# شفق — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%82/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81%D9%82/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%82.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: شفق

١
1 شَفِقَ ذ and شَفَقَ : see 4, in five places. ― -b2- شَفِقَ عَلَيْهِ signifies He was niggardly of it: (TA:)
[thus] the saying [of a poet]
كَمَا شَفِقَتْ عَلَى الزَّادِ العِيَالُ
means [Like as the household] are niggardly of the provision: (IDrd, M, O:) because he who is niggardly of a thing is عَلَيْهِ ↓ مُشْفِقٌ [i. e. fearful, or cautious, on account of it]. (M.)

تَشْفِيقٌ
2 تَشْفِيقٌ ذ signifies (tropical:) The making [a gift or the like (see مُشَفَّقٌ)] scanty, or little in amount or quantity; as also ↓ اـِشْفَاقٌ. (O, K, TA.) ― -b2- And (tropical:) The weaving badly. (K, TA.) You say, شفّق المِلْحَفَةَ (tropical:) He wove badly, (M,) or so as to make it scanty in the yarn, or unsubstantial, (TA,) the [kind of wrapper called] ملحفة. (M, TA.) -A2- See also 4, last sentence.

اشفق
4 اشفق ذ signifies He feared, or was cautious; as also ↓ شَفِقَ [in the CK شَفَقَ]; or only the former: (K, TA:) [accord. to ISd,] ↓ شَفِقَ, inf. n. شَفَقٌ, signifies he feared: (M:) IDrd says, ↓ شَفِقْتُ [in one of my copies of the S شفَقتُ] and أَشْفَقْتُ are syn., (S, O, TA,) as some assert, (O, TA,) but the lexicologists disallow this, (S, O,) saying that one should only say أَشْفَقْتُ: (O:) accord. to Er-Rلghib, الاـِشْفَاقُ signifies [the being affected with] care, or solicitude, mixed with fear; and when it is trans. by means of مِنْ, the meaning of fear is most apparent in it; but when trans. by means of عَلَى, the meaning of care, or solicitude, is most apparent in it: (TA: [and the like is said by Bd in xxi. 29:]) or it signifies [the being affected with] fright [or fear]; sometimes mixed with faithful or sincere or honest advice; and sometimes divested thereof: (Ham p. 179:) one says, أَشْفَقْتُ مِنْهُ, (S,) or مِنْ كَذَا, (Msb,) I feared, or was cautious of, (S, Msb,) him, or it, (S,) or such a thing: (Msb:) or اشفق مِنْهُ he feared him, or it: (MA:) and أَشْفَقْتُ عَلَيْهِ, (S, [in which it is implied that this differs from أَشْفَقْتُ مِنْهُ,]) or عَلَى الصَّغِيرِ, I was affectionate, kind, or compassionate, and favourably inclined, [towards him, or] towards the little one: (Msb: [and a similar explanation is given in the MA:]) and ↓ شَفَقْتُ, aor. شَفِقَ , is a dial. var. thereof [i. e. of أَشْفَقْتُ when trans. by means of عَلَى, and perhaps also when it is trans. by means of مِنْ]: (Msb:) or اشفق عَلَيْهِ signifies [he was solicitously affectionate, &c., towards him; agreeably with the explanation of Er-Rلghib above, and with that here following;] he was affected with pity, or compassion, and tenderness, and fear, for him, at the same time giving him faithful or sincere or honest advice, أَنْ يَنَالَهُ مَكْرُوهٌ [lest some disliked or evil event should betide him]: (TA:) or he feared, or was cautious, for him: and اشفق مِنْهُ he was impatient of him, or it: and ↓ شَفَقَ is a dial. var. [of اشفق when trans. by means of مِنْ, and app. also when trans. by means of عَلَى]. (M.) -A2- See also 2. -A3- Also He entered upon [the time of] the شَفَق [q. v.]. (M.) And He came in a [time of] شَفَق: and so ↓ شفّق. (M.)

شَفَقٌ
شَفَقٌ ذ Fear: (K:) [see also شَفِقَ, (of which it is the inf. n.) in the next preceding paragraph:] or fear [arising] from strictness (شِدَّة) of faithful or sincere or honest advice; (M, TA;) as also ↓ شَفَقَةٌ: (M:) or ↓ the latter signifies the fear of him who gives faithful or sincere or honest advice, in consequence of his doing so, for him to whom such advice is given: (O:) or the former, (K, TA,) and ↓ the latter also, (TA,) the eagerness, or striving, of him who gives such advice, to rectify, or amend, the state of him to whom that advice is given: (K, TA: [said in the latter to be a tropical application of the words; but why, I see not:]) ↓ شَفَقَةٌ is subst. from الاـِشْفَاقُ, (S, Msb, TA,) and شَفَقٌ is syn. therewith (S, O, K, TA) as being also a subst. from الاـِشْفَاقُ: (S, TA:) [it is said that] the primary signification of ↓ شَفَقَةٌ is weakness: (Ham p. 179:) and it is conjoined with خَوْفٌ [fear]; therefore it is not applied as an attribute to God: (Idem p. 722:) [generally] it signifies affection, kindness, benignity, compassion, or favourable inclination: (MA:) [or solicitous affection &c.:] or pity, or compassion, and tenderness, and fear of the betiding of some disliked or evil event, together with faithful or sincere or honest advice. (TA.) -A2- شَفَقٌ also signifies The redness (Kh, S, Msb, K) in the horizon (K) from sunset until the time of the last عِشَآء [i. e. nightfall], (Kh, S, Msb, K,) when it disappears, (Kh, S, Msb,) and the white شَفَق remains until the middle [or rather until a late period varying at different seasons] of the night: (Msb:) or until near that time: or until near the عَتَمَة [q. v., generally meaning the same, or nearly so]: (K:) or the redness that is seen in the sky at sunset: (IDrd, O:) or the remains of the light and redness of the sun in the first part of the night, until near the عَتَمَة: (S:) or the light and redness of the sun, seen at sunset, until the time of the prayer of nightfall: (M:) or the mixture of the light of day with the blackness of night at sunset: (Er-Rلghib, TA:) accord. to Zj, the redness that is in the region of sunset after the setting of the sun: this is the meaning given as of common repute in the books of lexicology; and Mtr says [in the Mgh] that it means the redness accord. to a number of the Companions of the Prophet and of the people of the generation next succeeding them: but accord. to Aboo-Hureyreh, it means the whiteness [after sunset, which, to distinguish it from the شَفَق commonly so called, is often termed the white شَفَق, as in an instance above]: (Msb:) IAth says that this word has two contr. meanings; being applied to the redness that is seen after sunset; and to the whiteness remaining in the western horizon after the said redness. (TA.) Fr says, I heard one of the Arabs say, عَلَيْهِ ثَوْبٌ كَأَنَّهُ الشَّفَقُ [Upon him is, or was, a garment as though it were the شَفَق]: and it was red. (S.) ― -b2- [Hence,] (tropical:) A garment, or piece of cloth, dyed red. (AA, TA.) ― -b3- And Day. (Zj, M, K.) -A3- Also i. q. نَاحِيَةٌ (assumed tropical:) [A side, &c.; or a remote side]: pl. أَشْفَاقٌ. (O, K.) One says, أَنَا فِى أَشْفَاقٍ مِنْ هٰذَا الأَمْرِ i. e. نَوَاحٍ [meaning (assumed tropical:) I am apart, or aloof, from this affair; as though in, or on, remote sides thereof]: (O, TA:) and in like manner فِى عُرُوضٍ مِنْهُ [app. a mistranscription for عَرُوضٍ i. e. نَاحِيَةٍ] and فى أَعْرَاضٍ منه i. e. نَوَاحٍ. (TA.) -A4- And (tropical:) A bad thing; syn. رَدِىْءٌ: (Lth, S, M, O, K, TA: [in the TA said to be written by J with kesr to the ف; but not so in either of my copies of the S:]) applied to a garment, or piece of cloth, (Mgh, TA, and Ham p. 179,) [in this sense, or] as meaning bad and thin: (Mgh in art. خرث:) [said to be] from شَفَقَةٌ signifying “ weakness: ” (Ham ubi suprà:) seldom pluralized: (O:) and used alike as masc. and fem., being applied as an epithet to a مِلْحَفَة, (M, O,) meaning رَدِيئَةٌ. (M.)

شَفِقٌ
شَفِقٌ ذ : see شَفِيقٌ, in two places.

شَفَقَةٌ
شَفَقَةٌ ذ : see شَفَقٌ, in five places.

شَفُوقٌ
شَفُوقٌ ذ : see the next paragraph.

شَفِيقٌ
شَفِيقٌ ذ is syn. with ↓ مُشْفِقٌ as part. n. of 4 [signifying Fearing, or fearful, or cautious; and also affectionate, kind, or compassionate, &c.]; (S, O, Msb, * K;) as also ↓ شَفِقٌ (Msb) [and in an intensive sense ↓ شَفُوقٌ; and , from what follows, it appears that شَفِيقٌ also is used as an intensive epithet]: or ↓ شَفِقٌ signifies fearing; and its pl. is شَفِقُونَ: (M, TA:) and شَفِيقٌ, one giving faithful or sincere or honest advice, eager, or striving, to rectify, or amend, the state of him to whom that advice is given. (M.)
اـِنَّ الشَّفِيقَ بِسُوْءِ ظَنٍ مُولَعٌ
[Verily the affectionate, &c., or the very affectionate &c., is addicted to evil opinion,] is a prov., applied in the case of the man who fears, for his friend, the accidents of fortune, by reason of his excessive شَفَقَة [or affection, &c.]. (TA.) And it is said in the Kur [xxi. 50], وَهُمْ مِنَ ↓ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ [meaning And who are fearful of the time of the resurrection]; the signification of fear being most apparent when مُشْفِقٌ is thus trans. by means of مِنْ. (TA.) See also an instance of ↓ مُشْفِقٌ [in a similar sense] in the first paragraph of this art.

مُشْفَقٌ
مُشْفَقٌ ذ : see the last paragraph. -A2- [Accord. to Freytag, it signifies also Fear: but he names no authority for this.]

مُشْفِقٌ
مُشْفِقٌ ذ : see شَفِيقٌ, in three places.

عَطَآءٌ مُشَفَّقٌ
عَطَآءٌ مُشَفَّقٌ ذ (tropical:) A gift made scanty, or little in amount or quantity; (S, TA;) as also ↓ مُشْفَقٌ. (TA.)

### Türkçe

١
1 **شَفِقَ** ذ ve **شَفَقَ**: 4’e bak, beş yerde. ― -b2- **شَفِقَ عَلَيْهِ** “Ondan cimrilik etti” demektir: (TA:)
[bu suretle] [bir şairin] sözü
كَمَا شَفِقَتْ عَلَى الزَّادِ العِيَالُ
[“Ev halkının azığa cimrilik ettiği gibi”] demektir: (IDrd, M, O:) çünkü bir şeye cimrilik eden kimse onun hakkında **مُشْفِقٌ** [yani ondan dolayı korkulu yahut sakınan]dır. (M.)

**تَشْفِيقٌ**
2 **تَشْفِيقٌ** ذ (mecazen:) [bir bağışı yahut benzerini (bk. **مُشَفَّقٌ**)] az, yahut miktar ve nicelikçe küçük kılmak demektir; bunun gibi ↓ **اـِشْفَاقٌ** da. (O, K, TA.) ― -b2- Ve (mecazen:) kötü dokumak. (K, TA.) Şöyle dersin: شفّق المِلْحَفَةَ (mecazen:) **ملحفة** denilen [örtüyü] kötü dokudu, (M,) yahut iplikçe seyrek, yahut gevşek/sağlam olmayan kılacak şekilde dokudu. (TA.) (M, TA.) -A2- 4’e de bak, son cümle.

**اشفق**
4 **اشفق** ذ “korktu, yahut sakındı” demektir; bunun gibi ↓ **شَفِقَ** [CK’de **شَفَقَ**]; yahut yalnız birincisi: (K, TA:) [ISd’ye göre,] ↓ **شَفِقَ**, mastarı **شَفَقٌ**, “korktu” demektir: (M:) IDrd der ki, ↓ **شَفِقْتُ** [S’nin nüshalarımın birinde شفَقتُ] ve **أَشْفَقْتُ** eşanlamlıdır, (S, O, TA,) bazılarınca ileri sürüldüğü üzere, (O, TA,) fakat lugatçılar bunu caiz görmez, (S, O,) yalnız **أَشْفَقْتُ** denmesi gerektiğini söyleyerek: (O:) Er-Rلghib’e göre, **الاـِشْفَاقُ** korku ile karışık bir kaygı/itina demektir; ve **مِنْ** ile geçişli kılındığında onda korku manası en belirgin olur; fakat **عَلَى** ile geçişli kılındığında onda kaygı/itina manası en belirgin olur: (TA: [ve benzeri Bd tarafından xxi. 29’da söylenmiştir:]) yahut [bir] ürkme/korku demektir; bazen sadık/halis/dürüst nasihat ile karışık; bazen de ondan soyutlanmış: (Ham s. 179:) şöyle denir: **أَشْفَقْتُ مِنْهُ**, (S,) yahut **مِنْ كَذَا**, (Msb,) ondan, (S, Msb,) yahut ondan, (S,) yahut böyle bir şeyden: (Msb:) yahut **اشفق مِنْهُ** “ondan korktu” demektir: (MA:) ve **أَشْفَقْتُ عَلَيْهِ**, (S, [burada bunun **أَشْفَقْتُ مِنْهُ**’dan farklı olduğu ima edilir,]) yahut **عَلَى الصَّغِيرِ**, ona, yahut küçük olana karşı şefkatli/iyi/merhametli oldu ve iyi niyetle meyletti: (Msb: [ve MA’da benzer bir açıklama verilmiştir:]) ve ↓ **شَفَقْتُ**, muzârîsi **شَفِقَ**, bunun lehçe varyantıdır [yani **عَلَى** ile geçişli kılındığında **أَشْفَقْتُ**’un, ve belki **مِنْ** ile geçişli kılındığında da]: (Msb:) yahut **اشفق عَلَيْهِ** [yukarıdaki Er-Rلghib açıklamasına ve aşağıdakine uygun olarak;] ona acıma/merhamet ve şefkat ve aynı zamanda korku ile etkilendi; ona sadık/halis/dürüst nasihat vererek, **أَنْ يَنَالَهُ مَكْرُوهٌ** [ona hoşlanılmayan yahut kötü bir şey isabet etmesin diye]: (TA:) yahut onun için korktu, yahut sakındı: ve **اشفق مِنْهُ** ondan, yahut ondan, bıkkın/sabırsız oldu: ve ↓ **شَفَقَ** lehçe varyantıdır [**مِنْ** ile geçişli kılındığında **اشفق**’ın, ve görünüşe göre **عَلَى** ile geçişli kılındığında da]. (M.) -A2- 2’ye de bak. -A3- Ayrıca **شَفَق** [v. b.] vaktine girdi. (M.) Ve bir **شَفَق** vaktinde geldi: ve bunun gibi ↓ شفّق. (M.)

**شَفَقٌ**
**شَفَقٌ** ذ Korku: (K:) [ayrıca bir önceki paragrafta **شَفِقَ**’a bak; onun mastarıdır:] yahut sadık/halis/dürüst nasihatin sıkılığı (**شِدَّة**)ndan doğan korku; (M, TA;) bunun gibi ↓ **شَفَقَةٌ** da: (M:) yahut ↓ ikincisi, böyle nasihat veren kimsenin, nasihat verdiği kimse için, bunu yapması sebebiyle duyduğu korku demektir: (O:) yahut birincisi, (K, TA,) ve ↓ ikincisi de, (TA,) böyle nasihat veren kimsenin, nasihat verdiği kimsenin hâlini düzeltmeye/ıslah etmeye olan iştiyakı yahut gayreti: (K, TA: [ikincisinde bunun kelimelerin mecazî kullanımı olduğu söylenmiştir; fakat niçin, görmüyorum:]) ↓ **شَفَقَةٌ**, **الاـِشْفَاقُ**’tan isimdir, (S, Msb, TA,) ve **شَفَقٌ** onunla eşanlamlıdır (S, O, K, TA) çünkü o da **الاـِشْفَاقُ**’tan isimdir: (S, TA:) [denilmiştir ki] ↓ **شَفَقَةٌ**’nın aslî manası zayıflıktır: (Ham s. 179:) ve **خَوْفٌ** [korku] ile birlikte zikredilir; bu yüzden Allah’a sıfat olarak kullanılmaz: (aynı eser s. 722:) [genellikle] sevgi, iyilik, lütuf, merhamet, yahut iyi niyetle meyil demektir: (MA:) [yahut itinalı şefkat vb.:] yahut sadık/halis/dürüst nasihat ile birlikte, hoşlanılmayan yahut kötü bir şeyin isabet etmesinden korku ile beraber acıma/merhamet ve şefkat. (TA.) -A2- **شَفَقٌ** ayrıca ufukta (K) gün batımından son **عِشَآء** [yani gecenin girişi] vaktine kadar olan kızıllık demektir, (Kh, S, Msb, K,) o vakitte kaybolur, (Kh, S, Msb,) ve beyaz **شَفَق** gecenin ortasına [daha doğrusu mevsimlere göre değişen geç bir vakte] kadar kalır: (Msb:) yahut o vakte yakın bir zamana kadar: yahut **عَتَمَة**’ye yakın bir zamana kadar [v. b., genellikle aynı yahut ona yakın manada]: (K:) yahut gün batımında gökte görülen kızıllık: (IDrd, O:) yahut gecenin ilk kısmında, **عَتَمَة**’ye yakın bir zamana kadar, güneşin ışığının ve kızıllığının kalıntısı: (S:) yahut gün batımında görülen güneşin ışığı ve kızıllığı, gecenin girişi namazı vaktine kadar: (M:) yahut gün batımında gündüz ışığının gece karanlığıyla karışması: (Er-Rلghib, TA:) Zj’ye göre, güneş battıktan sonra gün batımı tarafında bulunan kızıllık: bu, lugat kitaplarında yaygın şöhretle verilen manadır; ve Mtr [Mgh’de] der ki bunun, Peygamber’in ashabından ve onları izleyen nesilden bir topluluğa göre kızıllık manasına geldiğini: fakat Aboo-Hureyreh’e göre, beyazlık manasına gelir [gün batımından sonra; bunu, yaygın olarak **شَفَق** denilenden ayırmak için, yukarıdaki bir örnekte olduğu gibi, çoğu kez beyaz **شَفَق** diye adlandırılır]: (Msb:) IAth der ki bu kelimenin iki zıt manası vardır; gün batımından sonra görülen kızıllığa da uygulanır; ve söz konusu kızıllıktan sonra batı ufkunda kalan beyazlığa da. (TA.) Fr der ki, Araplardan birinin şöyle dediğini işittim: عَلَيْهِ ثَوْبٌ كَأَنَّهُ الشَّفَقُ [Onun üzerinde sanki **الشَّفَقُ** gibi bir elbise vardır]: ve o kırmızı idi. (S.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecazen:) kırmızıya boyanmış bir elbise yahut kumaş parçası. (AA, TA.) ― -b3- Ve gündüz. (Zj, M, K.) -A3- Ayrıca **نَاحِيَةٌ** ile aynı (varsayılan mecazen:) [bir taraf vb.; yahut uzak bir taraf]: çoğulu **أَشْفَاقٌ**. (O, K.) Şöyle denir: **أَنَا فِى أَشْفَاقٍ مِنْ هٰذَا الأَمْرِ** yani **نَوَاحٍ** [manası (varsayılan mecazen:) Bu işten ayrı/uzakta bulunuyorum; sanki onun uzak taraflarında yahut üzerinde]: (O, TA:) ve aynı şekilde فِى عُرُوضٍ مِنْهُ [görünüşe göre عَرُوضٍ yani **نَاحِيَةٍ** için bir yanlış yazım] ve فى أَعْرَاضٍ منه yani **نَوَاحٍ**. (TA.) -A4- Ve (mecazen:) kötü bir şey; eşanlamlısı **رَدِىْءٌ**: (Lth, S, M, O, K, TA: [TA’da bunun J tarafından ف üzerine kesre ile yazıldığı söylenmiştir; fakat S’nin nüshalarımın ikisinde de böyle değildir:]) bir elbiseye yahut kumaş parçasına uygulanır, (Mgh, TA, ve Ham s. 179,) [bu manada, yahut] kötü ve ince manasında: (Mgh, madde خرث:) [denilmiştir ki] “zayıflık” manasına gelen **شَفَقَةٌ**’dan: (Ham, adı geçen yer:) nadiren çoğul yapılır: (O:) ve müzekker ve müennes olarak aynı şekilde kullanılır; bir **مِلْحَفَة**’ye sıfat olarak kullanılır, (M, O,) **رَدِيئَةٌ** manasında. (M.)

**شَفِقٌ**
**شَفِقٌ** ذ: iki yerde **شَفِيقٌ**’e bak.

**شَفَقَةٌ**
**شَفَقَةٌ** ذ: beş yerde **شَفَقٌ**’a bak.

**شَفُوقٌ**
**شَفُوقٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak.

**شَفِيقٌ**
**شَفِيقٌ** ذ, 4’ün ism-i fâili olarak ↓ **مُشْفِقٌ** ile eşanlamlıdır [“korkan, korkulu, sakınan; ve ayrıca şefkatli, iyi, merhametli, vb.” manasında]; (S, O, Msb, * K;) bunun gibi ↓ **شَفِقٌ** da (Msb) [ve şiddetli manada ↓ **شَفُوقٌ**; ve aşağıdakinden, **شَفِيقٌ**’in de şiddetli bir sıfat olarak kullanıldığı anlaşılır]: yahut ↓ **شَفِقٌ** “korkan” demektir; çoğulu **شَفِقُونَ**’dur: (M, TA:) ve **شَفِيقٌ**, sadık/halis/dürüst nasihat veren, nasihat verdiği kimsenin hâlini düzeltmeye/ıslah etmeye hevesli yahut gayretli olan kimse. (M.)
اـِنَّ الشَّفِيقَ بِسُوْءِ ظَنٍ مُولَعٌ
[“Şüphesiz şefkatli vb., yahut pek şefkatli vb., kötü zanna düşkündür”] bir darb-ı meseldir; aşırı **شَفَقَة** [yahut şefkat vb.] sebebiyle dostu için feleğin kazalarından korkan adam hakkında kullanılır. (TA.) Ve Kur’ân’da [xxi. 50] şöyle denilmiştir: **وَهُمْ مِنَ** ↓ **السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ** [“ve onlar kıyamet saatinden korkanlardır” manasında]; korku manası, **مُشْفِقٌ** böylece **مِنْ** ile geçişli kılındığında en belirgin olur. (TA.) Ayrıca bu maddenin ilk paragrafında ↓ **مُشْفِقٌ**’un [benzer manada] bir örneğine bak.

**مُشْفَقٌ**
**مُشْفَقٌ** ذ: son paragrafa bak. -A2- [Freytag’a göre ayrıca “korku” demektir: fakat bunun için hiçbir kaynak zikretmez.]

**مُشْفِقٌ**
**مُشْفِقٌ** ذ: üç yerde **شَفِيقٌ**’e bak.

**عَطَآءٌ مُشَفَّقٌ**
**عَطَآءٌ مُشَفَّقٌ** ذ (mecazen:) az kılınmış, yahut miktar ve nicelikçe küçük yapılmış bir bağış; (S, TA;) bunun gibi ↓ **مُشْفَقٌ** da. (TA.)
