساً مطلبه ومُعِيناً له.
ومن الباب ناقَةٌ شَفُوع، وهي التي تجمع بين مِحْلَبَيْن([12]) في حَلْبَةٍ واحدة.  وحُكِيَ: إنَّ فلاناً يشفع [لي([13])] بالعداوة، أي يعين عليَّ.  وهذا قياس الباب، كأنَّه يصيِّر مَنْ  يعاديه [شَفْعاً]. ومما شذَّ عن هذا الباب ولا نعلم كيف صحّتُه: امرأةٌ مشفوعة، وهي التي أصابتها شُفْعَة، وهي العَين. وهذا قد قيل، ولعلّهُ أنَّ يكون بالسِّين غير معجمة. والله أعلم.
وبنو شافع، من بني المطّلِب بن عبد مناف، منهم محمد بن إدريس الشّافعيّ والله أعلم.
القاموس المحيط:
الشَّفْعُ خِلافُ الوَتْرِ، وهو الزَّوْجُ، وقد شَفَعَه، كمَنَعَه، ويومُ الأَضْحَى، وقيلَ في قوله تعالى " والشَّفْعِ والوَتْرِ " هو الخَلْقُ؛ لقوله تعالى " ومن كلِّ شَيءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ " ، أو هو اللّهُ عز وجل لقوله تعالى " ما يكونُ من نَجْوى ثلاثةٍ إلاَّ هو رابِعُهُم " . وعَيْنٌ شافِعَةٌ تَنْظُرُ نَظَرَيْنِ.
وشُفِعَتْ لي الأشْباحُ، بالضم، أي: أرَى الشَّخْصَ شَخْصَيْنِ لِضَعْفِ بَصَرِي وانْتِشارِهِ.
وبنو شافعٍ: من بني المطَّلِبِ بنِ عبدِ مَنافٍ، منهم: الإِمامُ الشافِعِيُّ رحمه الله تعالى، ونَظَمَ نَسَبَهُ الرافِعِيُّ فقال:
محمدٌ إِدْريسُ عباسٌ ومِن ... بَعْدِهِمُ عُثْمانُ إِبنُ شافِعْ
وسائِبٌ إِبنُ عُبَيْدٍ سابِعٌ ... عبدُ يَزيدَ ثامِنٌ والتاسِعْ
هاشِمٌ الموْلودُ إِبنُ المُطَّلِبْ ... عبدُ مَنافٍ للجميعِ تابِعْ
وإنه لَيَشْفَعُ عَلَيَّ بالعَداوَة: أي يُعينُ عَلَيَّ، ويُضارُّنِي، وقوله تعالى: " من يَشْفَعْ شَفاعَةً حَسَنَةً " ، أي من يَزِدْ عَمَلاً إلى عَمَلٍ، " لا تَنْفَعُها شَفاعَةٌ " : نَفْيٌ للشافِعِ، أي: مالَها شافِعٌ فَتَنْفَعَها شَفاعَتهُ، وكأميرٍ: صاحِبُ الشَّفاعَةِ، وصاحِبُ الشَّفْعَةِ، بالضم، وهي أن تَشْفَعَ فيما تَطْلُبُ، فَتضُمَّهُ إلى ما عندَكَ فَتَشْفَعَهُ، أي: تزيدَهُ، وعندَ الفقهاءِ: حَقُّ تَمَلُّكِ الشِّقْصِ على شَريكهِ المُتَجَدِّدِ مِلْكُهُ قَهْرَاً بِعِوَضٍ. وقولُ الشَّعْبِيِّ: الشُّفْعَةُ على رُؤوُسِ الرِّجالِ، أي إذا كانت الدارُ بين جَماعَةٍ مُخْتَلِفِي السِّهامِ، فَباعَ واحدٌ نَصيبَهُ، فيكون ما باعَ لشُرَكائِهِ بينهم سواءً على رُؤوُسِهِم لا على سِهامِهِم.
والشُّفْعَةُ أيضاً: الجُنونُ، و من الضُّحَى: ركْعَتاهُ، ويفتحُ. والمَشْفوعُ: المَجْنونُ.
وناقةٌ أو شاةٌ شافِعٌ: في بَطْنِها ولَدٌ يَتْبَعُها آخَرُ، سُمِّيَتْ شافِعاً، لأنَّ ولَدَها شَفَعَها أو شَفَعَتْه، كمنَعَ، شَفْعاً، أو المَصْدَرُ من ذلك، بالكسر، كالضِّرِّ من الضَّرَّةِ. والشافِعُ: التَّيْسُ، أو هو من الضَّأنِ، كالتَّيْسِ من المِعْزَى، أو الذي إذا ألْقَحَ ألْقَحَ شَفْعاً لا وِتراً. وناقةٌ شَفوعٌ، كصَبورٍ: تَجْمَعُ بينِ مِحلَبَيْنِ في حَلْبَةٍ واحدةٍ. وكأميرٍ: جَدُّ عبدِ العزيزِ بنِ عبدِ الملِكِ المُقْرِىء. وكزبيرٍ: أبو صالِحِ بنُ إسحاقَ المُحْتَسِبُ المحدّثُ. والشَّفائِعُ: ألوانُ الرِّعْيِ يَنْبُتُ اثْنَيْنِ اثْنَيْنِ. وشَفَّعْتُه فيه تَشْفيعاً حين شَفَعَ، كمنَعَ، شَفاعَةً: قَبِلْتُ شَفاعَتَهُ. واسْتَشْفَعَه إلينا: سأله أن يَشْفَعَ.
تاج العروس:
شفع
الشَّفْع : خِلافُ الوَتْرِ وهو الزَّوْج وبخطِّ الجَوْهَرِيّ : خلافُ الزَّوْج وهو الوَتْر . وقد شَفَعَه شَفْعَاً كَمَنَعه أي كان وَتْرَاً فصَيَّرَه زَوْجَاً . الشَّفْع : يَوْمُ الأضحى أي من حيثُ إنّ له نَظيراً يَليه والوَتْر : يومُ عَرَفَة هكذا قيل في تفسيرِ قَوْله تَعالى : " والشَّفْعِ والوَتْرِ " وهو قولُ الأسْوَدِ بنِ يَزيد وقال عَطاءٌ : الوَتْر : هو الله تعالى والشَّفْع : الخلقُ لقولِه تعالى : " ومِن كلِّ شيءٍ خَلَقْنا زَوْجَين " وقال الراغبُ : هو الله من حيثُ مالَه وهو الوَحدَةُ من كلِّ وجهٍ والشَّفْع : المَخلوقاتُ من حيثُ إنّها مُرَكّبات . أو الشَّفْع : هو اللهُ عزَّ وجَلَّ لقولِه تعالى : " ما يكونُ من نَجوى ثَلاثةٍ إلاّ هو رابِعُهم " وقيل : الوَتْر : آدَمُ عليه السلام والشَّفْع : شُفِعَ بزَوجِه وهو قولُ ابنِ عبّاسٍ . وقيل : الشَّفْع : ولَدُه وقيل : الشَّفْع : يَوْمَان بعدَ الأضحى والوَتْر : اليومُ الثالث وقيل : الشَّفْع والوَتْر : الصَّلَوات منها شَفْعٌ ومنها وَتْرٌ وقيل : في الشَّفْعِ والوَتْر : إنّ الأَعْدادَ كلَّها شَفْعٌ وَوَتْرٌ . قال الصَّاغانِيّ : وفي الشَّفْعِ والوَترِ عِشرونَ قوْلاً . وليس هذا مَوْضِعَ ذِكرِ أقاويلِهم . وَعَيْنٌ شافِعَةٌ : تَنْظُرُ نَظَرَيْن وأنشدَ ابْن الأَعْرابِيّ :
ما كان أَبْصَرني بغِرّاتِ الصِّبا ... فاليومَ قد شُفِعَتْ لي الأَشْباحُ بالضَّمّ : أي : أرى الشخصَ شَخْصَيْن ؛ لضَعفِ بصَري وانتِشارِه وأنشدَ ثَعْلَبٌ :
لنَفسي حَديثٌ دونَ صَحْبِي وأَصْبَحَت ... تَزيدُ لعَيْنَيَّ الشُّخوصُ الشَّوافِعُ ولم يُفَسِّرْه وهو عندي مثلُ الذي تقدّم . وبَنو شافِعٍ : من بَني المُطَّلِب بنِ عبدِ مَناف وهو شافِعُ بنُ السائبِ بنِ عُبَيْدِ بنِ عبدِ يَزيدَ بن هاشمِ بنِ المُطَّلِبِ له رُؤْيَةٌ كما ذَكَرَه ابنُ فَهْد وأبوه السائبُ كان يُشَبَّهُ بالنبيِّ صلّى الله عليه وسلَّم يقال : له صُحبَةٌ وأنّه أَسْلَمَ يومَ بَدْر بعد أن أُسِرَ وفدى نَفْسَه كذا قالَه الطَّبَرِيُّ منهم إمامُ الأئمّة ونَجمُ السُّنَّة أحَدُ المُجتَهِدين عالِمُ قُرَيْشٍ وأَوْحَدُها الإمامُ أبو شافِعٍ الشافعيُّ القُرَشِيُّ رَحِمَه الله تَعالى ورَضِيَ عنه وأَرْضَاه عَنّا والنِّسبةُ إليه رَضِيَ الله عنه شافِعيٌّ أيضاً ولا يقال : شَفْعَويٌّ فإنّه لَحْنٌ وإن كان وَقَعَ في بعضِ كتُبِ الفِقهِ للخُراسانِيِّين كالوَسيط وغيره وهو خطأٌ فليُجْتَنَبْ نَبَّه عليه النَّوَوِيُّ كما في الإعاراتِ لابنِ المُلَقِّن حقَّقَه شَيْخُ مَشايِخنا الشّهابُ أحمدُ بنُ أحمدَ العجَمِيُّ في ذَيْلِ اللُّبِّ وُلِدَ الإمامُ رَضِيَ الله عنه في سنةِ مائةِ وخَمسين نَهارَ الجمعةِ آخر يومٍ من شَهْرِ رَجَب وتُوفِّيَ سَنَةَ مائتَيْن وأربع وحُمِلَ على الأعناقِ من فُسطاط مصرَ حتى دُفِنَ في مَقْبَرةِ بَني زُهرَة وتُعرَفُ أيضاً بتُربَةِ ابنِ عبدِ الحكَمِ وقال الشاعرُ في مَدْحِه :
أَكْرِمْ بهِ رجُلاً ما مِثلُه رجلٌ ... مُشارِكٌ لرَسولِ اللهِ في نسَبِهْ
أَضْحَى بمِصرَ دَفيناً في مُقَطَّمِها ... نِعمَ المُقَطَّمُ والمَدفونُ في تُرْبِهْ وللهِ دَرُّ الأبي صِيريِّ حيثُ يقول :
بقُبَّةِ قَبْرِ الشّافِعِيِّ سَفينَةٌ ... رَسَتْ من بِناءٍ مُحكَمٍ فَوْقَ جُلْمودِ
وإذْ غاصَ طُوفانُ العُلومِ بقَبرِه اسْ ... تَوى الفُلكُ مِن ذاكَ الضَّريح على الجُودِي قد نَظَمَ نَسَبَه الشريف الإمامُ أبو القاسمِ عَبْدُ الكريمِ الرّافِعيُّ فقال :
محمد ادْريسُ عَبّاسٌ ومِنْ ... بَعْدِهمُ عُثمانُ بنُ شافِعْ
وسائِبُ بنُ عُبَيْدٍ سابِعٌ ... عَبْدُ يَزيدَ ثامِنٌ والتاسِعْ
هاشِمٌ المَوْلودُ ابنُ المُطَّلِبْ ... عَبْدُ مَنافٍ للجَميعِ تابِعْ

يقال : إنّه لَيَشْفَعُ عَلَيَّ وفي العُباب : لي بالعداوةِ أي يُعينُ عليَّ ويُضارُّني وفي اللِّسان : يُضادُّني وهو مَجاز . وفي الأساس : فلانٌ يُعاديني وله شافِعٌ أي مُعينٌ يُعينُه على عَداوَتِه كما يُعينُ الشافِعُ المَشْفوعَ له وأنشدَ الصَّاغانِيّ للنابغةِ الذُّبْيانيّ يَعْتَذِرُ إلى النعمانِ بنِ المُنذِرِ ممّا وَشَتْ به بَنو قُرَيْعٍ :
أتاكَ امْرؤٌ مُسْتَبْطِنٌ ليَ بغْضَةً ... له من عَدُوٍّ مثلُ ذلك شافِعُ وقال الأَحْوَصُ :
كأنَّ مَن لامَني لأَصْرمَها ... كانوا علينا بلَوْمِهم شفَعوا
أي تَعاونوا ويقال : إنَّ حَثَّهُم إيّايَ على صَرْمِها ولَوْمَهم إيّايَ في مُواصَلَتِها زادَها في قلبي حُبّاً فكأنَّهم شفَعوا لها من الشَّفاعة . وقَوْله تَعالى : " مَن يَشْفَعْ شَفاعَةً حَسَنَةً يكُن له نَصيبٌ منها وَمَنْ يَشْفَعْ شَفاعَةً سيِّئَةً يكُن له كِفْلٌ منها " : أي من يَزِدْ عمَلاً إلى عمَلٍ من الشَّفْع وهو الزيادةُ كما في العُباب وقال الراغب : أي من انْضمَّ إلى غَيْرِه وعاوَنه وصارَ شَفْعَاً له أو شَفيعاً في فِعلِ الخَيرِ أو الشَّرِّ فعاونَه أو شارَكه في نَفْعِه وضُرِّه وقيل : الشَّفاعَةُ هنا : أن يُشْرِعَ الإنسانُ للآخِرَةِ طريقَ خَيْرٍ أو شَرٍّ فيُقتَدى به فصارَ كأنّه شَفَعَ له وذلك كما قال عليه الصلاةُ والسلام : " مَن سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فله أَجْرُها وأَجْرُ مَن عَمِلَ بها وَمَنْ سَنَّ سُنَّةً قَبيحَةً فله إثمُها وإثمُ مَن عَمِلَ بها " وقَوْله تَعالى : " فما تَنْفَعُهم شَفاعَةُ الشَّافِعين " . وقولُه عزّ وجلّ : " ولا تَنْفَعُها شَفاعَةٌ " وكذا قَوْله تَعالى : " يَوْمَئِذٍ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ إلاّ من أَذِنَ له الرَّحمنُ ورَضِيَ له قَوْلا " وكذا قَوْله تَعالى : " لا تُغْنِ عنِّي شَفاعَتُهم شيئاً " . قال ابنُ عَرَفَةَ : نَفْيٌ للشافِع أي مالِها شافِعٌ فَتَنْفَعَها شَفاعَتُه وإنّما نَفَى الله تَعالى في هذه المواضِعِ الشافِعَ لا الشَّفاعَةَ . ألا ترى إلى قَوْلِه : " ولا يَشْفَعونَ إلاّ لمنْ ارْتَضى " . الشَّفيع كأميرٍ : الشّافِع وهو صاحبُ الشَّفاعَةِ والجَمعُ شُفَعاء وهو الطالبُ لغَيرِه يَتَشَفَّعُ به إلى المَطلوب . الشَّفيع أيضاً : صاحبُ الشُّفْعَة بالضَّمّ تكونُ في الدارِ والأرض . وسُئِلَ أبو العبّاس ثَعْلَبٌ عن اشتِقاقِ الشُّفْعَةِ في اللُّغَة فقال : اشتِقاقُها من الزيادةِ وهي : أن تَشْفَعَ هكذا في العُباب والذي في اللِّسان : يُشَفِّعك فيما تَطْلُبُ فتَضُمَّه إلى ما عندَك فَتَشْفعَه أي تَزيدَه أي أنّه كان وَتْرَاً واحِداً فضمَّ إليه ما زادَه وَشَفَعه به . وقال الراغبُ : الشُّفْعَة : طَلَبُ مَبيعٍ في شَرِكَتِه بما بِيعَ به ليَضُمَّه إلى مِلكِه . فهو من الشَّفْع . وقال القُتَيْبِيُّ - في تفسيرِ الشُّفْعَة - : كان الرجلُ في الجاهليّةِ إذا أرادَ بيعَ مَنْزِلٍ أتاهُ رجلٌ فَشَفَعَ إليه فيما باعَ فشَفَّعَه وَجَعَله أَوْلَى بالمَبيعِ ممّن بَعُدَ سبَبُه فسُمِّيَت شُفْعَةً وسُمِّي طالِبُها شَفيعاً . الشُّفْعَةُ عند الفُقَهاء : حَقُّ تمَلُّكِ الشَّقْصِ على شَريكِه المُتَجَدِّدِ مِلكُه قَهْرَاً بعِوَضٍ وفي الحديث : " الشُّفْعَةُ فيما لا يُقسَم فإذا وَقَعَتْ الحُدودُ وصُرِفَتْ الطُّرُقُ فلا شُفْعَةَ " وفي هذا دَليلٌ على نَفْيِ الشُّفْعَةِ لغَيرِ الشَّريك وأمّا قَوْلُه : فإذا وَقَعَتْ الحُدودُ... إلى آخِره فقد يَحتَجٌّ بكلِّ لَفْظَةٍ منها قومٌ أمّا اللفظَةُ الأولى : ففيها حُجَّةٌ لمن لم يرَ الشُّفْعَةَ في المَقسوم وأمّا اللفظةُ الأُخرى : فقد يَحْتَجُّ بها من يُثبِتُ الشَّفْعَةَ بالطريقِ وإن كان المَبيعُ مَقْسُوماً وهذه قد نَفاها الخَطّابيُّ بما هو مَذْكُورٌ في غَريبِه ثمّ إنّه علَّقَ الحُكمَ فيه بمعنَيَيْن : وقوعُ الحُدود وصَرْف الطرُقِ معاً فليس لهم أن يُثبِتوه بأحَدِهما وهو نَفْيُ صَرْفِ الطرُقِ دونَ نَفْيِ وقوعِ الحدود . وقولُ الشَّعْبِيِّ رَحِمَه الله تَعالى : الشُّفْعَةُ على رؤوسِ الرِّجالِ أي إذا كانت الدارُ بينَ جماعةٍ مُختَلفي السِّهامِ فباعَ واحدٌ منهم نَصيبَه فيكون ما باعَ لشُرَكائِه بينهم سَواءً على رؤوسِهم لا على سِهامِهم كذا في النِّهايةِ والعُباب . قال أبو عمروٍ : الشُّفْعَةُ أيضاً : الجُنونُ وجَمْعُها : شُفَعٌ . الشُّفْعَةُ من الضُّحى : رَكْعَتاه ومنه الحديث : " مَن حافَظَ على شَفْعَةِ الضُّحى غُفِرَتْ له ذُنوبُه " ويُفتَح فيهما كالغُرفَةِ والغَرفَة سَمّاها شُفْعَةً لأنّها أكثرُ من واحدةً ونُقِلَ الفتحُ في الشُّفْعَةِ بمعنى الجُنونِ عن ابْن الأَعْرابِيّ . قال : يقال : في وَجْهِه شَفْعَةٌ وسَفْعَةٌ وشُنْعَةٌ ورَدَّةٌ ونَظْرَةٌ بمعنىً واحدٍ وأمّا الفَتحُ في شَفْعَةِ الضُّحى فقال القُتَيْبيُّ : الشَّفْع : الزَّوْج ولم
أَسْمَعْ به مُؤنَّثاً إلاّ هنا . قال : وأَحْسَبُه ذَهَبَ بتأنيثِه إلى الفَعلَةِ الواحدةِ أو إلى الصلاة . والمَشْفوع : المَجنون وإهمالُ السينِ لغةٌ فيه . منَ المَجاز : ناقةٌ شافِعٌ أو شاةٌ شافِعٌ أي في بَطْنِها ولَدٌ يَتْبَعُها آخَرُ كما في الصحاح وهو قولُ الفَرّاء ونَحوُ ذلك قال أبو عُبَيْدةَ وأنشدَ : ْمَعْ به مُؤنَّثاً إلاّ هنا . قال : وأَحْسَبُه ذَهَبَ بتأنيثِه إلى الفَعلَةِ الواحدةِ أو إلى الصلاة . والمَشْفوع : المَجنون وإهمالُ السينِ لغةٌ فيه . منَ المَجاز : ناقةٌ شافِعٌ أو شاةٌ شافِعٌ أي في بَطْنِها ولَدٌ يَتْبَعُها آخَرُ كما في الصحاح وهو قولُ الفَرّاء ونَحوُ ذلك قال أبو عُبَيْدةَ وأنشدَ :
وشافِعٌ في بَطْنِها لها وَلَدْ ... وَمَعَها من خَلْفِها لها وَلَدْ وقال :
ما كانَ في البَطنِ طَلاها شافِعُ ... وَمَعَها لها وَليدٌ تابِعُ سُمِّيت شافِعاً ؛ لأنّ وَلَدَها شَفَعَها أو هي شَفَعَتْه كَمَنَعَ شَفْعَاً فصارا شَفْعَاً وفي الحديثِ عن سِعْرِ بنِ دَيْسَم - رَضِيَ الله عنه - قال : كنتُ في غَنَم لي فجاءَ رجُلانِ على بَعيرٍ فقالا : إنّا رَسولا رَسولِ اللهِ صلّى الله عليه وسلَّم لتُؤَدِّي صَدَقَةَ غنَمِك فقلتُ : ما عليَّ فيها ؟ فقالا : شاةٌ . فأَعْمِدُ إلى شاةٍ قد عَرَفْتُ مكانَها مُمْتَلئةً مَحْضَاً وشَحْمَاً فَأَخْرجْتُها فقالا : هذه شاةٌ شافِعٌ وقد نهانا رسولُ الله صلّى الله عليه وسلَّم أنْ نَأْخُذَ شافِعاً . أو المصدرُ من ذلك الشِّفْع بالكَسْر كالضِّرِّ من الضَّرَّة كما في العُباب . والشافِع : التَّيْسُ بعَينِه أو هو من الضَّأْن كالتَّيْسِ من المِعْزى أو هو الذي إذا أَلْقَحَ أَلْقَح شَفْعَاً لا وِتراً كما في العُباب . منَ المَجاز : ناقةٌ شَفوعٌ كصَبورٍ : تَجْمَعُ بينَ مِحلَبَيْن في حَلْبَةٍ واحدة وهي القَرون . شَفيعٌ كأميرٍ : جَدُّ عبدِ العزيز بنِ عبدِ الملِك المُقرِئُ مات بعد الخمسمائة . شُفَيْعٌ كزُبَيْرٍ هو أبو صالِح بنُ إسحاقَ المُحتَسِبُ المُحدِّث عن محمدِ بنِ سَلام والبُخاريّ مات سنة مائتَيْن وسبعٍ وخَمسين . والشَّفائِع : أَلْوَانُ الرَّعْيِ يَنْبُتُ اثنَيْنِ اثنَيْن عن ابْن عَبَّادٍ . وشَفَّعْتُه فيه تَشْفِيعاً حينَ شَفَعَ كَمَنَعَ شَفاعَةً أي قَبِلْتُ شَفاعَتَه كما في العُباب . قال حاتمٌ يُخاطِبُ النعمانَ :
فَكَكْتَ عَدِيّاً كلَّها مِن إسارِها ... فَأَفْضِلْ وشَفِّعْني بقَيسِ بنِ جَحْدَرِ وفي حديثِ الحدود : " إذا بَلَغَ الحَدُّ للسُّلطانِ فَلَعَنَ اللهُ الشافِعَ والمُشَفِّع " وفي حديثِ ابنِ مسعود رَضِيَ الله عنه : القُرآنُ شافِعٌ مُشَفَّعٌ وماحِلٌ مُصَدَّقٌ . أي من اتَّبَعه وعَمِلَ بما فيه فهو شافِعٌ له مقبولُ الشفاعَةِ في العَفوِ عن فَرَطَاتِه ومن تَرَكَ العملَ به نَمَّ على إساءَتِه وصُدِّقَ عليه فيما يُرفَعُ من مَساويه فالمُشَفَّع : الذي يَقْبَلُ الشَّفاعَةَ والمُشَفَّع : الذي تُقبَلُ شَفاعَتُه ومنه حديثُ الشَّفاعَة : " اشْفَعْ تُشَفَّعْ " . واسْتَشْفَعَه إلينا وعبارةُ الصحاح : واسْتَشْفَعَه إلى فلان أي سَأَلَه أن يَشْفَعَ له إليه . وأنشدَ الصَّاغانِيّ للأعشى :
تقولُ بِنتي وقد قَرَّبْتُ مُرْتَحِلاً ... يا رَبِّ جَنِّبْ أبي الأَوْصابَ والوَجَعا
واسْتَشْفَعَتْ من سَراةِ الحَيِّ ذا شَرَفٍ ... فقد عَصاها أبوها والذي شَفَعَا يريد : والذي أعانَ وطلبَ الشَّفاعَةَ فيها وأنشدَ أبو لَيْلَى :
زَعَمَتْ مَعاشِرُ أنَّني مُسْتَشْفِعٌ ... لمّا خَرَجْتُ أزورُه أقْلامَها قال : زعموا أنِّي أَسْتَشْفِعُ بأَقْلامِهم في المَمدوح أي كتُبِهم . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : الشَّفيع من الأَعداد : ما كان زَوْجَاً . والشَّفْع : ما شُفِعَ به سُمِّي بالمصدر وجَمْعُه شِفاعٌ قال أبو كَبيرٍ :
وأخو الأباءَةِ إذْ رأى خِلاّنَه ... تَلَّى شِفاعاً حَوْلَه كالإذْخِرِ
شبَّهَهم بالإذْخِر ؛ لأنّه لا يكادُ يَنْبُتُ إلاّ زَوْجَاً زَوْجَا . وشاةٌ شَفوعٌ كشافِعٍ ويقال : هذه شاةُ الشافِع كقولِهم : صلاةُ الأُولى ومَسجِدُ الجامِع وهكذا رُوِيَ في الحديثِ الذي تقدّمَ عن سِعرِ بنِ دَيْسَمٍ رَضِيَ الله عنه . وشاةٌ مُشْفِعٌ كمُكرِم : تُرضِعُ كلَّ بَهْمَةٍ . عن ابْن الأَعْرابِيّ . وَتَشَفَّعَ إليه في فلانٍ : طَلَبَ الشّفاعَةَ . نقله الجَوْهَرِيّ . وَتَشَفَّعَه أيضاً : مُطاوِعُ اسْتَشْفَعَ به كما في المُفردات . وَتَشَفَّعَ : صارَ شافعِيَّ المَذهَب وهذه مُوَلَّدةٌ . والشَّفاعَة ذكرها المُصَنِّف ولم يُفسِّرْها وهي : كلامُ الشَّفيع للمَلِكِ في حاجةٍ يسألُها لغيرِه . وَشَفَع إليه : في معنى طَلَبَ إليه . وقال الراغب : الشَّفْع : ضَمُّ الشيءِ إلى مِثلِه والشّفاعَة : الانضِمامُ إلى آخَرَ ناصراً له وسائلاً عنه وأكثرُ ما يُستعمَلُ في انضِمامِ مَن هو أعلى مَرْتَبةً إلى من هو أدنى ومنه الشَّفاعَةُ في القيامة . وقال غيرُه : الشَّفاعَة : التَّجاوُزُ عن الذُّنوبِ والجرائم . وقال ابنُ القَطّاع : الشّفاعَةُ : المُطالَبةُ بوَسيلةٍ أو ذِمامٍ . والشُّفُعَةُ بضمَّتَيْن : لغةٌ في الشُّفْعَةِ في الدارِ والأرض . والشّفائِع : تُؤَام النبتِ قال قَيْسُ بنُ العَيْزارَةِ الهُذَلِيُّ :
إذا حَضَرَتْ عنه تمَشَّتْ مَخاضُها ... إلى السِّرِّ يَدْعُوها إليه الشَّفائِعُ السِّرُّ : مَوْضِع . والشُّفْعَة بالضَّمّ : العَين . وامرأةٌ مَشْفُوعةٌ : مُصابةٌ من العَين ولا يُوصَفُ به المُذَكَّر كما في اللِّسان وقال ابنُ القَطّاع : شُفِعَ الإنسانُ كعُني : أصابَتْه العَينُ وقال ابنُ فارِسٍ : امرأةٌ مَشْفُوعةٌ وهي التي أصابَتْها شُفْعَةٌ وهي العَين . قال : قد قيل ذلك وهو شاذٌّ من هذا التركيب ولا نَعْلَمُ كيف صِحَّتُه ولعله بالسينِ غيرِ مُعجمَة كما في العُباب . والأَشْفَع : الطويل كما في اللِّسان . زادَ ابنُ القَطّاع : وقد شَفِعَ شَفَعَاً إذا طالَ . والشَّفْعُ والشَّفاعَة : الدُّعاء وبه فَسَّرَ المُبَرِّدُ وثعلبٌ قَوْله تَعالى : " مَن ذا الذي يَشْفَعُ عِندَه إلاّ بإذْنِه "

_Türkçe çeviri henüz yok_
