# شفف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شفف

الشف، بالفتح، ويكسر: الثوب الرقيق: ج شفوف، نقله الجوهري، وهو قول أبي زيد، ومن أبيات الكتاب:
  للبس عباءة وتقر عـينـي                      أحب إلي من لبس الشفوف قال الكسائي: شف الثوب، يشف، بالكسر، شفوفا، بالضم، وشفيفا، كأمير: رق فحكى ما تحته، ونص الصحاح: حتى يرى ما خلفه، وفي حديث عمر- رضي الله تعالى عنه - )لا تلبسوا نساءكم الكتان، أو القباطي، فإنه لا يشف فإنه يصف( والمعنى أن القباطي ثياب رقاق، غير صفيقة النسج، فإذا لبستها المرأة لصقت بأرادفها فوصفتها، فنهي عن لبسها، وأحب أن يكسين الثخان الغلاظ.
 والشف، بالفتح، ويكسر: الربح والفضل، واقتصر الجوهري على الكسر، وفي اللسان: وهو المعروف، وفي اللسان: وهو المعروف، وفي الحديث: )نهى عن شف ما لم يضمن، أي: عن ربحه.
 قال ابن السكيت: الشف أيضا: النقصان، فهو ضد، نقله الجوهري، يقال: هذا درهم يشف قليلا، أي: ينقص.
 قد شف، يشف، شفا: زاد ونقص، ومن الأول حديث الصرف: )فشف الخلخالان نحوا من دانق، فقرضه ( قال شمر: أي زادا.
 وشف الشيء، يشف: إذا تحرك.
 قال: وشف جسمه، يشف، شفوفا: إذا نحل من هم ووجد.
 وشفه الهم:هزله، يشفه شفا، نقله الجوهري، وزاد غيره: وأضمره حتى دق، ومنه قول العرجى:
  إني امرؤ لج بي حب فأحرجني                      حتى بليت وحتى شفني السقـم

  وفي المحكم: شفة الحزن والحب، يشفه، شفا، وشفوفا: لذع قلبه، وقيل: أنحله، وقيل: أذهب عقله.
 ويقال: شفه الحزن: إذا أظهر ما عنده من الجزع.
 والشفيف، كأمير: البرد، وقيل: لذع البرد، وبه فسر قولهم: وجد في أسنانه شفيفا، وقال صخر الغى الهذلي:
  وماء وردت عـلـى زورة                      كمشي السبنتي يراح الشفيفا وقال آخر: ونقرى الضيف من لحم غريض إذا ما الكلب ألجأه الشفيف والشفيف أيضا: مطر فيه برد، أو هو الريح الباردة فيها ندى، عن ابن دريد، كالشفشاف، وهي الريح اللينة البرد.
 الشفيف أيضا: شدة حر الشمس، وهو مع قوله: شدة لذع البرد ضد.
 الشفيف، والطفيف: القليل، كالشفف، محركة، نقله الصاغاني.
 وثوب شفشاف: لم يحكم عمله. والشفافة، ككناسة: بقية الماء في الإناء، وكذا بقية اللبن فيه، قال ابن الأثير: وذكر بعض المتاخرين أنه روي بالسين المهملة، قال الصاغاني: وقول ذي الرمة:
  شفاف الشفا أو قمسة الشمس أزمعا                      رواحا فمدا من نجاء مـنـاهـب أراد: بقية النهار.
 والشفاشف: شدة العطش.
 الشفان: الريح الباردة مع مطر، يقال: هذه غداة ذات شفان، أي: ذات برد وريح، وكذا قولهم: إن في ليلتنا هذه شفانا شديدا، أي: بردا، قال:
  إذا اجتمع الشفان والبلد الجدب وقال عدي بن زيد العبادي:
  في كناس ظاهر يسـتـره                      من عل الشفان هداب الفنن أي: من الشفان، ويروي: من عرا الشفان، وقال رؤبة:
  أنت إذا ما انحدر الخشيف
  ثلج وشفان له شفيف وأشففتهم: فضلتهم، يقال: أشف عليه: إذا فضله وفاقه، وأشف فلان بعض ولده على بعض: أي فضله. واشتف البعير الحزام كله، ملأه، واستوفاه، واستغرقه، حتى لم يفضل منه شيء، يقال ذلك، إذا كان البعير عظيم الجفرة، قال كعب ابن زهير، رضي الله تعالى عنه، يصف بعيرا، ويروي لأبيه زهير، وهو موجود في ديواني أشعارهما:
  له عنق تلوى بما وصلت به                      ودفان يشتفان كل ظعـان وهو حبل يشد به الهودج على البعير، وقيل: يشتفان، أي: يغولان النسعة، ويغترقانها، لعظم أجوافهما.
 اشتف ما في الإناء كله: أي شربه كله حتى الشفافة، ولا يخفى أن لفظة كله الأولى لا حاجة إليها، ومنه حديث أم زرع: )وإن شرب اشتف( وفي وصاة بعض العرب لابنه: أقبح طاعم المقتف، وأقبح شارب المشتف، واستعاره عبد الله بن سبرة الجرشي في الموت، فقال:
  ساقيته الموت حتى اشتف آخرهفما استكان لما لاقى ولا ضرعا أي: حتى شرب آخر الموت، وإذا شرب آخره فقد شرب كله. كتشاف، ومنه المثل: )ليس الري من التشاف(، أي: ليس الري عن أن يتشف الإنسان ما في الإناء، بل قد يحصل بدون ذلك، يضرب في النهى عن استقصاء الأمر، والتمادي فيه، وقال ابن الأعرابي: تشافيت الماء: إذا أتيت على ما فيه، قال ابن سيده: وهو من محول التضعيف، لأن أصله تشاففت.
 وتشاففته ذهبت بشفه، أي فضله.

  والشفشفة: الارتعاد والاختلاط، من شدة الغيرة.
 والنضح بالبول، ونحوه.
 قال أبو عمرو: الشفشفة: تشويط الصقيع نبت الأرض فيحرقة.
 أيضا: ذر الدواء على الجرح.
 قال ابن الأعرابي: الشفشفة: تجفيف الحر والبرد الشيء، كالنبات وغيره وقد شفشفه، قال ابن الرقاع:
  وشفشف حر القيظ كل بقية                      من النبت إلا سيكرانا وحلبا والمشفشف، بالفتح والكسر، الأخير عن ابن الأعرابي: السخيف، السيء الخلق، وبه فسر قول الفرزدق، يصف نساء:
  موانع للأسرار إلا لأهلهاويخلفن ما ظن الغيور المشفشف وقال سعدان: المشفشف هنا، من به رعدة واختلاط، غيرة وإشفاقا على حرمه، كأنه شفت الغيرة فؤاده، وأضمرته، وهزلته، وقيل: المشفشف: السيء الظن الغيور.
 واستشفه: نظر ما وراءه، ومنه قولهم للبزاز: استشف هذا الثوب، أي: اجعله طاقا، وارفعه في ظل حتى أنظر؛ أكثيف هو أو سخيف ? وقول: كتبت كتابا فاستشفه، أي: تأمل ما فيه.
 ومما يستدرك عليه: شفشفه الهم: هزله، وأضمره حتى دق.
 وشفشف عليه: إذا أشفق، فهو مشفشف، وبه فسر قول الفرزدق أيضا. وشف الماء، يشفه، شفا، واستشفه: تقصي شربه، فلم يسئر منه شيئا.
 والشف، بالكسر: الشيء اليسير.
 وحكى عن أبي زيد، أنه قال: شففت الماء، إذا أكثرت من شربه، فلم ترو.
 وأشف فلان الدرهم: إذا زاده، أو نقصه.
 والشفيف، كالشف، يكون الزيادة والنقصان، وقد شف عليه، يشف، شفوفا، وشفف، واستشف.
 وشففت في السلعة: ربحت.
 وقال قولا شفا: أي فضلا.
 وفلان أشف من فلان: أي أكبر منه قليلا.
 وشف عنه الثوب، يشف: قصر.
 وشف لك الشيء: دام، وثبت.
 والشفف: الخفة، وربما سميت رقة الحال شففا وفي الحديث: ) في ليلة ذات ظلمة وشفاف (هو جمع شفيف، لشدة البرد مع المطر والريح.
 وفلان يجد في مقعدته شفيفا، أي وجعا، قاله أبو سعيد.
 وجوهر شفاف، كشداد: يرى منه ما وراءه، وكذلك ثوب شفاف.
 والششف، المهنأ، يقال: شف لك يا فلان: إذا غبطته بشيء قلت له ذلك.
 وتشفشف النبات: أخذ في اليبس.
 وقال ابن بزرج: أشف الفم، يشف، وهو نتن ريح فيه.
 والشف: بثر يخرج فيروح.
 قال: والمحفوف مثل المشفوف.

### Türkçe

**الشف**، fetih ile, ve kesrelenir: ince elbise: çoğulu **شفوف**; bunu el-Cevherî nakletti; bu, Ebû Zeyd’in sözüdür. Kitabın beyitlerinden:
  Aba giymem ve gözümün karar etmesi                      bana **الشفوف** giymekten daha sevimlidir
el-Kisâî dedi: **شف** elbise, **يشف**; kesre ile; **شفوفا** zamme ile; ve **شفيفا**; **أمير** gibi: inceldi de altındakini hikâye etti (gösterdi). **الصحاح**’ın nassı: “ta ki arkasındakini görsün.” Ömer’in hadîsinde -Allah Teâlâ ondan razı olsun-: “Kadınlarınıza keten yahut **القباطي** giydirmeyin; çünkü o **لا يشف**; çünkü o **يصف**.” Mânâ: **القباطي** ince elbiselerdir; dokuması kalın ve sıkı değildir; kadın onu giydiğinde kalçalarına yapışır da onları vasfeder (şeklini belli eder); bu yüzden onu giymekten nehyedildi; ve kalın, kaba olanları giymelerini sevdi.

Ve **الشف**; fetih ile, ve kesrelenir: kâr ve fazlalık; el-Cevherî kesre ile yetindi. **اللسان**’da: ve o bilinen (meşhur) olandır. **اللسان**’da: ve o bilinen (meşhur) olandır. Hadîste: “**شف**ı, ضمان altına almadığı şeyden nehyetti”; yani: onun kârından.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الشف** ayrıca: eksilme; o halde zıddır; el-Cevherî onu nakletti. Denir: bu bir dirhemdir, az **يشف**; yani: eksilir.

**قد شف**، **يشف**، **شفا**: arttı ve eksildi. Birinciden sarf hadîsi: “İki halhal yaklaşık bir dâniq kadar **فشف** etti; onu kırptı.” Şemmer dedi: yani arttılar.

Ve **شف** şey, **يشف**: hareket ettiğinde.

Dedi: ve **شف** bedeni, **يشف**، **شفوفا**: keder ve elemden zayıfladığında.

Ve **شفه الهم**: onu zayıflattı; **يشفه شفا**; el-Cevherî nakletti. Başkası artırdı: ve onu gizledi, ta ki inceldi. Ondan el-‘Arcî’nin sözü:
  Ben öyle bir kimseyim ki bir sevgiyle tutuldum da beni sıkıntıya soktu                      ta ki yıprandım ve ta ki hastalık beni **شفني** etti

Ve **المحكم**’de: **شفة** hüzün ve sevgi; **يشفه**، **شفا** ve **شفوفا**: kalbini yaktı; ve denildi: onu zayıflattı; ve denildi: aklını giderdi.

Ve denir: **شفه الحزن**: onda bulunan feryat ve sızlanmayı açığa çıkardığında.

Ve **الشفيف**، **أمير** gibi: soğuk; ve denildi: soğuğun yakıcılığı. Bununla “dişlerinde **شفيفا** buldu” sözleri tefsir edildi. Sakhr el-Gayy el-Hüzelî dedi:
  Ve bir su ki bir eğriye vardım                      benekli sırtlan yürüyüşü gibi; **الشفيـفا**yı akşamlatır
Ve bir başkası: Ve misafiri taze etten doyururuz; köpeği **الشفيف** sıkıştırdığında. Ve **الشفيف** ayrıca: içinde dolu bulunan yağmur; yahut o, içinde çiy bulunan soğuk rüzgârdır; İbn Düreyd’den; **الشفشاف** gibi; o, soğuğu yumuşak rüzgârdır.

**الشفيف** ayrıca: güneşin hararetinin şiddeti; ve bu, “soğuğun yakıcılığının şiddeti” sözüyle birlikte zıddır.

**الشفيف** ve **الطفيف**: az; harekeli **الشفف** gibi; es-Sâgânî onu nakletti.

Ve **ثوب شفشاف**: işi sağlam yapılmamış. Ve **الشفافة**، **كناسة** gibi: kapta suyun kalıntısı; ve yine onda sütün kalıntısı. İbnü’l-Esîr dedi: müteahhirlerden bazısı, bunun **السين** المهملة ile rivayet edildiğini zikretti. es-Sâgânî dedi: Zü’r-Rumme’nin sözü:
  **شفاف** **الشفا** yahut güneşin yakıcılığı; ikisi de azmetti                      akşam dönüşü; böylece bir kaçıştan ganimetler uzattı
İstediği: günün kalıntısı.

Ve **الشفاشف**: susuzluğun şiddeti.

**الشفان**: yağmurla birlikte soğuk rüzgâr; denir: bu, **غداة** ذات **شفان**dır; yani: soğuk ve rüzgâr sahibi. Yine onların sözü: bu gecemizde şiddetli **شفانا** vardır; yani: soğuk. Dedi:
  **الشفان** ile kurak belde birleştiğinde
Ve ‘Adiyy b. Zeyd el-‘Ibâdî dedi:
  Açık bir sığınakta; onu örter                      üstten **الشفان**dan dalın saçakları
Yani: **الشفان**dan. Ve “**عرا الشفان**dan” diye rivayet edilir. Ru’be dedi:
  Sen, **الخشيف** indiğinde
  Kar ve **شفان**; onun için **شفيف** vardır
Ve **أشففتهم**: onları üstün kıldım. Denir: **أشف** عليه: onu üstün kıldığında ve geçtiğinde. Ve falan, evladının bir kısmını bir kısmına **أشف** etti: yani onu üstün kıldı. Ve deve, kemerin tamamını **اشتف** etti: onu doldurdu, onu tamamladı, onu tüketti; ta ki ondan hiçbir şey artmadı. Bu, deve büyük karınlı olduğunda söylenir. Ka‘b b. Züheyr -Allah Teâlâ ondan razı olsun- bir deveyi vasfederek dedi; ve babası Züheyr’e de rivayet edilir; ve ikisinin şiir divanında mevcuttur:
  Onun bir boynu vardır; onunla ulaştığı şeyle kıvrılır                      ve iki yan (iki dolgunluk) vardır; her **ظعان**ı **يشتفان** eder
Ve o, hevcin deve üzerine bağlandığı iptir. Ve denildi: **يشتفان**; yani: kayışı yok ederler ve onu tüketirler; iç boşluklarının büyüklüğünden.

**اشتف** kaptaki şeyin tamamını: yani onu tamamıyla, hatta **الشفافة**yı bile içti. Ve gizli değildir ki “tamamı” lafzının ilki, ona ihtiyaç yoktur. Ondan Ümmü Zer‘ hadîsi: “Ve içerse **اشتف** eder.” Ve Araplardan bazısının oğluna vasiyetinde: “En çirkin yiyen **المقتف**tir; en çirkin içen **المشتف**tir.” Abdullah b. Sebre el-Cüreşî bunu ölüm hakkında istiâre etti; şöyle dedi:
  Ona ölümü içirdim; ta ki sonunu **اشتف** etti;                      karşılaştığı şeye boyun eğmedi ve süt emen olmadı
Yani: ölümün sonunu içti; ve sonunu içtiğinde, tamamını içmiş olur. **كتشاف** gibi. Ondan mesel: “**ليس الري من التشاف**”; yani: kanma, insanın kaptakini **يتشف** etmesinden değildir; bilakis bu olmadan da hâsıl olabilir. İşin sonuna kadar gitmekten ve onda ileri gitmekten nehyde darb olunur. İbnü’l-A‘râbî dedi: **تشافيت** suyu: onda olanın üzerine geldiğimde (tamamını tükettiğimde). İbn Sîde dedi: bu, şeddeli kalıbın çevrilmişlerindendir; çünkü aslı **تشاففت**tir.

Ve **تشاففته**: onun **شفه**siyle gittim; yani fazlasıyla.

Ve **الشفشفة**: şiddetli kıskançlıktan titreme ve karışma.

Ve idrarla ve benzeriyle sıçratma.

Ebû ‘Amr dedi: **الشفشفة**: kırağının yer bitkisini yakması; onu kavurur.

Ayrıca: ilacı yaraya serpmek.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشفشفة**: sıcak ve soğuğun bir şeyi kurutmasıdır; bitki ve benzeri gibi. Ve onu **قد شفشفه**. İbnü’r-Riqâ‘ dedi:
  Yaz sıcağı, bitkiden her kalıntıyı **شفشف** etti                      ancak **سيكرانا** ve **حلبا** hariç
Ve **المشفشف**; fetih ve kesre ile; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den: bayağı, kötü huylu. Bununla Ferazdak’ın, kadınları vasfederken söylediği söz tefsir edildi:
  Sırları, ehli dışında engelleyicidirler;                      ve kıskanç **المشفشف**in zannettiğini boşa çıkarırlar
Sa‘dân dedi: buradaki **المشفشف**; onda titreme ve karışma olan kimsedir; kıskançlık ve haremine karşı korkudan; sanki kıskançlık onun gönlünü **شفت** etti; onu gizledi ve onu zayıflattı. Ve denildi: **المشفشف**: kötü zanlı kıskançtır.

Ve **استشفه**: arkasındakine baktı. Ondan onların bezaz için sözü: bu elbiseyi **استشف** et; yani: onu kat yap ve gölgede kaldır, ta ki bakayım; kalın mıdır yoksa ince midir? Ve söz: bir kitap yazdım da onu **استشفه** ettim; yani: onda olanı teemmül ettim.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **شفشفه الهم**: onu zayıflattı; ve onu gizledi, ta ki inceldi.

Ve **شفشف عليه**: acıdığında; o halde o **مشفشف**tir. Bununla Ferazdak’ın sözü de tefsir edildi. Ve **شف** su, **يشفه**، **شفا**; ve **استشفه**: içmesini sonuna kadar götürdü; ondan hiçbir artık bırakmadı.

Ve **الشف**; kesre ile: az şey.

Ebû Zeyd’den nakledildi: dedi ki: **شففت** suyu; onu içmeyi çoğalttığımda, fakat kanmadığımda.

Ve falan, dirhemi **أشف** etti: onu artırdığında yahut eksilttiğinde.

Ve **الشفيف**; **الشف** gibi; artma ve eksilme olur. Ve onun üzerine **قد شف** etti; **يشف**، **شفوفا**; ve **شفف**; ve **استشف**.

Ve **شففت** malda: kâr ettim.

Ve bir söz söyledi, **شفا**: yani fazlalık (üstünlük) olarak.

Ve falan, falandan daha **أشف**tir: yani ondan biraz daha büyüktür.

Ve elbiseyi ondan **شف** etti; **يشف**: kısaldı.

Ve sana şey **شف** etti: devam etti ve sabit oldu.

Ve **الشفف**: hafifliktir. Bazen hâlin inceliğine **شففا** adı verildi. Hadîste: “Karanlık ve **شفاف** sahibi bir gecede”; o, **شفيف**in cem‘idir; yağmur ve rüzgârla birlikte soğuğun şiddetinden.

Ve falan, makatında **شفيفا** bulur; yani ağrı; bunu Ebû Sa‘îd söyledi.

Ve **جوهر شفاف**، **شداد** gibi: ondan arkasındaki görülür; ve yine **ثوب شفاف**.

Ve **الششف**: mühenne’ (gıpta edilen). Denir: sana **شف** olsun ey falan; bir şeyle onu gıpta ettiğinde ona bunu söylersin.

Ve bitki **تشفشف** etti: kurumaya yöneldi.

İbn Bezrec dedi: **أشف** ağız, **يشف**; onda kötü koku vardır.

Ve **الشف**: irinleyip akan bir çıbandır.

Dedi: ve **المحفوف** tıpkı **المشفوف** gibidir.
