# شفف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شفف

شَفَّه الحُزْنُ والحُبُّ يَشُفُّه شَفّاً وشُفُوفاً: لذَعَ قَلْبَه، وقيل أَنحَلَه، وقيل أَذْهَبَ عقله؛ وبه فسر ثعلب قوله: ولكن رآنا سَبعْة لا يَشُفّنا
ذَكاء، ولا فِينا غُلامٌ حَزَوّرُ
وشَفَّ كَبِدَه: أَحْرَقَها؛ قال أَبو ذؤيب:
فَهُنَّ عُكُوفٌ كَنَوْحِ الكَريـ
ـمِ، قد شَفَّ أَكْبادَهُنَّ الهوى
وشفَّه الحُزْنُ: أَظهر ما عنده من الجَزَعِ: وشفَّه الهمُّ أَي هَزَلَه وأَضْمَرَه حتى رَقَّ وهو من قولهم شَفَّ الثوبُ إذا رَقَّ حتى يَصِف جلد لابِسِه. والشُّفوفُ: نُحُولُ الجِسْم من الهَمِّ والوَجْدِ. وشَفَّ جِسمُه يَشِفُّ شُفُوفاً أَي نَحَلَ. الجوهري: شَفَّهُ الهَمُّ يَشُفُّه، بالضم، شَفّاً هزَله وشَفْشَفَه أَيضاً؛ ومنه قول الفرزدق: مَوانِع للأَسْرارِ إلا لأَهلِها،
ويُخْلِفْنَ ما ظَنَّ الغَيُورُ المُشَفْشَفُ
قال ابن بري: ويروى المُشَفْشِفُ وهو المُشْفِقُ. يقال: شَفْشَفَ عليه إذا أَشْفَقَ.
والشَّفُّ والشِّفُّ: الثوبُ الرقيقُ، وقبل: السِّتْر الرقيق يُرى ما وراءه، وجمعهما شُفُوفٌ. وشَفَّ السترُ يَشِفُّ شُفُوفاً وشَفِيفاً واسْتَشَفَّ: ظهر ما وراءه. واسْتَشَفَّه هو: رأَى ما وراءه. الليث: الشَّفُ ضرب من السُّتور يُرى ما وراءه، وهو ستر أَحمر رقيق من صُوف يُسْتَشَفُّ ما وراءه، وجمعه شُفُوف؛ وأَنشد:
زانَهُنَّ الشُّفُوفُ ينْضَخْنَ بالمِسـ
ـكِ، وعَيْشٌ مُفانِقٌ وحَريرُ
واسْتَشَفَّتْ ما وراءه إذا أَبْصَرَتْه. وفي حديث كعب: يُؤْمَرُ برجلين إلى الجنة فَفُتِحَت الأَبوابُ ورفعت الشُّفُوفُ؛ قال: هي جمعِ شِف، بالكسر والفتح، وهو ضرب من السّتور. وشَفَّ الثوبُ عن المرأَة يَشِفُّ شُفُوفاً: وذلك إذا أَبدى ما وراءه من خَلْقِها. والثوب يَشِفُّ في رِقَّتِه، وقد شَفَّ عليه ثوبُه يَشِفُّ شُفوفاً وشَفِيفاً أَيضاً؛ عن الكسائي، أَي رَقَّ حتى يرى ما خلفه. وثوب شَفّ وشِفّ أَي رقيق. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: لا تُلْبِسوا نساءكم القَباطِيَّ فإنه إن لا يَشِفَّ فإنه يَصِفُ؛ ومعناه أَنَّ قَباطِيَّ مصر ثياب رِقاقٌ، وهي مع رِقَّتِها صَفِيقَةُ (* قوله «صفيقة» في النهاية ضعيفة.) النَّسْج، فإذا لَبِسَتْها المرأَة لَصِقَتْ بأَرْدافِها فوصفتها فنَهى عن لُبْسِها وأَحبّ أَن يُكْسَيْنَ الثِّخانَ الغِلاظَ؛ ومنه حديث عائشة، رضي اللّه عنها: وعليها ثوب قد كاد يَشِفُّ.
وتقول للبزازِ: اسْتَشِفَّ هذا الثوبَ أَي اجعله طاقاً وارْفَعْه في ظلّ حتى أَنظرَ أَكثيفٌ هو أَم سَخِيفٌ. وتقول: كتبت كتاباً فاسْتَشِفَّه أَي تَأَمَّلْ ما فيه؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
تَغْتَرِقُ الطَّرْفَ، وهي لاهِيَةٌ،
كأَنَّما شَفَّ وَجْهها نُزْفُ
وشَفَّ الماءَ يَشُفُّه شَفّاً واشْتَفَّه واسْتَشَفَّه وتشافَّه وتَشافاه؛ قال ابن سيده: وهذه الأَخيرة من مُحَوّل التضعيف لأَن أَصله تَشافَّه، كل ذلك: تَقَصَّى شربه. قال بعض العرب لابنه في وَصاتِه: أَقْبَحُ طاعِمٍ المُقْتَفُّ، وأَقبحُ شاربٍ المُشْتَفّ؛ واستعاره عبد اللّه بن سَبْرَةَ الجُرَشِيّ في الموت فقال:
ساقَيْتُه الموتَ حتى اشْتَفَّ آخِرَه،
فما اسْتَكانَ لما لاقَى ولا ضَرَعا
أَي حتى شرب آخر الموت، وإذا شرب آخره فقد شربه كله. وفي المثل: ليس الرِّيُّ عن التَّشافِّ أَي لأَن القَدْر الذي يُسْئِرُه الشاربُ ليس مما يُرْوي، وكذلك الاسْتِقْصاء في الأُمور والاسْتِشْفافُ مثله، وقيل: معناه ليس من لا يشرب جميع ما في الإناء لا يَرْوَى. ويقال: تشافَفْت ما في الإناء واسْتَشْفَفْتُه إذا شربت جميع ما فيه ولم تُسْئِر فيه شيئاً. ابن الأَعرابي: تَشافَيْتُ ما في الإناء تَشافِياً إذا أَتيت على ما فيه، وتَشافَفْتُه أَتَشافُّه تَشافّاً مثله. ويقال للبعير إذا كان عظيم الجُفْرةِ: إن جَوْزَه ليَشْتَفُّ حِزامه أَي يستغرقه كله حتى لا يَفْضُلَ منه شيء؛ وقال كعب بن زُهير:
له عُنُقٌ تَلْوِي بما وُصِلَتْ به،
ودَفَّانِ يَشْتَفَّانِ كلَّ ظِعانِ
وهو حبل يُشدّ به الهَوْدَجُ على البعير. وفي حديث أُم زرع: وإن شرب اشْتَفَّ أَي شرب جميع ما في الإناء، وتَشافَفَ مثله إذا شربته كله ولم تُسْئره.
وفي حديث أَنس، رضي اللّه عنه: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، خطَب أَصحابَه يوماً وقد كادت الشمسُ تَغْرُب ولم يَبْقَ منها إلا شِفٌّ؛ قال شمر: معناه إلا شيء يسير. وشُفافةُ النهار: بَقِيَّتُه، وكذلك الشَّفَى؛ وقال ذو الرمة:
شُفافُ الشَّفَى أَو قَمْشةُ الشمسِ أَزْمَعا
رَواحاً، فمدَّا من نِجاءٍ مَهادِبِ
والشُّفافةُ: بقِيَّةُ الماء واللبن في الإناء؛ قال ابن الأَثير: وذكر بعض المتأَخرين أَنه روي بالسين المهملة وفسره بالإكثار من الشرب. وحكي عن أَبي زيد أَنه قال: سَفِفْتُ الماءَ إذا أَكثرتَ من شربه ولم تَرْوَ؛ ومنه حديث ردّ السلام: قال إنه تَشافَّها أَي اسْتَقْصاها، وهو تَفاعَلَ منه.
والشَّفُّ والشِّفُّ: الفضْل والرِّبْحُ والزيادةُ، والمعروفُ بالكسر، وقد شَفَّ يَشِفُّ شَفّاً مثل حَمَلَ يَحْمِلُ حَملاً، وهو أَيضاً النُّقصانُ، وهو من الأَضْداد؛ يقال: شَفَّ الدرْهَمُ يَشِفُّ إذا زاد وإذا نقَص، وأَشَفَّه غيره يُشِفُّه. والشفِيفُ: كالشَّفِّ والشِّفِّ، يكون للزيادة والنقصان، وقد شَفَّ عليه يَشِفُّ شُفوفاً وشَفَّفَ واسْتَشَفَّ. وشَفَفْتُ في السِّلْعَةِ: رَبِحْتُ. الفراءُ: الشَّفُّ الفضلُ. وقد شَفَفْتَ عليه تَشِفُّ أَي زِدْتَ عليه؛ قال جرير:
كانُوا كَمُشْتَرِكينَ لما بايَعُوا
خَسِروا، وشَفَّ عليهمُ واسْتَوْضَعُوا
(* في ديوان جرير: بُنِيَ شفّ واستوضعوا بناءَ ما لم يُسمَّ فاعله.) وفي الحديث: أَنه نهى عن شِفِّ ما لم يُضْمَنْ؛ الشَّفُّ: الرِّبْحُ زالزيادة، وهو كقوله نهى عن رِبْح ما لم يُضمن؛ ومنه الحديث: فَمَثَلُه (*
قوله «فمثله إلخ» صدره كما في النهاية: من صلى المكتوبة ولم يتم ركوعها ولا سجودها ثم يكثر التطوع فمثله إلخ . . . وبعده حتى يؤدي رأس المال.) كمثَل ما لا شِفَّ له؛ ومنه حديث الرِّبا: ولا تُشِفُّوا أَحدهما على الآخر أَي لا تُفَضِّلُوا. وفلان أَشَفُّ من فلان أَي أَكبر منه قليلاً؛ وقولُ الجَعْدِيّ يصف فرسين:
واسْتَوَتْ لِهْزِمَتا خَدَّيْهِما،
وجَرى الشِّفُّ سَواءً فاعْتَدَلْ
يقول: كاد أَحدُهما يسْبِقُ صاحِبَه فاسْتَويَا وذهب الشِّفُّ. وأَشَفَّ عليه: فضَلَه في الحُسْن وفاقَه. وأَشَفَّ فلان بعضَ ولده على بعض: فَضَّله. وفي الحديث: قلت قَوْلاً شِفّاً أَي فضلاً. وفي الحديث في الصَّرْفِ: فَشَفَّ الخَلْخالان نَحْواً من دانِقٍ فقَرَضَه؛ قال شمر أَي زاد، قال: والشِّفُّ أَيضاً النَّقْصُ، يقال: هذا درهم يَشِفُّ قَليلاً أَي يَنْقُصُ؛ وأَنشد:
ولا أَعْرِفَنْ ذا الشِّفِّ يَطْلُبُ شِفَّه،
يُداويه منْكم بالأَديمِ المُسَلَّمِ
أَراد: لا أَعرِفن وَضِيعاً يَتَزَوَّجُ إليكم لِيَشْرُفَ بكم. قال ابن شميل: تقول للرجل: أَلا أَنَلْتَني مـما كان عندك؟ فيقول: إنه شَفَّ عنك أَي قَصُرَ عنك. وشَفَّ عنه الثوب يَشِفُّ: قَصُرَ. وشَفَّ لك الشيءُ: دامَ وثبت. والشَّفَفُ: الرِّقّة والخِفّة، وربما سميت رِقَّةُ الحال شَفَفاً.
والشَّفيفُ: شِدَّةُ الحَرِّ، وقيل: شِدةُ لَذْعِ البرد؛ ومنه قول الشاعر:
ونَقْري الضَّيْفَ من لَحْمٍ غَريضٍ،
إذا ما الكَلْبُ أَلْجأَه الشَّفِيفُ
قال ابن بري: ومثله لصخر الغَيّ:
كمِثْلِ السَّبَنْتى يَراحُ الشَّفِيفا
وفي حديث الطفيل: في ليلة ذات ظُلْمة وشِفافٍ؛ الشِّفافُ: جمع شَفيفٍ، هو لَذْعُ البرد، وقيل: لا يكون إلا بَرْدَ رِيحٍ مع نَداوةٍ. ووجَدَ في أَسنانه شَفيفاً أَي بَرْداً، وقيل: الشَّفيفُ بَرْدٌ مع نُدُوَّةٍ. ويقال: شَفَّ فَمُ فلان شفيفاً، وهو وجَع يكون من البرد في الأَسنان واللِّثات. وفلان يجد في أَسنانه شَفِيفاً أَي برداً. أَبو سعيد: فلان يَجِد في مَقْعَدَته شفيفاً أَي وجَعاً.
والشَّفَّانُ: الريح الباردة مع المطر؛ قال:
غذا اجتمعَ الشَّفَّانُ والبلَدُ الجَدْبُ
ويقال: إن في ليلتنا هذه شَفَّاناً شَديداً أَي برداً، وهذه غَداةٌ ذاتُ شَفّانٍ؛ قال عدي بن زيد العبادي:
في كِناسٍ ظاهِرٍ يَسْتُرُه،
من عَلُ الشَّفّان، هُدَّابُ الفَنَنْ
(* قوله «الشفان هداب» كذا ضبط في الأصل. وفيما بأيدينا من نسخ الصحاح في غير موضع أي يستره هداب الفنن من فوقه يستره من الشفان.) أَي من الشّفَّانِ. والشَّفْشافُ: الريح اللينةُ البرد؛ وقول أَبي ذؤَيب:ويَعُوذُ بالأَرْطى إذا ما شَفَّه
قَطْرٌ، وراحَتْه بَلِيلٌ زَعْزَعُ
إنما يريد شَفَّتْ عليه وقَبَّضَتْه لبَرْدِها، ولا يكون من قولك شَفَّه الهَمُّ والحُزْن لأَنه في صفة الريح والمطر.
والشِّفُّ: المَهْنَأُ، يقال: شِفٌّ لك يا فلان إذا غَبَطْتَه بشيء قلت له ذلك.
وتَشَفْشَفَ النباتُ: أَخذ في اليُبْسِ. وشَفْشَفَ الحَرُّ النباتَ وغيره: أَيْبَسَه. وفي التهذيب: وشَفْشَفَ الحَرُّ والبردُ الشيءَ إذا يَبَّسه. والشَّفْشَفةُ: تَشْويطُ الصَّقِيعِ نبتَ الأَرضِ فيُحْرِقُه أَو الدَواء تَذُرُّه على الجُرْح.
ابن بزرج قال: يقولون من شُفوفِ المال قد شَفَّ يَشِفُّ من المَمْنوع (*
قوله «من الممنوع» هكذا في الأصل، ولعله اراد أنّ يشِفّ مكسور الشين بدليل قوله بعد ذلك يشُفّ صاحبه، مضمومة.) ، وكذلك الوَجَعُ يَشُفُّ صاحِبَه، مضمومة؛ قال: وقالوا أَشَفَّ الفَمُ يُشِفُّ، وهو نَتْنُ ريحِ فيه. والشَّفُّ: بَثْر يخرج فيُرْوِح، قال: والمَحْفوفُ مثل المَشْفُوفِ من الحَفَفِ والحَفِّ.
والمُشَفْشِفُ والمُشَفْشَفُ: السَّخِيفُ السَّيِّءُ الخُلُقِ، وقيل: الغَيُورُ؛ قال الفرزدق يصف نساء:
ويُخْلِفْنَ ما ظن الغَيور المُشَفْشَفُ
ويروى المُشَفْشِفُ؛ الكسر عن ابن الأعرابي، أَراد الذي شَفَّت الغَيْرةُ فُؤاده فأَضْمَرته وهزَلَتْه، وقد تقدَّمَ في صدر هذه الترجمة، وكرر الشين والفاء تبليغاً كما قالوا مُجَثْجِثٌ، وتَجَفْجَفَ الثوب، وقيل: الشَّفْشَفُ الذي كأَنَّ به رِعْدةً واخْتِلاطاً من شِدّة الغَيْرةِ. والشفْشفَة: الارْتِعادُ والاخْتلاط. والشَّفْشفةُ: سُوء الظنِّ مع الغَيْرة.

### Türkçe

**شَفَّه** hüzün ve aşk onu **يَشُفُّه** **شَفّاً** ve **شُفُوفاً**: kalbini yaktı; ve denildi ki: onu zayıflattı; ve denildi ki: aklını giderdi; ve bununla Sa‘leb’in şu sözü tefsir edildi:
Fakat bizi yedi (kişi) olarak gördü; bizi **يَشُفّنا**
zekâ (bizi) yakmaz, ve içimizde **حَزَوّرُ** bir delikanlı yoktur.

Ve **شَفَّ كَبِدَه**: onu yaktı; Ebû Züeyb dedi ki:
Onlar, kerîmin ağıdı gibi (orada) durup kalmışlardır;
hevâ onların ciğerlerini **شَفَّ** etmiştir.

Ve **شفَّه الحُزْنُ**: onda bulunan feryadın (ceza‘ın) olanını ortaya çıkardı; ve **شفَّه الهمُّ** yani onu zayıflattı
ve onu içten içe eritti, ta ki inceldi; ve bu, “elbise **شَفَّ** oldu” denilmesindendir; ne zaman incelip giyenin
derisini gösterse. Ve **الشُّفوفُ**: gam ve vecd sebebiyle bedenin zayıflığıdır. Ve **شَفَّ**
bedeni **يَشِفُّ شُفُوفاً** yani zayıfladı. Cevherî: **شَفَّهُ الهَمُّ يَشُفُّه**
(şın’ın) dammesiyle, **شَفّاً**: onu zayıflattı; ve **شَفْشَفَه** de (böyledir); ve ondan Ferazdak’ın sözü:
Sırları, ancak ehline (açan) engelleyicilerdir;
ve kıskanç **المُشَفْشَفُ**’ün zannettiğini boşa çıkarırlar.
İbn Berrî dedi ki: **المُشَفْشِفُ** diye de rivayet edilir; o da **المُشْفِقُ**tur. Denilir: **شَفْشَفَ عليه**
ne zaman acıdıysa.

Ve **الشَّفُّ** ve **الشِّفُّ**: ince elbisedir; ve denildi ki: arkasındakinin görüldüğü ince örtüdür;
ikisinin çoğulu **شُفُوفٌ**tur. Ve örtü **شَفَّ** olur, **يَشِفُّ شُفُوفاً** ve **شَفِيفاً**
ve **اسْتَشَفَّ**: arkasındaki göründü. Ve o, onu **اسْتَشَفَّه**: arkasındakini gördü. Leys: **الشَّفُ** bir türdür
örtülerden; arkasındaki görülür; ve o, yünden kırmızı ince bir örtüdür; arkasındaki **يُسْتَشَفُّ** olur;
ve çoğulu **شُفُوف**tur; ve (şu) okundu:
Onları **الشُّفُوفُ** süsledi; misk ile fışkırırlar;
ve geniş bir yaşayış ve ipek.
Ve arkasındakini **اسْتَشَفَّتْ**: onu gördüğü zaman. Ve Ka‘b hadîsinde: iki adam hakkında emredilir
cennete (girmeleri için); kapılar açıldı ve **الشُّفُوفُ** kaldırıldı; dedi ki: o, **شِفّ**’in cem‘idir;
kesre ve fetha ile; ve o, örtülerden bir türdür. Ve elbise kadından **شَفَّ** eder, **يَشِفُّ**
**شُفُوفاً**: bu, onun yaratılışından arkasındakini açığa vurduğu zamandır. Ve elbise inceliğinde **يَشِفُّ** olur;
ve elbisesi onun üzerinde **شَفَّ** etti, **يَشِفُّ شُفوفاً** ve **شَفِيفاً** da; Kisâî’den; yani
inceldi, ta ki arkasındakini görür. Ve **ثوب شَفّ** ve **شِفّ** yani incedir. Ve Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun:
Kadınlarınıza **القَباطِيَّ** giydirmeyin; çünkü eğer **لا يَشِفَّ** etmezse, **يَصِفُ** eder;
manası: Mısır’ın **قَباطِيَّ**si ince elbiselerdir; ve incelikleriyle beraber dokuması kalındır
(* “صفيقة” sözü Nihâye’de zayıftır.)
dokuma; kadın onu giydiğinde kalçalarına yapışır da onları tasvir eder; bunun için giyilmesini yasakladı ve onların
kalın, kaba (elbise) giydirilmelerini sevdi; ve ondan Âişe hadîsi, Allah ondan razı olsun: üzerinde bir elbise vardı, neredeyse
**يَشِفُّ** edecekti.

Ve bezaz’a dersin: Bu elbiseyi **اسْتَشِفَّ** et; yani onu kat yap ve gölgede kaldır
ta ki bakayım: sık dokulu mu, yoksa gevşek mi. Ve dersin: Bir kitap yazdım; onu **فاسْتَشِفَّه**;
yani içindekini teemmül et; ve İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
Bakışı yutar; o ise oyalanmıştır;
sanki yüzünü **شَفَّ** eden kan kaybıdır.

Ve suyu **شَفَّ** etti, onu **يَشُفُّه شَفّاً**; ve **اشْتَفَّه** ve **اسْتَشَفَّه** ve **تشافَّه**
ve **تَشافاه**; İbn Sîde dedi ki: bu sonuncusu, şeddeli kalıbın dönüştürülmüşündendir; çünkü aslı
**تَشافَّه**’dir; bunların hepsi: içmesini sonuna kadar götürdü. Bazı Araplar oğluna vasiyetinde dedi ki: En çirkin
yiyen **المُقْتَفُّ**tur; ve en çirkin içen **المُشْتَفّ**tur; Abdullah b.
Sebra el-Cüreşî bunu ölüm hakkında ödünç aldı da dedi ki:
Ona ölümü içirdim, ta ki sonunu **اشْتَفَّ** etti;
karşılaştığı şeye ne boyun eğdi ne de zayıflık gösterdi.
Yani ölümü sonuna kadar içti; ve sonunu içtiğinde hepsini içmiş olur. Ve meselde:
Doyma, **التَّشافِّ**’dan değildir; yani içenin bıraktığı miktar, doyuran şeyden değildir;
ve işlerde sonuna kadar gitmek ve **الاسْتِشْفافُ** da bunun gibidir; ve denildi ki: manası:
kabın içindekinin tamamını içmeyen doymaz. Ve denilir: kaptakini **تشافَفْت** ve onu **اسْتَشْفَفْتُه**
ne zaman içindekinin tamamını içip içinde hiçbir şey bırakmadıysan. İbnü’l-A‘râbî: kaptakini **تَشافَيْتُ**
**تَشافِياً**: ne zaman içindekinin üzerine geldiysem (tamamladıysam); ve onu **تَشافَفْتُه أَتَشافُّه تَشافّاً** da bunun gibidir.
Ve deveye, büyük göğüslü olduğu zaman denilir: onun göğsü kemerini **يَشْتَفُّ** eder; yani onu bütünüyle kaplar,
ta ki ondan hiçbir şey artmasın; ve Ka‘b b. Züheyr dedi ki:
Ona bağlananla kıvrılan bir boynu vardır;
ve iki yan (da) her **ظِعانِ**ı bütünüyle **يَشْتَفَّانِ** eder.
Ve o, hevdicin deveye bağlandığı iptir. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: ve eğer içerse
**اشْتَفَّ** eder; yani kaptakinin tamamını içer; ve **تَشافَفَ** da bunun gibidir: hepsini içtiğinde ve
içinde bir şey bırakmadığında.

Ve Enes hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, bir gün
ashabına hutbe verdi; güneş neredeyse batmıştı ve ondan **شِفٌّ**den başka bir şey kalmamıştı;
Şemmer dedi ki: manası: az bir şey. Ve **شُفافةُ النهار**: onun kalıntısıdır; ve aynı şekilde **الشَّفَى**;
Zü’r-Rumme dedi ki:
**شُفافُ الشَّفَى** yahut güneşin parçası, akşamüstü, azmettiler;
ve iki kirpik, hızlı gidişten uzattı.
Ve **الشُّفافةُ**: kapta su ve sütün kalıntısıdır; İbnü’l-Esîr dedi ki: bazı
sonrakiler, bunun noktasız sin ile rivayet edildiğini zikretti ve onu çok içmekle tefsir etti. Ve Ebû Zeyd’den nakledildi ki dedi:
Suyu **سَفِفْتُ**: ne zaman içmesini çoğaltıp doymadıysan; ve ondan selâmı iade hadîsi: dedi ki: onu **تَشافَّها** etti;
yani onu sonuna kadar götürdü; ve o, ondan **تَفاعَلَ**dır.

Ve **الشَّفُّ** ve **الشِّفُّ**: fazlalık, kâr ve artıştır; bilinen (kullanım) kesre iledir; ve **شَفَّ يَشِفُّ شَفّاً**
**حَمَلَ يَحْمِلُ حَملاً** gibi; ve o, ayrıca eksilmedir; ve o, zıt anlamlılardandır; denilir: dirhem **شَفَّ** eder, **يَشِفُّ**
ne zaman arttıysa ve ne zaman eksildiyse; ve başkası onu **أَشَفَّه** eder, onu **يُشِفُّه**. Ve **الشفِيفُ**: **الشَّفِّ** ve **الشِّفِّ** gibidir;
artış ve eksilme için olur; ve onun üzerinde **شَفَّ** etti, **يَشِفُّ شُفُوفاً**; ve **شَفَّفَ** ve **اسْتَشَفَّ**.
Ve malda **شَفَفْتُ**: kâr ettim. Ferrâ: **الشَّفُّ** fazlalıktır. Ve onun üzerinde **شَفَفْتَ**
**تَشِفُّ** yani ona arttın; Cerîr dedi ki:
Biat ettiklerinde ortaklar gibiydiler;
zarar ettiler; ve onların üzerine **شَفَّ** etti ve **اسْتَوْضَعُوا** ettiler.
(* Cerîr divanında: **بُنِيَ شفّ واستوضعوا** meçhul fiil binasıyla.)

Ve hadîste: o, **شِفِّ** (şey) hakkında, garanti edilmemiş olanın (kârını) yasakladı; **الشَّفُّ**: kâr ve artıştır;
ve bu, “garanti edilmemişin kârını yasakladı” sözü gibidir; ve ondan hadîs: onun misali
(* “فمثله إلخ” sözü: Nihâye’de başı şöyledir: Farz namazı kılıp rükûunu ve secdesini tamamlamayan, sonra nafileyi çoğaltan kimsenin misali… ve sonrasında: sermayeyi eda edinceye kadar.)
kârı olmayanın misali gibidir; ve ondan ribâ hadîsi: ve birini ötekine **تُشِفُّوا** etmeyin; yani fazlalaştırmayın.
Ve falan, falandan **أَشَفُّ**tur; yani ondan biraz daha büyüktür; ve el-Ca‘dî’nin iki atı vasfederken sözü:
İki yanağının iki çıkıntısı eşitlendi;
ve **الشِّفُّ** eşit olarak aktı da dengelendi.
Diyor ki: ikisinden biri neredeyse arkadaşını geçecekti; sonra eşitlendiler ve **الشِّفُّ** gitti. Ve onun üzerinde **أَشَفَّ** etti:
güzellikte onu geçti ve onu aştı. Ve falan, çocuklarının bir kısmını bir kısmına **أَشَفَّ** etti:
onu üstün tuttu. Ve hadîste: **شِفّاً** bir söz söyledim; yani fazlalık (olarak). Ve sarf hadîsinde:
iki halhal yaklaşık bir dâniq kadar **فَشَفَّ** etti; onu kesti; Şemmer dedi ki: yani arttı;
dedi ki: ve **الشِّفُّ** ayrıca eksilmedir; denilir: bu, biraz **يَشِفُّ** eden bir dirhemdir; yani
eksilir; ve (şu) okundu:
Ve ben, **ذا الشِّفِّ** olanın **شِفَّه**’ini aradığını bilmeyeyim;
sizden ona, sağlam deriden (bir şey) ile tedavi eder.
İstedi ki: sizden aşağı birini, sizinle evlenip sizinle şereflenmek isteyen (kimseyi) bilmeyeyim. İbn Şümeyl dedi ki: adama dersin:
Bana, sende olandan bir şey vermedin mi? O da der ki: o, senden **شَفَّ** etti; yani senden kısa kaldı. Ve elbise ondan **شَفَّ** etti, **يَشِفُّ**:
kısa kaldı. Ve şey senin için **شَفَّ** etti: devam etti ve sabit oldu. Ve **الشَّفَفُ**: incelik ve hafifliktir;
ve bazen hâlin inceliğine **شَفَفاً** adı verildi.

Ve **الشَّفيفُ**: şiddetli sıcaktır; ve denildi ki: soğuğun yakıcılığının şiddetidir; ve ondan şairin sözü:
Ve misafire taze etten ikram ederiz,
ne zaman köpeği **الشَّفِيفُ** (soğuk) sıkıştırsa.
İbn Berrî dedi ki: ve bunun gibisi Sahr el-Gayy için:
**كمِثْلِ السَّبَنْتى يَراحُ الشَّفِيفا**
Ve Tufeyl hadîsinde: karanlık ve **شِفافٍ** olan bir gecede; **الشِّفافُ**: **شَفيفٍ**in çoğuludur;
o, soğuğun yakıcılığıdır; ve denildi ki: ancak nemle birlikte rüzgâr soğuğu olur. Ve dişlerinde **شَفيفاً** buldu; yani soğuk;
ve denildi ki: **الشَّفيفُ** nemle birlikte soğuktur. Ve denilir: falanın ağzı **شَفَّ** etti, **شَفيفاً**;
ve o, dişlerde ve diş etlerinde soğuktan olan bir ağrıdır. Ve falan dişlerinde **شَفِيفاً** bulur; yani soğuk. Ebû Saîd: falan
mak‘adesinde **شفيفاً** bulur; yani ağrı.

Ve **الشَّفَّانُ**: yağmurla birlikte soğuk rüzgârdır; dedi ki:
**غذا اجتمعَ الشَّفَّانُ والبلَدُ الجَدْبُ**
Ve denilir: bu gecemizde şiddetli **شَفَّاناً** vardır; yani soğuk; ve bu, **شَفّانٍ** sahibi bir sabah vaktidir;
‘Adî b. Zeyd el-‘Ibâdî dedi ki:
Açık bir in içinde; onu örter,
üstten **الشَّفّان**dan, dalın püskülleri.
(* “الشفان هداب” sözü: asılda böyle ضبط edilmiştir. Elimizdeki Sıhâh nüshalarında birçok yerde: “onu üstten dalın püskülleri örter; **الشفان**dan (korur)” şeklindedir.)
Yani **الشّفَّانِ**dan. Ve **الشَّفْشافُ**: soğuğu yumuşak rüzgârdır; ve Ebû Züeyb’in sözü:
Ve **شَفَّه** ettiği zaman **الأَرْطى**ya sığınır,
bir damla; ve onu, sarsıcı bir ıslaklık kaplar.
Ancak “üzerine **شَفَّتْ** etti ve soğuğuyla onu büzdü” demek ister; ve bu, “**شَفَّه** onu gam ve hüzün” sözünden olmaz;
çünkü bu, rüzgâr ve yağmurun sıfatındadır.

Ve **الشِّفُّ**: **المَهْنَأُ**dur; denilir: **شِفٌّ لك يا فلان**; bir şeyle onu gıpta ettiğinde ona bunu söylersin.

Ve bitki **تَشَفْشَفَ** etti: kurumaya yöneldi. Ve sıcak, bitkiyi ve başkasını **شَفْشَفَ** etti: onu kuruttu. Ve Tehzîb’de:
Sıcak ve soğuk, şeyi **شَفْشَفَ** eder; ne zaman onu kurutursa. Ve **الشَّفْشَفةُ**: kırağının, yerin bitkisini kavurmasıdır;
onu yakar; yahut ilacın, yaraya serptiğin (şey)dir.

İbn Bezrec dedi ki: “malın **شُفوفِ**undan” derler; **شَفَّ يَشِفُّ** (şın’ın) kesresiyle, **المَمْنوع**dan;
(* “من الممنوع” sözü: asılda böyledir; belki “**يشِفّ** şın’ı kesreli” demek istedi; bunun delili, sonra “**يَشُفُّ** صاحبه” demesidir; dammeli.)
ve aynı şekilde ağrı, sahibini **يَشُفُّ** eder; dammeli; dedi ki: ve “ağız **أَشَفَّ** etti, **يُشِفُّ**” dediler;
ve o, içindeki rüzgârın (kokunun) pis kokmasıdır. Ve **الشَّفُّ**: irinli kabarcıktır; çıkar da koku salar; dedi ki: ve **المَحْفوفُ**,
**الحَفَفِ** ve **الحَفِّ**ten, **المَشْفُوفِ** gibidir.

Ve **المُشَفْشِفُ** ve **المُشَفْشَفُ**: gevşek, kötü huyludur; ve denildi ki: kıskançtır; Ferazdak dedi ki, kadınları vasfederken:
Ve kıskanç **المُشَفْشَفُ**’ün zannettiğini boşa çıkarırlar.
Ve **المُشَفْشِفُ** diye rivayet edilir; kesre, İbnü’l-A‘râbî’den; kıskançlığın onun gönlünü **شَفَّت** ettiği, onu içten içe erittiği ve zayıflattığı kimseyi
kastetti; bu tercümenin başında geçti; ve “**مُجَثْجِثٌ**” dedikleri gibi, “**تَجَفْجَفَ** elbise” (dedikleri gibi) tebliğ için şın ve fâ’yı tekrar etti.
Ve denildi ki: **الشَّفْشَفُ**, sanki onda şiddetli kıskançlıktan bir titreme ve karışıklık varmış gibidir.
Ve **والشفْشفَة**: titreme ve karışıklıktır. Ve **الشَّفْشفةُ**: kıskançlıkla birlikte kötü zandır.
