# شفه — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81%D9%87/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%87.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: شفه

شفه
شَفَهَ - يَشْفَهُ - شَفَة - شَفَتَيْن
شَفَهَ - يَشْفَهُ + كائن + بكلام: نطقه: رَكَّبَه بفمه ولسانه وشفتيه ثم لفظه ونطقه
شَفَهَ - يَشْفَهُ + كائن +كائناً + بكلام: كَلَّمَهُ مشافهةً: تبادل معه الكلام المنطوق مباشرة من فم لفم
شَفَة: أصلها " شَفْهَة": على وزن " فـَعـْلة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " شَفَهَ - يَشْفَهُ ": اسم آلة منه: وسيلة الكلام الشفوي والمشافهة: وهي اصطلاحاً إحدى الشفتين: العضو حول الفم المعروف الذي يستخدم في الكلام الشفوي
شَفَتَيْن: مثنى " شَفَة": الحافتان البارزتان حول حرف فوهة الفم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بناء الكلام وتشكيله في النفس ثم بالفم ونطقه "، وهي:
لَسِنَ - يَلْسَنُ، قَالَ - يَقُوْلُ، لَفَظَ - يَلْفِظُ، نَطَقَ - يَنْطِقُ، شَفَهَ - يَشْفَهُ، فَاهَ - يَفُوْهُ
يفرق لفظاً:
شَفَى - يَشْفِي + كائن أو شيء + كائناً: يزيل الضر والأذى الجسمي والنفسي الذي أصاب جسد أو نفس الكائن
شَفَا - يَشْفُوْ + الكائن (الشرفة أو الفوهة): يصير له شَفَة: تصير له حافة ظاهرة حول فوهته أو حرفه
شَفَهَ - يَشْفَهُ + كائن + كائناَ + بكلام: كَلَّمَهُ مشافهةً: تبادل معه الكلام المنطوق مباشرة من فم لفم

شفة - شفتين
 	﴿ألم نجعل له عينين(8) ولسانا وشفتين(9)﴾ البلد
مختار الصحاح
● [شفه] ش ف ه: الشَّفَةُ أصلها شفهة لأن تصغيرها شُفَيْهَةٌ وجمعها شِفَاهٌ بالهاء وزعم بعضهم أن الناقص من الشفة واو لأنه يقال في الجمع شَفَوَاتٌ ولا دليل على صحته و المُشَافَهَةُ المخاطبة من فيك إلى فيه
معجم الفرائد القرآنية:
ش ف هـ
"شَفَتَيْنِ" في قوله تعالى :" وَلِسَاناً وَشَفَتَيْنِ " (9) البلد .
شفتا الإنسان: الجزء اللحمي الظاهر الذي يستر الأسنان .
الراغب
ملخص اللسان
1.     الشَّفَتانِ من الإِنسان: طَبَقا الفمِ، الواحدةُ شَفةٌ، منقوصةُ لامِ الفعلِ ولامُها هاءٌ، والشَّفةُ أَصلها شَفَهةٌ لأَن تصغيرها شُفَيْهة، والجمع شِفاه، بالهاء
2.     وشافَهَه: أَدْنَى شَفتَه مِنْ شَفته فكَلَّمَه، وكلَّمه مُشافَهةً
3.     المُشافَهةُ المُخاطَبةُ مِنْ فيك إلى فيه. والحروفُ الشَّفهِيَّةُ: الباء والفاء والميمُ، ولا تقل شَفَوِيَّةٌ،
4.     ما سَمِعْتُ منه ذات شَفةٍ أَي ما سمعت منه كلمةً. وماكَلَّمْتُه ببِنْتِ شَفةٍ أَي بكلمةٍ.
5.     والشَّفْهُ: الشَّغْلُ. يقال: شَفَهَني عن كذا أَي شَغَلني. ونحن نَشْفَه عليك المَرْتَع والماءَ أَي نشْغَلُه عنك
6.     والإشْفَى: المِثْقَب
لسان العرب:
● -    شفه: الشَّفَتانِ من الإِنسان: طَبَقا الفمِ، الواحدةُ شَفةٌ، منقوصةُ   لامِ الفعلِ ولامُها هاءٌ، والشَّفةُ أَصلها شَفَهةٌ   لأَن تصغيرها شُفَيْهة، والجمع شِفاه، بالهاء، وإذا نسَبْتَ إليها   فأَنْت بالخيار، إِن شئتَ تركتها على حالها وقلتَ شفِيٌّ   مثال دَمِيٍّ ويَدِيٍّ وعَدِيٍّ، وإن شئت شَفَهيٌّ، وزعم قوم أَن الناقص   من الشَّفَةِ واو لأَنه يقال في الجمع شَفَواتٌ. قال ابن بري، رحمه   الله: المعروف في جمع شَفةٍ شِفاهٌ، مكَسَّراً غيرَ مُسَلَّم، ولامه هاء عند   جميع البصريين، ولهذا قالوا الحروف الشَّفَهِيَّةُ ولم يقولوا   الشَّفَوِيَّة، وحكى الكسائي إِنَّه لغَلِيظُ الشِّفاهِ كأَنه جعَل كلَّ جزءٍ من   الشَّفة شَفةً ثم جمَع على هذا. الليث: إذا ثَلَّثُوا الشَّفةَ قالوا   شَفَهات وشَفَوات، والهاء أَقْيَسُ والواو أَعمُّ، لأَنهم شَبَّهوا   بالسَّنَواتِ ونُقْصانُها حَذْفُ هائِها. قال أَبو منصور: والعرب تقول هذه   شَفةٌ في الوصل، وشَفةٌ بالهاء، فمن قال شَفةٌ   قال كانت في الأَصل شَفَهة فحذِفت الهاء الأَصلية وأُبْقِيَتْ هاءُ   العلامةِ للتأْنيث، ومَنْ قال شَفَه بالهاء أَبْقَى الهاء الأَصلية. قال ابن   بري: الشَّفَةُ للإنسان وقد تُسْتَعار للفرس قال أَبو دواد:   فبِتْنا جُلوساً على مُهْرِنا،   نُنَزِّعُ مِنْ شَفَتيْهِ الصَّفارا   الصَّفارُ: يبيسُ البُهْمَى وله شوكٌ   يَعْلَقُ بجَحافِل الخَيْل، واستعار أَبو عبيد الشَّفةَ للدَّلْوِ فقال:   كَبْنُ الدَّلْوِ شَفَتُها، وقال: إذا خُرِزَتِ الدَّلْوُ فجاءت   الشَّفةُ مائلةً قيل كذا، قال ابن سيده: فلا أَدري أَمِنَ العرب سَمِع هذا أَمْ   هو تعبيرُ أَشْياخِ أَبي عبيد. ورجل أَشْفَى إذا كان لا تَنْضَمُّ   شَفَتاهُ كالأَرْوَقِ قال: ولا دليلَ على صحته. ورجل شُفاهِيٌّ، بالضم: عظيمُ   الشَّفةِ، وفي الصحاح: غَليظُ الشَّفتَيْن.   وشافَهَه: أَدْنَى شَفتَه مِنْ شَفته فكَلَّمَه، وكلَّمه مُشافَهةً،   جاؤوا بالمصدر على غير فِعْله وليس في كل شيء قيل مثلُ هذا، لو قُلْتَ   كَلَّمْتُه مُفاوَهةً لم يَجُزْ إنما تَحْكي من ذلك ما سُمِع؛ هذا قول سيبويه.   الجوهري: المُشافَهةُ المُخاطَبةُ مِنْ فيك إلى فيه. والحروفُ   الشَّفهِيَّةُ: الباء والفاء والميمُ، ولا تقل شَفَوِيَّةٌ، وفي التهذيب: ويقال   للفاء والباء والميم شَفَوِيَّةٌ، وشَفَهِيَّةٌ لأَن مَخْرَجَها من الشَّفة   ليس للِّسانِ فيها عمَلٌ.   ويقال: ما سَمِعْتُ منه ذات شَفةٍ أَي ما سمعت منه كلمةً. وما   كَلَّمْتُه ببِنْتِ شَفةٍ أَي بكلمةٍ. وفلانٌ   خفيفُ أَي قليلُ السُّؤال للنَّاسِ. وله في الناس شَفَةٌ   حسَنةٌ أَي ثناءٌ حسَنٌ. وقال اللحياني: إنَّ شَفةَ الناسِ عليك لحسَنةٌ   أَي ثَناءَهم عليك حسَنٌ وذِكْرهم لك، ولم يَقُلْ شِفاهُ الناس.   ورجلٌ شافِهٌ: عَطْشانُ لا يَجِد من الماء ما يَبُلُّ به شَفتَه؛ قال   تميم بن مُقبل:   فكمْ وطِئْنا بها مِنْ شافِهٍ بَطَلٍ،   وكَمْ أَخَذْنا مِن انفالٍ نُفادِيها   ورجلٌ مشْفوهٌ: يَسْأَله الناسُ كثيراً. وماءٌ مَشْفُوهٌ: كثيرُ   الشارِبةِ، وكذلك المالُ والطعامُ. ورجل مَشْفوهٌ إذا كثُرَ سؤالُ الناس إياه   حتى نَفِدَ ما عنده، مثل مَثْمودٍ ومَضْفوفٍ ومَكْثورٍ عليه. وأَصبحْتَ يا   فلانُ مَشْفوهاً مَكْثوراً عليك: تُسْأَلُ وتُكلَّم؛ قال ابن بري، رحمه   الله: وقد يكون المَشْفوهُ الذي أَفْنَى مالَه عيالُه ومَنْ يَقُوتُه؛ قال   الفرزدق يصف صائداً:   عاري الأَشاجِعِ مَشْفوهٌ، أَخو قَنَصٍ،   ما يُطْعِمُ العَينَ نَوْماً غيرَ تَهْوِيمِ   والشَّفْهُ: الشَّغْلُ. يقال: شَفَهَني عن كذا أَي شَغَلني. ونحن   نَشْفَه عليك المَرْتَع والماءَ أَي نشْغَلُه عنك أَي هو قَدْرُنا لا فَضْلَ   فيه. وشُفِهَ ما قِبَلَنا شَفْهاً: شُغِلَ عنه. وقد شَفَهني فلانٌ إذا   أَلَحَّ عليك في المسأَلة حتى أَنْفَد ما عِنْدك. وماءٌ   مَشْفوهٌ: بمعنى مَطْلوب. قال الأَزهري: لم أَسمعه لغير الليث، وقيل: هو   الذي قد كثُرَ عليه الناس كأَنَّهم نزَحُوه بشِفاهِهِم وشَغَلُوه بها عن   غَيرِهم. وقيل: ماءٌ مَشْفوهٌ   مَمْنوعٌ مِنْ وِرْدِه لقِلَّتِه. ووَرَدْنا ماءً مَشْفوهاً: كثيرَ   الأَهلِ. ويقال: ما شَفَهْتُ عليك من خَبرِ فلانٍ شيئاً وما أَظنُّ إبِلَك   إلا ستَشْفَه علينا الماءَ أَي تَشْغَلُه. وفلانٌ مَشْفوهٌ   عنَّا أَي مَشْغول عنَّا مَكْثورٌ   عليه. وفي الحديث: إذا صَنَع لأَحَدِكم خادِمُه طَعاماً فليُقْعِدُه   معه، فإن كان مَشْفوهاً فليَضَعْ في يدِه منه أُكْلةً أَو أُكْلَتَين؛   المَشْفوهُ: القليلُ، وأَصله الماء الذي كثرت عليه الشِّفاه حتى قَلَّ، وقيل:   أَراد فإن كان مَكْثوراً عليه أَي كَثُرت أَكَلَتُه. وحكى ابن الأَعرابي:   شَفَهْتُ نَصبي، بالفتح، ولم يفسره، وردَّ ثعلب عليه ذلك وقال: وإنما هو   سَفِهْتُ أَي نَسِيت.
مقاييس اللغة:
(شفي) الشين والفاء والحرف المعتل يدل على الإشراف على الشيء؛ يقال أشفى على الشيء إذا أشرفَ عليه. وسمِّي الشِّفاء شفاءً لغلَبته للمرض وإشفائه عليه. ويقال استشفَى فلانٌ، إذا طَلَبَ الشِّفاء. وشَفَى كلِّ شيء: حَرْفه. وهذا ممكنٌ أن يكون من هذا الباب، وممكنٌ أن يكون من الإبدال، وتكون الفاءُ مبدلةً من ياء.
ويقال أعطيتك الشّيءَ تستشفي به، ثم يقال أَشْفَيتُكَ الشيءَ، وهو الصحيح. ويقال أَشْفَى المريضُ على الموت، وما بَقيَ منه إلا شَفىً أي قليل. فأمَّا قول العجاج:
* أوْفَيْتُهُ قَبْلَ شَفىً أو بِشَفَى([7]) *
قالوا: يريد إذا أشفت الشّمس على الغروب.
وأما الشَّفَة فقد قيل فيها إن الناقص منها واوٌ، يقال ثلاث شَفَوات. ويقال رجلٌ أشْفَى، إذا كان لا ينضمّ شفتاه، كالأرْوَق. وقال قوم: الشَّفَة حذفت منها الهاء، وتصغيرها شُفَيْهة. والمشافهة بالكلام: مواجهةٌ من فيك إلى فيه. ورجل شُفاهِيٌّ: عظيم الشفتين. والقولان محتملان، إلاَّ أنَّ الأول أجود لمقاربة القياس الذي ذكرناه، لأنَّ الشفتين تُشفِيان على الفم.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: شَفَهني فلانٌ عن كذا، أي شَغَلني.
القاموس المحيط:
شَفَهَهُ، كَمَنَعَهُ شَغَلَهُ، أو ألَحَّ عليه في المسْألَةِ حتى أنْفَدَ ما عنده، فهو مَشْفُوهٌ. وشَفَتَا الإِنْسانِ طَبَقا فَمِهِ، الواحِدَةُ شَفَةٌ، ويُكْسَرُ، ولامُها هاء ج شِفاهٌ وشَفَواتٌ. والشُّفاهِيُّ، بالضم العَظيمُها.
وشافَهَهُ: أدْنى شَفَتَهُ من شَفَتِهِ، و البَلَدَ والأَمْرَ: داناهُ. والشَّافِهُ: العَطْشَانُ. وبِنْتُ الشَّفَةِ: الكَلِمَةُ.
وماء وطَعامٌ مَشْفُوهٌ: كثُرَتْ عليه الأَيْدِي. ورجلٌ خفيفُ الشَّفَةِ: مُلْحِفٌ، وقليلُ السُّؤالِ، ضِدٌّ.
وله فينَا شَفَةٌ حَسَنَةٌ: ذكْرٌ جَميلٌ. وما أحْسَنَ شَفَةَ الناسِ عَلَيْكَ. وأتانا وأموالُنا مَشْفُوهَةٌ: قَليلَةٌ. وكادَ العِيالُ يَشْفَهُونَ مالي. وشَفَهَهُ، كمَنَعَهُ: ضَرَبَ شَفَتَهُ، وشَغَلَهُ، وألَحَّ عليه في المسألةِ حتى أنْفَدَ ما عِنْدَهُ. والحُرُوفُ الشَّفَهِيَّةُ: بِفَمٍ. ورجُلٌ أشْفَى: لا تَنْضَمُّ شَفَتاهُ. وشُفِهَ الطعامُ، كعُنِيَ: كَثُرَ آكِلُوهُ، و زيدٌ: كَثُرَ سائِلُوهُ، و المالُ: كثُرَ طالِبُوهُ.
تاج العروس:
( شفهه ) عنه ( كمنعه ) شفها ( شغله ) يقال نحن نشفه عليك المرتع والماء اي نشغله عليك اي هو قدرنا لافضل فيه ( أو ) شفهه فلان إذا ( الح عليه في المسألة حتى انفد ما عنده فهو مشفوه ) مثل مثمود ومضفوف ومكثور عليه ( وشفتا الانسان طبقا فمه الواحدة شفة ويكسر و ) الاصل شفهة و ( لامها هاء ) عند جميع البصريين وتصغيرها شفيهة ولهذا قالوا الحروف الشفهية ولم يقولوا الشفوية ( ج شفاه ) فإذا نسبت إليها فأنت بالخيار ان شئت تركتها على حالها وقلت شفي مثل دمي ويدي وعدي وان شئت شفهي ( و ) زعم قوم ان الناقص من الشفة واو لانه يقال في الجمع ( شفوات ) كما في الصحاح وسيأتي للمصنف تنبيه على ذلك في المعتل قال ابن بري المعروف في جمع شفة شفاه مكسرا غير مسلم وحكى الكسائي انه لغليظ الشفاه كانه جعل كل جزء من الشفة شفة ثم جمع على هذا وقال الليث إذا ثلثوا الشفة قالوا شفهات وشفوات والهاء أقيس والواو أعم لانهم شبهوها بالسنوات ونقصانها حذف هائها * قلت وحكى البدر الدماميني في شرح التسهيل شفهات قال الازهري والعرب تقول هذه شفة في الوصل وشفه بالهاء فمن قال شفة كانت في الاصل شفهة فحذفت الهاء الاصلية وأبقيت هاء العلامة للتأنيث ومن قال شفه بالهاء ابقى الهاء الاصلية ( والشفاهي بالضم العظيمها ) وفي الصحاح غليظ الشفتين ( وشافهه ادنى شفته من شفته ) فكلمه مشافهة جاؤا بالمصدر على غير فعله وليس في كل شئ قيل مثل هذا لو قلت كلمته مفاوهة لم يجز انما يحكى في ذلك ما سمع هذا قول سيبويه وقال الجوهري المشافهة المخاطبة من فيك الى فيه ( و ) من المجاز شافه ( البلد والامر ) إذا ( داناه ) كما في الاساس ( والشافه العطشان ) لا يجد من الماء ما يبل به شفته قال ابن مقبل فكم وطئنا بها من شافه بطل * وكم اخذنا من انفال نفاديها
نفئك غبب س ف ه عن ابن الاعرابي السافه بهذا المعنى وهو صحيح ايضا ( و ) من المجاز ( بنت الشفة الكلمة ) يقال ما كلمني ببنت شفة ( وماء ) مشفوه كثرت عليه الشفاه حتى قل وفي الصحاح الذي كثر عنده الناس ( و ) من المجاز ( طعام مشفوه ) إذا ( كثرت عليه الايدي ) ومنه الحديث إذا صنع لاحدكم خادمه طعاما فليقعده معه فان كان مشفوها فليضع في يده منه أكلة أو أكلتين أراد فان كان مكثورا عليه اي كثرت اكلته وقيل المشفوه هنا القليل ( و ) من المجاز ( رجل خفيف الشفة ) اي ( ملحف )
يسأل الناس كثيرا ( و ) ايضا ( قليل السؤال ) للناس فهو ( ضد و ) من المجاز ( له فينا شفة حسنة ) اي ( ذكر جميل ) كما في الاساس وفي الصحاح ثناء حسن ( وما احسن شفة الناس عليك ) وقال اللحياني ان شفة الناس عليك لحسنة اي ثناءهم عليك حسن وذكرهم لك ولم يقل شفاه الناس ( و ) من المجاز ( أنيتنا وأموالنا مشفوهة ) اي ( قليلة وكاد العيال يشفهون مالي ) اي يفنونه ( وشفهه كمنعه ضرب شفته و ) ايضا ( شغله و ) ايضا ( الح عليه في المسألة حتى انفد ما عنده ) وهذان المعنيان قد تقدما في اول الترجمة فهو تكرار ( والحروف الشفهية ) ما كانت ( بفم ) وهي الباء والفاء والميم ولا تقل شفوية كما في الصحاح وجوزه الخليل وفي التهذيب ويقال للفاء والباء والميم شفوية وشفهية لان مخرجها من الشفة ليس للسان فيها عمل ( ورجل اشفى لا تنضم شفتاه ) نقله الجوهري قال ولا دليل على صحته ( و ) من المجاز ( شفه الطعام كعنى كثر آكلوه ) فهو مشفوه أو قل كما تقدم ( و ) شفه ( زيد كثر سائلوه ) حتى انفذوا ما عنده فهو مشفوه قال ابن بري وقد يكون المشفوه الذي افنى ماله عياله ومن يقوته قال الفرزدق يصف صائدا عاري الاشاجع مشفوه اخو قنص * ما يطعم العين نوما غير تهويم ( و ) شفه ( المال ) إذا ( كثر طالبوه ) فهو مشفوه * ومما يستدرك عليه قد تستعار الشفة للفرس كقول ابي داود فبتنا جلوسا على مهرنا * تنزع من شفتيه الصفارا الصفار يبيس البهمي وله شوك يعلق بجحافل الخيل واستعار أبو عبيد الشفة للدلو قال إذا خرزت الدلو فجاءت الشفة مائلة قيل كذا قال ابن سيده فلا ادري أمن العرب سمع هذا ام هو تعبير اشياخ ابي عبيد وذات شفة الكلمة وماء مشفوه مطلوب عن الليث وقيل ممنوع من ورده لقلته وقيل كثير الاهل وحكى ابن الاعرابي شفهت نصيبي بالفتح ولم يفسروه ورد ثعلب عليه ذلك وقال انما هو سفهت اي نسيت وذو الشفة خالد بن سلمة المخزومي احد خطباء قريش وكان في شفته ادنى علم

### Türkçe

شفه
**شَفَهَ - يَشْفَهُ - شَفَة - شَفَتَيْن**
Cuma, 11 Şubat/Februari 2011 06:19 yazar: Administrator
**شَفَهَ - يَشْفَهُ** + bir varlık + söz ile: onu telaffuz etti: onu ağzı, dili ve iki dudağıyla kurdu, sonra onu çıkardı ve onu telaffuz etti.
**شَفَهَ - يَشْفَهُ** + bir varlık + bir varlığı + söz ile: ona yüz yüze konuştu: onunla, ağızdan ağza, doğrudan, telaffuz edilmiş sözü karşılıklı teati etti.
**شَفَة**: aslı “**شَفْهَة**”dir: “**فـَعـْلة**” vezninde: **شَفَهَ - يَشْفَهُ**’den bir defalık için mef‘ûl mânasında fiil ismi: ondan âlet ismi: sözlü konuşmanın ve yüz yüze konuşmanın vasıtası: ve o, ıstılah olarak iki dudaktan biridir: sözlü konuşmada kullanılan, bilinen, ağız çevresindeki uzuv.
**شَفَتَيْن**: **شَفَة**’nin tesniyesi: ağzın açıklığının kenarı çevresindeki iki çıkıntılı kenar.
Ve lafız, “konuşmayı kurmak ve onu nefiste şekillendirmek, sonra ağızla onu söylemek” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
لَسِنَ - يَلْسَنُ، قَالَ - يَقُوْلُ، لَفَظَ - يَلْفِظُ، نَطَقَ - يَنْطِقُ، شَفَهَ - يَشْفَهُ، فَاهَ - يَفُوْهُ
Lafız bakımından ayırt edilir:
**شَفَى - يَشْفِي** + bir varlık veya bir şey + bir varlığı: varlığın bedenine veya nefsine isabet etmiş bedensel ve ruhsal zararı ve eziyeti giderir.
**شَفَا - يَشْفُوْ** + varlık (şerefe veya ağız): onun için **شَفَة** olur: onun ağzının açıklığı veya kenarı çevresinde görünen bir kenar olur.
**شَفَهَ - يَشْفَهُ** + bir varlık + bir varlığı + söz ile: ona yüz yüze konuştu: onunla, ağızdan ağza, doğrudan, telaffuz edilmiş sözü karşılıklı teati etti.

şefe - şefeteyn
 	﴿Ona iki göz (8), bir dil ve iki dudak (9) yapmadık mı?﴾ **البلد**
Muhtâr es-Sıhâh
● [**شفه**] ش ف ه: **الشَّفَةُ** aslı **شفهة**’dir; çünkü onun tasğîri **شُفَيْهَةٌ**’dir ve onun cem‘i **شِفَاهٌ**’dır, **الهاء** ile. Bazıları, **الشَّفَة**’den eksik olanın **واو** olduğunu iddia etti; çünkü cem‘de **شَفَوَاتٌ** denir; onun sıhhatine delil yoktur. Ve **المُشَافَهَةُ**: ağzından onun ağzına hitap etmektir.
Mu‘cemü’l-ferâid el-Kur’âniyye:
ش ف هـ
**"شَفَتَيْنِ"** onun sözü olan: **" وَلِسَاناً وَشَفَتَيْنِ "** (9) **البلد**’de.
İnsanın iki dudağı: dişleri örten, görünen etli kısımdır.
er-Râgıb
Lisân’ın özeti
1.     İnsandan **الشَّفَتانِ**: ağzın iki tabakasıdır; bir tanesi **شَفةٌ**’dir; fiilin lâmı eksiktir ve onun lâmı **هاء**’dır. Ve **الشَّفةُ**’nin aslı **شَفَهةٌ**’dir; çünkü onun tasğîri **شُفَيْهة**’dir; cem‘ **شِفاه**’dır, **الهاء** ile.
2.     Ve **شافَهَه**: dudağını onun dudağına yaklaştırdı da onunla konuştu; ve onunla **مُشافَهةً** konuştu.
3.     **المُشافَهةُ**: ağzından onun ağzına hitaptır. Ve **الحروفُ الشَّفهِيَّةُ**: **الباء** ve **الفاء** ve **الميمُ**’dir; **شَفَوِيَّةٌ** deme.
4.     Ondan **ذات شَفةٍ** işitmedim; yani ondan bir kelime işitmedim. Ve onunla **ببِنْتِ شَفةٍ** konuşmadım; yani bir kelime ile.
5.     Ve **الشَّفْهُ**: meşguliyettir. Denir: **شَفَهَني** falanca beni şundan; yani beni meşgul etti. Ve biz, otlağı ve suyu sana karşı **نَشْفَه** ederiz; yani onu senden meşgul ederiz.
6.     Ve **الإشْفَى**: matkap.
Lisânü’l-‘Arab:
● -    **شفه**: İnsandan **الشَّفَتانِ**: ağzın iki tabakasıdır; bir tanesi **شَفةٌ**’dir; fiilin lâmı eksiktir ve onun lâmı **هاء**’dır. Ve **الشَّفةُ**’nin aslı **شَفَهةٌ**’dir; çünkü onun tasğîri **شُفَيْهة**’dir; cem‘ **شِفاه**’dır, **الهاء** ile. Ve ona nisbet ettiğinde sen muhayyersin: istersen onu hâli üzere bırakırsın ve **شفِيٌّ** dersin; **دَمِيٍّ** ve **يَدِيٍّ** ve **عَدِيٍّ** misali; istersen **شَفَهيٌّ**. Bir kavim, **الشَّفَة**’den eksik olanın **واو** olduğunu iddia etti; çünkü cem‘de **شَفَواتٌ** denir. İbn Berrî, Allah ona rahmet etsin, dedi: **شَفةٍ**’nin cem‘inde bilinen **شِفاهٌ**’dır; kırık cem‘dir, sâlim değildir; ve onun lâmı bütün Basralılara göre **هاء**’dır; bunun için **الحروف الشَّفَهِيَّةُ** dediler, **الشَّفَوِيَّة** demediler. el-Kisâî, “o, **غَلِيظُ الشِّفاهِ**’dır”ı nakletti; sanki dudağın her parçasını bir **شَفة** kıldı, sonra buna göre cem‘ etti. el-Leys: **الشَّفة**’yi üçlediklerinde **شَفَهات** ve **شَفَوات** derler; **الهاء** daha kıyasîdir, **الواو** daha umumîdir; çünkü onu **السَّنَواتِ** ile benzettiler; onun noksanı, **هاء**sını hazfetmektir. Ebû Mansûr dedi: Araplar, vasılda “bu **شَفةٌ**” derler; ve **هاء** ile “**شَفَهٌ**”. Kim “**شَفةٌ**” derse, aslında **شَفَهة** idi de aslî **الهاء** hazfedildi ve te’nîs alâmetinin **هاء**sı bırakıldı, demiş olur; kim **هاء** ile “**شَفَه**” derse aslî **الهاء**yı bırakmış olur. İbn Berrî dedi: **الشَّفَةُ** insan içindir; ve ata da istiâre edilir. Ebû Duvâd dedi:

فبِتْنا جُلوساً على مُهْرِنا،
نُنَزِّعُ مِنْ شَفَتيْهِ الصَّفارا

**الصَّفارُ**: **البُهْمَى**’nın kurusudur; onda diken vardır; atların **جَحافِل**’ine yapışır. Ebû Ubeyd, **الشَّفة**’yi kovaya istiâre etti ve dedi: kovanın **كَبْنُ**’u onun **شَفَتُها**’sıdır. Ve dedi: kova dikildiğinde **الشَّفةُ** eğri gelirse şöyle denir. İbn Sîde dedi: bilmiyorum, bunu Araplardan mı işitti, yoksa Ebû Ubeyd’in şeyhlerinin ifadesi midir. Ve **أَشْفَى** bir adam: iki dudağı birleşmeyen kimsedir; **الأَرْوَقِ** gibi. Dedi: onun sıhhatine delil yoktur. Ve **شُفاهِيٌّ** bir adam, damme ile: dudağı büyük olan. Ve Sıhâh’ta: iki dudağı kalın olan.
Ve **شافَهَه**: dudağını onun dudağına yaklaştırdı da onunla konuştu; ve onunla **مُشافَهةً** konuştu. Masdarı, fiilinin dışında getirdiler; her şeyde böyle denmiş değildir. Eğer “onunla **مُفاوَهةً** konuştum” deseydin câiz olmazdı; ancak işitilen nakledilir; bu, Sîbeveyh’in sözüdür. el-Cevherî: **المُشافَهةُ**: ağzından onun ağzına hitaptır. Ve **الحروفُ الشَّفهِيَّةُ**: **الباء** ve **الفاء** ve **الميمُ**’dir; **شَفَوِيَّةٌ** deme. Tehzîb’de: **الفاء** ve **الباء** ve **الميم** için **شَفَوِيَّةٌ** ve **شَفَهِيَّةٌ** denir; çünkü onların mahreci dudaktandır; dilin onda bir işi yoktur.
Ve denir: ondan **ذات شَفةٍ** işitmedim; yani ondan bir kelime işitmedim. Ve onunla **ببِنْتِ شَفةٍ** konuşmadım; yani bir kelime ile. Ve falanca **خفيفُ**: yani insanlardan az isteyen. Ve onun insanlar içinde **شَفَةٌ حسَنةٌ** vardır; yani güzel bir övgü. el-Lihyânî dedi: “İnsanların sana karşı **شَفة**si elbette güzeldir”; yani onların sana övgüsü güzel ve seni anmalarıdır; “insanların **شِفاه**ı” demedi.
Ve **شافِهٌ** bir adam: susuzdur; dudağını ıslatacağı kadar sudan bulamaz. Temîm b. Mukbil dedi:

فكمْ وطِئْنا بها مِنْ شافِهٍ بَطَلٍ،
وكَمْ أَخَذْنا مِن انفالٍ نُفادِيها

Ve **مشْفوهٌ** bir adam: insanlar ondan çok ister. Ve **مَشْفُوهٌ** su: içeni çok olan; aynı şekilde mal ve yemek. Ve **مَشْفوهٌ** bir adam: insanlar ona sormayı çoğalttığında, onda olan tükendiğinde; **مَثْمودٍ** ve **مَضْفوفٍ** ve **مَكْثورٍ عليه** gibi. Ve “ey falanca, sabahladın: **مَشْفوهاً مَكْثوراً عليك**”; (yani) senden istenir ve seninle konuşulur. İbn Berrî, Allah ona rahmet etsin, dedi: **المَشْفوهُ**, malını, âilesi ve nafakasını verdiği kimseler tüketen kimse de olabilir. el-Ferezdak, bir avcıyı vasfederek dedi:

عاري الأَشاجِعِ مَشْفوهٌ، أَخو قَنَصٍ،
ما يُطْعِمُ العَينَ نَوْماً غيرَ تَهْوِيمِ

Ve **الشَّفْهُ**: meşguliyettir. Denir: **شَفَهَني** falanca beni şundan; yani beni meşgul etti. Ve biz, otlağı ve suyu sana karşı **نَشْفَه** ederiz; yani onu senden meşgul ederiz; yani o bizim kadrimizdir, onda fazlalık yoktur. “Bizim tarafımızdan olan şey **شُفِهَ** **شَفْهاً**”: ondan meşgul olundu. Ve falanca beni **شَفَهَني**: sana, onda olanı tüketecek kadar, istemede ısrar ettiğinde. Ve **مَشْفوهٌ** su: **مَطْلوب** mânasındadır. el-Ezherî dedi: onu el-Leys’ten başkası için işitmedim. Ve denildi: o, insanlar onun üzerine çoğaldığı sudur; sanki onu dudaklarıyla çekip aldılar ve onunla onu başkalarından meşgul ettiler. Ve denildi: **مَشْفوهٌ** su: azlığından dolayı ona varılması menedilmiş. Ve “**ماءً مَشْفوهاً**ya vardık”: ehli çok olan. Ve denir: falancanın haberinden sana karşı hiçbir şeyi **شَفَهْتُ** etmedim; ve sanmam ki develerin bize karşı suyu **ستَشْفَه** edecek; yani onu meşgul edecek. Ve falanca bizden **مَشْفوهٌ**’dur; yani bizden meşguldür, üzerine çok düşülmüştür. Hadiste: “Sizden birinize hizmetçisi yemek yaptığında onu onunla beraber oturtsun; eğer **مَشْفوهاً** ise onun eline ondan bir lokma veya iki lokma koysun.” **المَشْفوهُ**: az olandır; aslı, dudaklar onun üzerine çoğaldığı için azalan sudur. Ve denildi: “eğer üzerine çok düşülmüş ise”; yani onun yiyişi çoğaldı. İbnü’l-A‘râbî nakletti: “**شَفَهْتُ** nasîbimi”, fetha ile; onu açıklamadı. Sa‘leb ona bunu reddetti ve dedi: ancak “**سَفِهْتُ**”, yani unuttumdur.
Mekâyîsü’l-luğa:
(**شفي**) **الشين** ve **الفاء** ve illetli harf, bir şeye üstten bakmayı gösterir; denir: bir şeye **أشفى** etti, ona üstten baktı. Ve **الشِّفاء**a, hastalığa galebe çalması ve ona üstün gelmesi sebebiyle **شفاءً** adı verildi. Ve denir: falanca **استشفَى**, yani şifayı talep etti. Ve her şeyin **شَفَى**’sı: onun kenarıdır. Bu, bu bâbdan olabilir; ve ibdâlden de olabilir; ve **الفاء** **ياء**dan bedel kılınmış olur.
Ve denir: “sana, onunla şifa arayasın diye şeyi verdim”; sonra denir: “sana şeyi **أَشْفَيتُ**”; ve bu doğrudur. Ve denir: hasta, ölüme karşı **أَشْفَى** etti; ve ondan geriye **شَفىً**dan başka kalmadı; yani az. Ama el-‘Accâc’ın sözü:
* أوْفَيْتُهُ قَبْلَ شَفىً أو بِشَفَى([7]) *
Dediler: güneş batmaya karşı **أشفت** ettiğinde (mânasını) ister.
Ve **الشَّفَة** hakkında, ondan eksik olanın **واو** olduğu söylenmiştir; denir: üç **شَفَوات**. Ve denir: **أشْفَى** bir adam; iki dudağı birleşmeyen kimse; **الأرْوَق** gibi. Bir kavim dedi: **الشَّفَة**’den **الهاء** hazfedilmiştir; onun tasğîri **شُفَيْهة**’dir. Ve söz ile **المشافهة**: ağzından onun ağzına karşı karşıya gelmektir. Ve **شُفاهِيٌّ** bir adam: iki dudağı büyük olan. İki söz de muhtemeldir; ancak birincisi daha iyidir; zikrettiğimiz kıyasa yakınlığından dolayı; çünkü iki dudak, ağza karşı **تُشفِيان** eder.
Ve bâbdan şâz olan şeylerdendir: “falanca beni şundan **شَفَهني** etti”; yani beni meşgul etti.
el-Kâmûsü’l-muhît:
**شَفَهَهُ** ( **مَنَعَهُ** gibi): onu meşgul etti; yahut istemede ona ısrar etti de onda olanı tüketti; o hâlde o **مَشْفُوهٌ**’dur. Ve insanın iki dudağı **شَفَتَا الإِنْسانِ**: ağzının iki tabakasıdır; bir tanesi **شَفَةٌ**’dir; ve kesrelenir; ve onun lâmı **هاء**’dır; cem‘: **شِفاهٌ** ve **شَفَواتٌ**. Ve **الشُّفاهِيُّ**, damme ile: onun büyüğü.
Ve **شافَهَهُ**: dudağını onun dudağına yaklaştırdı. Ve **البَلَدَ** ve **الأَمْرَ**: ona yaklaştı. Ve **الشَّافِهُ**: susuzdur. Ve **بِنْتُ الشَّفَةِ**: kelimedir.
Ve **مَشْفُوهٌ** su ve yemek: eller onun üzerine çoğaldı. Ve **خفيفُ الشَّفَةِ** bir adam: ısrarcıdır; ve insanlardan az isteyen; zıddıdır.
Ve bizde onun **شَفَةٌ حَسَنَةٌ**si vardır: güzel bir anılış. Ve insanların sana karşı **شَفَة**sı ne güzeldir. Ve bize geldi, mallarımız **مَشْفُوهَةٌ**: az. Ve neredeyse âile, malımı **يَشْفَهُونَ** edecek. Ve **شَفَهَهُ** ( **مَنَعَهُ** gibi): dudağına vurdu; ve onu meşgul etti; ve istemede ona ısrar etti de onda olanı tüketti. Ve **الحُرُوفُ الشَّفَهِيَّةُ**: ağız iledir. Ve **أشْفَى** bir adam: iki dudağı birleşmez. Ve yemek **شُفِهَ** ( **عُنِيَ** gibi): yiyenleri çoğaldı. Ve Zeyd: soranları çoğaldı. Ve mal: talipleri çoğaldı.
Tâcü’l-‘arûs:
( **شفهه** ) ondan ( **كمنعه** ) **شفها**: (onu meşgul etti). Denir: biz, otlağı ve suyu sana karşı **نشفه** ederiz; yani onu sana karşı meşgul ederiz; yani o bizim kadrimizdir, onda fazlalık yoktur. (Veya) falanca onu **شفهه** etti: (onda olanı tüketinceye kadar istemede ona ısrar etti; o hâlde o **مشفوه**’dur); **مثمود** ve **مضفوف** ve **مكثور عليه** gibi. (Ve insanın iki dudağı: ağzının iki tabakasıdır; bir tanesi **شفة**’dir; ve kesrelenir; ve) asıl **شفهة**’dir; ve (onun lâmı **هاء**’dır) bütün Basralılara göre; ve onun tasğîri **شفيهة**’dir; bunun için **الحروف الشفهية** dediler, **الشفوية** demediler. (Cem‘: **شفاه**.) Ona nisbet ettiğinde sen muhayyersin: istersen onu hâli üzere bırakırsın ve **شفي** dersin; **دمي** ve **يدي** ve **عدي** gibi; istersen **شفهي**. (Ve) bir kavim, **الشفة**’den eksik olanın **واو** olduğunu iddia etti; çünkü cem‘de ( **شفوات** ) denir; Sıhâh’ta olduğu gibi; ve musannifin buna dair uyarısı mu‘tel bahsinde gelecektir. İbn Berrî dedi: **شفة**’nin cem‘inde bilinen **شفاه**’dır; kırık cem‘dir, sâlim değildir. el-Kisâî nakletti: “o, **لغليظ الشفاه**’dır”; sanki dudağın her parçasını bir **شفة** kıldı, sonra buna göre cem‘ etti. el-Leys dedi: dudağı üçlediklerinde **شفهات** ve **شفوات** derler; **الهاء** daha kıyasîdir, **الواو** daha umumîdir; çünkü onu **السنوات** ile benzettiler; onun noksanı, **هاء**sını hazfetmektir. *Dedim: Bedr ed-Demâmînî, Şerhu’t-Teshîl’de **شفهات**ı nakletti.* el-Ezherî dedi: Araplar, vasılda “bu **شفة**” derler; ve **هاء** ile “**شفه**”. Kim “**شفة**” derse, aslında **شفهة** idi de aslî **الهاء** hazfedildi ve te’nîs alâmetinin **هاء**sı bırakıldı, demiş olur; kim **هاء** ile “**شفه**” derse aslî **الهاء**yı bırakmış olur. (Ve **الشفاهي** damme ile: onun büyüğü.) Sıhâh’ta: iki dudağı kalın olan. (Ve **شافهه**: dudağını onun dudağına yaklaştırdı) da onunla **مشافهة** konuştu. Masdarı, fiilinin dışında getirdiler; her şeyde böyle denmiş değildir; eğer “onunla **مفاوهة** konuştum” deseydin câiz olmazdı; ancak işitilen nakledilir; bu, Sîbeveyh’in sözüdür. el-Cevherî dedi: **المشافهة**: ağzından onun ağzına hitaptır. (Ve) mecazdandır: **شافه** (ülkeyi ve işi) eğer (ona yaklaştı) ise; Esâs’ta olduğu gibi. (Ve **الشافه**: susuzdur) dudağını ıslatacağı kadar sudan bulamaz. İbn Mukbil dedi:

فكم وطئنا بها من شافه بطل * وكم اخذنا من انفال نفاديها

**نفئك** **غبب** س ف ه, İbnü’l-A‘râbî’den: **السافه** bu mânada; ve o da doğrudur. (Ve) mecazdandır: ( **بنت الشفة**: kelime). Denir: benimle **ببنت شفة** konuşmadı. (Ve su) **مشفوه**: dudaklar onun üzerine çoğaldı da azaldı; Sıhâh’ta: yanında insanlar çoğalan. (Ve) mecazdandır: ( **طعام مشفوه** ) eğer (eller onun üzerine çoğaldı) ise. Ondandır hadis: “Sizden birinize hizmetçisi yemek yaptığında onu onunla beraber oturtsun; eğer **مشفوها** ise onun eline ondan bir lokma veya iki lokma koysun.” Murad etti: eğer üzerine çok düşülmüş ise; yani onun yiyişi çoğaldı. Ve denildi: **المشفوه** burada az olandır. (Ve) mecazdandır: ( **رجل خفيف الشفة** ) yani (ısrarcıdır); insanlardan çok ister. (Ve) ayrıca (insanlardan az isteyen)dir; o hâlde o (zıddıdır). (Ve) mecazdandır: (bizde onun **شفة حسنة**si vardır) yani (güzel bir anılış); Esâs’ta olduğu gibi; Sıhâh’ta: güzel övgü. (Ve insanların sana karşı **شفة**sı ne güzeldir.) el-Lihyânî dedi: insanların sana karşı **شفة**si elbette güzeldir; yani onların sana övgüsü güzel ve seni anmalarıdır; “insanların **شفاه**ı” demedi. (Ve) mecazdandır: (kaplarımız ve mallarımız **مشفوهة** ) yani (az). “Ve neredeyse âile malımı **يشفهون** edecek”; yani onu tüketecek. (Ve **شفهه** ( **كمنعه** gibi): dudağına vurdu; ve) ayrıca (onu meşgul etti; ve) ayrıca (istemede ona ısrar etti de onda olanı tüketti). Bu iki mânâ, tercemenin başında geçmişti; o hâlde bu tekrardır. (Ve **الحروف الشفهية**): (ağız ile) olanlardır; onlar **الباء** ve **الفاء** ve **الميم**’dir; Sıhâh’ta olduğu gibi **شفوية** deme. Halîl onu câiz gördü. Tehzîb’de: **الفاء** ve **الباء** ve **الميم** için **شفوية** ve **شفهية** denir; çünkü onların mahreci dudaktandır; dilin onda bir işi yoktur. (Ve **رجل اشفى**: iki dudağı birleşmez) el-Cevherî nakletti; dedi: onun sıhhatine delil yoktur. (Ve) mecazdandır: (yemek **شفه** ( **كعنى** gibi): yiyenleri çoğaldı); o hâlde o **مشفوه**’dur; yahut azaldı; daha önce geçtiği gibi. (Ve) **شفه** (Zeyd: soranları çoğaldı) da onda olanı tükettiler; o hâlde o **مشفوه**’dur. İbn Berrî dedi: **المشفوه**, malını âilesi ve nafakasını verdiği kimseler tüketen kimse de olabilir. el-Ferezdak, bir avcıyı vasfederek dedi:

عاري الاشاجع مشفوه اخو قنص * ما يطعم العين نوما غير تهويم

(Ve) **شفه** (mal) eğer (talipleri çoğaldı) ise; o hâlde o **مشفوه**’dur. *Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الشفة** ata istiâre edilebilir; Ebû Duvâd’un sözü gibi:*

فبتنا جلوسا على مهرنا * تنزع من شفتيه الصفارا

**الصفار**: **البهمي**’nin kurusudur; onda diken vardır; atların **جحافل**’ine yapışır. Ebû Ubeyd, **الشفة**’yi kovaya istiâre etti; dedi: kova dikildiğinde **الشفة** eğri gelirse şöyle denir. İbn Sîde dedi: bilmiyorum, bunu Araplardan mı işitti, yoksa Ebû Ubeyd’in şeyhlerinin ifadesi midir. Ve **ذات شفة**: kelime. Ve **ماء مشفوه**: el-Leys’ten, istenen. Ve denildi: azlığından dolayı ona varılması menedilmiş. Ve denildi: ehli çok olan. İbnü’l-A‘râbî nakletti: “**شفهت** nasîbimi”, fetha ile; onu açıklamadılar. Sa‘leb ona bunu reddetti ve dedi: ancak “**سفهت**”, yani unuttumdur. Ve **ذو الشفة**: Hâlid b. Seleme el-Mahzûmî; Kureyş’in hatiplerinden biridir; ve onun dudağında az bir iz vardı.
