# شفف (ش-ف-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ف - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والفاء
ش ف، ف ش يستعملان
شف:
الشَّفُّ: السترُ الرّقيق يُري ما خلفه. واستشففتُ ما وراءه، أي: أبصرت.
والشِّفُّ: الرِّيحُ، وهو الزِّيادةُ والفضلُ. والشِّفٌّ: من المهنأ، تقول: شفِّ لك يا فلان، إذا غبطته بشيء قلت له ذلك.
والشُّوف: نحول الجسمِ من الهمِّ والوجد، قال:
فأرسلت إلى سلمى		بأن النَّفس مشفُوفه
وقال:
وهم يَشِفُّ الجسمُ مني مكانـه		وأحدث دهرٍ ما تعرى بلاؤها
والشَّفيفُ: بردُ ريحٍ في ندوة، واسم تلك الرِّيح: شفّان. والشَّفشاف: الرِّيح الطَّيبة البرد، والمصدر: الشَّفشفة.
فش:
الفشُّ: حملُ الينبوتِ. الواحدةُ: فشّة، والجميع، الفشاش.
والفشُّ: تتبُّعُ السَّرقة الدُّون، قال:
نحن وليناهُ فلا تفشُّـه		كيف يُواتيهِ ولا يؤشُّه
والفشّ: الفُساءُ. والفش: الحلبُ، فششتُ النّاقة: حَلبتها، وافتششتها أيضاً والفشوش: الناقةُ الواسعة الإحليل.
والفِشاشُ: الكساءُ الغليظ والانفِشاشُ: الكسلُ عن الأمر.

##### Türkçe

باب **الشين** و**الفاء**
**ش ف**، **ف ش** kullanılırlar
**شف**:
**الشَّفُّ**: arkası görünen ince örtü. Ve “**استشففتُ** ما وراءه”, yani: gördüm.
Ve **الشِّفُّ**: rüzgâr; o, ziyadelik ve fazlalıktır. Ve **الشِّفٌّ**: **المهنأ**’dan; “**شفِّ** لك يا فلان” dersin; onu bir şeyle gıpta ettiğin zaman ona bunu söylersin.
Ve **الشُّوف**: gam ve kederden bedenin zayıflığı; dedi ki:
سلمى’ya gönderdim		nefsin **مشفُوفه** olduğunu
Ve dedi ki:
Ve onlar, bedeni benden bulunduğu yerde **يَشِفُّ**		ve bir zaman, belâsı soyulmaz olanı ortaya çıkarır
Ve **الشَّفيفُ**: bir nemlilikte rüzgârın serinliği; ve o rüzgârın adı: **شفّان**. Ve **الشَّفشاف**: hoş, serin rüzgâr; mastar: **الشَّفشفة**.
**فش**:
**الفشُّ**: **الينبوت** yükü. Tekili: **فشّة**; çoğulu: **الفشاش**.
Ve **الفشُّ**: aşağı hırsızlığı takip etmek; dedi ki:
Biz onu başına getirdik; artık onu **تفشُّـه** etme		ona nasıl muvafakat eder ve onu nasıl **يؤشُّه** etmez
Ve **الفشّ**: yellenme. Ve **الفش**: sağma; “**فششتُ** النّاقة” (deveyi) sağdım; ve onu ayrıca “**افتششتها**” da (dersin). Ve **الفشوش**: idrar yolu geniş dişi deve.
Ve **الفِشاشُ**: kalın örtü; ve **الانفِشاشُ**: işten gevşeklik.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَفُّ بالفتح: سِترٌ رقيقٌ. قال أبو نصر: سترٌ أحمرُ رقيقٌ من صوف يُسْتَشَفُّ ما وراءه. والشِفُّ بالكسر: الفضلُ والرِبْحُ. تقول منه: شَفَّ يَشِفُّ شَفّاً. وقال ابن السكيت: الشِفُّ أيضاً. النقصانُ، وهو من الأضداد. وشَفَّ عليه ثوبُه يَشِفُّ شُفوفاً وشَفيفاً أيضاً، أي رقَّ حتّى يُرى ما خلفه. وثوبٌ شَفٌّ وشِفٌّ، أي رقيقٌ. وشَفَّ جسمه يَشِفُّ شُفوفاً، أي نَحَلَ. وأَشْفَفْتُ بعض َولدي على بعض، أي فضّلتهم. والشَفيف: لذعُ البردِ. وفلان يجد في أسنانه شَفيفاً، أي برداً. والشَفَّانُ: بردُ ريحٍ في نُدُوَّة. وهذه غداةٌ ذاتُ شَفَّانٍ. قال الشاعر:
في كِناسٍ ظاهرٍ يَسْـتُـرُهُمِنْ عَلُ الشَفَّانِ هُدَّابُ الفَنَنْ
أي من الشَفَّانِ. والشُفافَةُ: بقيةُ الماء في الإناء. وقد تَشافَفْتُ ما في الإناء، إذا شربتَه كلَّه ولم تُسْئِرْهُ. وفي المثل: ليس الرِيُّ عن التَشافِّ، أي لأن القَدْرَ الذي يسئره الشاربُ ليس مما يُرْوي. وكذلك الاستقصاء في الأمور. والاشتِفافُ مثله. وشَفّهُ الهمُّ يَشُفُّهُ بالضم شَفّاً: هَزَله.

##### Türkçe

**الشَفُّ** (fetha ile): ince bir örtüdür. Ebû Nasr dedi: arkasındaki şeyin görüldüğü, yünden kırmızı ince bir örtüdür. **والشِفُّ** (kesra ile): fazlalık ve kârdır. Ondan şöyle dersin: **شَفَّ يَشِفُّ شَفّاً**. İbnü’s-Sikkît dedi: **الشِفُّ** ayrıca eksilmedir; ve o, zıtlardandır. Ve elbisesi onun üzerinde **شَفَّ** eder; **يَشِفُّ شُفوفاً** ve ayrıca **شَفيفاً**; yani inceldi, ta ki arkasındaki görülsün. Ve **ثوبٌ شَفٌّ** ve **شِفٌّ**; yani ince. Ve bedeni **شَفَّ** eder; **يَشِفُّ شُفوفاً**; yani zayıfladı. Ve bazı çocuklarımı bazıları üzerine **أَشْفَفْتُ**; yani onları üstün tuttum. Ve **الشَفيف**: soğuğun sızlatmasıdır. Ve falan kimse dişlerinde **شَفيفاً** bulur; yani soğuk. Ve **الشَفَّانُ**: bir nemlilikte rüzgâr soğuğudur. Ve bu, **ذاتُ شَفَّانٍ** olan bir sabah vaktidir. Şair dedi:
في كِناسٍ ظاهرٍ يَسْـتُـرُهُمِنْ عَلُ الشَفَّانِ هُدَّابُ الفَنَنْ
yani **الشَفَّانِ**’dan. Ve **الشُفافَةُ**: kapta suyun kalıntısıdır. Ve kaptaki şeyi **تَشافَفْتُ**, eğer onu bütünüyle içtiysen ve ondan bir artık bırakmadıysan. Ve meselde: **ليس الرِيُّ عن التَشافِّ**; yani içenin bıraktığı miktar, kandıran şeyden değildir. İşlerdeki istiksâ (tamına erdirme) da böyledir. Ve **الاشتِفافُ** onun gibidir. Ve gam onu **شَفّهُ**; **يَشُفُّهُ** (damme ile) **شَفّاً**: onu zayıflattı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ف ف
شـف الثـوب يشـف شفيفـاً‏:‏ رقّ واستشف الثوب‏:‏ نشره في الضوء وفتشه ليطلب عيباً إن كان فيه وثوب شف‏:‏ رقيق يستشف ما وراءه‏:‏ يبصر وزجاجة شفافة ورقيقة المستشف‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ وألمحن لمحاً عن حدود أسيلة رواء خلاماً إن تشف المعاطس وقال‏:‏ وشف جسمه‏:‏ رق من النحول شفوفاً وشفه الحزن يشفه‏.‏
ونفسه مشعوفة مشفوفة‏.‏
واشتف مـا فـي الإنـاء وتشافـه و ‏"‏ ليـس الـريّ عـن التشـاف ‏"‏ ومـا فـي الإنـاء شفافـة ومـاء مشفوف‏.‏
وشربت شرباً ليس فيه شفوف‏:‏ قلة‏.‏
قال أبو ثمامة بن عازب الضبي‏:‏ وقلـن ألا تعشار أول مشرب غداً ثم شرب ليس فيه شفوف وهبت الشفان‏.‏
وتقول‏:‏ عند هبوب الشفان وتقلص الشفتان‏.‏
ولها شفيف‏:‏ برد وقد شفّت شفيفاً‏.‏
قال يصف ثوراً‏:‏ ألجـاه شفـان لهـا شفيـف فـي دفء أرطـاة لها دفوف ووجدت في أسناني شفيفاً‏:‏ برداً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قول ذي الرمة‏:‏ أخي قفرات دببت في عظامـه شفافات أعجاز الكرى فهو أخضع

##### Türkçe

ش ف ف
**شفّ الثوب يشفّ شفيفاً**: inceldi; ve **استشفّ الثوب**: onu ışıkta yaydı ve onda bir ayıp varsa aramak için onu yokladı. Ve **ثوب شفّ**: ince; onun arkasındakini **يستشفّ**: görür. Ve **زجاجة شفافة**: ince; **المستشفّ**.

Zü’r-Rumme dedi:
“Ve **وألمحن لمحاً عن حدود أسيلة رواء خلاماً إن تشف المعاطس**”
Ve dedi: **شفّ جسمه**: zayıflıktan inceldi, **شفوفاً**; ve **شفّه الحزن يشفه**.

Ve nefsi **مشعوفة مشفوفة**.

Ve **اشتفّ ما في الإناء** ve **تشافه**; ve “**ليس الريّ عن التشاف**”; ve kaptaki şey **شفافة**; ve su **مشفوف**.

Ve **شربت شرباً ليس فيه شفوف**: azlık.

Ebû Semâme b. Âzib ed-Dubbî dedi:
“**وقلن ألا تعشار أول مشرب غداً ثم شرب ليس فيه شفوف وهبت الشفان**”

Ve dersin: **عند هبوب الشفان وتقلص الشفتان**.

Ve onun için **شفيف**: soğuk; ve **شفّت شفيفاً**.

Bir boğayı vasfederken dedi:
“**ألجاه شفان لها شفيف في دفء أرطاة لها دفوف**”
Ve dişlerimde **شفيفاً** buldum: soğuk.

Mecazdan: Zü’r-Rumme’nin sözü:
“**أخي قفرات دببت في عظامه شفافات أعجاز الكرى فهو أخضع**”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَفَّه الحُزْنُ والحُبُّ يَشُفُّه شَفّاً وشُفُوفاً: لذَعَ قَلْبَه، وقيل أَنحَلَه، وقيل أَذْهَبَ عقله؛ وبه فسر ثعلب قوله: ولكن رآنا سَبعْة لا يَشُفّنا
ذَكاء، ولا فِينا غُلامٌ حَزَوّرُ
وشَفَّ كَبِدَه: أَحْرَقَها؛ قال أَبو ذؤيب:
فَهُنَّ عُكُوفٌ كَنَوْحِ الكَريـ
ـمِ، قد شَفَّ أَكْبادَهُنَّ الهوى
وشفَّه الحُزْنُ: أَظهر ما عنده من الجَزَعِ: وشفَّه الهمُّ أَي هَزَلَه وأَضْمَرَه حتى رَقَّ وهو من قولهم شَفَّ الثوبُ إذا رَقَّ حتى يَصِف جلد لابِسِه. والشُّفوفُ: نُحُولُ الجِسْم من الهَمِّ والوَجْدِ. وشَفَّ جِسمُه يَشِفُّ شُفُوفاً أَي نَحَلَ. الجوهري: شَفَّهُ الهَمُّ يَشُفُّه، بالضم، شَفّاً هزَله وشَفْشَفَه أَيضاً؛ ومنه قول الفرزدق: مَوانِع للأَسْرارِ إلا لأَهلِها،
ويُخْلِفْنَ ما ظَنَّ الغَيُورُ المُشَفْشَفُ
قال ابن بري: ويروى المُشَفْشِفُ وهو المُشْفِقُ. يقال: شَفْشَفَ عليه إذا أَشْفَقَ.
والشَّفُّ والشِّفُّ: الثوبُ الرقيقُ، وقبل: السِّتْر الرقيق يُرى ما وراءه، وجمعهما شُفُوفٌ. وشَفَّ السترُ يَشِفُّ شُفُوفاً وشَفِيفاً واسْتَشَفَّ: ظهر ما وراءه. واسْتَشَفَّه هو: رأَى ما وراءه. الليث: الشَّفُ ضرب من السُّتور يُرى ما وراءه، وهو ستر أَحمر رقيق من صُوف يُسْتَشَفُّ ما وراءه، وجمعه شُفُوف؛ وأَنشد:
زانَهُنَّ الشُّفُوفُ ينْضَخْنَ بالمِسـ
ـكِ، وعَيْشٌ مُفانِقٌ وحَريرُ
واسْتَشَفَّتْ ما وراءه إذا أَبْصَرَتْه. وفي حديث كعب: يُؤْمَرُ برجلين إلى الجنة فَفُتِحَت الأَبوابُ ورفعت الشُّفُوفُ؛ قال: هي جمعِ شِف، بالكسر والفتح، وهو ضرب من السّتور. وشَفَّ الثوبُ عن المرأَة يَشِفُّ شُفُوفاً: وذلك إذا أَبدى ما وراءه من خَلْقِها. والثوب يَشِفُّ في رِقَّتِه، وقد شَفَّ عليه ثوبُه يَشِفُّ شُفوفاً وشَفِيفاً أَيضاً؛ عن الكسائي، أَي رَقَّ حتى يرى ما خلفه. وثوب شَفّ وشِفّ أَي رقيق. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: لا تُلْبِسوا نساءكم القَباطِيَّ فإنه إن لا يَشِفَّ فإنه يَصِفُ؛ ومعناه أَنَّ قَباطِيَّ مصر ثياب رِقاقٌ، وهي مع رِقَّتِها صَفِيقَةُ (* قوله «صفيقة» في النهاية ضعيفة.) النَّسْج، فإذا لَبِسَتْها المرأَة لَصِقَتْ بأَرْدافِها فوصفتها فنَهى عن لُبْسِها وأَحبّ أَن يُكْسَيْنَ الثِّخانَ الغِلاظَ؛ ومنه حديث عائشة، رضي اللّه عنها: وعليها ثوب قد كاد يَشِفُّ.
وتقول للبزازِ: اسْتَشِفَّ هذا الثوبَ أَي اجعله طاقاً وارْفَعْه في ظلّ حتى أَنظرَ أَكثيفٌ هو أَم سَخِيفٌ. وتقول: كتبت كتاباً فاسْتَشِفَّه أَي تَأَمَّلْ ما فيه؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
تَغْتَرِقُ الطَّرْفَ، وهي لاهِيَةٌ،
كأَنَّما شَفَّ وَجْهها نُزْفُ
وشَفَّ الماءَ يَشُفُّه شَفّاً واشْتَفَّه واسْتَشَفَّه وتشافَّه وتَشافاه؛ قال ابن سيده: وهذه الأَخيرة من مُحَوّل التضعيف لأَن أَصله تَشافَّه، كل ذلك: تَقَصَّى شربه. قال بعض العرب لابنه في وَصاتِه: أَقْبَحُ طاعِمٍ المُقْتَفُّ، وأَقبحُ شاربٍ المُشْتَفّ؛ واستعاره عبد اللّه بن سَبْرَةَ الجُرَشِيّ في الموت فقال:
ساقَيْتُه الموتَ حتى اشْتَفَّ آخِرَه،
فما اسْتَكانَ لما لاقَى ولا ضَرَعا
أَي حتى شرب آخر الموت، وإذا شرب آخره فقد شربه كله. وفي المثل: ليس الرِّيُّ عن التَّشافِّ أَي لأَن القَدْر الذي يُسْئِرُه الشاربُ ليس مما يُرْوي، وكذلك الاسْتِقْصاء في الأُمور والاسْتِشْفافُ مثله، وقيل: معناه ليس من لا يشرب جميع ما في الإناء لا يَرْوَى. ويقال: تشافَفْت ما في الإناء واسْتَشْفَفْتُه إذا شربت جميع ما فيه ولم تُسْئِر فيه شيئاً. ابن الأَعرابي: تَشافَيْتُ ما في الإناء تَشافِياً إذا أَتيت على ما فيه، وتَشافَفْتُه أَتَشافُّه تَشافّاً مثله. ويقال للبعير إذا كان عظيم الجُفْرةِ: إن جَوْزَه ليَشْتَفُّ حِزامه أَي يستغرقه كله حتى لا يَفْضُلَ منه شيء؛ وقال كعب بن زُهير:
له عُنُقٌ تَلْوِي بما وُصِلَتْ به،
ودَفَّانِ يَشْتَفَّانِ كلَّ ظِعانِ
وهو حبل يُشدّ به الهَوْدَجُ على البعير. وفي حديث أُم زرع: وإن شرب اشْتَفَّ أَي شرب جميع ما في الإناء، وتَشافَفَ مثله إذا شربته كله ولم تُسْئره.
وفي حديث أَنس، رضي اللّه عنه: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، خطَب أَصحابَه يوماً وقد كادت الشمسُ تَغْرُب ولم يَبْقَ منها إلا شِفٌّ؛ قال شمر: معناه إلا شيء يسير. وشُفافةُ النهار: بَقِيَّتُه، وكذلك الشَّفَى؛ وقال ذو الرمة:
شُفافُ الشَّفَى أَو قَمْشةُ الشمسِ أَزْمَعا
رَواحاً، فمدَّا من نِجاءٍ مَهادِبِ
والشُّفافةُ: بقِيَّةُ الماء واللبن في الإناء؛ قال ابن الأَثير: وذكر بعض المتأَخرين أَنه روي بالسين المهملة وفسره بالإكثار من الشرب. وحكي عن أَبي زيد أَنه قال: سَفِفْتُ الماءَ إذا أَكثرتَ من شربه ولم تَرْوَ؛ ومنه حديث ردّ السلام: قال إنه تَشافَّها أَي اسْتَقْصاها، وهو تَفاعَلَ منه.
والشَّفُّ والشِّفُّ: الفضْل والرِّبْحُ والزيادةُ، والمعروفُ بالكسر، وقد شَفَّ يَشِفُّ شَفّاً مثل حَمَلَ يَحْمِلُ حَملاً، وهو أَيضاً النُّقصانُ، وهو من الأَضْداد؛ يقال: شَفَّ الدرْهَمُ يَشِفُّ إذا زاد وإذا نقَص، وأَشَفَّه غيره يُشِفُّه. والشفِيفُ: كالشَّفِّ والشِّفِّ، يكون للزيادة والنقصان، وقد شَفَّ عليه يَشِفُّ شُفوفاً وشَفَّفَ واسْتَشَفَّ. وشَفَفْتُ في السِّلْعَةِ: رَبِحْتُ. الفراءُ: الشَّفُّ الفضلُ. وقد شَفَفْتَ عليه تَشِفُّ أَي زِدْتَ عليه؛ قال جرير:
كانُوا كَمُشْتَرِكينَ لما بايَعُوا
خَسِروا، وشَفَّ عليهمُ واسْتَوْضَعُوا
(* في ديوان جرير: بُنِيَ شفّ واستوضعوا بناءَ ما لم يُسمَّ فاعله.) وفي الحديث: أَنه نهى عن شِفِّ ما لم يُضْمَنْ؛ الشَّفُّ: الرِّبْحُ زالزيادة، وهو كقوله نهى عن رِبْح ما لم يُضمن؛ ومنه الحديث: فَمَثَلُه (*
قوله «فمثله إلخ» صدره كما في النهاية: من صلى المكتوبة ولم يتم ركوعها ولا سجودها ثم يكثر التطوع فمثله إلخ . . . وبعده حتى يؤدي رأس المال.) كمثَل ما لا شِفَّ له؛ ومنه حديث الرِّبا: ولا تُشِفُّوا أَحدهما على الآخر أَي لا تُفَضِّلُوا. وفلان أَشَفُّ من فلان أَي أَكبر منه قليلاً؛ وقولُ الجَعْدِيّ يصف فرسين:
واسْتَوَتْ لِهْزِمَتا خَدَّيْهِما،
وجَرى الشِّفُّ سَواءً فاعْتَدَلْ
يقول: كاد أَحدُهما يسْبِقُ صاحِبَه فاسْتَويَا وذهب الشِّفُّ. وأَشَفَّ عليه: فضَلَه في الحُسْن وفاقَه. وأَشَفَّ فلان بعضَ ولده على بعض: فَضَّله. وفي الحديث: قلت قَوْلاً شِفّاً أَي فضلاً. وفي الحديث في الصَّرْفِ: فَشَفَّ الخَلْخالان نَحْواً من دانِقٍ فقَرَضَه؛ قال شمر أَي زاد، قال: والشِّفُّ أَيضاً النَّقْصُ، يقال: هذا درهم يَشِفُّ قَليلاً أَي يَنْقُصُ؛ وأَنشد:
ولا أَعْرِفَنْ ذا الشِّفِّ يَطْلُبُ شِفَّه،
يُداويه منْكم بالأَديمِ المُسَلَّمِ
أَراد: لا أَعرِفن وَضِيعاً يَتَزَوَّجُ إليكم لِيَشْرُفَ بكم. قال ابن شميل: تقول للرجل: أَلا أَنَلْتَني مـما كان عندك؟ فيقول: إنه شَفَّ عنك أَي قَصُرَ عنك. وشَفَّ عنه الثوب يَشِفُّ: قَصُرَ. وشَفَّ لك الشيءُ: دامَ وثبت. والشَّفَفُ: الرِّقّة والخِفّة، وربما سميت رِقَّةُ الحال شَفَفاً.
والشَّفيفُ: شِدَّةُ الحَرِّ، وقيل: شِدةُ لَذْعِ البرد؛ ومنه قول الشاعر:
ونَقْري الضَّيْفَ من لَحْمٍ غَريضٍ،
إذا ما الكَلْبُ أَلْجأَه الشَّفِيفُ
قال ابن بري: ومثله لصخر الغَيّ:
كمِثْلِ السَّبَنْتى يَراحُ الشَّفِيفا
وفي حديث الطفيل: في ليلة ذات ظُلْمة وشِفافٍ؛ الشِّفافُ: جمع شَفيفٍ، هو لَذْعُ البرد، وقيل: لا يكون إلا بَرْدَ رِيحٍ مع نَداوةٍ. ووجَدَ في أَسنانه شَفيفاً أَي بَرْداً، وقيل: الشَّفيفُ بَرْدٌ مع نُدُوَّةٍ. ويقال: شَفَّ فَمُ فلان شفيفاً، وهو وجَع يكون من البرد في الأَسنان واللِّثات. وفلان يجد في أَسنانه شَفِيفاً أَي برداً. أَبو سعيد: فلان يَجِد في مَقْعَدَته شفيفاً أَي وجَعاً.
والشَّفَّانُ: الريح الباردة مع المطر؛ قال:
غذا اجتمعَ الشَّفَّانُ والبلَدُ الجَدْبُ
ويقال: إن في ليلتنا هذه شَفَّاناً شَديداً أَي برداً، وهذه غَداةٌ ذاتُ شَفّانٍ؛ قال عدي بن زيد العبادي:
في كِناسٍ ظاهِرٍ يَسْتُرُه،
من عَلُ الشَّفّان، هُدَّابُ الفَنَنْ
(* قوله «الشفان هداب» كذا ضبط في الأصل. وفيما بأيدينا من نسخ الصحاح في غير موضع أي يستره هداب الفنن من فوقه يستره من الشفان.) أَي من الشّفَّانِ. والشَّفْشافُ: الريح اللينةُ البرد؛ وقول أَبي ذؤَيب:ويَعُوذُ بالأَرْطى إذا ما شَفَّه
قَطْرٌ، وراحَتْه بَلِيلٌ زَعْزَعُ
إنما يريد شَفَّتْ عليه وقَبَّضَتْه لبَرْدِها، ولا يكون من قولك شَفَّه الهَمُّ والحُزْن لأَنه في صفة الريح والمطر.
والشِّفُّ: المَهْنَأُ، يقال: شِفٌّ لك يا فلان إذا غَبَطْتَه بشيء قلت له ذلك.
وتَشَفْشَفَ النباتُ: أَخذ في اليُبْسِ. وشَفْشَفَ الحَرُّ النباتَ وغيره: أَيْبَسَه. وفي التهذيب: وشَفْشَفَ الحَرُّ والبردُ الشيءَ إذا يَبَّسه. والشَّفْشَفةُ: تَشْويطُ الصَّقِيعِ نبتَ الأَرضِ فيُحْرِقُه أَو الدَواء تَذُرُّه على الجُرْح.
ابن بزرج قال: يقولون من شُفوفِ المال قد شَفَّ يَشِفُّ من المَمْنوع (*
قوله «من الممنوع» هكذا في الأصل، ولعله اراد أنّ يشِفّ مكسور الشين بدليل قوله بعد ذلك يشُفّ صاحبه، مضمومة.) ، وكذلك الوَجَعُ يَشُفُّ صاحِبَه، مضمومة؛ قال: وقالوا أَشَفَّ الفَمُ يُشِفُّ، وهو نَتْنُ ريحِ فيه. والشَّفُّ: بَثْر يخرج فيُرْوِح، قال: والمَحْفوفُ مثل المَشْفُوفِ من الحَفَفِ والحَفِّ.
والمُشَفْشِفُ والمُشَفْشَفُ: السَّخِيفُ السَّيِّءُ الخُلُقِ، وقيل: الغَيُورُ؛ قال الفرزدق يصف نساء:
ويُخْلِفْنَ ما ظن الغَيور المُشَفْشَفُ
ويروى المُشَفْشِفُ؛ الكسر عن ابن الأعرابي، أَراد الذي شَفَّت الغَيْرةُ فُؤاده فأَضْمَرته وهزَلَتْه، وقد تقدَّمَ في صدر هذه الترجمة، وكرر الشين والفاء تبليغاً كما قالوا مُجَثْجِثٌ، وتَجَفْجَفَ الثوب، وقيل: الشَّفْشَفُ الذي كأَنَّ به رِعْدةً واخْتِلاطاً من شِدّة الغَيْرةِ. والشفْشفَة: الارْتِعادُ والاخْتلاط. والشَّفْشفةُ: سُوء الظنِّ مع الغَيْرة.

##### Türkçe

**شَفَّه** hüzün ve aşk onu **يَشُفُّه** **شَفّاً** ve **شُفُوفاً**: kalbini yaktı; ve denildi ki: onu zayıflattı; ve denildi ki: aklını giderdi; ve bununla Sa‘leb’in şu sözü tefsir edildi:
Fakat bizi yedi (kişi) olarak gördü; bizi **يَشُفّنا**
zekâ (bizi) yakmaz, ve içimizde **حَزَوّرُ** bir delikanlı yoktur.

Ve **شَفَّ كَبِدَه**: onu yaktı; Ebû Züeyb dedi ki:
Onlar, kerîmin ağıdı gibi (orada) durup kalmışlardır;
hevâ onların ciğerlerini **شَفَّ** etmiştir.

Ve **شفَّه الحُزْنُ**: onda bulunan feryadın (ceza‘ın) olanını ortaya çıkardı; ve **شفَّه الهمُّ** yani onu zayıflattı
ve onu içten içe eritti, ta ki inceldi; ve bu, “elbise **شَفَّ** oldu” denilmesindendir; ne zaman incelip giyenin
derisini gösterse. Ve **الشُّفوفُ**: gam ve vecd sebebiyle bedenin zayıflığıdır. Ve **شَفَّ**
bedeni **يَشِفُّ شُفُوفاً** yani zayıfladı. Cevherî: **شَفَّهُ الهَمُّ يَشُفُّه**
(şın’ın) dammesiyle, **شَفّاً**: onu zayıflattı; ve **شَفْشَفَه** de (böyledir); ve ondan Ferazdak’ın sözü:
Sırları, ancak ehline (açan) engelleyicilerdir;
ve kıskanç **المُشَفْشَفُ**’ün zannettiğini boşa çıkarırlar.
İbn Berrî dedi ki: **المُشَفْشِفُ** diye de rivayet edilir; o da **المُشْفِقُ**tur. Denilir: **شَفْشَفَ عليه**
ne zaman acıdıysa.

Ve **الشَّفُّ** ve **الشِّفُّ**: ince elbisedir; ve denildi ki: arkasındakinin görüldüğü ince örtüdür;
ikisinin çoğulu **شُفُوفٌ**tur. Ve örtü **شَفَّ** olur, **يَشِفُّ شُفُوفاً** ve **شَفِيفاً**
ve **اسْتَشَفَّ**: arkasındaki göründü. Ve o, onu **اسْتَشَفَّه**: arkasındakini gördü. Leys: **الشَّفُ** bir türdür
örtülerden; arkasındaki görülür; ve o, yünden kırmızı ince bir örtüdür; arkasındaki **يُسْتَشَفُّ** olur;
ve çoğulu **شُفُوف**tur; ve (şu) okundu:
Onları **الشُّفُوفُ** süsledi; misk ile fışkırırlar;
ve geniş bir yaşayış ve ipek.
Ve arkasındakini **اسْتَشَفَّتْ**: onu gördüğü zaman. Ve Ka‘b hadîsinde: iki adam hakkında emredilir
cennete (girmeleri için); kapılar açıldı ve **الشُّفُوفُ** kaldırıldı; dedi ki: o, **شِفّ**’in cem‘idir;
kesre ve fetha ile; ve o, örtülerden bir türdür. Ve elbise kadından **شَفَّ** eder, **يَشِفُّ**
**شُفُوفاً**: bu, onun yaratılışından arkasındakini açığa vurduğu zamandır. Ve elbise inceliğinde **يَشِفُّ** olur;
ve elbisesi onun üzerinde **شَفَّ** etti, **يَشِفُّ شُفوفاً** ve **شَفِيفاً** da; Kisâî’den; yani
inceldi, ta ki arkasındakini görür. Ve **ثوب شَفّ** ve **شِفّ** yani incedir. Ve Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun:
Kadınlarınıza **القَباطِيَّ** giydirmeyin; çünkü eğer **لا يَشِفَّ** etmezse, **يَصِفُ** eder;
manası: Mısır’ın **قَباطِيَّ**si ince elbiselerdir; ve incelikleriyle beraber dokuması kalındır
(* “صفيقة” sözü Nihâye’de zayıftır.)
dokuma; kadın onu giydiğinde kalçalarına yapışır da onları tasvir eder; bunun için giyilmesini yasakladı ve onların
kalın, kaba (elbise) giydirilmelerini sevdi; ve ondan Âişe hadîsi, Allah ondan razı olsun: üzerinde bir elbise vardı, neredeyse
**يَشِفُّ** edecekti.

Ve bezaz’a dersin: Bu elbiseyi **اسْتَشِفَّ** et; yani onu kat yap ve gölgede kaldır
ta ki bakayım: sık dokulu mu, yoksa gevşek mi. Ve dersin: Bir kitap yazdım; onu **فاسْتَشِفَّه**;
yani içindekini teemmül et; ve İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
Bakışı yutar; o ise oyalanmıştır;
sanki yüzünü **شَفَّ** eden kan kaybıdır.

Ve suyu **شَفَّ** etti, onu **يَشُفُّه شَفّاً**; ve **اشْتَفَّه** ve **اسْتَشَفَّه** ve **تشافَّه**
ve **تَشافاه**; İbn Sîde dedi ki: bu sonuncusu, şeddeli kalıbın dönüştürülmüşündendir; çünkü aslı
**تَشافَّه**’dir; bunların hepsi: içmesini sonuna kadar götürdü. Bazı Araplar oğluna vasiyetinde dedi ki: En çirkin
yiyen **المُقْتَفُّ**tur; ve en çirkin içen **المُشْتَفّ**tur; Abdullah b.
Sebra el-Cüreşî bunu ölüm hakkında ödünç aldı da dedi ki:
Ona ölümü içirdim, ta ki sonunu **اشْتَفَّ** etti;
karşılaştığı şeye ne boyun eğdi ne de zayıflık gösterdi.
Yani ölümü sonuna kadar içti; ve sonunu içtiğinde hepsini içmiş olur. Ve meselde:
Doyma, **التَّشافِّ**’dan değildir; yani içenin bıraktığı miktar, doyuran şeyden değildir;
ve işlerde sonuna kadar gitmek ve **الاسْتِشْفافُ** da bunun gibidir; ve denildi ki: manası:
kabın içindekinin tamamını içmeyen doymaz. Ve denilir: kaptakini **تشافَفْت** ve onu **اسْتَشْفَفْتُه**
ne zaman içindekinin tamamını içip içinde hiçbir şey bırakmadıysan. İbnü’l-A‘râbî: kaptakini **تَشافَيْتُ**
**تَشافِياً**: ne zaman içindekinin üzerine geldiysem (tamamladıysam); ve onu **تَشافَفْتُه أَتَشافُّه تَشافّاً** da bunun gibidir.
Ve deveye, büyük göğüslü olduğu zaman denilir: onun göğsü kemerini **يَشْتَفُّ** eder; yani onu bütünüyle kaplar,
ta ki ondan hiçbir şey artmasın; ve Ka‘b b. Züheyr dedi ki:
Ona bağlananla kıvrılan bir boynu vardır;
ve iki yan (da) her **ظِعانِ**ı bütünüyle **يَشْتَفَّانِ** eder.
Ve o, hevdicin deveye bağlandığı iptir. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: ve eğer içerse
**اشْتَفَّ** eder; yani kaptakinin tamamını içer; ve **تَشافَفَ** da bunun gibidir: hepsini içtiğinde ve
içinde bir şey bırakmadığında.

Ve Enes hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, bir gün
ashabına hutbe verdi; güneş neredeyse batmıştı ve ondan **شِفٌّ**den başka bir şey kalmamıştı;
Şemmer dedi ki: manası: az bir şey. Ve **شُفافةُ النهار**: onun kalıntısıdır; ve aynı şekilde **الشَّفَى**;
Zü’r-Rumme dedi ki:
**شُفافُ الشَّفَى** yahut güneşin parçası, akşamüstü, azmettiler;
ve iki kirpik, hızlı gidişten uzattı.
Ve **الشُّفافةُ**: kapta su ve sütün kalıntısıdır; İbnü’l-Esîr dedi ki: bazı
sonrakiler, bunun noktasız sin ile rivayet edildiğini zikretti ve onu çok içmekle tefsir etti. Ve Ebû Zeyd’den nakledildi ki dedi:
Suyu **سَفِفْتُ**: ne zaman içmesini çoğaltıp doymadıysan; ve ondan selâmı iade hadîsi: dedi ki: onu **تَشافَّها** etti;
yani onu sonuna kadar götürdü; ve o, ondan **تَفاعَلَ**dır.

Ve **الشَّفُّ** ve **الشِّفُّ**: fazlalık, kâr ve artıştır; bilinen (kullanım) kesre iledir; ve **شَفَّ يَشِفُّ شَفّاً**
**حَمَلَ يَحْمِلُ حَملاً** gibi; ve o, ayrıca eksilmedir; ve o, zıt anlamlılardandır; denilir: dirhem **شَفَّ** eder, **يَشِفُّ**
ne zaman arttıysa ve ne zaman eksildiyse; ve başkası onu **أَشَفَّه** eder, onu **يُشِفُّه**. Ve **الشفِيفُ**: **الشَّفِّ** ve **الشِّفِّ** gibidir;
artış ve eksilme için olur; ve onun üzerinde **شَفَّ** etti, **يَشِفُّ شُفُوفاً**; ve **شَفَّفَ** ve **اسْتَشَفَّ**.
Ve malda **شَفَفْتُ**: kâr ettim. Ferrâ: **الشَّفُّ** fazlalıktır. Ve onun üzerinde **شَفَفْتَ**
**تَشِفُّ** yani ona arttın; Cerîr dedi ki:
Biat ettiklerinde ortaklar gibiydiler;
zarar ettiler; ve onların üzerine **شَفَّ** etti ve **اسْتَوْضَعُوا** ettiler.
(* Cerîr divanında: **بُنِيَ شفّ واستوضعوا** meçhul fiil binasıyla.)

Ve hadîste: o, **شِفِّ** (şey) hakkında, garanti edilmemiş olanın (kârını) yasakladı; **الشَّفُّ**: kâr ve artıştır;
ve bu, “garanti edilmemişin kârını yasakladı” sözü gibidir; ve ondan hadîs: onun misali
(* “فمثله إلخ” sözü: Nihâye’de başı şöyledir: Farz namazı kılıp rükûunu ve secdesini tamamlamayan, sonra nafileyi çoğaltan kimsenin misali… ve sonrasında: sermayeyi eda edinceye kadar.)
kârı olmayanın misali gibidir; ve ondan ribâ hadîsi: ve birini ötekine **تُشِفُّوا** etmeyin; yani fazlalaştırmayın.
Ve falan, falandan **أَشَفُّ**tur; yani ondan biraz daha büyüktür; ve el-Ca‘dî’nin iki atı vasfederken sözü:
İki yanağının iki çıkıntısı eşitlendi;
ve **الشِّفُّ** eşit olarak aktı da dengelendi.
Diyor ki: ikisinden biri neredeyse arkadaşını geçecekti; sonra eşitlendiler ve **الشِّفُّ** gitti. Ve onun üzerinde **أَشَفَّ** etti:
güzellikte onu geçti ve onu aştı. Ve falan, çocuklarının bir kısmını bir kısmına **أَشَفَّ** etti:
onu üstün tuttu. Ve hadîste: **شِفّاً** bir söz söyledim; yani fazlalık (olarak). Ve sarf hadîsinde:
iki halhal yaklaşık bir dâniq kadar **فَشَفَّ** etti; onu kesti; Şemmer dedi ki: yani arttı;
dedi ki: ve **الشِّفُّ** ayrıca eksilmedir; denilir: bu, biraz **يَشِفُّ** eden bir dirhemdir; yani
eksilir; ve (şu) okundu:
Ve ben, **ذا الشِّفِّ** olanın **شِفَّه**’ini aradığını bilmeyeyim;
sizden ona, sağlam deriden (bir şey) ile tedavi eder.
İstedi ki: sizden aşağı birini, sizinle evlenip sizinle şereflenmek isteyen (kimseyi) bilmeyeyim. İbn Şümeyl dedi ki: adama dersin:
Bana, sende olandan bir şey vermedin mi? O da der ki: o, senden **شَفَّ** etti; yani senden kısa kaldı. Ve elbise ondan **شَفَّ** etti, **يَشِفُّ**:
kısa kaldı. Ve şey senin için **شَفَّ** etti: devam etti ve sabit oldu. Ve **الشَّفَفُ**: incelik ve hafifliktir;
ve bazen hâlin inceliğine **شَفَفاً** adı verildi.

Ve **الشَّفيفُ**: şiddetli sıcaktır; ve denildi ki: soğuğun yakıcılığının şiddetidir; ve ondan şairin sözü:
Ve misafire taze etten ikram ederiz,
ne zaman köpeği **الشَّفِيفُ** (soğuk) sıkıştırsa.
İbn Berrî dedi ki: ve bunun gibisi Sahr el-Gayy için:
**كمِثْلِ السَّبَنْتى يَراحُ الشَّفِيفا**
Ve Tufeyl hadîsinde: karanlık ve **شِفافٍ** olan bir gecede; **الشِّفافُ**: **شَفيفٍ**in çoğuludur;
o, soğuğun yakıcılığıdır; ve denildi ki: ancak nemle birlikte rüzgâr soğuğu olur. Ve dişlerinde **شَفيفاً** buldu; yani soğuk;
ve denildi ki: **الشَّفيفُ** nemle birlikte soğuktur. Ve denilir: falanın ağzı **شَفَّ** etti, **شَفيفاً**;
ve o, dişlerde ve diş etlerinde soğuktan olan bir ağrıdır. Ve falan dişlerinde **شَفِيفاً** bulur; yani soğuk. Ebû Saîd: falan
mak‘adesinde **شفيفاً** bulur; yani ağrı.

Ve **الشَّفَّانُ**: yağmurla birlikte soğuk rüzgârdır; dedi ki:
**غذا اجتمعَ الشَّفَّانُ والبلَدُ الجَدْبُ**
Ve denilir: bu gecemizde şiddetli **شَفَّاناً** vardır; yani soğuk; ve bu, **شَفّانٍ** sahibi bir sabah vaktidir;
‘Adî b. Zeyd el-‘Ibâdî dedi ki:
Açık bir in içinde; onu örter,
üstten **الشَّفّان**dan, dalın püskülleri.
(* “الشفان هداب” sözü: asılda böyle ضبط edilmiştir. Elimizdeki Sıhâh nüshalarında birçok yerde: “onu üstten dalın püskülleri örter; **الشفان**dan (korur)” şeklindedir.)
Yani **الشّفَّانِ**dan. Ve **الشَّفْشافُ**: soğuğu yumuşak rüzgârdır; ve Ebû Züeyb’in sözü:
Ve **شَفَّه** ettiği zaman **الأَرْطى**ya sığınır,
bir damla; ve onu, sarsıcı bir ıslaklık kaplar.
Ancak “üzerine **شَفَّتْ** etti ve soğuğuyla onu büzdü” demek ister; ve bu, “**شَفَّه** onu gam ve hüzün” sözünden olmaz;
çünkü bu, rüzgâr ve yağmurun sıfatındadır.

Ve **الشِّفُّ**: **المَهْنَأُ**dur; denilir: **شِفٌّ لك يا فلان**; bir şeyle onu gıpta ettiğinde ona bunu söylersin.

Ve bitki **تَشَفْشَفَ** etti: kurumaya yöneldi. Ve sıcak, bitkiyi ve başkasını **شَفْشَفَ** etti: onu kuruttu. Ve Tehzîb’de:
Sıcak ve soğuk, şeyi **شَفْشَفَ** eder; ne zaman onu kurutursa. Ve **الشَّفْشَفةُ**: kırağının, yerin bitkisini kavurmasıdır;
onu yakar; yahut ilacın, yaraya serptiğin (şey)dir.

İbn Bezrec dedi ki: “malın **شُفوفِ**undan” derler; **شَفَّ يَشِفُّ** (şın’ın) kesresiyle, **المَمْنوع**dan;
(* “من الممنوع” sözü: asılda böyledir; belki “**يشِفّ** şın’ı kesreli” demek istedi; bunun delili, sonra “**يَشُفُّ** صاحبه” demesidir; dammeli.)
ve aynı şekilde ağrı, sahibini **يَشُفُّ** eder; dammeli; dedi ki: ve “ağız **أَشَفَّ** etti, **يُشِفُّ**” dediler;
ve o, içindeki rüzgârın (kokunun) pis kokmasıdır. Ve **الشَّفُّ**: irinli kabarcıktır; çıkar da koku salar; dedi ki: ve **المَحْفوفُ**,
**الحَفَفِ** ve **الحَفِّ**ten, **المَشْفُوفِ** gibidir.

Ve **المُشَفْشِفُ** ve **المُشَفْشَفُ**: gevşek, kötü huyludur; ve denildi ki: kıskançtır; Ferazdak dedi ki, kadınları vasfederken:
Ve kıskanç **المُشَفْشَفُ**’ün zannettiğini boşa çıkarırlar.
Ve **المُشَفْشِفُ** diye rivayet edilir; kesre, İbnü’l-A‘râbî’den; kıskançlığın onun gönlünü **شَفَّت** ettiği, onu içten içe erittiği ve zayıflattığı kimseyi
kastetti; bu tercümenin başında geçti; ve “**مُجَثْجِثٌ**” dedikleri gibi, “**تَجَفْجَفَ** elbise” (dedikleri gibi) tebliğ için şın ve fâ’yı tekrar etti.
Ve denildi ki: **الشَّفْشَفُ**, sanki onda şiddetli kıskançlıktan bir titreme ve karışıklık varmış gibidir.
Ve **والشفْشفَة**: titreme ve karışıklıktır. Ve **الشَّفْشفةُ**: kıskançlıkla birlikte kötü zandır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ف ف * * شَفَّ * عليه ثوبه يشِف بالكسر * شَفِيفا * أي رق حتى يُرى ما تحته و * شُفُوفاً * أيضا وثوب * شَفٌّ * بفتح الشين وكسرها أي رقيق و * الاشتفافُ * شُرب كل ما في الإناء وهو في حديث أُم زرع و * شَفّهُ * الهم هزله وبابه رد

##### Türkçe

* ش ف ف * * **شَفَّ** * üzerine elbisesi; kesre ile **يشِف** * **شَفِيفا** * yani inceldi; ta ki altındaki görülsün; ve * **شُفُوفاً** * da. Ve elbise * **شَفٌّ** * şînin fethası ve kesresiyle; yani ince. Ve * **الاشتفافُ** * kabın içindeki her şeyi içmektir; ve o, Ümmü Zer‘ hadîsindedir. Ve * **شَفّهُ** * ona keder zayıflattı; ve bâbı **رد**’dür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشف، بالفتح، ويكسر: الثوب الرقيق: ج شفوف، نقله الجوهري، وهو قول أبي زيد، ومن أبيات الكتاب:
  للبس عباءة وتقر عـينـي                      أحب إلي من لبس الشفوف قال الكسائي: شف الثوب، يشف، بالكسر، شفوفا، بالضم، وشفيفا، كأمير: رق فحكى ما تحته، ونص الصحاح: حتى يرى ما خلفه، وفي حديث عمر- رضي الله تعالى عنه - )لا تلبسوا نساءكم الكتان، أو القباطي، فإنه لا يشف فإنه يصف( والمعنى أن القباطي ثياب رقاق، غير صفيقة النسج، فإذا لبستها المرأة لصقت بأرادفها فوصفتها، فنهي عن لبسها، وأحب أن يكسين الثخان الغلاظ.
 والشف، بالفتح، ويكسر: الربح والفضل، واقتصر الجوهري على الكسر، وفي اللسان: وهو المعروف، وفي اللسان: وهو المعروف، وفي الحديث: )نهى عن شف ما لم يضمن، أي: عن ربحه.
 قال ابن السكيت: الشف أيضا: النقصان، فهو ضد، نقله الجوهري، يقال: هذا درهم يشف قليلا، أي: ينقص.
 قد شف، يشف، شفا: زاد ونقص، ومن الأول حديث الصرف: )فشف الخلخالان نحوا من دانق، فقرضه ( قال شمر: أي زادا.
 وشف الشيء، يشف: إذا تحرك.
 قال: وشف جسمه، يشف، شفوفا: إذا نحل من هم ووجد.
 وشفه الهم:هزله، يشفه شفا، نقله الجوهري، وزاد غيره: وأضمره حتى دق، ومنه قول العرجى:
  إني امرؤ لج بي حب فأحرجني                      حتى بليت وحتى شفني السقـم

  وفي المحكم: شفة الحزن والحب، يشفه، شفا، وشفوفا: لذع قلبه، وقيل: أنحله، وقيل: أذهب عقله.
 ويقال: شفه الحزن: إذا أظهر ما عنده من الجزع.
 والشفيف، كأمير: البرد، وقيل: لذع البرد، وبه فسر قولهم: وجد في أسنانه شفيفا، وقال صخر الغى الهذلي:
  وماء وردت عـلـى زورة                      كمشي السبنتي يراح الشفيفا وقال آخر: ونقرى الضيف من لحم غريض إذا ما الكلب ألجأه الشفيف والشفيف أيضا: مطر فيه برد، أو هو الريح الباردة فيها ندى، عن ابن دريد، كالشفشاف، وهي الريح اللينة البرد.
 الشفيف أيضا: شدة حر الشمس، وهو مع قوله: شدة لذع البرد ضد.
 الشفيف، والطفيف: القليل، كالشفف، محركة، نقله الصاغاني.
 وثوب شفشاف: لم يحكم عمله. والشفافة، ككناسة: بقية الماء في الإناء، وكذا بقية اللبن فيه، قال ابن الأثير: وذكر بعض المتاخرين أنه روي بالسين المهملة، قال الصاغاني: وقول ذي الرمة:
  شفاف الشفا أو قمسة الشمس أزمعا                      رواحا فمدا من نجاء مـنـاهـب أراد: بقية النهار.
 والشفاشف: شدة العطش.
 الشفان: الريح الباردة مع مطر، يقال: هذه غداة ذات شفان، أي: ذات برد وريح، وكذا قولهم: إن في ليلتنا هذه شفانا شديدا، أي: بردا، قال:
  إذا اجتمع الشفان والبلد الجدب وقال عدي بن زيد العبادي:
  في كناس ظاهر يسـتـره                      من عل الشفان هداب الفنن أي: من الشفان، ويروي: من عرا الشفان، وقال رؤبة:
  أنت إذا ما انحدر الخشيف
  ثلج وشفان له شفيف وأشففتهم: فضلتهم، يقال: أشف عليه: إذا فضله وفاقه، وأشف فلان بعض ولده على بعض: أي فضله. واشتف البعير الحزام كله، ملأه، واستوفاه، واستغرقه، حتى لم يفضل منه شيء، يقال ذلك، إذا كان البعير عظيم الجفرة، قال كعب ابن زهير، رضي الله تعالى عنه، يصف بعيرا، ويروي لأبيه زهير، وهو موجود في ديواني أشعارهما:
  له عنق تلوى بما وصلت به                      ودفان يشتفان كل ظعـان وهو حبل يشد به الهودج على البعير، وقيل: يشتفان، أي: يغولان النسعة، ويغترقانها، لعظم أجوافهما.
 اشتف ما في الإناء كله: أي شربه كله حتى الشفافة، ولا يخفى أن لفظة كله الأولى لا حاجة إليها، ومنه حديث أم زرع: )وإن شرب اشتف( وفي وصاة بعض العرب لابنه: أقبح طاعم المقتف، وأقبح شارب المشتف، واستعاره عبد الله بن سبرة الجرشي في الموت، فقال:
  ساقيته الموت حتى اشتف آخرهفما استكان لما لاقى ولا ضرعا أي: حتى شرب آخر الموت، وإذا شرب آخره فقد شرب كله. كتشاف، ومنه المثل: )ليس الري من التشاف(، أي: ليس الري عن أن يتشف الإنسان ما في الإناء، بل قد يحصل بدون ذلك، يضرب في النهى عن استقصاء الأمر، والتمادي فيه، وقال ابن الأعرابي: تشافيت الماء: إذا أتيت على ما فيه، قال ابن سيده: وهو من محول التضعيف، لأن أصله تشاففت.
 وتشاففته ذهبت بشفه، أي فضله.

  والشفشفة: الارتعاد والاختلاط، من شدة الغيرة.
 والنضح بالبول، ونحوه.
 قال أبو عمرو: الشفشفة: تشويط الصقيع نبت الأرض فيحرقة.
 أيضا: ذر الدواء على الجرح.
 قال ابن الأعرابي: الشفشفة: تجفيف الحر والبرد الشيء، كالنبات وغيره وقد شفشفه، قال ابن الرقاع:
  وشفشف حر القيظ كل بقية                      من النبت إلا سيكرانا وحلبا والمشفشف، بالفتح والكسر، الأخير عن ابن الأعرابي: السخيف، السيء الخلق، وبه فسر قول الفرزدق، يصف نساء:
  موانع للأسرار إلا لأهلهاويخلفن ما ظن الغيور المشفشف وقال سعدان: المشفشف هنا، من به رعدة واختلاط، غيرة وإشفاقا على حرمه، كأنه شفت الغيرة فؤاده، وأضمرته، وهزلته، وقيل: المشفشف: السيء الظن الغيور.
 واستشفه: نظر ما وراءه، ومنه قولهم للبزاز: استشف هذا الثوب، أي: اجعله طاقا، وارفعه في ظل حتى أنظر؛ أكثيف هو أو سخيف ? وقول: كتبت كتابا فاستشفه، أي: تأمل ما فيه.
 ومما يستدرك عليه: شفشفه الهم: هزله، وأضمره حتى دق.
 وشفشف عليه: إذا أشفق، فهو مشفشف، وبه فسر قول الفرزدق أيضا. وشف الماء، يشفه، شفا، واستشفه: تقصي شربه، فلم يسئر منه شيئا.
 والشف، بالكسر: الشيء اليسير.
 وحكى عن أبي زيد، أنه قال: شففت الماء، إذا أكثرت من شربه، فلم ترو.
 وأشف فلان الدرهم: إذا زاده، أو نقصه.
 والشفيف، كالشف، يكون الزيادة والنقصان، وقد شف عليه، يشف، شفوفا، وشفف، واستشف.
 وشففت في السلعة: ربحت.
 وقال قولا شفا: أي فضلا.
 وفلان أشف من فلان: أي أكبر منه قليلا.
 وشف عنه الثوب، يشف: قصر.
 وشف لك الشيء: دام، وثبت.
 والشفف: الخفة، وربما سميت رقة الحال شففا وفي الحديث: ) في ليلة ذات ظلمة وشفاف (هو جمع شفيف، لشدة البرد مع المطر والريح.
 وفلان يجد في مقعدته شفيفا، أي وجعا، قاله أبو سعيد.
 وجوهر شفاف، كشداد: يرى منه ما وراءه، وكذلك ثوب شفاف.
 والششف، المهنأ، يقال: شف لك يا فلان: إذا غبطته بشيء قلت له ذلك.
 وتشفشف النبات: أخذ في اليبس.
 وقال ابن بزرج: أشف الفم، يشف، وهو نتن ريح فيه.
 والشف: بثر يخرج فيروح.
 قال: والمحفوف مثل المشفوف.

##### Türkçe

**الشف**، fetih ile, ve kesrelenir: ince elbise: çoğulu **شفوف**; bunu el-Cevherî nakletti; bu, Ebû Zeyd’in sözüdür. Kitabın beyitlerinden:
  Aba giymem ve gözümün karar etmesi                      bana **الشفوف** giymekten daha sevimlidir
el-Kisâî dedi: **شف** elbise, **يشف**; kesre ile; **شفوفا** zamme ile; ve **شفيفا**; **أمير** gibi: inceldi de altındakini hikâye etti (gösterdi). **الصحاح**’ın nassı: “ta ki arkasındakini görsün.” Ömer’in hadîsinde -Allah Teâlâ ondan razı olsun-: “Kadınlarınıza keten yahut **القباطي** giydirmeyin; çünkü o **لا يشف**; çünkü o **يصف**.” Mânâ: **القباطي** ince elbiselerdir; dokuması kalın ve sıkı değildir; kadın onu giydiğinde kalçalarına yapışır da onları vasfeder (şeklini belli eder); bu yüzden onu giymekten nehyedildi; ve kalın, kaba olanları giymelerini sevdi.

Ve **الشف**; fetih ile, ve kesrelenir: kâr ve fazlalık; el-Cevherî kesre ile yetindi. **اللسان**’da: ve o bilinen (meşhur) olandır. **اللسان**’da: ve o bilinen (meşhur) olandır. Hadîste: “**شف**ı, ضمان altına almadığı şeyden nehyetti”; yani: onun kârından.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الشف** ayrıca: eksilme; o halde zıddır; el-Cevherî onu nakletti. Denir: bu bir dirhemdir, az **يشف**; yani: eksilir.

**قد شف**، **يشف**، **شفا**: arttı ve eksildi. Birinciden sarf hadîsi: “İki halhal yaklaşık bir dâniq kadar **فشف** etti; onu kırptı.” Şemmer dedi: yani arttılar.

Ve **شف** şey, **يشف**: hareket ettiğinde.

Dedi: ve **شف** bedeni, **يشف**، **شفوفا**: keder ve elemden zayıfladığında.

Ve **شفه الهم**: onu zayıflattı; **يشفه شفا**; el-Cevherî nakletti. Başkası artırdı: ve onu gizledi, ta ki inceldi. Ondan el-‘Arcî’nin sözü:
  Ben öyle bir kimseyim ki bir sevgiyle tutuldum da beni sıkıntıya soktu                      ta ki yıprandım ve ta ki hastalık beni **شفني** etti

Ve **المحكم**’de: **شفة** hüzün ve sevgi; **يشفه**، **شفا** ve **شفوفا**: kalbini yaktı; ve denildi: onu zayıflattı; ve denildi: aklını giderdi.

Ve denir: **شفه الحزن**: onda bulunan feryat ve sızlanmayı açığa çıkardığında.

Ve **الشفيف**، **أمير** gibi: soğuk; ve denildi: soğuğun yakıcılığı. Bununla “dişlerinde **شفيفا** buldu” sözleri tefsir edildi. Sakhr el-Gayy el-Hüzelî dedi:
  Ve bir su ki bir eğriye vardım                      benekli sırtlan yürüyüşü gibi; **الشفيـفا**yı akşamlatır
Ve bir başkası: Ve misafiri taze etten doyururuz; köpeği **الشفيف** sıkıştırdığında. Ve **الشفيف** ayrıca: içinde dolu bulunan yağmur; yahut o, içinde çiy bulunan soğuk rüzgârdır; İbn Düreyd’den; **الشفشاف** gibi; o, soğuğu yumuşak rüzgârdır.

**الشفيف** ayrıca: güneşin hararetinin şiddeti; ve bu, “soğuğun yakıcılığının şiddeti” sözüyle birlikte zıddır.

**الشفيف** ve **الطفيف**: az; harekeli **الشفف** gibi; es-Sâgânî onu nakletti.

Ve **ثوب شفشاف**: işi sağlam yapılmamış. Ve **الشفافة**، **كناسة** gibi: kapta suyun kalıntısı; ve yine onda sütün kalıntısı. İbnü’l-Esîr dedi: müteahhirlerden bazısı, bunun **السين** المهملة ile rivayet edildiğini zikretti. es-Sâgânî dedi: Zü’r-Rumme’nin sözü:
  **شفاف** **الشفا** yahut güneşin yakıcılığı; ikisi de azmetti                      akşam dönüşü; böylece bir kaçıştan ganimetler uzattı
İstediği: günün kalıntısı.

Ve **الشفاشف**: susuzluğun şiddeti.

**الشفان**: yağmurla birlikte soğuk rüzgâr; denir: bu, **غداة** ذات **شفان**dır; yani: soğuk ve rüzgâr sahibi. Yine onların sözü: bu gecemizde şiddetli **شفانا** vardır; yani: soğuk. Dedi:
  **الشفان** ile kurak belde birleştiğinde
Ve ‘Adiyy b. Zeyd el-‘Ibâdî dedi:
  Açık bir sığınakta; onu örter                      üstten **الشفان**dan dalın saçakları
Yani: **الشفان**dan. Ve “**عرا الشفان**dan” diye rivayet edilir. Ru’be dedi:
  Sen, **الخشيف** indiğinde
  Kar ve **شفان**; onun için **شفيف** vardır
Ve **أشففتهم**: onları üstün kıldım. Denir: **أشف** عليه: onu üstün kıldığında ve geçtiğinde. Ve falan, evladının bir kısmını bir kısmına **أشف** etti: yani onu üstün kıldı. Ve deve, kemerin tamamını **اشتف** etti: onu doldurdu, onu tamamladı, onu tüketti; ta ki ondan hiçbir şey artmadı. Bu, deve büyük karınlı olduğunda söylenir. Ka‘b b. Züheyr -Allah Teâlâ ondan razı olsun- bir deveyi vasfederek dedi; ve babası Züheyr’e de rivayet edilir; ve ikisinin şiir divanında mevcuttur:
  Onun bir boynu vardır; onunla ulaştığı şeyle kıvrılır                      ve iki yan (iki dolgunluk) vardır; her **ظعان**ı **يشتفان** eder
Ve o, hevcin deve üzerine bağlandığı iptir. Ve denildi: **يشتفان**; yani: kayışı yok ederler ve onu tüketirler; iç boşluklarının büyüklüğünden.

**اشتف** kaptaki şeyin tamamını: yani onu tamamıyla, hatta **الشفافة**yı bile içti. Ve gizli değildir ki “tamamı” lafzının ilki, ona ihtiyaç yoktur. Ondan Ümmü Zer‘ hadîsi: “Ve içerse **اشتف** eder.” Ve Araplardan bazısının oğluna vasiyetinde: “En çirkin yiyen **المقتف**tir; en çirkin içen **المشتف**tir.” Abdullah b. Sebre el-Cüreşî bunu ölüm hakkında istiâre etti; şöyle dedi:
  Ona ölümü içirdim; ta ki sonunu **اشتف** etti;                      karşılaştığı şeye boyun eğmedi ve süt emen olmadı
Yani: ölümün sonunu içti; ve sonunu içtiğinde, tamamını içmiş olur. **كتشاف** gibi. Ondan mesel: “**ليس الري من التشاف**”; yani: kanma, insanın kaptakini **يتشف** etmesinden değildir; bilakis bu olmadan da hâsıl olabilir. İşin sonuna kadar gitmekten ve onda ileri gitmekten nehyde darb olunur. İbnü’l-A‘râbî dedi: **تشافيت** suyu: onda olanın üzerine geldiğimde (tamamını tükettiğimde). İbn Sîde dedi: bu, şeddeli kalıbın çevrilmişlerindendir; çünkü aslı **تشاففت**tir.

Ve **تشاففته**: onun **شفه**siyle gittim; yani fazlasıyla.

Ve **الشفشفة**: şiddetli kıskançlıktan titreme ve karışma.

Ve idrarla ve benzeriyle sıçratma.

Ebû ‘Amr dedi: **الشفشفة**: kırağının yer bitkisini yakması; onu kavurur.

Ayrıca: ilacı yaraya serpmek.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشفشفة**: sıcak ve soğuğun bir şeyi kurutmasıdır; bitki ve benzeri gibi. Ve onu **قد شفشفه**. İbnü’r-Riqâ‘ dedi:
  Yaz sıcağı, bitkiden her kalıntıyı **شفشف** etti                      ancak **سيكرانا** ve **حلبا** hariç
Ve **المشفشف**; fetih ve kesre ile; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den: bayağı, kötü huylu. Bununla Ferazdak’ın, kadınları vasfederken söylediği söz tefsir edildi:
  Sırları, ehli dışında engelleyicidirler;                      ve kıskanç **المشفشف**in zannettiğini boşa çıkarırlar
Sa‘dân dedi: buradaki **المشفشف**; onda titreme ve karışma olan kimsedir; kıskançlık ve haremine karşı korkudan; sanki kıskançlık onun gönlünü **شفت** etti; onu gizledi ve onu zayıflattı. Ve denildi: **المشفشف**: kötü zanlı kıskançtır.

Ve **استشفه**: arkasındakine baktı. Ondan onların bezaz için sözü: bu elbiseyi **استشف** et; yani: onu kat yap ve gölgede kaldır, ta ki bakayım; kalın mıdır yoksa ince midir? Ve söz: bir kitap yazdım da onu **استشفه** ettim; yani: onda olanı teemmül ettim.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **شفشفه الهم**: onu zayıflattı; ve onu gizledi, ta ki inceldi.

Ve **شفشف عليه**: acıdığında; o halde o **مشفشف**tir. Bununla Ferazdak’ın sözü de tefsir edildi. Ve **شف** su, **يشفه**، **شفا**; ve **استشفه**: içmesini sonuna kadar götürdü; ondan hiçbir artık bırakmadı.

Ve **الشف**; kesre ile: az şey.

Ebû Zeyd’den nakledildi: dedi ki: **شففت** suyu; onu içmeyi çoğalttığımda, fakat kanmadığımda.

Ve falan, dirhemi **أشف** etti: onu artırdığında yahut eksilttiğinde.

Ve **الشفيف**; **الشف** gibi; artma ve eksilme olur. Ve onun üzerine **قد شف** etti; **يشف**، **شفوفا**; ve **شفف**; ve **استشف**.

Ve **شففت** malda: kâr ettim.

Ve bir söz söyledi, **شفا**: yani fazlalık (üstünlük) olarak.

Ve falan, falandan daha **أشف**tir: yani ondan biraz daha büyüktür.

Ve elbiseyi ondan **شف** etti; **يشف**: kısaldı.

Ve sana şey **شف** etti: devam etti ve sabit oldu.

Ve **الشفف**: hafifliktir. Bazen hâlin inceliğine **شففا** adı verildi. Hadîste: “Karanlık ve **شفاف** sahibi bir gecede”; o, **شفيف**in cem‘idir; yağmur ve rüzgârla birlikte soğuğun şiddetinden.

Ve falan, makatında **شفيفا** bulur; yani ağrı; bunu Ebû Sa‘îd söyledi.

Ve **جوهر شفاف**، **شداد** gibi: ondan arkasındaki görülür; ve yine **ثوب شفاف**.

Ve **الششف**: mühenne’ (gıpta edilen). Denir: sana **شف** olsun ey falan; bir şeyle onu gıpta ettiğinde ona bunu söylersin.

Ve bitki **تشفشف** etti: kurumaya yöneldi.

İbn Bezrec dedi: **أشف** ağız, **يشف**; onda kötü koku vardır.

Ve **الشف**: irinleyip akan bir çıbandır.

Dedi: ve **المحفوف** tıpkı **المشفوف** gibidir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَفَّ
شَفَّ I ( n. ac. شَفَف 4 ,  شَفِيْف 25 ,  شُفُوْف 27 ),
a.  Was thin, fine, transparent.

b.  ( n. ac. شُفُوْف 27 ), Was thin, emaciated ( body ).

c.  ( n. ac. شَفّ 1 ), Increased; exceeded.

d.  Decreased, fell short; lessened, diminished.

e.  U ( n. ac. شَفّ 1 ), Weakened; emaciated.

شَفَّفَ
شَفَّفَ II ,
a.  see I (e) .

أَشْفَفَ
أَشْفَفَ IV
a.  [ acc. &  'Ala ], Preferred to.

b.  [ 'Ala ], Excelled, surpassed.

تَشَاْفَفَ
تَشَاْفَفَ VI ,
a.  see VIII .

اِشْتَفَفَ
اِشْتَفَفَ VIII ,
a.  Drank all the contents.

اِسْتَشْفَفَ
اِسْتَشْفَفَ X ,
a.  Tried to see through; scrutinized, tried to get to the bottom of ( a thing ); looked or saw through.

b.  [ Ila ], Was desirous of, longed for.
شَفّ 1 ,  شِفّ 2 , ( pl. شُفُوْف 27 ), Thin, transparent stuff; light red veil.
b.  Increase, excess.

c.  Loss, deficiency.

شُفَاْفَة
شُفَاْفَة 24t ,
a.  Remainder ( of water ).

شَفِيْف
شَفِيْف 25 ,
a.  Biting, intense cold; icy wind; sleet, rain mixed with hail.

b.  see 28 .

شَفَّاْف
شَفَّاْف 28 ,
a.  Transparent, translucent, diaphanous.

شَفَّاْنُ
شَفَّاْنُ 33 ,
a.  Cold.

شِفَّة
شِفَّة ( pl. شِفَاف ),
a.  Lip, ( see شَفَهَ ).

شَفْتَرَة
شَفْتَرَة
a.  [ coll. ], Thickness of the lips; pouting.

##### Türkçe

شَفَّ
شَفَّ I ( n. ac. **شَفَف** 4 ,  **شَفِيْف** 25 ,  **شُفُوْف** 27 ),
a. İnce, narin, şeffaf idi.

b. ( n. ac. **شُفُوْف** 27 ), (beden) ince, zayıflamış idi.

c. ( n. ac. **شَفّ** 1 ), Arttı; aştı.

d. Azaldı, eksik kaldı; azaldı, küçüldü.

e. U ( n. ac. **شَفّ** 1 ), Zayıfladı; zayıflamış oldu.

شَفَّفَ
شَفَّفَ II ,
a. I (e)’ye bak.

أَشْفَفَ
أَشْفَفَ IV
a. [ acc. &  'Ala ], -e tercih etti.

b. [ 'Ala ], Üstün geldi, geçti.

تَشَاْفَفَ
تَشَاْفَفَ VI ,
a. VIII’e bak.

اِشْتَفَفَ
اِشْتَفَفَ VIII ,
a. Bütün içindekini içti.

اِسْتَشْفَفَ
اِسْتَشْفَفَ X ,
a. İçinden görmeye çalıştı; inceledi, (bir şeyin) dibine inmeye çalıştı; içinden baktı veya gördü.

b. [ Ila ], İstekli idi, özlem duydu.

**شَفّ** 1 ,  **شِفّ** 2 , ( pl. **شُفُوْف** 27 ), İnce, şeffaf şey; açık kırmızı örtü.
b. Artış, fazlalık.

c. Kayıp, eksiklik.

شُفَاْفَة
شُفَاْفَة 24t ,
a. (suyun) kalanı.

شَفِيْف
شَفِيْف 25 ,
a. Isırıcı, şiddetli soğuk; buzlu rüzgâr; sulu kar, dolu karışık yağmur.

b. 28’e bak.

شَفَّاْف
شَفَّاْف 28 ,
a. Şeffaf, yarı şeffaf, saydam.

شَفَّاْنُ
شَفَّاْنُ 33 ,
a. Soğuk.

شِفَّة
شِفَّة ( pl. **شِفَاف** ),
a. Dudak, ( **شَفَهَ**’ye bak ).

شَفْتَرَة
شَفْتَرَة
a. [ coll. ], Dudakların kalınlığı; dudak büzme.
