# شفه (ش-ف-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Dudak demektir

- Harfler: ش - ف - ه
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَشَفَتَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | وَفَعَلَيْنِ | Ve iki dudak | 1 | 1 | [90:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/ayet/90:9.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (1 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Dil demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شفه |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Son harfi nakıs/düşebilen ه bulunan, bünyesinde zayıflama barındıran kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md), [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md), [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağzı dıştan örten, ses ve gıda giriş-çıkışını denetleyen dudak organı ve kenar dokusu |
| Çekirdek Özet 2 | İnsana bahşedilen algı, irade ve beyan kabiliyetinin dışa açılan çift kanatlı denetim kapısı |
| Çekirdek Özet 3 | İçsel idrak ile dışsal ifade arasındaki sınır denetimi, kelamın eklemlenmesi ve tüketim eşiği |
| Kritik Hata Riski | Kökü salt estetik veya biyolojik bir uzuv sayıp iradi beyan ve ahlaki sorumluluk kapısı vasfını göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شف | İncelik, eşik, kenar, şeffaflık ve sınır noktasına yaklaşma anlamı taşır; [شفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9.md) kökünde iki kenarın birleşip çiftleşmesi, [شفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%82.md) kökünde gündüz ile gecenin ince sınır kızıllığı, [شفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%8A.md) kökünde ise hastalığın sınırına ulaşıp iyileşme eşiğine varılması şeklinde belirir. | ه | İnce ve hassas sınır dokusuna açıklık, soluk, nefes ve dışa vurum boyutu ekleyerek kökü ağzın iki sınır kenarı olan dudağa ve soluğun sesleştiği artikülasyon eşiğine dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Ağız bölgesindeki kesici ve ayırıcı sınırı, mekanik denetimi ve sesin eklemlenmesindeki keskin basamağı temsil eder. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | İfadenin, nefesin ve besinin geçtiği dışa açık boşluğu ve çevreleyen kenar hattını simgeler. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçte saklı olan nefesin, soluğun ve mananın dışarıya görünür ve duyulur biçimde belirmesini anlatır. |
| شفه | Keskin ve hassas sınır hattının ağız açıklığında nefesi modüle ederek dışa vurması | Ağız açıklığının dış sınırını oluşturan, açılıp kapanarak nefesi sese, manayı kelama dönüştüren çift taraflı denetim organı. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağzın içini örten, konuşma seslerinin çıkışında kapanıp açılarak eşik görevi gören iki dudaktan her biri; türetilmiş anlamda dudakların çok değmesiyle tükenen az su veya paylaşılan az gıda. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî devri şairi Ru'be b. el-Accâc'a yönelik erken dönem rivayetinde geçen أَتَيْتَنَا وَأَمْوَالُنَا مَشْفُوهَةٌ (Bize geldin; mallarımız ise dudakların çok değmesi ve çok istenmesi yüzünden tükenmeye yüz tutmuştu) ifadesi ve hadiste yer alan طَعَاماً مَشْفُوهاً (üzerine çok el ve ağız uzanmış az yemek) kullanımı. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Tehzîbü'l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde شفه kökü, Proto-Samice *śap-at- veya *šap-at- kök biçimine dayanan köklü bir anatomik ve topoğrafik mirastır. İbranice śāfāh (שָׂפָה) dudak, kıyı, sınır, kenar ve lisan anlamlarına gelirken, Süryanice sefθā (ܣܦܬܐ) dudak ve kenar eşiği anlamını taşır. Akadca šaptu sözcüğü doğrudan dudağı ve bir kabın veya nehrin kıyısını ifade eder. Ugarit dilinde špt biçimiyle dudak organını gösterir. Bütün bu akraba dillerde kökün iki ana ekseni bulunmaktadır: Birincisi bedensel olarak ağzın dudakları ve bu dudaklardan dökülen dil, lisan; ikincisi ise topoğrafik ve nesnel olarak bir şeyin kıyısı, sınırı ve kenar eşiğidir. Arapçada üçüncü kök harfi olan ه, tekil kullanımda düşme eğilimi gösterse de kökün çoğulunda (şifâh) ve küçültme kalıbında (şufeyhe) varlığını koruyarak kök yapısını üçlü sistemde muhafaza etmiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شفه kökünden türeyen şefe ve müşâfehe | Ağzın iki sınır kenarı olan dudak; buradan hareketle yüz yüze konuşma ve kaynakların dudak temasıyla tükenmesi anlamı türetilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Samice *šap-at- | İbranice śāfāh, Süryanice sefθā, Akadca šaptu formlarında dudak, sınır, kıyı ve lisan anlamıyla ortak Sami mirasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır dili sp.t (dudak, kıyı, kenar) | Afro-Asyatik katmanda dudak ve sınır kavramının fonetik ve semantik paralelliği gözlemlenir. | Güçlü |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques ve Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شفه | Anlamlı | Dudak, sınır eşiği | Ağzın dış sınırı, konuşmanın artikülasyon kapısı ve yüz yüze doğrudan hitap. | Kur'an'da geçer; hedef kök |
| شهف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |
| فشه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |
| فهش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |
| هشف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |
| هفش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شفه | Merkez | Dudak, dış sınır ve ifade eşiği | Ağzın dış kapısıdır; sesi sınırlar, şekillendirir ve dışa açar. | Çift taraflı artikülasyon ve kapatma organı |
| [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) | Komşu | Dil, lisan, iç ifade aleti | شفه sesin dış eşiği iken, [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) sesleri içeride büküp harfe dönüştüren dinamik organdır. | Ağız içindeki kas dokusu ve lisan kabiliyeti |
| [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) | Komşu | Ağız açıklığı, giriş-çıkış menfezi | شفه sınır dokusu iken, [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) genel boşluğu ve açıklığı temsil eder. | Genel ağız boşluğu ve lafız kanalı |
| [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) | Komşu | Eklemli konuşma, akli beyan | شفه konuşmanın fiziki aracı iken, [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) zihinsel anlamın sesli sisteme dökülüşüdür. | Manalı ses çıkarma ve konuşma yetisi |
| [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md) | Zıt | Susma, dudakları kapalı tutma | شفه beyan ve konuşma potansiyelini ifade ederken, [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md) dudakları kavuşturup sesi kesmektir. | İradi veya gayriihtiyari sessizlik |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شفه | Dudak, sınır, yüz yüze hitap eşiği | Ağzın dış kanatları, konuşma eşiği ve tüketim sınırı. | Kesin |
| Latince | labium, labrum | Dudak, kenar, hazne eşiği | Anatomik dudak yanında kadeh, çanak veya nehir kenarını da karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | lip, rim, boundary-valve | Dudak, kap kenarı, sınır eşiği | Anatomik dudak anlamını tam verir; kenar anlamını rim ile tamamlar. | Kesin |
| Almanca | Lippe, Rand | Dudak, kenar eşiği | Biyolojik dudak organı ile sınır dokusunu ifade eder. | Kesin |
| Fransızca | lèvre, bord | Dudak, kıyı kenarı | Dudak organını ve mecazi olarak kenar eşiğini kapsar. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شَفَتَيْنِ | İnsana bağışlanan çift kanatlı beyan, denetim ve irade organı | İnsanın yaratılış donanımının, idrak (gözler) ve ifade (dil ve iki dudak) vasıtalarının sayılarak sorumluluğa çağrıldığı hidayet bağlamı (Beled [90:9](https://lisan.digital/tr/ayet/90:9.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelamullah ve halku'l-ef'âl | İnsanın konuşmasında dudaklar cismani birer alet iken, Allah'ın kelam sıfatının cisim, ses, harf ve dudak gibi uzuvlardan münezzeh oluşu. | Aletten münezzeh ilahi kelam ile cismani beşeri kelam ayrımı |
| Fıkıh | Diyet hukuku ve kıraat şartı | Cinayet hukukunda iki dudağın kesilmesine tam diyet takdir edilmesi; ibadetlerde (namaz kıraati) sesin geçerliliği için dudakların hareket ettirilmesinin gerekliliği. | Hukuki tazminat tamlığı ve ibadette asgari telaffuz sınırı |
| Tefsir | İnsanın sorumluluk donanımı | Beled [90:9](https://lisan.digital/tr/ayet/90:9.md) tefsirinde göz, dil ve iki dudağın yalnızca biyolojik bir lütuf değil, hayır ve şer yollarını seçmede hesabı verilecek şahitler olarak açıklanması. | Algı ve ifadenin ahlaki mükellefiyet delili oluşu |
| Hadis | Müşâfehe ve meşfûh kullanımı | Hadislerde yüz yüze doğrudan iletişimin ve azalıp paylaşılan kısıtlı kaynakların (meşfûh) tasvirinde kökün semantik nüanslarının korunması. | Doğrudan yüzleşme ve tüketim dengesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mükellefiyet ve emanet | İfade denetim eşiği | İnsanın içsel niyetini dışa vururken veya susarken üstlendiği ahlaki sınır kontrolü. | Dudaklar konuşmanın açma-kapama vanasıdır; hayır söylemek veya susmak iradesinin somut kapısıdır. | Kesin |
| İlmi | Fonetik ve dilbilim | Labiyal artikülasyon sınırı | Seslerin patlamalı veya sürtünmeli olarak biçimlendirildiği dış mahreç alanı. | Dilin ürettiği hava akımını keserek veya daraltarak b, m, f, v gibi harfleri eklemleyen sınır organıdır. | Kesin |
| Siyasi | Müşâfehe ve müzakere | Doğrudan diplomasi ve yüz yüze akit | Aracısız, yüz yüze ve bağlayıcı kamusal hitap ve ahitleşme zemini. | Siyasette yazılı metinlerin ötesinde yüz yüze gelerek kurulan doğrudan iletişim güvenin ve taahhüdün kaynağıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak kullanımı (meşfûh) | Tüketim baskısı altındaki ortak varlık | Çok sayıda talep edenin yönelmesiyle sınırına varan kıt meta. | Kökün meşfûh türevi, talebin arzı aştığı ve dudakların çok değmesiyle tükenen iktisadi darboğazı modeller. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Modülasyon vanası ve sınır koşulu (Boundary valve) | Sürekli bir akışkan veya dalga potansiyelinin iki kanatlı bir sınır mekanizmasıyla kesintili sinyallere dönüştürülmesi. Dudak, akciğerden gelen kesintisiz hava akımını ikili bir kapak sistemiyle açıp kapatarak ayrık bilgi paketlerine (harf/ses) dönüştürür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | İletişim eşiği ve sansür/denetim mekanizması | Zihinsel süreçlerin kamusal alana taşınmasında bireyin uyguladığı içsel filtreleme ve dışa vurum bariyeri. Dudaklar, düşüncenin eyleme ve söze dönüştüğü son fiziki ve psikolojik denetim hattıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü ve ayette geçen kavramı yalnızca biyolojik bir yüz uzvu, estetik bir unsur veya konuşma aygıtının pasif bir parçası olarak görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Dudaklar, insanın çift kutuplu iradesinin (iki yol/necdyn), algısının (iki göz) ve ifade merkezinin (dil) nihai denetleyicisi; söze izin veren veya susmayı tercih eden irade sınırıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Beled suresindeki bağlamın ahlaki ve hukuki ağırlığından koparılarak ayetin salt yüzeysel bir anatomi hatırlatması derekesine indirilmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın sorumlu bir varlık olarak inşasında beyan aygıtının tamamlayıcı ve denetleyici kapağını gösterir; dil potansiyelinin dudaklar vasıtasıyla eyleme geçtiğini ve kontrol altına alındığını bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın hilkati, duyu ve idrak organlarının sorumluluk bağlamında sayıldığı ve sarp yokuşu (akabe) aşma iradesinin konu edildiği ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Beyanın yalnızca dilden ibaret olduğu sanısını düzeltir; ifadenin iki dudakla sınırlanan, biçimlenen ve susma iradesiyle ahlakileşen çift yönlü bir süreç olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağzın dış sınırını teşkil eden, açılıp kapanarak besini tutan ve sesleri biçimlendiren çift taraflı et dokusu, dudak.
- Soyut anlam: İç potansiyelin dış dünyaya geçişini kontrol eden sınır eşiği, modülasyon ve iradi denetim mekanizması.
- Sistematik karşılık: Sürekli bir iç akışı ayrık ve anlamlı sinyallere dönüştüren ikili kapı denetleyicisi.
- LaTeX modeli: $$y = b \cdot f(x), \quad b \in \{0, 1\}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x$ içsel potansiyeli ve ciğerden gelen kesintisiz nefes/manayı, $f$ dilin modülasyon ve biçimlendirme fonksiyonunu, $b$ ise dudakların iki durumlu (kapalı $0$, açık $1$) sınır vanası olma vasfını temsil eder. Nihai çıktı $y$, dudak eşiğinin açılmasıyla dış dünyaya yansıyan anlamlı söz veya kapatılmasıyla korunan sükuttur.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81%D9%87/occurrences?meal=IK

### [Beled 90:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/ayet/90:9.md) — وَشَفَتَيْنِ

وَلِسَانًا وَشَفَتَيْنِ

Meal (IK): Bir dil ve iki dudak.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Dudak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين والفاء معهما
ش ف ه مستعمل فقط
شفه:
الشَّفةُ، حُذِفَتْ منها الهاء، وتصغيرُها: شُفَيْهة، والجميعُ: الشِّفاه، وإذا ثلّثوا قالوا: شَفَهات وشقوات، الهاءُ أقيس، والواو أعمّ، لأنّهم شبّهوها بالسنوات، ونقصانها حذفُ هائها.
والمشافهةُ بالكلام: المواجهة من فيكَ إلى فيهِ.
وماء مشفوهٌ، أي: مطلوبٌ مسؤول، وهو الّذي كَثُر عليه الناسُ، وأنفدوه إلاّ أقلَّه، وإذا جمعوا قالوا: مياهٌ مشفوهةٌ.
وطعام مشفوهٌ، أي: قليل.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الشين** ve **الفاء** onlarla birlikte

ش ف ه yalnızca kullanılmıştır

**شفه**:

**الشَّفةُ**; ondan **الهاء** hazfedilmiştir; onun küçültmesi: **شُفَيْهة**; çoğulu: **الشِّفاه**. Üçlü yaptıklarında dediler ki: **شَفَهات** ve **شقوات**; **الهاء** daha kıyasîdir, **الواو** daha geneldir; çünkü onu **السنوات**’a benzettiler; onun eksilmesi, **هاء**’sının hazfidir.

Ve **المشافهةُ** söz ile: senin ağzından onun ağzına karşı karşıya gelmedir.

Ve **ماء مشفوهٌ**; yani: istenmiş, sorulmuş; o, insanlar üzerine çokça olan ve onu tüketip bitirdikleri, ancak daha azı hariç, olandır. Topladıklarında dediler ki: **مياهٌ مشفوهةٌ**.

Ve **طعام مشفوهٌ**; yani: az.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَفَهُ: أصلها شَفَهَةٌ، لأنَّ تصغيرها شُفَيْهَةٌ. والجمع شِفاهٌ بالهاء. وإذا نَسَبْتَ إليها فأنت بالخيار إنْ شئت تركتَها على حالها وقلت شَفِيٌّ مثال دَمِيٍّ ويَدِيٍّ وعِدِيٍّ، وإن شئت شَفَهِيٌّ. وزعم قومٌ أنَّ الناقص من الشَفَهِ واوٌ، لأنه يقال في الجمع شَفَواتٌ. ورجلٌ أَشْفَى، إذا كان لا تنضم شَفَتاهُ كالأَرْوَقِ. ولا دليلَ على صحته. ورجلٌ شُفاهيٌّ بالضم: عظيمُ الشَفَتَيْنِ. ابن السكيت: فلانٌ خفيف الشَفَةِ، أي قليل السؤال للناس. ويقال: له في الناس شَفةٌ، أي ثناءٌ حسنٌ. وما كلمته ببنت شَفَةٍ، أي بكلمةٍ. والشَفْهُ: الشُغْلُ. يقال: شَفَهَني عن كذا، أي شَغَلَني. وقولهم: نحن نَشْفَهُ عليك المرتَع والماء، يعني نَشْغَلُهُ عنك، أي هو قَدْرُنا لا فَصْلَ فيه. ورجلٌ مَشْفوهٌ، إذا كثُر سؤال الناس إيّاه حتّى نفدَ ما عنده. وقد شَفَهَني فلانٌ، إذا ألحّ عليك في المسألة حتّى أنفدَ ما عندك. وماءٌ مَشْفوهٌ، وهو الذي قد كثُر عليه الناس. والمُشافَهَةُ: المخاطبةُ من فيك إلى فيه. والحروف الشَفَهِيَّةُ: الباء والفاءُ والميمُ، ولا تَقُلْ شَفَوِيَّةٌ.

##### Türkçe

**الشَفَهُ**: aslı **شَفَهَةٌ**’dir; çünkü onun küçültmesi **شُفَيْهَةٌ**’dir. Çoğulu **شِفاهٌ**’dır, **الهاء** ile. Ona nisbet ettiğinde ise muhayyersin: istersen onu hâli üzere bırakırsın ve **شَفِيٌّ** dersin; **دَمِيٍّ** ve **يَدِيٍّ** ve **عِدِيٍّ** misali; istersen **شَفَهِيٌّ** (dersin). Bir kavim, **الشَفَهِ**’in nâkısının **واوٌ** olduğunu iddia etti; çünkü çoğulda **شَفَواتٌ** denir. Ve **رجلٌ أَشْفَى**: eğer onun iki dudağı, **الأَرْوَقِ** gibi birleşmezse (denir). Onun sahihliğine delil yoktur. Ve **رجلٌ شُفاهيٌّ** (zamme ile): iki dudağı büyük (olan).

İbnü’s-Sikkît: “Falan **خفيف الشَفَةِ**” (derler); yani insanlardan az isteyen. Ve denir: “Onun insanlar içinde **شَفةٌ** vardır”; yani güzel bir övgü. “Onu **ببنت شَفَةٍ** ile konuşmadım”; yani bir kelime ile.

**الشَفْهُ**: meşguliyet. Denir: “Beni şundan **شَفَهَني**”; yani beni meşgul etti. Ve onların sözü: “Biz senin aleyhine otlağı ve suyu **نَشْفَهُ** ederiz”; yani onu senden meşgul ederiz; yani o bizim payımızdır, onda ayrım yoktur.

Ve **رجلٌ مَشْفوهٌ**: eğer insanlar ondan çokça isterse, ta ki yanındaki tükeninceye kadar (denir). Ve “Falan beni **شَفَهَني**” (denir): eğer sana istemede ısrar ederse, ta ki yanındaki tükeninceye kadar. Ve **ماءٌ مَشْفوهٌ**: o, insanların üzerine çokça geldiği sudur.

**المُشافَهَةُ**: ağzından onun ağzına hitap etmektir. Ve **الحروف الشَفَهِيَّةُ**: **الباء** ve **الفاءُ** ve **الميمُ**; ve **شَفَوِيَّةٌ** deme.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ش ف
شفه
استعمل من وجوهها : شفه .
شفه : قال الليث : الشَّفة حُذفَتْ منها الهاء ، وتصغِيرها شُفَيْهة ، والجميع الشِّفاه . قال : وماءٌ مَشْفُوهٌ : مطلوبٌ مَبسول . قلت : ولم أسمع ماءٌ مَشْفوه بمعنى مطلوبٍ لغير الليث .
وروى أبو عبيد عن الأصمعي أنه قال : يقال : ماء مَشْفُوه : وهو الذي كَثر عليه الناسُ ، وكذلك مَثْمود ومضْفوف كأنهم نَزَحوه بِشفَاهِهِم وشَغَلوه بها عن غيرهم .
وقال ابن بُزُرج : ماء مَشْفوه : ممنوعٌ من وِرْده لقلته ، وَوَرَدْنا ماءً مَشفُوهاً : كثير الأهل ، وأصبحْتَ يا فُلان مشفوهاً : كثير الأهل ، وأصبحت يا فلانُ مشفوهاً : مكثوراً عليك تُسأل وتُكلَّم . ويقال : ما شفهت عليك من خيرِ فلانٍ شيئاً ، وما أَظنّ إبِلَك إلاّ سَتَشْفَه علينا الماءَ : أي تشغله ، وفلانٌ مشفوة عنَّا أي مشغول عنا ، مكثور عليه .
وفي الحديث : ( إذا صنع لأحدِكم خادِمُه طعاماً وكان مشفوهاً فليَضعْ في يدِه منه أُكلةً ) أي كان قليلاً .
وقال الليث : إذا ثلَّثوا الشَّفةَ قالوا : شَفَهات وشَفَوات ، والهاء أقيس ، والواو أعمّ لأنهم شبهوها بالسَّنوات ونقصانها حذفُ هائها . قلت : والعَرَب تقول : هذه شَفَةٌ في الوَصْل وشفهٌ بالهاء ، فمن قال : شَفَة ، قال : كانت في الأصل شَفَهة ، فحذفت الهاء الأصلية وأُبقيت هاءُ العلامة للتأنيث ، ومن قال : شفه بالهاء أَبقَى الهاء الأصلية ، ويقال : إنّ شَفَة الناس عليك لحسنة : أي ذِكْرهم لك وثناءهم عليك حَسَن ويقال : ما سمعت منه ذاتَ شَفة : أي ما سمعت منه كلمةً ؛ ورجلٌ خفيفُ الشفة : أي قليل السؤال .

##### Türkçe

ه ش ف
**شفه**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **شفه**.
**شفه**: Leys dedi: **الشَّفة**’den **الهاء** hazfedilmiştir; onun küçültmesi **شُفَيْهة**’dir; çoğulu **الشِّفاه**’tır. Dedi: ve **ماءٌ مَشْفُوهٌ**: istenmiş, engellenmiş (mabsûl). Ben dedim: Leys’ten başkası için **ماءٌ مَشْفوه**’u “istenmiş” mânasında işitmedim.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den rivayet etti; o dedi ki: denir: **ماء مَشْفُوه**: o, insanların üzerine çokça toplandığı sudur; bunun gibi **مَثْمود** ve **مضْفوف**; sanki onu **بِشفَاهِهِم** (dudaklarıyla) çekip almışlar ve onunla onu başkalarından alıkoyacak şekilde meşgul etmişlerdir.
İbn Büzürc dedi: **ماء مَشْفوه**: azlığından dolayı ona varılması (vird edilmesi) engellenmiş (sudur); ve **وَوَرَدْنا ماءً مَشفُوهاً**: ehli çok (olan suya vardık); ve “Ey falan, **مشفوهاً** olarak sabahladın”: ehli çok (olarak); ve “Ey falan, **مشفوهاً** olarak sabahladın”: üzerine çokça gelinen; sana sorulur ve seninle konuşulur. Ve denir: “Falanın hayrından senin üzerine hiçbir şeyi **شفهت** etmedim”; ve “Develerinin ancak suyu bizim üzerimize **سَتَشْفَه** edeceğini sanıyorum”: yani onu meşgul eder. Ve falan **مشفوة**’dur bizden: yani bizden meşguldür; üzerine çokça gelinendir.
Hadiste: “(Sizden birinize hizmetçisi yemek yaptığında ve **مشفوهاً** olduğunda, onun eline ondan bir lokma koysun)” yani az olduğunda.
Leys dedi: **الشَّفة**’yi üçlediklerinde **شَفَهات** ve **شَفَوات** derler; **الهاء** daha kıyasîdir; **الواو** daha geneldir; çünkü onu **السَّنوات**’a benzettiler; onun eksilmesi, **هاء**’sının hazfidir. Ben dedim: Araplar vasılda “bu bir **شَفَةٌ**” der ve **شفهٌ** (hâ ile) der; kim **شَفَة** derse, “aslında **شَفَهة** idi; aslî **الهاء** hazfedildi ve müenneslik alâmeti için olan **هاء** bırakıldı” demiş olur; kim **شفه**’yi **الهاء** ile derse, aslî **الهاء**’yı bırakmıştır. Ve denir: “İnsanların senin üzerine **شَفَة**’si elbette güzeldir”: yani onların seni anması ve sana övgüleri güzeldir. Ve denir: “Ondan **ذاتَ شَفة** işitmedim”: yani ondan bir kelime işitmedim; ve “hafif **الشفة**’li bir adam”: yani az soru soran.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ف ه
شافهته بحديثي‏.‏
ورجل شفاهي‏:‏ عظيم الشفة‏.‏
وماء مشفوه‏:‏ كثرت عليه الواردة‏.‏
وما أظن إبلك إلا ستشفه علينا الماء‏.‏
وما التفت الشفاه على كلام أحسن منه‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ قـول أبـي مسلم لرؤبة‏:‏ أتيتنا وأموالنا مشفوهة‏.‏
وطعام مشفوه‏:‏ كثرت عليه الأيدي‏.‏
وفـي الحيـدث ‏"‏ إذا صنـع لأحدكـم خادمـه طعامـاً فليقعـده معـه فـإن كـان مشفوهـاً فيضـع في يده منه أكلة ‏"‏ وكاد العيال يشفهون مالي‏.‏
وما سمعت به ذات شفة وذات فم‏:‏ كلممة وما كلمني ببنت شفة‏.‏
وفلان خفيف الشفة‏:‏ قليل الاستجداء‏.‏
وله في الناس شفة حسنة‏:‏ ذكر جميل وما أحسن شفة الناس عليك‏.‏
وشافهت البلد والأمر إذا دانيته‏.‏

##### Türkçe

ش ف ه
**شافهته**: Onu sözümle yüz yüze konuşturdum.
Ve **رجل شفاهي**: dudağı büyük olan.
Ve **ماء مشفوه**: üzerine gelenler çoğaldı.
Ve ben senin develerinin ancak suyu bize karşı **ستشفه** edeceğini sanıyorum.
Ve **الشفاه** ondan daha güzel bir söz üzerine dönüp bakmadı.
Ve mecazdandır: Ebû Müslim’in Ru’be’ye sözü: “Bize geldin, hâlbuki mallarımız **مشفوهة** idi.”
Ve **طعام مشفوه**: üzerine eller çoğaldı.
Ve hadiste: “Sizden birinize hizmetçisi bir yemek yaparsa onu onunla birlikte oturtsun; eğer **مشفوهاً** ise eline ondan bir lokma koysun.”
Ve neredeyse çocuklar malımı **يشفهون** edeceklerdi.
Ve **ذات شفة** ve **ذات فم** onu işitmedi: bir kelime; ve bana **ببنت شفة** ile konuşmadı.
Ve falan **خفيف الشفة**: istemesi az olan.
Ve onun insanlar içinde **شفة حسنة**si vardır: güzel anılma; ve insanların sana karşı **شفة**si ne güzeldir.
Ve **شافهت** beldeyi ve işi, ona yaklaştığın zaman (denir).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّفَتانِ من الإِنسان: طَبَقا الفمِ، الواحدةُ شَفةٌ، منقوصةُ لامِ الفعلِ ولامُها هاءٌ، والشَّفةُ أَصلها شَفَهةٌ
لأَن تصغيرها شُفَيْهة، والجمع شِفاه، بالهاء، وإذا نسَبْتَ إليها فأَنْت بالخيار، إِن شئتَ تركتها على حالها وقلتَ شفِيٌّ
مثال دَمِيٍّ ويَدِيٍّ وعَدِيٍّ، وإن شئت شَفَهيٌّ، وزعم قوم أَن الناقص من الشَّفَةِ واو لأَنه يقال في الجمع شَفَواتٌ. قال ابن بري، رحمه الله: المعروف في جمع شَفةٍ شِفاهٌ، مكَسَّراً غيرَ مُسَلَّم، ولامه هاء عند جميع البصريين، ولهذا قالوا الحروف الشَّفَهِيَّةُ ولم يقولوا الشَّفَوِيَّة، وحكى الكسائي إِنَّه لغَلِيظُ الشِّفاهِ كأَنه جعَل كلَّ جزءٍ من الشَّفة شَفةً ثم جمَع على هذا. الليث: إذا ثَلَّثُوا الشَّفةَ قالوا شَفَهات وشَفَوات، والهاء أَقْيَسُ والواو أَعمُّ، لأَنهم شَبَّهوا بالسَّنَواتِ ونُقْصانُها حَذْفُ هائِها. قال أَبو منصور: والعرب تقول هذه شَفةٌ في الوصل، وشَفةٌ بالهاء، فمن قال شَفةٌ
قال كانت في الأَصل شَفَهة فحذِفت الهاء الأَصلية وأُبْقِيَتْ هاءُ العلامةِ للتأْنيث، ومَنْ قال شَفَه بالهاء أَبْقَى الهاء الأَصلية. قال ابن بري: الشَّفَةُ للإنسان وقد تُسْتَعار للفرس قال أَبو دواد: فبِتْنا جُلوساً على مُهْرِنا،
نُنَزِّعُ مِنْ شَفَتيْهِ الصَّفارا
الصَّفارُ: يبيسُ البُهْمَى وله شوكٌ
يَعْلَقُ بجَحافِل الخَيْل، واستعار أَبو عبيد الشَّفةَ للدَّلْوِ فقال: كَبْنُ الدَّلْوِ شَفَتُها، وقال: إذا خُرِزَتِ الدَّلْوُ فجاءت الشَّفةُ مائلةً قيل كذا، قال ابن سيده: فلا أَدري أَمِنَ العرب سَمِع هذا أَمْ هو تعبيرُ أَشْياخِ أَبي عبيد. ورجل أَشْفَى إذا كان لا تَنْضَمُّ شَفَتاهُ كالأَرْوَقِ قال: ولا دليلَ على صحته. ورجل شُفاهِيٌّ، بالضم: عظيمُ الشَّفةِ، وفي الصحاح: غَليظُ الشَّفتَيْن.
وشافَهَه: أَدْنَى شَفتَه مِنْ شَفته فكَلَّمَه، وكلَّمه مُشافَهةً، جاؤوا بالمصدر على غير فِعْله وليس في كل شيء قيل مثلُ هذا، لو قُلْتَ كَلَّمْتُه مُفاوَهةً لم يَجُزْ إنما تَحْكي من ذلك ما سُمِع؛ هذا قول سيبويه. الجوهري: المُشافَهةُ المُخاطَبةُ مِنْ فيك إلى فيه. والحروفُ الشَّفهِيَّةُ: الباء والفاء والميمُ، ولا تقل شَفَوِيَّةٌ، وفي التهذيب: ويقال للفاء والباء والميم شَفَوِيَّةٌ، وشَفَهِيَّةٌ لأَن مَخْرَجَها من الشَّفة ليس للِّسانِ فيها عمَلٌ.
ويقال: ما سَمِعْتُ منه ذات شَفةٍ أَي ما سمعت منه كلمةً. وما كَلَّمْتُه ببِنْتِ شَفةٍ أَي بكلمةٍ. وفلانٌ
خفيفُ أَي قليلُ السُّؤال للنَّاسِ. وله في الناس شَفَةٌ
حسَنةٌ أَي ثناءٌ حسَنٌ. وقال اللحياني: إنَّ شَفةَ الناسِ عليك لحسَنةٌ أَي ثَناءَهم عليك حسَنٌ وذِكْرهم لك، ولم يَقُلْ شِفاهُ الناس. ورجلٌ شافِهٌ: عَطْشانُ لا يَجِد من الماء ما يَبُلُّ به شَفتَه؛ قال تميم بن مُقبل:
فكمْ وطِئْنا بها مِنْ شافِهٍ بَطَلٍ،
وكَمْ أَخَذْنا مِن انفالٍ نُفادِيها
ورجلٌ مشْفوهٌ: يَسْأَله الناسُ كثيراً. وماءٌ مَشْفُوهٌ: كثيرُ الشارِبةِ، وكذلك المالُ والطعامُ. ورجل مَشْفوهٌ إذا كثُرَ سؤالُ الناس إياه حتى نَفِدَ ما عنده، مثل مَثْمودٍ ومَضْفوفٍ ومَكْثورٍ عليه. وأَصبحْتَ يا فلانُ مَشْفوهاً مَكْثوراً عليك: تُسْأَلُ وتُكلَّم؛ قال ابن بري، رحمه الله: وقد يكون المَشْفوهُ الذي أَفْنَى مالَه عيالُه ومَنْ يَقُوتُه؛ قال الفرزدق يصف صائداً:
عاري الأَشاجِعِ مَشْفوهٌ، أَخو قَنَصٍ،
ما يُطْعِمُ العَينَ نَوْماً غيرَ تَهْوِيمِ
والشَّفْهُ: الشَّغْلُ. يقال: شَفَهَني عن كذا أَي شَغَلني. ونحن نَشْفَه عليك المَرْتَع والماءَ أَي نشْغَلُه عنك أَي هو قَدْرُنا لا فَضْلَ فيه. وشُفِهَ ما قِبَلَنا شَفْهاً: شُغِلَ عنه. وقد شَفَهني فلانٌ إذا أَلَحَّ عليك في المسأَلة حتى أَنْفَد ما عِنْدك. وماءٌ
مَشْفوهٌ: بمعنى مَطْلوب. قال الأَزهري: لم أَسمعه لغير الليث، وقيل: هو الذي قد كثُرَ عليه الناس كأَنَّهم نزَحُوه بشِفاهِهِم وشَغَلُوه بها عن غَيرِهم. وقيل: ماءٌ مَشْفوهٌ
مَمْنوعٌ مِنْ وِرْدِه لقِلَّتِه. ووَرَدْنا ماءً مَشْفوهاً: كثيرَ الأَهلِ. ويقال: ما شَفَهْتُ عليك من خَبرِ فلانٍ شيئاً وما أَظنُّ إبِلَك إلا ستَشْفَه علينا الماءَ أَي تَشْغَلُه. وفلانٌ مَشْفوهٌ عنَّا أَي مَشْغول عنَّا مَكْثورٌ
عليه. وفي الحديث: إذا صَنَع لأَحَدِكم خادِمُه طَعاماً فليُقْعِدُه معه، فإن كان مَشْفوهاً فليَضَعْ في يدِه منه أُكْلةً أَو أُكْلَتَين؛ المَشْفوهُ: القليلُ، وأَصله الماء الذي كثرت عليه الشِّفاه حتى قَلَّ، وقيل: أَراد فإن كان مَكْثوراً عليه أَي كَثُرت أَكَلَتُه. وحكى ابن الأَعرابي: شَفَهْتُ نَصبي، بالفتح، ولم يفسره، وردَّ ثعلب عليه ذلك وقال: وإنما هو سَفِهْتُ أَي نَسِيت.

##### Türkçe

**الشَّفَتانِ** insandan: ağzın iki tabakasıdır; teki **شَفةٌ**dur; fiilin **لامِ الفعلِ**i eksiktir ve onun **لامُها**sı **هاءٌ**dır. **الشَّفةُ**nun aslı **شَفَهةٌ**dir; çünkü onun küçültmesi **شُفَيْهة**dir. Çoğulu **شِفاه**dır, **الهاء** ile. Ona nisbet ettiğinde ise sen muhayyersin: istersen onu hâli üzere bırakırsın ve **شفِيٌّ** dersin; **دَمِيٍّ** ve **يَدِيٍّ** ve **عَدِيٍّ** misali. İstersen **شَفَهيٌّ** (dersin). Bir kavim, **الشَّفَةِ**den eksik olanın **واو** olduğunu iddia etti; çünkü çoğulda **شَفَواتٌ** denir. İbn Berrî, Allah ona rahmet etsin, dedi: **شَفةٍ**nin çoğulunda bilinen **شِفاهٌ**dur; kırık çoğuldur, sâlim değildir. Onun **لام**ı bütün Basralıların yanında **هاء**dır; bunun için **الحروف الشَّفَهِيَّةُ** dediler de **الشَّفَوِيَّة** demediler. Kisâî, “Şüphesiz o, **غَلِيظُ الشِّفاهِ**dir” diye nakletti; sanki **الشَّفة**nin her bir parçasını bir **شَفةً** kılmış, sonra buna göre çoğul yapmıştır. Leys: **الشَّفةَ**yi üçlü yaptıklarında **شَفَهات** ve **شَفَوات** derler; **الهاء** daha kıyasîdir, **الواو** daha geneldir; çünkü **السَّنَواتِ**e benzettiler ve onun eksilmesi **هاء**sının hazfıdır. Ebû Mansûr dedi: Araplar vasılda “bu **شَفةٌ**” derler; ve **الهاء** ile “**شَفةٌ**” (derler). Kim **شَفةٌ** derse, aslında **شَفَهة** idi de aslî **الهاء** hazfedildi ve dişillik alâmeti için **هاءُ العلامةِ** bırakıldı, demiş olur. Kim **شَفَه**i **الهاء** ile derse, aslî **الهاء**yı bırakmıştır. İbn Berrî dedi: **الشَّفَةُ** insan içindir; ve ata da ödünçlenebilir. Ebû Duvâd dedi:
فبِتْنا جُلوساً على مُهْرِنا،
نُنَزِّعُ مِنْ شَفَتيْهِ الصَّفارا

**الصَّفارُ**: **البُهْمَى**nın kurusudur; onda diken vardır; atların **جَحافِل**ine yapışır. Ebû Ubeyd, **الشَّفةَ**yi kovaya ödünçledi de şöyle dedi: “Kovanın **كَبْنُ**u onun **شَفَتُها**sıdır.” Ve dedi: “Kova dikildiğinde **الشَّفةُ** eğik gelirse şöyle denir.” İbn Sîde dedi: Bilmiyorum, bunu Araplardan mı işitti, yoksa Ebû Ubeyd’in şeyhlerinin ifadesi midir. Ve **رجل أَشْفَى**: iki **شَفَتاهُ**ı birleşmeyen kimse; **الأَرْوَقِ** gibi. Dedi: Onun sahihliğine delil yoktur. Ve **رجل شُفاهِيٌّ** (damme ile): **الشَّفةِ**si büyük olan; **الصحاح**ta: iki **الشَّفتَيْن**i kalın olan.

**وشافَهَه**: onun **شَفتَه**sini kendi **شَفته**sine yaklaştırdı da onunla konuştu; ve onunla **مُشافَهةً** konuştu. Masdarı fiilinin dışında getirdiler; her şeyde bunun benzeri söylenmez. Eğer “**كَلَّمْتُه مُفاوَهةً**” deseydin câiz olmazdı; ancak bundan işitileni nakledersin. Bu, Sîbeveyh’in sözüdür. Cevherî: **المُشافَهةُ** ağızdan ağza hitaptır. **الحروفُ الشَّفهِيَّةُ**: **الباء** ve **الفاء** ve **الميمُ**dir; **شَفَوِيَّةٌ** deme. **التهذيب**’de: **الفاء** ve **الباء** ve **الميم**e **شَفَوِيَّةٌ** ve **شَفَهِيَّةٌ** denir; çünkü onların mahreci **الشَّفة**dendir; dilin onda işi yoktur.

Ve denir: “Ondan **ذات شَفةٍ** işitmedim”; yani ondan bir kelime işitmedim. Ve “Onunla **ببِنْتِ شَفةٍ** konuşmadım”; yani bir kelime ile. Ve falan hafiftir; yani insanlardan istemesi azdır. Onun insanlar içinde güzel bir **شَفَةٌ**si vardır; yani güzel bir övgü. Lihyânî dedi: “Şüphesiz insanların **شَفةَ**si senin üzerinde elbette güzeldir”; yani onların sana övgüsü güzeldir ve seni anmalarıdır; ve “insanların **شِفاهُ**u” demedi.

Ve **رجلٌ شافِهٌ**: susuzdur; suyun, onun **شَفتَه**sini ıslatacağı kadarını bulamaz; Temîm b. Mukbil dedi:
فكمْ وطِئْنا بها مِنْ شافِهٍ بَطَلٍ،
وكَمْ أَخَذْنا مِن انفالٍ نُفادِيها

Ve **رجلٌ مشْفوهٌ**: insanlar ondan çok ister. Ve **ماءٌ مَشْفُوهٌ**: içeni çok olan; aynı şekilde mal ve yemek. Ve **رجل مَشْفوهٌ**: insanlar ona sorması çoğalınca, yanında olan tükenince; **مَثْمودٍ** ve **مَضْفوفٍ** ve **مَكْثورٍ عليه** gibi. Ve “Ey falan, **مَشْفوهاً مَكْثوراً عليك** sabahladın”: senden istenir ve seninle konuşulur. İbn Berrî, Allah ona rahmet etsin, dedi: **المَشْفوهُ**, malını, ailesi ve nafakasını verdiği kimseler tüketen kimse de olabilir; Ferazdak, bir avcıyı vasfederek dedi:
عاري الأَشاجِعِ مَشْفوهٌ، أَخو قَنَصٍ،
ما يُطْعِمُ العَينَ نَوْماً غيرَ تَهْوِيمِ

Ve **الشَّفْهُ**: meşguliyettir. Denir: “**شَفَهَني** şundan”; yani beni meşgul etti. Ve “Biz senin üzerine otlağı ve suyu **نَشْفَه** ederiz”; yani onu senden meşgul ederiz; yani o bizim payımızdır, onda fazlalık yoktur. “Bizim tarafımızdaki şey **شُفِهَ** **شَفْهاً**”: ondan meşgul olundu. Ve “Falan beni **شَفَهني**”: senden istemede ısrar etti de yanındakini tüketince (denir). Ve **ماءٌ مَشْفوهٌ**: **مَطْلوب** manasınadır. Ezherî dedi: Onu Leys’ten başkası için işitmedim. Ve denildi: O, insanlar üzerine çoğalmış olandır; sanki onlar onu **شِفاهِهِم** ile çekip almışlar ve onunla onu başkalarından meşgul etmişlerdir. Ve denildi: **ماءٌ مَشْفوهٌ**: azlığından dolayı ona varmak menedilmiş olandır. Ve “Biz **ماءً مَشْفوهاً**a vardık”: ehli çok olan (suya). Ve denir: “Falanın haberinden senin üzerine hiçbir şey **شَفَهْتُ** etmedim”; ve “Develerinin ancak suyu bizim üzerimize **ستَشْفَه** edeceğini sanıyorum”; yani onu meşgul edecektir. Ve falan bizden **مَشْفوهٌ**dur; yani bizden meşguldür, üzerine çokça yüklenilmiştir. Hadiste: “Sizden biriniz için hizmetçisi yemek yaparsa onu onunla birlikte oturtsun; eğer **مَشْفوهاً** ise onun eline ondan bir lokma yahut iki lokma koysun.” **المَشْفوهُ**: az olandır; aslı, üzerine **الشِّفاه** çoğalıp da azalan sudur. Ve denildi: Muradı “üzerine çokça yüklenilmiş ise”; yani onun yiyişi çoğalmıştır. İbnü’l-A‘râbî nakletti: “**شَفَهْتُ نَصبي**” (fetha ile); onu açıklamadı. Sa‘leb ona bunu reddetti ve dedi: Ancak o “**سَفِهْتُ**”tür; yani unuttum.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ف ه * * الشَّفَةُ * أصلها شفهة لأن تصغيرها * شُفَيْهَةٌ * وجمعها * شِفَاهٌ * بالهاء وزعم بعضهم أن الناقص من الشفة واو لأنه يقال في الجمع * شَفَوَاتٌ * ولا دليل على صحته و * المُشَافَهَةُ * المخاطبة من فيك إلى فيه

##### Türkçe

* ش ف ه * * **الشَّفَةُ** * aslı **شفهة**’dir; çünkü onun küçültmesi **شُفَيْهَةٌ**’dir; çoğulu da **شِفَاهٌ**’dır, **الهاء** ile. Bazıları, **الشَّفَةُ**’den eksik olanın **واو** olduğunu iddia etti; çünkü çoğulda **شَفَوَاتٌ** denir. Onun sahihliğine dair delil yoktur. Ve **المُشَافَهَةُ**: ağzından onun ağzına hitap etmektir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( شَفَهَهُ ) عنه ، ( كمَنَعَهُ ) ، شفَهاً : ( شَغَلَهُ ) . ) يقالُ : نحنُ نَشْفَهُ عليك المَرْتَع والماءَ أَي نَشْغَلُه عليك ، أَي هو قَدْرُنا لا فَضْلَ فيه .
( أَو ) شَفَهَهُ فلانٌ : إذا ( أَلَحَّ عليه في المَسْأَلةِ حتى أَنْفَدَ ما عنده فهو مَشْفُوهٌ ) ، مثْلُ مَثْمودٍ ومَضْفوفٍ ومَكْثورٍ عليه .
( وشَفَتَا الإنسانِ : طَبَقَا فَمِهِ ، الواحِدَةُ شَفَةٌ ، ويُكْسَرُ ؛ و ) الأصْلُ شَفَهةٌ ، و ( لامُها هاءٌ ) عنْدَ جَميعِ البَصْرِيّين ، وتَصْغيرُها شُفَيْهَة ، ولهذا قالوا : الحُرُوفُ الشَّفَهِيَّةُ ، ولم يقولُوا الشَّفَوِيَّة ؛ ( ج شِفاهٌ ) ، فإذا نَسَبْتَ إليها فأَنْتَ بالخِيارِ إنْ شِئْتَ تَرَكْتَها على حالِها وقُلْتَ شَفِيٌّ مِثْال دَمِيَ ويَدِيَ وعَدِيَ ، وإن شِئْتَ شَفَهِيٌّ ؛ ( و ) زَعَمَ قوْمٌ أَنَّ النَّاقِصَ مِن الشَّفَةِ

واوٌ لأنَّه يقالُ في الجَمْعِ ( شَفَواتٌ ) ، كما في الصِّحاحِ .
وسَيَأْتي للمصنِّفِ تَنْبيهٌ على ذلِكَ في المعْتلِّ .
قالَ ابنُ بَرِّي : المَعْروفُ في جَمْعِ شَفةٍ شِفاهٌ ، مُكَسّراً غيرَ مُسَلَّم .
وحَكَى الكِسائيُّ إنَّه لغَلِيظُ الشِّفاهِ كأَنَّه جَعَلَ كلَّ جزْءٍ مِن الشَّفَةِ شَفةً ثم جَمَعَ على هذا .
وقالَ اللَّيْثُ : إذا ثَلَّثُوا الشَّفَةَ قالوا شَفَهاتٌ وشَفَواتٌ ، والهاءُ أَقْيَسُ والواوُ أَعَمُّ ، لأنَّهم شَبَّهوها بالسَّنواتِ ونُقصانُها حَذْفُ هائِها .
قُلْتُ : وحكَى البَدْرُ الدّمامِينِي في شرْحِ التَّسْهيلِ شَفَهات .
قالَ الأزْهرِيُّ : والعَرَبُ تقولُ : هذه شَفَةٌ في الوَصْلِ ، وشَفَهٌ بالهاءِ ، فمَنْ قالَ : شَفَةٌ ، كانت في الأصْلِ شَفَهَة فحذِفَتِ الهاءُ الأصْلِيَّة وأُبْقِيَتْ هاءُ العَلامةِ للتَّأْنِيثِ ، ومَنْ قالَ : شَفَه بالهاءِ أَبْقَى الهاءَ الأَصْلِيَّة .
( والشُّفاهِيُّ ، بالضَّمِّ : العَظِيمُها ) .
( وفي الصِّحاحِ : غَلِيظُ الشَّفَتَيْن .
( وشافَهَهُ : أَدْنَى شَفَتَه من شَفَتِهِ ) فكَلَّمَهُ مُشافَهَةً ، جَاؤُوا بالمَصْدرِ على غيرِ فِعْلِه ، وليسَ في كلِّ شيءٍ قيلَ مثلُ هذا ، لو قُلْتَ كَلَّمتُه مُفاوَهةً لم يَجُزْ إنَّما يُحْكَى في ذلك ما سُمِع ، هذا قَوْلُ سِيْبَوَيْه .
وقالَ الجوْهرِيُّ : المُشافَهَةُ المُخاطَبَةُ مِنْ فِيكَ إلى فِيهِ .
( و ) مِن المجازِ : شافَهَ ( البَلَدَ والأَمْرَ ) ، إذا ( دَانَاهُ ) ؛ ) كما في الأساسِ .
( والشَّافِهُ : العَطْشانُ ) لا يَجِدُ من الماءِ ما يَبُلُّ به شَفَتَه ؛ قالَ ابنُ مُقْبِل :

فكَمْ وَطِئْنا بها مِنْ شافِهٍ بَطَلٍ وكَمْ أَخَذْنا مِنَ أنفالٍ نُفادِيهاوتقدَّمَ في ( س ف ه ) ، عن ابنِ الأعْرابيِّ السَّافِه بهذا المعْنَى وهو صَحِيحٌ أَيْضاً .
( و ) مِن المجازِ : ( بِنتُ الشَّفَةِ : الكَلِمَةُ ) . ) يقالُ : ما كَلَّمني ببِنْتِ شَفَةٍ .
( وماءٌ ) مَشْفُوهٌ : كَثُرَتْ عليه الشِّفاهُ حتى قَلَّ .
وفي الصِّحاحِ : الذي كَثُرَ عنْدَه الناسُ .
( و ) مِن المجازِ : ( طَعامٌ مَشْفُوهٌ ) ، إذا ( كثُرَت عليه الأَيْدِي ) ، ومنه الحدِيثُ : ( إذا صَنَع لأَحدِكُم خادِمُه طَعاماً فليُقْعِده مَعَه ، فإن كانَ مَشْفُوهاً فليَضَعْ في يدِه منه أُكْلةً أَو أُكْلَتَيْنِ ) ؛ أَرادَ فإن كانَ مَكْثوراً عليه أَي كثُرَت أَكَلَتُه ، وقيلَ : المَشْفُوهُ هنا القَلِيلُ .
( و ) مِن المجازِ : ( رَجُلٌ خَفِيفُ الشَّفَةِ ) ، أَي ( مُلْحِفٌ ) يَسْأَلُ الناسَ كَثيراً .
( و ) أَيْضاً : ( قَليلُ السُّؤالِ ) للنَّاسِ ، فهو ( ضِدٌّ .
( و ) مِن المجازِ : ( له فينَا شَفَةٌ حَسَنَةٌ ) ، أَي ( ذِكْرٌ جَميلٌ ) ؛ ) كما في الأساسِ .
وفي الصِّحاحِ : ثَنَاءٌ حَسَنٌ .
( وما أَحْسَنَ شَفَةَ النَّاسِ عليك ) .
( وقالَ اللّحْيانيُّ : إنَّ شَفَةَ الناسِ عليك لحَسَنَةٌ ، أَي ثَناءَهُم عليك حسَنٌ وذِكْرُهم لكَ ، ولم يَقُلْ شِفاهُ النَّاسِ .
( و ) مِن المجازِ : ( أَتَيْتَنا وأَمْوالُنا مَشْفوهَةٌ ) : ) أَي ( قَليلَةٌ .
( وكادَ العِيالُ يَشْفَهونَ مالي ) : ) أَي يفنُونَهُ .
( وشَفَهَهُ ، كمَنَعَهُ : ضَرَبَ شَفَتَه . و ) أَيْضاً : ( شَغَلَهُ . و ) أَيْضاً : ( أَلَحَّ عليه في المَسْأَلَةِ حتى أَنْفَدَ ما عنْدَه ) ؛ ) وهذان المَعْنيانِ قد تقدَّما في أَوَّلِ التَّرْجمةِ فهو تكْرارٌ .

( والحُرُوفُ الشَّفَهِيَّةُ ) ما كانَتْ ( بفَمٍ ) ، وهي الباءُ والفاءُ والميمُ ، ولا تَقُلْ شَفَوِيَّة ؛ كما في الصِّحاحِ .
وجَوَّزَه الخَلِيلُ .
وفي التَّهْذِيبِ : ويقالُ للفاءِ والباءِ والميمِ شَفَويَّةٌ وشَفَهِيَّةٌ لأنَّ مَخْرَجَها من الشَّفَةِ ليسَ للِّسانِ فيها عَمَلٌ .
( ورجُلٌ أَشْفَى : لا تَنْضَمُّ شَفَتاهُ ) ؛ ) نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
قالَ : ولا دَليلَ على صحَّتِه .
( و ) مِن المجازِ : ( شُفِهَ الطَّعامُ ، كعُنِيَ ، كَثُرَ آكِلُوه ) ، فهو مَشْفُوهٌ ، أَو قلَّ ، كما تقدَّمَ .
( و ) شُفِهَ ( زيدٌ : كَثُرَ سائِلُوه ) حتى أَنْفَدُوا ما عنْدَه ، فهو مَشْفُوهٌ .
قالَ ابنُ بَرِّي : وقد يكونُ المَشْفُوهُ الذي أَفْنَى مالَهُ عِيالُه ومَنْ يَقُوتُه ؛ قالَ الفَرَزْدَقُ يَصِفُ صائِداً :
عارِي الأشاجِعِ مَشْفوهٌ أَخو قَنَصٍ ما يُطْعِمُ العَينَ نَوْماً غيرَ تَهْوِيمِ ( و ) شُفِهَ ( المالُ ) : ) إذا ( كَثُرَ طالِبُوهُ ) ، فهو مَشْفُوهٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
قد تُسْتعارُ الشَّفَةُ للفَرَسِ ، كقَوْلِ أَبي دُوَاد :
فبِتْنا جُلوساً على مُهْرِناتنزعُ مِنْ شَفَتَيْهِ الصَّفاراالصَّفارُ : يبيسُ البُهْمى وله شوكٌ يَعْلَقُ بجَحافِلِ الخَيْلِ .
واسْتَعارَ أَبو عبيدٍ الشَّفَةَ للدَّلْوِ قالَ : إذا خُرِزَتِ الدَّلْوُ فجاءَتِ الشَّفَةُ مائِلَةً قيلَ كذا .
قالَ ابنُ سِيدَه : فلا أَدْرِي أَمِنَ العَرَبِ سَمِع هذا أَمْ هو تَعْبيرُ أَشْياخِ أَبي عُبيدٍ .

وذات شَفَةٍ : الكَلِمَةُ .
وماءٌ مَشْفُوهٌ : مَطْلوبٌ ؛ عن اللّيْثِ .
وقيلَ : مَمْنُوعٌ مِنْ وِرْدِه لقِلَّتِه .
وقيلَ : كثيرُ الأهْلِ .
وحَكَى ابنُ الأعْرابيِّ : شَفَهْتُ نَصِيبي ، بالفتْحِ ، ولم يُفَسِّرْه .
ورَدَّ ثَعْلَب عليه ذلِكَ وقالَ : إنَّما هو سَفِهْتُ أَي نَسِيْتُ .
وذُو الشَّفَةِ : خالِدُ بنُ سَلَمَةَ المَخْزومِيُّ أَحدُ خُطباءِ قُرَيْش وكان في شَفَتِه أَدْنَى علْم .

##### Türkçe

: (**شَفَهَهُ**) ondan, (**كمَنَعَهُ**), **شفَهاً**: (**شَغَلَهُ**). Denilir ki: biz senin üzerine otlağı ve suyu **نَشْفَهُ** ederiz; yani onu senin üzerine meşgul ederiz; yani o bizim payımızdır, onda fazlalık yoktur.
(**أَو**) falan onu **شَفَهَهُ** etti: (**أَلَحَّ عليه في المَسْأَلةِ حتى أَنْفَدَ ما عنده فهو مَشْفُوهٌ**) olduğu zaman; **مَثْمودٍ** ve **مَضْفوفٍ** ve **مَكْثورٍ عليه** gibi.

(**وشَفَتَا الإنسانِ : طَبَقَا فَمِهِ ، الواحِدَةُ شَفَةٌ ، ويُكْسَرُ ؛ و**) aslı **شَفَهةٌ**’dir ve (**لامُها هاءٌ**) bütün Basralıların yanında; küçültmesi **شُفَيْهَة**’dir; bunun için **الحُرُوفُ الشَّفَهِيَّةُ** dediler, **الشَّفَوِيَّة** demediler; (**ج شِفاهٌ**); ona nisbet ettiğinde muhayyersin: istersen onu hâli üzere bırakırsın ve **شَفِيٌّ** dersin; **دَمِيَ** ve **يَدِيَ** ve **عَدِيَ** misali; istersen **شَفَهِيٌّ** (dersin).
(**و**) bir kavim, **الشَّفَةِ**’den eksik olanın

**واوٌ** olduğunu iddia etti; çünkü cem‘de (**شَفَواتٌ**) denilir; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Musannifin, mu‘tellde buna dair bir uyarısı gelecektir.
İbn Berrî dedi: **شَفةٍ**’nin cem‘inde bilinen **شِفاهٌ**’dır; سالم olmayan kırık cem‘ olarak.
Kisâî, “o, **غَلِيظُ الشِّفاهِ**’dır” diye nakletti; sanki **الشَّفَةِ**’nin her parçasını bir **شَفةً** kılmış, sonra buna göre cem‘ etmiştir.
Leyth dedi: **الشَّفَةَ**’yi üçledikleri zaman **شَفَهاتٌ** ve **شَفَواتٌ** derler; **الهاءُ** daha kıyasîdir, **الواوُ** daha geneldir; çünkü onu **السَّنواتِ**’a benzettiler; onun noksanı, **هائِها**’sının hazfıdır.
Dedim: Bedr ed-Demâmînî, **شرحِ التَّسْهيلِ**’de **شَفَهات**’ı nakletti.
Ezherî dedi: Araplar der ki: vasılda “bu bir **شَفَةٌ**’dir”, ve **الهاءِ** ile “**شَفَهٌ**”; kim “**شَفَةٌ**” derse, aslında **شَفَهَة** idi; aslî **الهاءُ** hazfedildi ve te’nîs alâmeti için olan **هاءُ** bırakıldı; kim **الهاءِ** ile “**شَفَه**” derse, aslî **الهاءَ**yı bırakmıştır.
(**والشُّفاهِيُّ ، بالضَّمِّ : العَظِيمُها**).
(**وفي الصِّحاحِ : غَلِيظُ الشَّفَتَيْن**).
(**وشافَهَهُ : أَدْنَى شَفَتَه من شَفَتِهِ**) de (böylece) onunla **مُشافَهَةً** konuştu; masdarı kendi fiili üzere olmayan bir şekilde getirdiler; her şeyde bunun gibi denilmiş değildir; “onunla **مُفاوَهةً** konuştum” deseydin câiz olmazdı; ancak bunda işitilen hikâye edilir; bu, Sîbeveyh’in sözüdür.
Cevherî dedi: **المُشافَهَةُ** ağızdan ağza hitap etmektir.
(**و**) mecazdan: **شافَهَ** (**البَلَدَ والأَمْرَ**), (**دَانَاهُ**) olduğu zaman; **الأساس**’ta olduğu gibi.
(**والشَّافِهُ : العَطْشانُ**)dır; suyundan, onunla dudağını ıslatacağı şeyi bulamaz; İbn Mukbil dedi:

فكَمْ وَطِئْنا بها مِنْ شافِهٍ بَطَلٍ وكَمْ أَخَذْنا مِنَ أنفالٍ نُفادِيها

Ve (**س ف ه**)’de, İbnü’l-A‘râbî’den, bu mânâ ile **السَّافِه** (nakli) geçti; o da sahîhtir.
(**و**) mecazdan: (**بِنتُ الشَّفَةِ : الكَلِمَةُ**). Denilir ki: “Bana **بِنْتِ شَفَةٍ** ile konuşmadı.”
(**وماءٌ**) **مَشْفُوهٌ**: üzerine dudaklar çoğaldı da azaldı.
**الصِّحاح**’ta: yanında insanlar çoğalan (şey).
(**و**) mecazdan: (**طَعامٌ مَشْفُوهٌ**), (**كثُرَت عليه الأَيْدِي**) olduğu zaman; ondan hadis: (**إذا صَنَع لأَحدِكُم خادِمُه طَعاماً فليُقْعِده مَعَه ، فإن كانَ مَشْفُوهاً فليَضَعْ في يدِه منه أُكْلةً أَو أُكْلَتَيْنِ**); muradı: eğer üzerine çokça gelinmiş ise; yani yiyenleri çoğalmıştır; ve denildi ki: buradaki **المَشْفُوهُ** az olandır.
(**و**) mecazdan: (**رَجُلٌ خَفِيفُ الشَّفَةِ**), yani (**مُلْحِفٌ**)dır; insanlardan çokça ister.
(**و**) ayrıca: insanlardan (**قَليلُ السُّؤالِ**)dır; o, (**ضِدٌّ**dür).
(**و**) mecazdan: (**له فينَا شَفَةٌ حَسَنَةٌ**), yani (**ذِكْرٌ جَميلٌ**); **الأساس**’ta olduğu gibi.
**الصِّحاح**’ta: güzel övgü.
(**وما أَحْسَنَ شَفَةَ النَّاسِ عليك**).
(**وقالَ اللّحْيانيُّ : إنَّ شَفَةَ الناسِ عليك لحَسَنَةٌ**) yani onların sana övgüsü güzeldir ve seni anmaları; **شِفاهُ النَّاسِ** demedi.
(**و**) mecazdan: (**أَتَيْتَنا وأَمْوالُنا مَشْفوهَةٌ**): yani (**قَليلَةٌ**).
(**وكادَ العِيالُ يَشْفَهونَ مالي**): yani onu tüketirler.
(**وشَفَهَهُ ، كمَنَعَهُ : ضَرَبَ شَفَتَه**). (**و**) ayrıca: (**شَغَلَهُ**). (**و**) ayrıca: (**أَلَحَّ عليه في المَسْأَلَةِ حتى أَنْفَدَ ما عنْدَه**); bu iki mânâ, tercümenin başında geçmişti; o hâlde tekrardır.

(**والحُرُوفُ الشَّفَهِيَّةُ**) (**بفَمٍ**) olanlardır; onlar **الباءُ** ve **الفاءُ** ve **الميمُ**’dir; **شَفَوِيَّة** deme; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Halîl onu câiz gördü.
**التَّهْذِيب**’de: **الفاءِ** ve **الباءِ** ve **الميمِ**’e **شَفَويَّةٌ** ve **شَفَهِيَّةٌ** denilir; çünkü mahreçleri **الشَّفَةِ**’dendir; dilin onda bir işi yoktur.
(**ورجُلٌ أَشْفَى : لا تَنْضَمُّ شَفَتاهُ**); Cevherî onu nakletti.
Dedi: onun sahihliğine delil yoktur.
(**و**) mecazdan: (**شُفِهَ الطَّعامُ ، كعُنِيَ ، كَثُرَ آكِلُوه**) (oldu); o hâlde o **مَشْفُوهٌ**’dur; yahut azaldı; geçtiği üzere.
(**و**) **شُفِهَ** (**زيدٌ : كَثُرَ سائِلُوه**) oldu; ta ki yanındakini tükettiler; o hâlde o **مَشْفُوهٌ**’dur.
İbn Berrî dedi: **المَشْفُوهُ**, malını âilesi ve nafakasını verdiği kimseler tüketen (kimse) de olabilir; Ferazdak, bir avcıyı vasfederek dedi:
عارِي الأشاجِعِ مَشْفوهٌ أَخو قَنَصٍ ما يُطْعِمُ العَينَ نَوْماً غيرَ تَهْوِيمِ
(**و**) **شُفِهَ** (**المالُ**): (**كَثُرَ طالِبُوهُ**) olduğu zaman; o hâlde o **مَشْفُوهٌ**’dur.
Ona istidrâk olunanlardandır:
**الشَّفَةُ** at için de istiâre edilir; Ebû Duvâd’ın sözü gibi:
فبِتْنا جُلوساً على مُهْرِناتنزعُ مِنْ شَفَتَيْهِ الصَّفارا
**الصَّفارُ**: **البُهْمى**’nın kurusudur; onun, atların **جَحافِلِ**’ine yapışan dikenleri vardır.
Ebû Ubeyd, **الشَّفَةَ**’yi kova için istiâre etti; dedi: kova dikildiği zaman, **الشَّفَةُ** eğri gelirse şöyle denilir.
İbn Sîde dedi: bunun Arap’tan işitilmiş mi olduğunu, yoksa Ebû Ubeyd’in şeyhlerinin ifadesi mi olduğunu bilmiyorum.

**وذات شَفَةٍ**: kelime.
**وماءٌ مَشْفُوهٌ**: talep olunan; Leyth’ten.
Ve denildi ki: azlığından dolayı ona varmak engellenmiş.
Ve denildi ki: ehli çok olan.
İbnü’l-A‘râbî nakletti: **شَفَهْتُ نَصِيبي**; fetih ile; onu tefsir etmedi.
Sa‘leb ona bunu reddetti ve dedi: ancak **سَفِهْتُ**’tür; yani unuttum.
**وذُو الشَّفَةِ**: Kureyş hatiplerinden biri olan Mahzûmî Hâlid b. Seleme’dir; onun **شَفَتِه**’inde azıcık bir iz (alâmet) vardı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَفَهَهُ
1 شَفَهَهُ ذ , aor. شَفَهَ , (K,) inf. n. شَفْهٌ, (TK,) He struck his شَفَة [i. e. lip]. (K.) ― -b2- شُفِهَ, [said of a water, (assumed tropical:) It had many lips of drinkers applied to it; i. e. it had many drinkers: (see its part. n.:) and] said of food, (tropical:) It had many eaters: (K, TA:) or [as a consequence thereof] it became little in quantity. (TA.) ― -b3- And [hence], said of property, (assumed tropical:) It had many seekers. (K.) ― -b4- And, said of a man, (assumed tropical:) He had many askers, or beggars, (K, TA,) so that they consumed what he had, or possessed. (TA.) [Or (assumed tropical:) He was importuned by begging, so that what he had, or possessed, was consumed: as pass. of what next follows.] ― -b5- شَفَهَهُ (assumed tropical:) He importuned him by begging, so that he consumed what he had, or possessed. (S, K.) And one says, كَادَ العِيَالُ يَشْفَهُونَ مَالِى (tropical:) The family, or household, almost consumed my property. (K, * TA.) ― -b6- Also, (S, K,) inf. n. شَفْهٌ, (S,) i. q. شَغَلَ. (S, K.) You say, شَفَهَنِى عَنْ كَذَا (assumed tropical:) He, or it, occupied me so as to divert me from such a thing; syn. شَغَلَنِى. (S.) And نَحْنُ نَشْفَهُ عَلَيْكَ المَرْتَعَ, and المَآءَ, meaning (assumed tropical:) We occupy the place of pasturage so as to keep it from thee, and the water, (نَشْغَلُهُ عَنْكَ,) i. e. it is sufficient for us without being more than sufficient. (S, TA.) And شُفِهَ عَنْكَ مَا عِنْدَنَا (assumed tropical:) What we had was employed so as to be kept from thee; syn. شُغِلَ عَنْكَ. (JK.) -A2- IAar mentions the phrase شَفَهْتُ نَصِيبِى, with fet-h, without explaining it; but Th says that it is سفهت, [i. e. سَفِهْتُ, with س, and with kesr to the ف,] meaning “ I forgot [my share, or portion]. ” (TA.)

شافههُ
3 شافههُ ذ , (K,) inf. n. مُشَافَهَةٌ, (TA,) He put his lip (شَفَتَهُ) near to his [another's] lip. (K, TA.) And كَلَّمَهُ مُشَافَهَةً (Msb, TA) and مُشَافَاةً (Msb) He spoke to him putting his lip near to his lip: (TA:) [or mouth to mouth; for,] accord. to J, (TA,) مُشَافَهَةٌ signifies the talking with another mouth to mouth: (S, TA:) but the usage of the inf. n. of a verb different from that which it is thus made to qualify is, as Sb says, restricted to instances that have been heard: the phrase كَلَّمَهُ مُفَاوَهَةً [has not been heard, and therefore] is not allowable. (TA.) ― -b2- [Hence,] شافه البَلَدَ, and الأَمْرَ, (tropical:) He was, or became, or drew, near to the town, or country, and the affair. (A, K, TA.)

شَفَةٌ
شَفَةٌ ذ , (T, S, Msb, K, &c.,) also pronounced ↓ شِفَةٌ, (K,) is a word of which the third, i. e. the final, radical letter is elided; (T, Msb;) and accord. to some, (Msb,) this letter is ه, (T, Msb, K, TA,) so accord. to all of the Basrees, (TA,) the word being originally ↓ شفهة, (T, S, Msb, TA,) i. e. شَفَهَةٌ, (so in copies of the S,) or شَفْهَةٌ, like كَلْبَهٌ and سَجْدَةٌ, (Msb,) because it has the former of the dims. mentioned below, and the first of the pls. mentioned below, with ه, (S, Msb, *) and it is sometimes pronounced شفهة; (T, TA;) or, as some assert, the deficient letter is و, (S, Msb,) the word being originally شَفْوَةٌ, like شَهْوَةٌ, (Msb,) because it has the last of the pls. mentioned below, (S, [but omitted in one of my copies,] and Msb, *) and the latter of the two dims. mentioned below; (Msb;) both of which assertions are stated on the authority of Kh; (IF, Msb;) [The lip of a human being;] شَفَتَا الاـِنْسَانِ meaning the two covers of the mouth of the human being: (K:) it is [properly] only of a human being: (Msb:) but it is sometimes, metaphorically, of the horse: and in like manner, of the دَلْو [or leathern bucket] as used by A'Obeyd; but ISd has expressed a doubt whether he had heard this from the Arabs: (TA:) the pl. is شِفَاهٌ (S, Msb, K, &c.) and شَفَهَاتٌ (Lth, Msb, TA) and شَفَوَاتٌ, (Lth, S, Msb, K,) the second of which is said by Lth to be more agreeable with analogy than the third, though the third is more common, as being likened to سَنَوَاتٌ [pl. of سَنَةٌ]: (Az, (Msb, TA:) and Ks mentions the phrase, اـِنَّهُ لَغَلِيظُ الشِفَاهِ [as meaning Verily he is thick in the lip], as though the term شَفَةٌ applied to every portion of the شَفَة: (TA:) the dim. is ↓ شُفَيْهَةُ (S, Msb) and شُفَيَّةٌ. (Msb.) ― -b2- [Hence,] هُمْ أَهْلُ الشَّفَةِ (assumed tropical:) They are those who have the right of drinking with their lips (بِشِفَاهِهِمْ) and of watering their beasts. (Mgh.) ― -b3- And بِنْتُ شَفَةٍ (tropical:) A word; (S, Msb, K, TA;) as also ذَاتُ شَفَةٍ. (TA.) One says, مَا كَلَّمْتُهُ بِبِنْتِ شَفَةٍ (assumed tropical:) I spoke not to him a word: (S:) or مَا كَلَّمَنِىبِنْتَ شَفَةٍ (assumed tropical:) He spoke not to me a word: (TA:) and مَا سَمِعْتُ مِنْهُ بِنْتَ شَفَةٍ (assumed tropical:) I heard not from him a word: (Msb:) and مَا كَلَّمْتُ فُلَانًا ذَاتَ شَفَةٍ (assumed tropical:) I spoke not to such a one a word. (AZ, T voce ذُو.) ― -b4- And فُلَانٌ خَفِيفُ الشَّفَةِ (tropical:) Such a one is a person who asks, or begs, little of people: (ISk, S, K, * TA:) and also, (tropical:) importunate, (K, TA,) one who asks, or begs, much of people: (TA:) thus having two contr. meanings. (K.) ― -b5- And لَهُ فِى النَّاسِ شَفَةٌ (assumed tropical:) He has praise, or commendation, among the people: (S:) and لَهُ فِينَا شَفَةٌ حَسَنَةٌ (tropical:) He has a good report, or reputation, among us. (A, K, TA.) And اـِنَّ شَفَةَ النَّاسِ عَلَيْكَ لَحَسَنَةٌ (tropical:) Verily the people's speaking of thee is good. (Lh, TA.) And مَا أَحْسَنَ شَفَةَ النَّاسِ عَلَيْكَ (tropical:) How good is the people's speaking of thee! (K, TA.) ― -b6- See also شَفًا, in art. شفو and شفى.

شِفَةٌ
شِفَةٌ ذ , and see the next preceding paragraph.

شَفَهَةٌ
شَفَهَةٌ ذ or شَفْهَةٌ: see the next preceding paragraph.

شَفَهِىٌّ
شَفَهِىٌّ ذ and شَفِىٌّ are both allowable as rel. ns. of شَفَةٌ [i. e. as meaning Labial: and so, accord. to some, is شَفَوِىٌّ]. (S.) الحُرُوفُ الشَّفَهِيَّةُ (Kh, T, S, Msb, K) and الشَّفَوِيَّةُ, (Kh, T, Msb,) or the latter is not allowable, (S,) [i. e. The labial letters,] are ب and ف and م: (T, S, K:) [or, accord. to Lumsden (Ar. Gr. p. 28), ب and م and و: and, it seems, accord. to some, (see De Sacy's Gr. Ar. sec. ed. i. 27,) ج and ش and ض, which is strange:] so called because their place of utterance is from the شَفَة, without any action of the tongue. (T, TA.)

شُفَيْهَةٌ
شُفَيْهَةٌ ذ : dim. of شَفَةٌ, q. v.

شُفَاهِىٌّ
شُفَاهِىٌّ ذ A man (S, Mgh) large [in some copies of the S thick] in the شَفَتَانِ [or lips]; (S, Mgh, K;) as also ↓ أَشْفَهُ. (Mgh. [But see this latter below.])

شَافِهٌ
شَافِهٌ ذ Thirsty, (K, TA,) not finding water enough to moisten his lip: like سَافِهٌ, mentioned in art. سفه. (TA.)

أَشْفَهُ
أَشْفَهُ ذ : see شُفَاهِىٌّ. ― -b2- [Accord. to some,] أَشْفَى signifies A man whose lips do not close together: (S, K:) but there is no proof of its correctness: (S:) the fem. in this sense is شَفْيَآءُ. (TA in art. شفى.)

مَشْفُوهٌ
مَشْفُوهٌ ذ (tropical:) A water at which there are many lips (شِفَاه TA, and Har p. 669,) of those coming to drink, (Har,) so that it has become little in quantity; (TA;) or water at which are many people: (S, K: *) or water that is sought: or, as some say, forbidden to those who come to drink of it because of its being little in quantity. (TA.) ― -b2- And hence, (Har ubi suprà,) (tropical:) Food upon which are [put] many hands; (K, TA, Har;) having many eaters: or that has become little in quantity. (TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) Property sought by many: (TA:) [or little in quantity; for] one says, أَتَانَا وَ أَمْوَالُنَا مَشْفُوهَةٌ (tropical:) He came to us when our possessions were little in quantity. (K, TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) A man of whom people have asked, or begged, much, (S,) or importuned by begging, (K,) so that all that he had, or possessed, is consumed: (S, K:) like مَثْمُودٌ, and مَضْفُوفٌ, and مَكْثُورٌ عَلَيْهِ: (so in one of my copies of the S:) and sometimes it means (assumed tropical:) one whose household and guests have consumed his property. (IB, TA.)

##### Türkçe

**شَفَهَهُ**
1 **شَفَهَهُ** ذ, muzâri‘ı **شَفَهَ**, (K,) mastarı **شَفْهٌ**, (TK,) Onun **شَفَة**sine [yani dudağına] vurdu. (K.) ― -b2- **شُفِهَ**, [bir su hakkında söylenir, (mecaz olduğu varsayılarak:) Üzerine içenlerin birçok dudakları kondu; yani onun birçok içeni oldu: (ism-i mef‘ûlüne bak:) ve] yemek hakkında (mecaz:) Onun birçok yiyeni oldu: (K, TA:) yahut [bunun sonucu olarak] miktarca az oldu. (TA.) ― -b3- Ve [bundan dolayı], mal hakkında (mecaz olduğu varsayılarak:) Onun birçok talibi oldu. (K.) ― -b4- Ve bir adam hakkında (mecaz olduğu varsayılarak:) Onun birçok isteyenleri yahut dilencileri oldu, (K, TA,) öyle ki onun sahip olduğu şeyi tükettirdiler. (TA.) [Yahut (mecaz olduğu varsayılarak:) Dilencilikle ona musallat olundu da onun sahip olduğu şey tüketildi: aşağıda gelenin meçhûlü olarak.] ― -b5- **شَفَهَهُ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Ona dilenerek musallat oldu da onun sahip olduğu şeyi tükettirdi. (S, K.) Ve şöyle denir: كَادَ العِيَالُ يَشْفَهُونَ مَالِى (mecaz:) Aile yahut hane halkı neredeyse malımı tüketiyordu. (K, * TA.) ― -b6- Yine, (S, K,) mastarı **شَفْهٌ**, (S,) **شَغَلَ** ile aynı mânâdadır. (S, K.) Şöyle dersin: **شَفَهَنِى عَنْ كَذَا** (mecaz olduğu varsayılarak:) O, yahut o şey, beni meşgul etti de beni böyle bir şeyden çevirdi; eş anlamlısı **شَغَلَنِى**. (S.) Ve نَحْنُ نَشْفَهُ عَلَيْكَ المَرْتَعَ, ve المَآءَ, mânâsı (mecaz olduğu varsayılarak:) Otlağı senden alıkoyacak şekilde işgal ederiz, ve suyu da, (نَشْغَلُهُ عَنْكَ,) yani o bize yeter, fazlasına ihtiyaç olmaksızın. (S, TA.) Ve **شُفِهَ عَنْكَ مَا عِنْدَنَا** (mecaz olduğu varsayılarak:) Bizde olan şey senden alıkonacak şekilde kullanıldı; eş anlamlısı **شُغِلَ عَنْكَ**. (JK.) -A2- IAar, **شَفَهْتُ نَصِيبِى** ibaresini, fetḥ ile, açıklamaksızın zikreder; fakat Th bunun سفهت olduğunu söyler, [yani س ile ve ف’ye kesr ile **سَفِهْتُ**], mânâsı “payımı unuttum.” (TA.)

**شافههُ**
3 **شافههُ** ذ, (K,) mastarı **مُشَافَهَةٌ**, (TA,) Onun dudağını (**شَفَتَهُ**) [başkasının] dudağına yaklaştırdı. (K, TA.) Ve **كَلَّمَهُ مُشَافَهَةً** (Msb, TA) ve **مُشَافَاةً** (Msb) Ona, dudağını onun dudağına yaklaştırarak konuştu: (TA:) [yahut ağız ağza; zira] J’ye göre, (TA,) **مُشَافَهَةٌ** başkasıyla ağız ağza konuşmayı ifade eder: (S, TA:) fakat bir fiilin mastarının, onu nitelemek üzere, kendisinden başka bir fiile ait olarak kullanılması, Sb’nin dediği gibi, işitilmiş örneklerle sınırlıdır: **كَلَّمَهُ مُفَاوَهَةً** ibaresi işitilmemiştir, [bu yüzden] câiz değildir. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **شافه البَلَدَ**, ve **الأَمْرَ**, (mecaz:) Şehre yahut memlekete ve işe yaklaştı, yahut yaklaştı oldu, yahut yaklaştı. (A, K, TA.)

**شَفَةٌ**
**شَفَةٌ** ذ, (T, S, Msb, K, &c.,) ayrıca ↓ **شِفَةٌ** diye de telaffuz edilir, (K,) üçüncü, yani son, kök harfi düşürülmüş bir kelimedir; (T, Msb;) ve bazılarına göre, (Msb,) bu harf **ه**’dir, (T, Msb, K, TA,) dolayısıyla Basralıların hepsine göre, (TA,) kelimenin aslı ↓ شفهة, (T, S, Msb, TA,) yani **شَفَهَةٌ**, (S’nin nüshalarında böyle,) yahut **شَفْهَةٌ**, **كَلْبَهٌ** ve **سَجْدَةٌ** gibi, (Msb,) çünkü aşağıda zikredilen tasgîrlerin birincisine ve aşağıda zikredilen çoğulların birincisine **ه** ile sahiptir, (S, Msb, *) ve bazen شفهة diye telaffuz edilir; (T, TA;) yahut, bazılarının iddia ettiği üzere, eksik harf **و**’dur, (S, Msb,) kelimenin aslı **شَفْوَةٌ**, **شَهْوَةٌ** gibi, (Msb,) çünkü aşağıda zikredilen çoğulların sonuncusuna sahiptir, (S, [fakat benim nüshalarımın birinde düşürülmüş,] ve Msb, *) ve aşağıda zikredilen iki tasgîrden ikincisine; (Msb;) bu iki iddia da Kh rivayetine dayandırılır; (IF, Msb;) [İnsanın dudağı;] **شَفَتَا الاـِنْسَانِ** insanın ağzının iki örtüsü demektir: (K:) [aslında] yalnız insana mahsustur: (Msb:) fakat bazen mecazen ata da söylenir: aynı şekilde, A‘Obeyd’in kullandığı üzere **دَلْو** [yahut deri kova] için de; fakat ISd bunun Araplardan işitilip işitilmediği hususunda şüphe beyan etmiştir: (TA:) çoğulu **شِفَاهٌ** (S, Msb, K, &c.) ve **شَفَهَاتٌ** (Lth, Msb, TA) ve **شَفَوَاتٌ**, (Lth, S, Msb, K,) bunların ikincisinin, Lth’ye göre, üçüncüsünden daha kıyasa uygun olduğu, her ne kadar üçüncüsü daha yaygın ise de, çünkü **سَنَوَاتٌ** [**سَنَةٌ**’nin çoğulu]na benzetilmiştir: (Az, (Msb, TA:) ve Ks şu ibareyi zikreder: اـِنَّهُ لَغَلِيظُ الشِفَاهِ [yani: Şüphesiz o dudakta kalındır], sanki **شَفَةٌ** lafzı **شَفَة**’nin her bir parçasına uygulanıyormuş gibi: (TA:) tasgîri ↓ **شُفَيْهَةُ** (S, Msb) ve **شُفَيَّةٌ**’dir. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **هُمْ أَهْلُ الشَّفَةِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Onlar, dudaklarıyla (بِشِفَاهِهِمْ) içme hakkına ve hayvanlarını sulama hakkına sahip olanlardır. (Mgh.) ― -b3- Ve **بِنْتُ شَفَةٍ** (mecaz:) Bir kelime; (S, Msb, K, TA;) bunun gibi **ذَاتُ شَفَةٍ**. (TA.) Şöyle denir: **مَا كَلَّمْتُهُ بِبِنْتِ شَفَةٍ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Ona bir kelime konuşmadım: (S:) yahut **مَا كَلَّمَنِىبِنْتَ شَفَةٍ** (mecaz olduğu varsayılarak:) O bana bir kelime konuşmadı: (TA:) ve **مَا سَمِعْتُ مِنْهُ بِنْتَ شَفَةٍ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Ondan bir kelime işitmedim: (Msb:) ve **مَا كَلَّمْتُ فُلَانًا ذَاتَ شَفَةٍ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Falan kimseye bir kelime konuşmadım. (AZ, T voce **ذُو**.) ― -b4- Ve **فُلَانٌ خَفِيفُ الشَّفَةِ** (mecaz:) Falan kimse, insanlardan az isteyen yahut az dilenen bir kimsedir: (ISk, S, K, * TA:) ve ayrıca, (mecaz:) ısrarcı, (K, TA,) insanlardan çok isteyen yahut çok dilenen: (TA:) böylece iki zıt mânâya sahip olur. (K.) ― -b5- Ve **لَهُ فِى النَّاسِ شَفَةٌ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Onun insanlar arasında övgüsü yahut takdiri vardır: (S:) ve **لَهُ فِينَا شَفَةٌ حَسَنَةٌ** (mecaz:) Onun aramızda iyi bir anılışı yahut itibarı vardır. (A, K, TA.) Ve **اـِنَّ شَفَةَ النَّاسِ عَلَيْكَ لَحَسَنَةٌ** (mecaz:) Şüphesiz insanların senin hakkında konuşması iyidir. (Lh, TA.) Ve **مَا أَحْسَنَ شَفَةَ النَّاسِ عَلَيْكَ** (mecaz:) İnsanların senin hakkında konuşması ne güzeldir! (K, TA.) ― -b6- Ayrıca **شَفًا**’ya bak; **شفو** ve **شفى** maddesinde.

**شِفَةٌ**
**شِفَةٌ** ذ, ve bir önceki paragrafa bak.

**شَفَهَةٌ**
**شَفَهَةٌ** ذ yahut **شَفْهَةٌ**: bir önceki paragrafa bak.

**شَفَهِىٌّ**
**شَفَهِىٌّ** ذ ve **شَفِىٌّ**, **شَفَةٌ**’nin nisbe isimleri olarak ikisi de câizdir [yani Dudaksal mânâsında: ve bazılarına göre **شَفَوِىٌّ** de böyledir]. (S.) **الحُرُوفُ الشَّفَهِيَّةُ** (Kh, T, S, Msb, K) ve **الشَّفَوِيَّةُ**, (Kh, T, Msb,) yahut ikincisi câiz değildir, (S,) [yani Dudaksal harfler,] **ب** ve **ف** ve **م**’dir: (T, S, K:) [yahut Lumsden’e göre (Ar. Gr. p. 28), **ب** ve **م** ve **و**: ve görünüşe göre bazılarına göre, (De Sacy’nin Gr. Ar. sec. ed. i. 27’sine bak,) **ج** ve **ش** ve **ض**, ki bu gariptir:] böyle adlandırılmıştır; çünkü onların çıkış yeri, dilin hiçbir hareketi olmaksızın, **شَفَة**’dendir. (T, TA.)

**شُفَيْهَةٌ**
**شُفَيْهَةٌ** ذ: **شَفَةٌ**’nin tasgîri, ona bak.

**شُفَاهِىٌّ**
**شُفَاهِىٌّ** ذ Bir adam (S, Mgh) **شَفَتَانِ** [yahut dudaklar] bakımından büyük [S’nin bazı nüshalarında kalın]; (S, Mgh, K;) bunun gibi ↓ **أَشْفَهُ**. (Mgh. [Fakat aşağıda gelen bu sonuncuya da bak.])

**شَافِهٌ**
**شَافِهٌ** ذ Susamış, (K, TA,) dudağını ıslatacak kadar su bulamayan: **سَافِهٌ** gibidir; **سفه** maddesinde zikredilmiştir. (TA.)

**أَشْفَهُ**
**أَشْفَهُ** ذ: **شُفَاهِىٌّ**’ye bak. ― -b2- [Bazılarına göre,] **أَشْفَى** dudakları birbirine kapanmayan bir adamı ifade eder: (S, K:) fakat bunun doğruluğuna delil yoktur: (S:) bu mânâda müennesi **شَفْيَآءُ**’dur. (TA, **شفى** maddesinde.)

**مَشْفُوهٌ**
**مَشْفُوهٌ** ذ (mecaz:) İçmeye gelenlerin (Har,) birçok dudaklarının (**شِفَاه** TA, ve Har s. 669,) bulunduğu bir su; (Har,) öyle ki miktarca az olmuştur; (TA;) yahut yanında birçok insan bulunan su: (S, K: *) yahut talep edilen su: yahut bazılarına göre, miktarca az oluşu sebebiyle ondan içmeye gelenlere yasaklanmış su. (TA.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (Har ubi suprà,) (mecaz:) Üzerine birçok el konulan yemek; (K, TA, Har;) birçok yiyeni olan: yahut miktarca az olmuş olan. (TA.) ― -b3- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) Birçok kimse tarafından talep edilen mal: (TA:) [yahut miktarca az; zira] şöyle denir: **أَتَانَا وَ أَمْوَالُنَا مَشْفُوهَةٌ** (mecaz:) O bize geldi, mallarımız miktarca az iken. (K, TA.) ― -b4- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) İnsanların kendisinden çokça istediği yahut dilendiği, (S,) yahut dilenmeyle kendisine musallat olunduğu, (K,) öyle ki sahip olduğu her şey tüketilmiş olan adam: (S, K:) **مَثْمُودٌ**, ve **مَضْفُوفٌ**, ve **مَكْثُورٌ عَلَيْهِ** gibidir: (S’nin nüshalarımın birinde böyle:) ve bazen (mecaz olduğu varsayılarak:) hane halkı ve misafirleri malını tüketmiş olan kimse mânâsına gelir. (IB, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَفَهَ
شَفَهَ A ( n. ac. شَفْه 1 ),
a.  Struck on the lip.

b.  [ acc. &  'An ], Kept, diverted from.

c.  Stripped of his all, beggared.

شَاْفَهَ
شَاْفَهَ III ,
a.  Put his lips to those of another; accosted, addressed, spoke to, talked with.

شَفْهَة
شَفْهَة 1t ,  شَفَهَة 4t ,
a.  see شَفَة .

شَفَهِيّ
شَفَهِيّ 4yi ,
a.  Labial.

شَاْفِه
شَاْفِه 21 ,
a.  Thirsty.

شُفَاْهِيّ
شُفَاْهِيّ 24yi ,
a.  Thicklipped.

شَِفَة
شَِفَة ( pl. شَفَوَات ,  شِفَاة [ 23 ] ),
a.  Lip; edge, brim; spout.

شِفَّة
شِفَّة ( pl. شِفَاف )
a.  [ coll. ], Lip & c.

مُشَافَهَة
مُشَافَهَة
a.  Conversation, colloquy; tête-à-tête; interview; conference; viva voce.

##### Türkçe

شَفَهَ
**شَفَهَ** A ( n. ac. **شَفْه** 1 ),
a. Dudaktan vurdu.

b. [ acc. &  'An ], muhafaza etti, -den saptırdı.

c. Her şeyinden soydu, yoksullaştırdı.

شَاْفَهَ
**شَاْفَهَ** III ,
a. Dudaklarını bir başkasının dudaklarına koydu; yanaştı, hitap etti, konuştu, sohbet etti.

شَفْهَة
**شَفْهَة** 1t ,  **شَفَهَة** 4t ,
a. bkz. **شَفَة** .

شَفَهِيّ
**شَفَهِيّ** 4yi ,
a. Dudaksıl.

شَاْفِه
**شَاْفِه** 21 ,
a. Susamış.

شُفَاْهِيّ
**شُفَاْهِيّ** 24yi ,
a. Kalın dudaklı.

شَِفَة
**شَِفَة** ( pl. **شَفَوَات** ,  **شِفَاة** [ 23 ] ),
a. Dudak; kenar, ağız; ağızlık.

شِفَّة
**شِفَّة** ( pl. **شِفَاف** )
a. [ toplu ], Dudak vb.

مُشَافَهَة
**مُشَافَهَة**
a. Konuşma, söyleşi; baş başa; mülakat; konferans; sözlü.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شفه
شَفَهَ - يَشْفَهُ - شَفَة - شَفَتَيْن
شَفَهَ - يَشْفَهُ + كائن + بكلام: نطقه: رَكَّبَه بفمه ولسانه وشفتيه ثم لفظه ونطقه
شَفَهَ - يَشْفَهُ + كائن +كائناً + بكلام: كَلَّمَهُ مشافهةً: تبادل معه الكلام المنطوق مباشرة من فم لفم
شَفَة: أصلها " شَفْهَة": على وزن " فـَعـْلة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " شَفَهَ - يَشْفَهُ ": اسم آلة منه: وسيلة الكلام الشفوي والمشافهة: وهي اصطلاحاً إحدى الشفتين: العضو حول الفم المعروف الذي يستخدم في الكلام الشفوي
شَفَتَيْن: مثنى " شَفَة": الحافتان البارزتان حول حرف فوهة الفم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بناء الكلام وتشكيله في النفس ثم بالفم ونطقه "، وهي:
لَسِنَ - يَلْسَنُ، قَالَ - يَقُوْلُ، لَفَظَ - يَلْفِظُ، نَطَقَ - يَنْطِقُ، شَفَهَ - يَشْفَهُ، فَاهَ - يَفُوْهُ
يفرق لفظاً:
شَفَى - يَشْفِي + كائن أو شيء + كائناً: يزيل الضر والأذى الجسمي والنفسي الذي أصاب جسد أو نفس الكائن
شَفَا - يَشْفُوْ + الكائن (الشرفة أو الفوهة): يصير له شَفَة: تصير له حافة ظاهرة حول فوهته أو حرفه
شَفَهَ - يَشْفَهُ + كائن + كائناَ + بكلام: كَلَّمَهُ مشافهةً: تبادل معه الكلام المنطوق مباشرة من فم لفم

شفة - شفتين
 	﴿ألم نجعل له عينين(8) ولسانا وشفتين(9)﴾ البلد
مختار الصحاح
● [شفه] ش ف ه: الشَّفَةُ أصلها شفهة لأن تصغيرها شُفَيْهَةٌ وجمعها شِفَاهٌ بالهاء وزعم بعضهم أن الناقص من الشفة واو لأنه يقال في الجمع شَفَوَاتٌ ولا دليل على صحته و المُشَافَهَةُ المخاطبة من فيك إلى فيه
معجم الفرائد القرآنية:
ش ف هـ
"شَفَتَيْنِ" في قوله تعالى :" وَلِسَاناً وَشَفَتَيْنِ " (9) البلد .
شفتا الإنسان: الجزء اللحمي الظاهر الذي يستر الأسنان .
الراغب
ملخص اللسان
1.     الشَّفَتانِ من الإِنسان: طَبَقا الفمِ، الواحدةُ شَفةٌ، منقوصةُ لامِ الفعلِ ولامُها هاءٌ، والشَّفةُ أَصلها شَفَهةٌ لأَن تصغيرها شُفَيْهة، والجمع شِفاه، بالهاء
2.     وشافَهَه: أَدْنَى شَفتَه مِنْ شَفته فكَلَّمَه، وكلَّمه مُشافَهةً
3.     المُشافَهةُ المُخاطَبةُ مِنْ فيك إلى فيه. والحروفُ الشَّفهِيَّةُ: الباء والفاء والميمُ، ولا تقل شَفَوِيَّةٌ،
4.     ما سَمِعْتُ منه ذات شَفةٍ أَي ما سمعت منه كلمةً. وماكَلَّمْتُه ببِنْتِ شَفةٍ أَي بكلمةٍ.
5.     والشَّفْهُ: الشَّغْلُ. يقال: شَفَهَني عن كذا أَي شَغَلني. ونحن نَشْفَه عليك المَرْتَع والماءَ أَي نشْغَلُه عنك
6.     والإشْفَى: المِثْقَب
لسان العرب:
● -    شفه: الشَّفَتانِ من الإِنسان: طَبَقا الفمِ، الواحدةُ شَفةٌ، منقوصةُ   لامِ الفعلِ ولامُها هاءٌ، والشَّفةُ أَصلها شَفَهةٌ   لأَن تصغيرها شُفَيْهة، والجمع شِفاه، بالهاء، وإذا نسَبْتَ إليها   فأَنْت بالخيار، إِن شئتَ تركتها على حالها وقلتَ شفِيٌّ   مثال دَمِيٍّ ويَدِيٍّ وعَدِيٍّ، وإن شئت شَفَهيٌّ، وزعم قوم أَن الناقص   من الشَّفَةِ واو لأَنه يقال في الجمع شَفَواتٌ. قال ابن بري، رحمه   الله: المعروف في جمع شَفةٍ شِفاهٌ، مكَسَّراً غيرَ مُسَلَّم، ولامه هاء عند   جميع البصريين، ولهذا قالوا الحروف الشَّفَهِيَّةُ ولم يقولوا   الشَّفَوِيَّة، وحكى الكسائي إِنَّه لغَلِيظُ الشِّفاهِ كأَنه جعَل كلَّ جزءٍ من   الشَّفة شَفةً ثم جمَع على هذا. الليث: إذا ثَلَّثُوا الشَّفةَ قالوا   شَفَهات وشَفَوات، والهاء أَقْيَسُ والواو أَعمُّ، لأَنهم شَبَّهوا   بالسَّنَواتِ ونُقْصانُها حَذْفُ هائِها. قال أَبو منصور: والعرب تقول هذه   شَفةٌ في الوصل، وشَفةٌ بالهاء، فمن قال شَفةٌ   قال كانت في الأَصل شَفَهة فحذِفت الهاء الأَصلية وأُبْقِيَتْ هاءُ   العلامةِ للتأْنيث، ومَنْ قال شَفَه بالهاء أَبْقَى الهاء الأَصلية. قال ابن   بري: الشَّفَةُ للإنسان وقد تُسْتَعار للفرس قال أَبو دواد:   فبِتْنا جُلوساً على مُهْرِنا،   نُنَزِّعُ مِنْ شَفَتيْهِ الصَّفارا   الصَّفارُ: يبيسُ البُهْمَى وله شوكٌ   يَعْلَقُ بجَحافِل الخَيْل، واستعار أَبو عبيد الشَّفةَ للدَّلْوِ فقال:   كَبْنُ الدَّلْوِ شَفَتُها، وقال: إذا خُرِزَتِ الدَّلْوُ فجاءت   الشَّفةُ مائلةً قيل كذا، قال ابن سيده: فلا أَدري أَمِنَ العرب سَمِع هذا أَمْ   هو تعبيرُ أَشْياخِ أَبي عبيد. ورجل أَشْفَى إذا كان لا تَنْضَمُّ   شَفَتاهُ كالأَرْوَقِ قال: ولا دليلَ على صحته. ورجل شُفاهِيٌّ، بالضم: عظيمُ   الشَّفةِ، وفي الصحاح: غَليظُ الشَّفتَيْن.   وشافَهَه: أَدْنَى شَفتَه مِنْ شَفته فكَلَّمَه، وكلَّمه مُشافَهةً،   جاؤوا بالمصدر على غير فِعْله وليس في كل شيء قيل مثلُ هذا، لو قُلْتَ   كَلَّمْتُه مُفاوَهةً لم يَجُزْ إنما تَحْكي من ذلك ما سُمِع؛ هذا قول سيبويه.   الجوهري: المُشافَهةُ المُخاطَبةُ مِنْ فيك إلى فيه. والحروفُ   الشَّفهِيَّةُ: الباء والفاء والميمُ، ولا تقل شَفَوِيَّةٌ، وفي التهذيب: ويقال   للفاء والباء والميم شَفَوِيَّةٌ، وشَفَهِيَّةٌ لأَن مَخْرَجَها من الشَّفة   ليس للِّسانِ فيها عمَلٌ.   ويقال: ما سَمِعْتُ منه ذات شَفةٍ أَي ما سمعت منه كلمةً. وما   كَلَّمْتُه ببِنْتِ شَفةٍ أَي بكلمةٍ. وفلانٌ   خفيفُ أَي قليلُ السُّؤال للنَّاسِ. وله في الناس شَفَةٌ   حسَنةٌ أَي ثناءٌ حسَنٌ. وقال اللحياني: إنَّ شَفةَ الناسِ عليك لحسَنةٌ   أَي ثَناءَهم عليك حسَنٌ وذِكْرهم لك، ولم يَقُلْ شِفاهُ الناس.   ورجلٌ شافِهٌ: عَطْشانُ لا يَجِد من الماء ما يَبُلُّ به شَفتَه؛ قال   تميم بن مُقبل:   فكمْ وطِئْنا بها مِنْ شافِهٍ بَطَلٍ،   وكَمْ أَخَذْنا مِن انفالٍ نُفادِيها   ورجلٌ مشْفوهٌ: يَسْأَله الناسُ كثيراً. وماءٌ مَشْفُوهٌ: كثيرُ   الشارِبةِ، وكذلك المالُ والطعامُ. ورجل مَشْفوهٌ إذا كثُرَ سؤالُ الناس إياه   حتى نَفِدَ ما عنده، مثل مَثْمودٍ ومَضْفوفٍ ومَكْثورٍ عليه. وأَصبحْتَ يا   فلانُ مَشْفوهاً مَكْثوراً عليك: تُسْأَلُ وتُكلَّم؛ قال ابن بري، رحمه   الله: وقد يكون المَشْفوهُ الذي أَفْنَى مالَه عيالُه ومَنْ يَقُوتُه؛ قال   الفرزدق يصف صائداً:   عاري الأَشاجِعِ مَشْفوهٌ، أَخو قَنَصٍ،   ما يُطْعِمُ العَينَ نَوْماً غيرَ تَهْوِيمِ   والشَّفْهُ: الشَّغْلُ. يقال: شَفَهَني عن كذا أَي شَغَلني. ونحن   نَشْفَه عليك المَرْتَع والماءَ أَي نشْغَلُه عنك أَي هو قَدْرُنا لا فَضْلَ   فيه. وشُفِهَ ما قِبَلَنا شَفْهاً: شُغِلَ عنه. وقد شَفَهني فلانٌ إذا   أَلَحَّ عليك في المسأَلة حتى أَنْفَد ما عِنْدك. وماءٌ   مَشْفوهٌ: بمعنى مَطْلوب. قال الأَزهري: لم أَسمعه لغير الليث، وقيل: هو   الذي قد كثُرَ عليه الناس كأَنَّهم نزَحُوه بشِفاهِهِم وشَغَلُوه بها عن   غَيرِهم. وقيل: ماءٌ مَشْفوهٌ   مَمْنوعٌ مِنْ وِرْدِه لقِلَّتِه. ووَرَدْنا ماءً مَشْفوهاً: كثيرَ   الأَهلِ. ويقال: ما شَفَهْتُ عليك من خَبرِ فلانٍ شيئاً وما أَظنُّ إبِلَك   إلا ستَشْفَه علينا الماءَ أَي تَشْغَلُه. وفلانٌ مَشْفوهٌ   عنَّا أَي مَشْغول عنَّا مَكْثورٌ   عليه. وفي الحديث: إذا صَنَع لأَحَدِكم خادِمُه طَعاماً فليُقْعِدُه   معه، فإن كان مَشْفوهاً فليَضَعْ في يدِه منه أُكْلةً أَو أُكْلَتَين؛   المَشْفوهُ: القليلُ، وأَصله الماء الذي كثرت عليه الشِّفاه حتى قَلَّ، وقيل:   أَراد فإن كان مَكْثوراً عليه أَي كَثُرت أَكَلَتُه. وحكى ابن الأَعرابي:   شَفَهْتُ نَصبي، بالفتح، ولم يفسره، وردَّ ثعلب عليه ذلك وقال: وإنما هو   سَفِهْتُ أَي نَسِيت.
مقاييس اللغة:
(شفي) الشين والفاء والحرف المعتل يدل على الإشراف على الشيء؛ يقال أشفى على الشيء إذا أشرفَ عليه. وسمِّي الشِّفاء شفاءً لغلَبته للمرض وإشفائه عليه. ويقال استشفَى فلانٌ، إذا طَلَبَ الشِّفاء. وشَفَى كلِّ شيء: حَرْفه. وهذا ممكنٌ أن يكون من هذا الباب، وممكنٌ أن يكون من الإبدال، وتكون الفاءُ مبدلةً من ياء.
ويقال أعطيتك الشّيءَ تستشفي به، ثم يقال أَشْفَيتُكَ الشيءَ، وهو الصحيح. ويقال أَشْفَى المريضُ على الموت، وما بَقيَ منه إلا شَفىً أي قليل. فأمَّا قول العجاج:
* أوْفَيْتُهُ قَبْلَ شَفىً أو بِشَفَى([7]) *
قالوا: يريد إذا أشفت الشّمس على الغروب.
وأما الشَّفَة فقد قيل فيها إن الناقص منها واوٌ، يقال ثلاث شَفَوات. ويقال رجلٌ أشْفَى، إذا كان لا ينضمّ شفتاه، كالأرْوَق. وقال قوم: الشَّفَة حذفت منها الهاء، وتصغيرها شُفَيْهة. والمشافهة بالكلام: مواجهةٌ من فيك إلى فيه. ورجل شُفاهِيٌّ: عظيم الشفتين. والقولان محتملان، إلاَّ أنَّ الأول أجود لمقاربة القياس الذي ذكرناه، لأنَّ الشفتين تُشفِيان على الفم.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: شَفَهني فلانٌ عن كذا، أي شَغَلني.
القاموس المحيط:
شَفَهَهُ، كَمَنَعَهُ شَغَلَهُ، أو ألَحَّ عليه في المسْألَةِ حتى أنْفَدَ ما عنده، فهو مَشْفُوهٌ. وشَفَتَا الإِنْسانِ طَبَقا فَمِهِ، الواحِدَةُ شَفَةٌ، ويُكْسَرُ، ولامُها هاء ج شِفاهٌ وشَفَواتٌ. والشُّفاهِيُّ، بالضم العَظيمُها.
وشافَهَهُ: أدْنى شَفَتَهُ من شَفَتِهِ، و البَلَدَ والأَمْرَ: داناهُ. والشَّافِهُ: العَطْشَانُ. وبِنْتُ الشَّفَةِ: الكَلِمَةُ.
وماء وطَعامٌ مَشْفُوهٌ: كثُرَتْ عليه الأَيْدِي. ورجلٌ خفيفُ الشَّفَةِ: مُلْحِفٌ، وقليلُ السُّؤالِ، ضِدٌّ.
وله فينَا شَفَةٌ حَسَنَةٌ: ذكْرٌ جَميلٌ. وما أحْسَنَ شَفَةَ الناسِ عَلَيْكَ. وأتانا وأموالُنا مَشْفُوهَةٌ: قَليلَةٌ. وكادَ العِيالُ يَشْفَهُونَ مالي. وشَفَهَهُ، كمَنَعَهُ: ضَرَبَ شَفَتَهُ، وشَغَلَهُ، وألَحَّ عليه في المسألةِ حتى أنْفَدَ ما عِنْدَهُ. والحُرُوفُ الشَّفَهِيَّةُ: بِفَمٍ. ورجُلٌ أشْفَى: لا تَنْضَمُّ شَفَتاهُ. وشُفِهَ الطعامُ، كعُنِيَ: كَثُرَ آكِلُوهُ، و زيدٌ: كَثُرَ سائِلُوهُ، و المالُ: كثُرَ طالِبُوهُ.
تاج العروس:
( شفهه ) عنه ( كمنعه ) شفها ( شغله ) يقال نحن نشفه عليك المرتع والماء اي نشغله عليك اي هو قدرنا لافضل فيه ( أو ) شفهه فلان إذا ( الح عليه في المسألة حتى انفد ما عنده فهو مشفوه ) مثل مثمود ومضفوف ومكثور عليه ( وشفتا الانسان طبقا فمه الواحدة شفة ويكسر و ) الاصل شفهة و ( لامها هاء ) عند جميع البصريين وتصغيرها شفيهة ولهذا قالوا الحروف الشفهية ولم يقولوا الشفوية ( ج شفاه ) فإذا نسبت إليها فأنت بالخيار ان شئت تركتها على حالها وقلت شفي مثل دمي ويدي وعدي وان شئت شفهي ( و ) زعم قوم ان الناقص من الشفة واو لانه يقال في الجمع ( شفوات ) كما في الصحاح وسيأتي للمصنف تنبيه على ذلك في المعتل قال ابن بري المعروف في جمع شفة شفاه مكسرا غير مسلم وحكى الكسائي انه لغليظ الشفاه كانه جعل كل جزء من الشفة شفة ثم جمع على هذا وقال الليث إذا ثلثوا الشفة قالوا شفهات وشفوات والهاء أقيس والواو أعم لانهم شبهوها بالسنوات ونقصانها حذف هائها * قلت وحكى البدر الدماميني في شرح التسهيل شفهات قال الازهري والعرب تقول هذه شفة في الوصل وشفه بالهاء فمن قال شفة كانت في الاصل شفهة فحذفت الهاء الاصلية وأبقيت هاء العلامة للتأنيث ومن قال شفه بالهاء ابقى الهاء الاصلية ( والشفاهي بالضم العظيمها ) وفي الصحاح غليظ الشفتين ( وشافهه ادنى شفته من شفته ) فكلمه مشافهة جاؤا بالمصدر على غير فعله وليس في كل شئ قيل مثل هذا لو قلت كلمته مفاوهة لم يجز انما يحكى في ذلك ما سمع هذا قول سيبويه وقال الجوهري المشافهة المخاطبة من فيك الى فيه ( و ) من المجاز شافه ( البلد والامر ) إذا ( داناه ) كما في الاساس ( والشافه العطشان ) لا يجد من الماء ما يبل به شفته قال ابن مقبل فكم وطئنا بها من شافه بطل * وكم اخذنا من انفال نفاديها
نفئك غبب س ف ه عن ابن الاعرابي السافه بهذا المعنى وهو صحيح ايضا ( و ) من المجاز ( بنت الشفة الكلمة ) يقال ما كلمني ببنت شفة ( وماء ) مشفوه كثرت عليه الشفاه حتى قل وفي الصحاح الذي كثر عنده الناس ( و ) من المجاز ( طعام مشفوه ) إذا ( كثرت عليه الايدي ) ومنه الحديث إذا صنع لاحدكم خادمه طعاما فليقعده معه فان كان مشفوها فليضع في يده منه أكلة أو أكلتين أراد فان كان مكثورا عليه اي كثرت اكلته وقيل المشفوه هنا القليل ( و ) من المجاز ( رجل خفيف الشفة ) اي ( ملحف )
يسأل الناس كثيرا ( و ) ايضا ( قليل السؤال ) للناس فهو ( ضد و ) من المجاز ( له فينا شفة حسنة ) اي ( ذكر جميل ) كما في الاساس وفي الصحاح ثناء حسن ( وما احسن شفة الناس عليك ) وقال اللحياني ان شفة الناس عليك لحسنة اي ثناءهم عليك حسن وذكرهم لك ولم يقل شفاه الناس ( و ) من المجاز ( أنيتنا وأموالنا مشفوهة ) اي ( قليلة وكاد العيال يشفهون مالي ) اي يفنونه ( وشفهه كمنعه ضرب شفته و ) ايضا ( شغله و ) ايضا ( الح عليه في المسألة حتى انفد ما عنده ) وهذان المعنيان قد تقدما في اول الترجمة فهو تكرار ( والحروف الشفهية ) ما كانت ( بفم ) وهي الباء والفاء والميم ولا تقل شفوية كما في الصحاح وجوزه الخليل وفي التهذيب ويقال للفاء والباء والميم شفوية وشفهية لان مخرجها من الشفة ليس للسان فيها عمل ( ورجل اشفى لا تنضم شفتاه ) نقله الجوهري قال ولا دليل على صحته ( و ) من المجاز ( شفه الطعام كعنى كثر آكلوه ) فهو مشفوه أو قل كما تقدم ( و ) شفه ( زيد كثر سائلوه ) حتى انفذوا ما عنده فهو مشفوه قال ابن بري وقد يكون المشفوه الذي افنى ماله عياله ومن يقوته قال الفرزدق يصف صائدا عاري الاشاجع مشفوه اخو قنص * ما يطعم العين نوما غير تهويم ( و ) شفه ( المال ) إذا ( كثر طالبوه ) فهو مشفوه * ومما يستدرك عليه قد تستعار الشفة للفرس كقول ابي داود فبتنا جلوسا على مهرنا * تنزع من شفتيه الصفارا الصفار يبيس البهمي وله شوك يعلق بجحافل الخيل واستعار أبو عبيد الشفة للدلو قال إذا خرزت الدلو فجاءت الشفة مائلة قيل كذا قال ابن سيده فلا ادري أمن العرب سمع هذا ام هو تعبير اشياخ ابي عبيد وذات شفة الكلمة وماء مشفوه مطلوب عن الليث وقيل ممنوع من ورده لقلته وقيل كثير الاهل وحكى ابن الاعرابي شفهت نصيبي بالفتح ولم يفسروه ورد ثعلب عليه ذلك وقال انما هو سفهت اي نسيت وذو الشفة خالد بن سلمة المخزومي احد خطباء قريش وكان في شفته ادنى علم

##### Türkçe

شفه
**شَفَهَ - يَشْفَهُ - شَفَة - شَفَتَيْن**
Cuma, 11 Şubat/Februari 2011 06:19 yazar: Administrator
**شَفَهَ - يَشْفَهُ** + bir varlık + söz ile: onu telaffuz etti: onu ağzı, dili ve iki dudağıyla kurdu, sonra onu çıkardı ve onu telaffuz etti.
**شَفَهَ - يَشْفَهُ** + bir varlık + bir varlığı + söz ile: ona yüz yüze konuştu: onunla, ağızdan ağza, doğrudan, telaffuz edilmiş sözü karşılıklı teati etti.
**شَفَة**: aslı “**شَفْهَة**”dir: “**فـَعـْلة**” vezninde: **شَفَهَ - يَشْفَهُ**’den bir defalık için mef‘ûl mânasında fiil ismi: ondan âlet ismi: sözlü konuşmanın ve yüz yüze konuşmanın vasıtası: ve o, ıstılah olarak iki dudaktan biridir: sözlü konuşmada kullanılan, bilinen, ağız çevresindeki uzuv.
**شَفَتَيْن**: **شَفَة**’nin tesniyesi: ağzın açıklığının kenarı çevresindeki iki çıkıntılı kenar.
Ve lafız, “konuşmayı kurmak ve onu nefiste şekillendirmek, sonra ağızla onu söylemek” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
لَسِنَ - يَلْسَنُ، قَالَ - يَقُوْلُ، لَفَظَ - يَلْفِظُ، نَطَقَ - يَنْطِقُ، شَفَهَ - يَشْفَهُ، فَاهَ - يَفُوْهُ
Lafız bakımından ayırt edilir:
**شَفَى - يَشْفِي** + bir varlık veya bir şey + bir varlığı: varlığın bedenine veya nefsine isabet etmiş bedensel ve ruhsal zararı ve eziyeti giderir.
**شَفَا - يَشْفُوْ** + varlık (şerefe veya ağız): onun için **شَفَة** olur: onun ağzının açıklığı veya kenarı çevresinde görünen bir kenar olur.
**شَفَهَ - يَشْفَهُ** + bir varlık + bir varlığı + söz ile: ona yüz yüze konuştu: onunla, ağızdan ağza, doğrudan, telaffuz edilmiş sözü karşılıklı teati etti.

şefe - şefeteyn
 	﴿Ona iki göz (8), bir dil ve iki dudak (9) yapmadık mı?﴾ **البلد**
Muhtâr es-Sıhâh
● [**شفه**] ش ف ه: **الشَّفَةُ** aslı **شفهة**’dir; çünkü onun tasğîri **شُفَيْهَةٌ**’dir ve onun cem‘i **شِفَاهٌ**’dır, **الهاء** ile. Bazıları, **الشَّفَة**’den eksik olanın **واو** olduğunu iddia etti; çünkü cem‘de **شَفَوَاتٌ** denir; onun sıhhatine delil yoktur. Ve **المُشَافَهَةُ**: ağzından onun ağzına hitap etmektir.
Mu‘cemü’l-ferâid el-Kur’âniyye:
ش ف هـ
**"شَفَتَيْنِ"** onun sözü olan: **" وَلِسَاناً وَشَفَتَيْنِ "** (9) **البلد**’de.
İnsanın iki dudağı: dişleri örten, görünen etli kısımdır.
er-Râgıb
Lisân’ın özeti
1.     İnsandan **الشَّفَتانِ**: ağzın iki tabakasıdır; bir tanesi **شَفةٌ**’dir; fiilin lâmı eksiktir ve onun lâmı **هاء**’dır. Ve **الشَّفةُ**’nin aslı **شَفَهةٌ**’dir; çünkü onun tasğîri **شُفَيْهة**’dir; cem‘ **شِفاه**’dır, **الهاء** ile.
2.     Ve **شافَهَه**: dudağını onun dudağına yaklaştırdı da onunla konuştu; ve onunla **مُشافَهةً** konuştu.
3.     **المُشافَهةُ**: ağzından onun ağzına hitaptır. Ve **الحروفُ الشَّفهِيَّةُ**: **الباء** ve **الفاء** ve **الميمُ**’dir; **شَفَوِيَّةٌ** deme.
4.     Ondan **ذات شَفةٍ** işitmedim; yani ondan bir kelime işitmedim. Ve onunla **ببِنْتِ شَفةٍ** konuşmadım; yani bir kelime ile.
5.     Ve **الشَّفْهُ**: meşguliyettir. Denir: **شَفَهَني** falanca beni şundan; yani beni meşgul etti. Ve biz, otlağı ve suyu sana karşı **نَشْفَه** ederiz; yani onu senden meşgul ederiz.
6.     Ve **الإشْفَى**: matkap.
Lisânü’l-‘Arab:
● -    **شفه**: İnsandan **الشَّفَتانِ**: ağzın iki tabakasıdır; bir tanesi **شَفةٌ**’dir; fiilin lâmı eksiktir ve onun lâmı **هاء**’dır. Ve **الشَّفةُ**’nin aslı **شَفَهةٌ**’dir; çünkü onun tasğîri **شُفَيْهة**’dir; cem‘ **شِفاه**’dır, **الهاء** ile. Ve ona nisbet ettiğinde sen muhayyersin: istersen onu hâli üzere bırakırsın ve **شفِيٌّ** dersin; **دَمِيٍّ** ve **يَدِيٍّ** ve **عَدِيٍّ** misali; istersen **شَفَهيٌّ**. Bir kavim, **الشَّفَة**’den eksik olanın **واو** olduğunu iddia etti; çünkü cem‘de **شَفَواتٌ** denir. İbn Berrî, Allah ona rahmet etsin, dedi: **شَفةٍ**’nin cem‘inde bilinen **شِفاهٌ**’dır; kırık cem‘dir, sâlim değildir; ve onun lâmı bütün Basralılara göre **هاء**’dır; bunun için **الحروف الشَّفَهِيَّةُ** dediler, **الشَّفَوِيَّة** demediler. el-Kisâî, “o, **غَلِيظُ الشِّفاهِ**’dır”ı nakletti; sanki dudağın her parçasını bir **شَفة** kıldı, sonra buna göre cem‘ etti. el-Leys: **الشَّفة**’yi üçlediklerinde **شَفَهات** ve **شَفَوات** derler; **الهاء** daha kıyasîdir, **الواو** daha umumîdir; çünkü onu **السَّنَواتِ** ile benzettiler; onun noksanı, **هاء**sını hazfetmektir. Ebû Mansûr dedi: Araplar, vasılda “bu **شَفةٌ**” derler; ve **هاء** ile “**شَفَهٌ**”. Kim “**شَفةٌ**” derse, aslında **شَفَهة** idi de aslî **الهاء** hazfedildi ve te’nîs alâmetinin **هاء**sı bırakıldı, demiş olur; kim **هاء** ile “**شَفَه**” derse aslî **الهاء**yı bırakmış olur. İbn Berrî dedi: **الشَّفَةُ** insan içindir; ve ata da istiâre edilir. Ebû Duvâd dedi:

فبِتْنا جُلوساً على مُهْرِنا،
نُنَزِّعُ مِنْ شَفَتيْهِ الصَّفارا

**الصَّفارُ**: **البُهْمَى**’nın kurusudur; onda diken vardır; atların **جَحافِل**’ine yapışır. Ebû Ubeyd, **الشَّفة**’yi kovaya istiâre etti ve dedi: kovanın **كَبْنُ**’u onun **شَفَتُها**’sıdır. Ve dedi: kova dikildiğinde **الشَّفةُ** eğri gelirse şöyle denir. İbn Sîde dedi: bilmiyorum, bunu Araplardan mı işitti, yoksa Ebû Ubeyd’in şeyhlerinin ifadesi midir. Ve **أَشْفَى** bir adam: iki dudağı birleşmeyen kimsedir; **الأَرْوَقِ** gibi. Dedi: onun sıhhatine delil yoktur. Ve **شُفاهِيٌّ** bir adam, damme ile: dudağı büyük olan. Ve Sıhâh’ta: iki dudağı kalın olan.
Ve **شافَهَه**: dudağını onun dudağına yaklaştırdı da onunla konuştu; ve onunla **مُشافَهةً** konuştu. Masdarı, fiilinin dışında getirdiler; her şeyde böyle denmiş değildir. Eğer “onunla **مُفاوَهةً** konuştum” deseydin câiz olmazdı; ancak işitilen nakledilir; bu, Sîbeveyh’in sözüdür. el-Cevherî: **المُشافَهةُ**: ağzından onun ağzına hitaptır. Ve **الحروفُ الشَّفهِيَّةُ**: **الباء** ve **الفاء** ve **الميمُ**’dir; **شَفَوِيَّةٌ** deme. Tehzîb’de: **الفاء** ve **الباء** ve **الميم** için **شَفَوِيَّةٌ** ve **شَفَهِيَّةٌ** denir; çünkü onların mahreci dudaktandır; dilin onda bir işi yoktur.
Ve denir: ondan **ذات شَفةٍ** işitmedim; yani ondan bir kelime işitmedim. Ve onunla **ببِنْتِ شَفةٍ** konuşmadım; yani bir kelime ile. Ve falanca **خفيفُ**: yani insanlardan az isteyen. Ve onun insanlar içinde **شَفَةٌ حسَنةٌ** vardır; yani güzel bir övgü. el-Lihyânî dedi: “İnsanların sana karşı **شَفة**si elbette güzeldir”; yani onların sana övgüsü güzel ve seni anmalarıdır; “insanların **شِفاه**ı” demedi.
Ve **شافِهٌ** bir adam: susuzdur; dudağını ıslatacağı kadar sudan bulamaz. Temîm b. Mukbil dedi:

فكمْ وطِئْنا بها مِنْ شافِهٍ بَطَلٍ،
وكَمْ أَخَذْنا مِن انفالٍ نُفادِيها

Ve **مشْفوهٌ** bir adam: insanlar ondan çok ister. Ve **مَشْفُوهٌ** su: içeni çok olan; aynı şekilde mal ve yemek. Ve **مَشْفوهٌ** bir adam: insanlar ona sormayı çoğalttığında, onda olan tükendiğinde; **مَثْمودٍ** ve **مَضْفوفٍ** ve **مَكْثورٍ عليه** gibi. Ve “ey falanca, sabahladın: **مَشْفوهاً مَكْثوراً عليك**”; (yani) senden istenir ve seninle konuşulur. İbn Berrî, Allah ona rahmet etsin, dedi: **المَشْفوهُ**, malını, âilesi ve nafakasını verdiği kimseler tüketen kimse de olabilir. el-Ferezdak, bir avcıyı vasfederek dedi:

عاري الأَشاجِعِ مَشْفوهٌ، أَخو قَنَصٍ،
ما يُطْعِمُ العَينَ نَوْماً غيرَ تَهْوِيمِ

Ve **الشَّفْهُ**: meşguliyettir. Denir: **شَفَهَني** falanca beni şundan; yani beni meşgul etti. Ve biz, otlağı ve suyu sana karşı **نَشْفَه** ederiz; yani onu senden meşgul ederiz; yani o bizim kadrimizdir, onda fazlalık yoktur. “Bizim tarafımızdan olan şey **شُفِهَ** **شَفْهاً**”: ondan meşgul olundu. Ve falanca beni **شَفَهَني**: sana, onda olanı tüketecek kadar, istemede ısrar ettiğinde. Ve **مَشْفوهٌ** su: **مَطْلوب** mânasındadır. el-Ezherî dedi: onu el-Leys’ten başkası için işitmedim. Ve denildi: o, insanlar onun üzerine çoğaldığı sudur; sanki onu dudaklarıyla çekip aldılar ve onunla onu başkalarından meşgul ettiler. Ve denildi: **مَشْفوهٌ** su: azlığından dolayı ona varılması menedilmiş. Ve “**ماءً مَشْفوهاً**ya vardık”: ehli çok olan. Ve denir: falancanın haberinden sana karşı hiçbir şeyi **شَفَهْتُ** etmedim; ve sanmam ki develerin bize karşı suyu **ستَشْفَه** edecek; yani onu meşgul edecek. Ve falanca bizden **مَشْفوهٌ**’dur; yani bizden meşguldür, üzerine çok düşülmüştür. Hadiste: “Sizden birinize hizmetçisi yemek yaptığında onu onunla beraber oturtsun; eğer **مَشْفوهاً** ise onun eline ondan bir lokma veya iki lokma koysun.” **المَشْفوهُ**: az olandır; aslı, dudaklar onun üzerine çoğaldığı için azalan sudur. Ve denildi: “eğer üzerine çok düşülmüş ise”; yani onun yiyişi çoğaldı. İbnü’l-A‘râbî nakletti: “**شَفَهْتُ** nasîbimi”, fetha ile; onu açıklamadı. Sa‘leb ona bunu reddetti ve dedi: ancak “**سَفِهْتُ**”, yani unuttumdur.
Mekâyîsü’l-luğa:
(**شفي**) **الشين** ve **الفاء** ve illetli harf, bir şeye üstten bakmayı gösterir; denir: bir şeye **أشفى** etti, ona üstten baktı. Ve **الشِّفاء**a, hastalığa galebe çalması ve ona üstün gelmesi sebebiyle **شفاءً** adı verildi. Ve denir: falanca **استشفَى**, yani şifayı talep etti. Ve her şeyin **شَفَى**’sı: onun kenarıdır. Bu, bu bâbdan olabilir; ve ibdâlden de olabilir; ve **الفاء** **ياء**dan bedel kılınmış olur.
Ve denir: “sana, onunla şifa arayasın diye şeyi verdim”; sonra denir: “sana şeyi **أَشْفَيتُ**”; ve bu doğrudur. Ve denir: hasta, ölüme karşı **أَشْفَى** etti; ve ondan geriye **شَفىً**dan başka kalmadı; yani az. Ama el-‘Accâc’ın sözü:
* أوْفَيْتُهُ قَبْلَ شَفىً أو بِشَفَى([7]) *
Dediler: güneş batmaya karşı **أشفت** ettiğinde (mânasını) ister.
Ve **الشَّفَة** hakkında, ondan eksik olanın **واو** olduğu söylenmiştir; denir: üç **شَفَوات**. Ve denir: **أشْفَى** bir adam; iki dudağı birleşmeyen kimse; **الأرْوَق** gibi. Bir kavim dedi: **الشَّفَة**’den **الهاء** hazfedilmiştir; onun tasğîri **شُفَيْهة**’dir. Ve söz ile **المشافهة**: ağzından onun ağzına karşı karşıya gelmektir. Ve **شُفاهِيٌّ** bir adam: iki dudağı büyük olan. İki söz de muhtemeldir; ancak birincisi daha iyidir; zikrettiğimiz kıyasa yakınlığından dolayı; çünkü iki dudak, ağza karşı **تُشفِيان** eder.
Ve bâbdan şâz olan şeylerdendir: “falanca beni şundan **شَفَهني** etti”; yani beni meşgul etti.
el-Kâmûsü’l-muhît:
**شَفَهَهُ** ( **مَنَعَهُ** gibi): onu meşgul etti; yahut istemede ona ısrar etti de onda olanı tüketti; o hâlde o **مَشْفُوهٌ**’dur. Ve insanın iki dudağı **شَفَتَا الإِنْسانِ**: ağzının iki tabakasıdır; bir tanesi **شَفَةٌ**’dir; ve kesrelenir; ve onun lâmı **هاء**’dır; cem‘: **شِفاهٌ** ve **شَفَواتٌ**. Ve **الشُّفاهِيُّ**, damme ile: onun büyüğü.
Ve **شافَهَهُ**: dudağını onun dudağına yaklaştırdı. Ve **البَلَدَ** ve **الأَمْرَ**: ona yaklaştı. Ve **الشَّافِهُ**: susuzdur. Ve **بِنْتُ الشَّفَةِ**: kelimedir.
Ve **مَشْفُوهٌ** su ve yemek: eller onun üzerine çoğaldı. Ve **خفيفُ الشَّفَةِ** bir adam: ısrarcıdır; ve insanlardan az isteyen; zıddıdır.
Ve bizde onun **شَفَةٌ حَسَنَةٌ**si vardır: güzel bir anılış. Ve insanların sana karşı **شَفَة**sı ne güzeldir. Ve bize geldi, mallarımız **مَشْفُوهَةٌ**: az. Ve neredeyse âile, malımı **يَشْفَهُونَ** edecek. Ve **شَفَهَهُ** ( **مَنَعَهُ** gibi): dudağına vurdu; ve onu meşgul etti; ve istemede ona ısrar etti de onda olanı tüketti. Ve **الحُرُوفُ الشَّفَهِيَّةُ**: ağız iledir. Ve **أشْفَى** bir adam: iki dudağı birleşmez. Ve yemek **شُفِهَ** ( **عُنِيَ** gibi): yiyenleri çoğaldı. Ve Zeyd: soranları çoğaldı. Ve mal: talipleri çoğaldı.
Tâcü’l-‘arûs:
( **شفهه** ) ondan ( **كمنعه** ) **شفها**: (onu meşgul etti). Denir: biz, otlağı ve suyu sana karşı **نشفه** ederiz; yani onu sana karşı meşgul ederiz; yani o bizim kadrimizdir, onda fazlalık yoktur. (Veya) falanca onu **شفهه** etti: (onda olanı tüketinceye kadar istemede ona ısrar etti; o hâlde o **مشفوه**’dur); **مثمود** ve **مضفوف** ve **مكثور عليه** gibi. (Ve insanın iki dudağı: ağzının iki tabakasıdır; bir tanesi **شفة**’dir; ve kesrelenir; ve) asıl **شفهة**’dir; ve (onun lâmı **هاء**’dır) bütün Basralılara göre; ve onun tasğîri **شفيهة**’dir; bunun için **الحروف الشفهية** dediler, **الشفوية** demediler. (Cem‘: **شفاه**.) Ona nisbet ettiğinde sen muhayyersin: istersen onu hâli üzere bırakırsın ve **شفي** dersin; **دمي** ve **يدي** ve **عدي** gibi; istersen **شفهي**. (Ve) bir kavim, **الشفة**’den eksik olanın **واو** olduğunu iddia etti; çünkü cem‘de ( **شفوات** ) denir; Sıhâh’ta olduğu gibi; ve musannifin buna dair uyarısı mu‘tel bahsinde gelecektir. İbn Berrî dedi: **شفة**’nin cem‘inde bilinen **شفاه**’dır; kırık cem‘dir, sâlim değildir. el-Kisâî nakletti: “o, **لغليظ الشفاه**’dır”; sanki dudağın her parçasını bir **شفة** kıldı, sonra buna göre cem‘ etti. el-Leys dedi: dudağı üçlediklerinde **شفهات** ve **شفوات** derler; **الهاء** daha kıyasîdir, **الواو** daha umumîdir; çünkü onu **السنوات** ile benzettiler; onun noksanı, **هاء**sını hazfetmektir. *Dedim: Bedr ed-Demâmînî, Şerhu’t-Teshîl’de **شفهات**ı nakletti.* el-Ezherî dedi: Araplar, vasılda “bu **شفة**” derler; ve **هاء** ile “**شفه**”. Kim “**شفة**” derse, aslında **شفهة** idi de aslî **الهاء** hazfedildi ve te’nîs alâmetinin **هاء**sı bırakıldı, demiş olur; kim **هاء** ile “**شفه**” derse aslî **الهاء**yı bırakmış olur. (Ve **الشفاهي** damme ile: onun büyüğü.) Sıhâh’ta: iki dudağı kalın olan. (Ve **شافهه**: dudağını onun dudağına yaklaştırdı) da onunla **مشافهة** konuştu. Masdarı, fiilinin dışında getirdiler; her şeyde böyle denmiş değildir; eğer “onunla **مفاوهة** konuştum” deseydin câiz olmazdı; ancak işitilen nakledilir; bu, Sîbeveyh’in sözüdür. el-Cevherî dedi: **المشافهة**: ağzından onun ağzına hitaptır. (Ve) mecazdandır: **شافه** (ülkeyi ve işi) eğer (ona yaklaştı) ise; Esâs’ta olduğu gibi. (Ve **الشافه**: susuzdur) dudağını ıslatacağı kadar sudan bulamaz. İbn Mukbil dedi:

فكم وطئنا بها من شافه بطل * وكم اخذنا من انفال نفاديها

**نفئك** **غبب** س ف ه, İbnü’l-A‘râbî’den: **السافه** bu mânada; ve o da doğrudur. (Ve) mecazdandır: ( **بنت الشفة**: kelime). Denir: benimle **ببنت شفة** konuşmadı. (Ve su) **مشفوه**: dudaklar onun üzerine çoğaldı da azaldı; Sıhâh’ta: yanında insanlar çoğalan. (Ve) mecazdandır: ( **طعام مشفوه** ) eğer (eller onun üzerine çoğaldı) ise. Ondandır hadis: “Sizden birinize hizmetçisi yemek yaptığında onu onunla beraber oturtsun; eğer **مشفوها** ise onun eline ondan bir lokma veya iki lokma koysun.” Murad etti: eğer üzerine çok düşülmüş ise; yani onun yiyişi çoğaldı. Ve denildi: **المشفوه** burada az olandır. (Ve) mecazdandır: ( **رجل خفيف الشفة** ) yani (ısrarcıdır); insanlardan çok ister. (Ve) ayrıca (insanlardan az isteyen)dir; o hâlde o (zıddıdır). (Ve) mecazdandır: (bizde onun **شفة حسنة**si vardır) yani (güzel bir anılış); Esâs’ta olduğu gibi; Sıhâh’ta: güzel övgü. (Ve insanların sana karşı **شفة**sı ne güzeldir.) el-Lihyânî dedi: insanların sana karşı **شفة**si elbette güzeldir; yani onların sana övgüsü güzel ve seni anmalarıdır; “insanların **شفاه**ı” demedi. (Ve) mecazdandır: (kaplarımız ve mallarımız **مشفوهة** ) yani (az). “Ve neredeyse âile malımı **يشفهون** edecek”; yani onu tüketecek. (Ve **شفهه** ( **كمنعه** gibi): dudağına vurdu; ve) ayrıca (onu meşgul etti; ve) ayrıca (istemede ona ısrar etti de onda olanı tüketti). Bu iki mânâ, tercemenin başında geçmişti; o hâlde bu tekrardır. (Ve **الحروف الشفهية**): (ağız ile) olanlardır; onlar **الباء** ve **الفاء** ve **الميم**’dir; Sıhâh’ta olduğu gibi **شفوية** deme. Halîl onu câiz gördü. Tehzîb’de: **الفاء** ve **الباء** ve **الميم** için **شفوية** ve **شفهية** denir; çünkü onların mahreci dudaktandır; dilin onda bir işi yoktur. (Ve **رجل اشفى**: iki dudağı birleşmez) el-Cevherî nakletti; dedi: onun sıhhatine delil yoktur. (Ve) mecazdandır: (yemek **شفه** ( **كعنى** gibi): yiyenleri çoğaldı); o hâlde o **مشفوه**’dur; yahut azaldı; daha önce geçtiği gibi. (Ve) **شفه** (Zeyd: soranları çoğaldı) da onda olanı tükettiler; o hâlde o **مشفوه**’dur. İbn Berrî dedi: **المشفوه**, malını âilesi ve nafakasını verdiği kimseler tüketen kimse de olabilir. el-Ferezdak, bir avcıyı vasfederek dedi:

عاري الاشاجع مشفوه اخو قنص * ما يطعم العين نوما غير تهويم

(Ve) **شفه** (mal) eğer (talipleri çoğaldı) ise; o hâlde o **مشفوه**’dur. *Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الشفة** ata istiâre edilebilir; Ebû Duvâd’un sözü gibi:*

فبتنا جلوسا على مهرنا * تنزع من شفتيه الصفارا

**الصفار**: **البهمي**’nin kurusudur; onda diken vardır; atların **جحافل**’ine yapışır. Ebû Ubeyd, **الشفة**’yi kovaya istiâre etti; dedi: kova dikildiğinde **الشفة** eğri gelirse şöyle denir. İbn Sîde dedi: bilmiyorum, bunu Araplardan mı işitti, yoksa Ebû Ubeyd’in şeyhlerinin ifadesi midir. Ve **ذات شفة**: kelime. Ve **ماء مشفوه**: el-Leys’ten, istenen. Ve denildi: azlığından dolayı ona varılması menedilmiş. Ve denildi: ehli çok olan. İbnü’l-A‘râbî nakletti: “**شفهت** nasîbimi”, fetha ile; onu açıklamadılar. Sa‘leb ona bunu reddetti ve dedi: ancak “**سفهت**”, yani unuttumdur. Ve **ذو الشفة**: Hâlid b. Seleme el-Mahzûmî; Kureyş’in hatiplerinden biridir; ve onun dudağında az bir iz vardı.
