# شف (ش-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الشين والفاء
شف ، فش : ( مستعملان ) .
شف : قال اللَّيث : الشَّفُّ ضَرْبٌ من السُّتور يُرِي ما وراءه .
وهو سِتر أحمر من صوف ، وجَمعه شُفُوف . ويقال : علّق على بابه شَفّاً ، وأنشد :
زانَهن الشُّفُوفُ يَنْضَحْن بالمسك وعيش مُفانقٌ وحَريرُ
واسْتَسْفَفْتُ ما وراءه إذا أَبْصَرْتَه ، وشَفَّ الثَّوبُ عن المرأة يَشِفُّ شُفُوفاً ، وذلك إذا بَدا ما وراءَه من خَلْقِها .
وفي حديث عمر : ( لا تُلْبِسُوا نساءَكم الْقَباطِيَّ ؛ فإنَّه إلاَّ يَشِفُّ فإنّه يَصِفُ ) .
ومعناه : أنَّ قَبَاطِيَّ مِصْر ثِيابٌ دِقاق ، وهي مع دِقَّتها صِفيقَةُ النَّسْج ، فإذا لَبِسَتْها المرأةُ لَصقَتْ بأَرْدافِها فوصَفَتْها ، فنهى عمر عن إلْباسِها النّساء ؛ لأنَّها تَلْزَقُ بِبَدن المرأة لِرِقَّتِها فَيُرَى خَلْقُها وراءها من خارجٍ ناتئاً يَصِفُها ، وأَمَرَ أَنْ يُكْسَيْنَ من الثّياب ما غَلُظَ وجَفا ؛ لأنَّهُ أَسْتَرُ لخَلْقِها .
وأخبرني المُنذريّ ، عن أبي الهَيْثم أنه قال : يقال : شَفَّهُ الْهَمُّ والحُزْن ، أي هَزَلَه وأَضْمَرَهُ حتى رَقَّ وهو من قولهم : شَفَّ الثوب ، إذا رق حتى أَنْ يَصِفَ جِلْدَ لابِسِهِ ، وتقول للبزاز : اسْتَشِفّ هذا الثوب ، أي اجْعَلْه طَاقاً وارْفَعْهُ في ظِلَ حتى أنْظُر ، أَكَثِيفٌ هو أو سَخِيف ؟ .
ونقول : كَتَبْتُ كِتاباً فَاسْتَشِفَّه ، أي تَأَمَّلْ فيه ، هل وَقَعَ فيه لَحْنٌ أَوْ خَلَل ؟
وأخبَرَني الْمُنذريّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، أنّه أنشده :
تَغْتَرِقُ الطَّرْفَ وهي لاهِيَةٌ
كَأَنَّما شَفَّ وَجْهُها نَزَفُ
وجاءَ في حديثٍ في الصَّرْف : فَشَفَّ الخَلْخَالانِ نَحْواً من دَانِقٍ فَقَرَضَه .
قال شمر : شَفَّ ، أَي زَادَ .
وقال الفراء : الشِّفُّ . الفَضْل ، يقال : شَفَفْتُ عليه تَشِفُّ ، أي زِدْتَ عليه ، وفلان أَشَفُّ من فلان ، أي أَكْبَرُ قَلِيلاً .
وقال غيره : شُفَّ عليه ، أي زِيدَ عليه وفُضِلَ .
وقال جرير :
كانُوا كَمُشْتَرِكِين لما بايَعوا
خَسِرُوا وشُفَّ عليهمُ واسْتُوضِعُوا
قال شمر : والشِّفّ النَّقص أَيضاً ، يقال : هذا دِرْهم يَشِفُّ قليلاً ، أي يَنْقُص .
ولا أَعْرِفَنْ ذا الشَّفِّ يَطْلُبُ شِفَّهُ
يُداوِيه مِنْكم بالأَدِيمٍ الْمُسَلَّمِ
أراد : لا أَعْرِفَنّ وضِيعاً يَتَزَوَّج إليكم لِيَشْرُفَ بكُم .
وقال ابن شُميل : يقول الرجل للرجل : أَلاَ أَنَلْتَني مما كان عندك ؟ فيقول : إنه شَفَّ عنك أي قَصُرَ عنك . والمُسَلَّمُ : الأدِيمُ الذي لا عَوَارَ فيه .
الحرانيّ ، عن ابن السّكيت : الشَّفُّ بالفتح : السِّتْرُ الرّقيق ، والشِّفُّ : الرِّبْح والْفَضْل ، والشِّفُّ أيضاً : النُّقْصان . قال : وقال أبو زيد ، يقال : ثَوْبٌ شَفٌّ وشِفٌّ : للرَّقيق .
وقال الليث : يقال للفَضْل والرِّبْح : شَفُّ ، وشِفّ .
قلت : والمعروف في الفَضْل الشِّفُّ بالكسر ، ولم أسمع الفتح لغير الليث .
وقال الجعِديّ يصف فرسَين :
واسْتَوَتْ لِهْزِمَتَا خَدَّيْهِما
وجَرَى الشِّفُّ سَواءً فاعْتَدَلْ
يقول : كادَ أحدهما يَسْبِقُ صاحبه فاسْتَويا وذَهَب الشِّف . قال : والشِّف من المَهْنَأ ، يقال : شِفٌّ لك يا فُلان ، إذا غَبَطْتَه بشَيء ، قلتَ له ذلك .
وقال الأصمعيّ : أَشَفّ فلانٌ بعض بَنيه على بَعْض ، إذا فَضَّله .
ويقال : إن فلاناً ليَجِد في أَسنانه شفِيقاً ، أي بَرْداً .
ويقال : إنَّ في ليلتنا هذه شِفَّاناً شديداً ، أي بَرْداً .
وفي حديثِ أمّ زَرْع : أنّ إحْدى النّساء وَصَفَتْ زَوْجها . فقالت : ( زَوْجي إنْ أكَلَ لَفّ وإن شَرِبَ اشْتَفَّ ) . ومعنى اشْتف أي شَرِبَ جميع ما في الإناء ، والشُّفَافَةُ : آخِرُ ما يَبْقى فيه . ومن أمثالهم : ( لَيْسَ الرِّيُّ عن التشافّ ) ، معناه : ليس مَن لا يَشرب جميع ما في الإناء لا يَرْوَى .
يقال : تَشافَفْتُ ما في الإناء ، واشْتَفَفْتُه إذا شرِبتَ جميع ما فيه ولم تُسْئِرْ فيه شيئاً .
ويقال للبعير إذا كان عَظِيمَ الجُفْرَة : إن جَوْزَه لَيشتفُّ حِزامه ، أي يَسْتَغْرِقُه كلّه حتى لا يَفْضُلَ منه شَيءٌ .
وقال كعبُ بن زهير :
له عُنُقٌ تَلْوِي بما وَصَلتْ به
ودَفّانِ يَشْتَفّان كلَّ ظِعَانِ
والظِّعان : الحبلُ الذي يُشَدُّ به الهَوْدَجُ على البَعير .
قال ، ويقال : شَفَّ فَمُ فلان شَفِيفا وهو وجَعٌ يكون من البَرْدِ في الأسْنان واللِّثاثِ .
وقال أبو سَعيد ، يقال : فلان يجِدْ في مَقْعدته شَفِيفاً ، أي وَجعاً .
وقال أبو عمرو : شَفْشَفَ الحَرُّ والْبَرْدُ الشَّيءَ ، إذَا يَبَّسَه .
وقال الليث : الشَّفْشفَة : الارْتِعادُ والاخْتِلاط ، والشفْشَفةُ : سُوء الظّنِّ مع الْغَيْرَة .
وقال الفرزدق يصف نساءً بالعفاف :
مَوَانِعُ للأسْرار إلاّ لأهلها
ويُخْلِفْنَ ما ظَنَّ الغيور المُشَفْشِفُ
أراد المشفشف الذي شفت الغَيْرَةُ فُؤادَه فأَضمَرَتْه وهَزَلَتْه ، وكَرَّر الشين والفاء تَبْليغاً كما قالوا مُحَثْحَث ، وقد تَجَفْجَفَ الثّوب من الجفاف والشُّفوف : نُحول الجسم من الهَمِّ والوَجْد .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : رجل مُشَفشَف سَخِيف سَيَّىء الخُلق .
وقال أبو عمرو : الشَّفْشَفَة تَشْوِيطُ الصقيع نَبْتَ الأرض فيحرِقُه ، أو الدواء تَذُرُّه على الجُرح يقال : شوَّطة وشيّطة .
وفي حديث أنس أَنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) خطب أصحابَه يَوْماً وقد كادَت الشمس تَغربُ فلم يَبْق منها إلا شِفٌّ يَسير .
قال شمر : معناه إلا شَيْءٌ يَسير .
وشُفَافَة النَّهارِ : بَقِيَّتُه وكذلك الشفَا : بَقِيَّةُ النَّهار .
وقال ذو الرمة :
شُفَافَ الشفَا أَوْ قَمْسَة الشمسِ أَزْمَعا
رَوَاحاً فَمَدّا من نَجَاءٍ مُهَاذِبِ
وقَمْسَة الشمس : غُيوبُها .
ابن بزرج قال : يقولون من شُفوفِ المال قَد شَفّ ، وهو يَشفُّ ، وكذلك الْوَجَعُ يَشُّفّ صاحِبَه مَضْمومة .
قال : وقالوا شَفّ الفَمُّ يَشف مفتوح ، وهو نتْنُ رِيحٍ فيه .
قال : والثّوبُ يَشفُّ في رِقَّته ، والشِّفُّ مكسور ، بَثْرٌ يَخْرج فَيُرْوِح .
قال : والمَحْفوفُ مثل المشْفُوف المخنوع من الْحَفَفِ ، والحَفّ .
فش : قال الليث : الفَشُّ حَمْلُ اليَنْبُوتِ ، الواحدةُ فَشَّه ، والجميع الفِشاش .
قال : والْفَشُّ : تَتَبُّعُ السّرِقَةِ الدّون ، وأنشد :
ونَحْنُ وَلِيناهُ فلا تَفُشُّهْ
وابْنُ مُضاضٍ قائمٌ يَمُسُّهْ
يَأْخُذ ما يُهْدَى له يَقُشُّهْ
كَيْفَ يُوَاتِيه وَلاَ يَؤُشُّه
قال : والْفِشَاشُ : الكساء الْغَلِيظ ، والْفَشُّ : الْفَسْوُ .
وقال رؤبة :
واذْكُرْ بَنِي النَّجَاخَةِ الْفَشُوشِ
ويقال للسِّقاءِ إذا فُتِحَ رأْسُه وأُخرِجَ منها الرِّيح : فُشَّ يُفَشُّ ، وقد فَشَّ السِّقاءُ يَفِشُّ .
والانْفِشَاشُ : الفَشَلُ والانْكِسار عن الأَمْر ، والفَشُّ : الْحَلْبُ ، والفَشُوشُ : الّتي تُحْلَبُ ، وهي الفَشَّاء .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الفَشُوشُ : الكِسَاءُ السَّخِيفُ . والفَشوشُ : الْخَرُّوبُ . والفَشُوشُ : النَّاقَة الواسِعَة الإِحْليل . والفَشُوش : الأَمَة الفَسَّاءَة ، وهي المْفَصَّعَة والمُطَحْرَبَة .
أبو عمرو : وفَششْتُ الزِّقّ ، إذا أخرجتَ رِيحَه ، ومن أمثالهم . لأَفُشَّنَّك فَشَّ الْوَطْبِ . أي لأُخْرِجَنَّ غَضَبك من رَأْسِك .
أبو عبيد ، عن الأمَوِي : فَشَشْتُ النَّاقَة أُفُشَّها فَشّاً ، إذا أَسْرَعْتَ حَلْبَها .
وقال ابن شُميل : هَجْلٌ فَشٌّ لَيْس بِعَميقٍ جدّاً ولا مُتَطامِن ، وقال : نَاقَةٌ فَشُوشٌ ، أي يَتَشَعَّبُ إِحْلِيلُها ، مِثْلَ شُعاعِ قَرْن الشَّمْسِ حين تَطْلُع ، أي يَتَفَرَّقُ شُخْبُها في الإناء فلا يُرَغَّى ، بَيِّنَةُ الفِشاش .
ويقال : انفَشَّت عِلّةُ فلان ، إذا أَقبَلَ منها .
سلمة ، عن الفراء ، قال : الفَشْفَشَةُ ضَعْفُ الرَّأي ، والفَشْفَشَةُ الخَرُّوبة .
وقال ابن الأعرابيّ : الفَشُّ الطَّحْرَبَة ، والفَشُّ النَّميمَة ، والفَشُّ الأحْمق ، والفَشُّ الْخرُّوب ، والفَشُّ : الكِسَاء الرَّقيق .

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الفاء**
**شف** ، **فش** : (ikisi de kullanımdadır).
**شف** : **اللَّيث** dedi: **الشَّفُّ** perdelerden bir türdür; arkasındakini gösterir.
Ve o, yünden kırmızı bir perdedir; çoğulu **شُفُوف**’tur. Ve denir ki: Kapısına bir **شَفّاً** astı; ve şu beyit okundu:
زانَهن الشُّفُوفُ يَنْضَحْن بالمسك وعيش مُفانقٌ وحَريرُ
Ve onu gördüğünde, arkasındakini **اسْتَسْفَفْتُ** ettim; ve elbise kadından **شَفَّ** eder, **يَشِفُّ شُفُوفاً**; bu, onun yaratılışından arkasındakinin göründüğü zamandır.
Ömer’in hadisinde: (Kadınlarınıza **الْقَباطِيَّ** giydirmeyin; çünkü o **يَشِفُّ** etmese bile, o **يَصِفُ** eder).
Manası: Mısır’ın **قَبَاطِيَّ**si ince elbiselerdir; ve inceliğiyle beraber dokuması kalındır; kadın onu giydiğinde kalçalarına yapışır da onları **وَصَفَتْ** eder; Ömer kadınlara onu giydirmeyi yasakladı; çünkü inceliğinden dolayı kadının bedenine yapışır da, dışarıdan çıkıntılı olarak arkasından onun yaratılışı görülür, onu **يَصِفُ** eder; ve yaratılışı için daha örtücü olduğundan, kalınlaşıp sertleşen elbiselerden giydirilmelerini emretti.
Ve bana **المُنذريّ** haber verdi; **أبي الهَيْثم**’den, onun şöyle dediğini: Denir ki: **شَفَّهُ** ona keder ve hüzün; yani onu zayıflattı ve inceltti, ta ki inceldi; bu, onların “**شَفَّ الثوب**” sözündendir; yani, giyenin derisini vasfedecek kadar inceldiğinde. Ve bezaz’a dersin ki: **اسْتَشِفّ** bu elbiseyi; yani onu kat yap ve gölgede kaldır, ta ki bakayım: sık mı, yoksa gevşek mi?
Ve deriz: Bir kitap yazdım da onu **فَاسْتَشِفَّه**; yani onda düşün: onda bir **لَحْنٌ** yahut bir **خَلَل** vuku buldu mu?
Ve bana **الْمُنذريّ** haber verdi; **ثعلب**’den, **ابن الأعرابيّ**’den; ona şu beyiti okuttuğunu:
تَغْتَرِقُ الطَّرْفَ وهي لاهِيَةٌ
كَأَنَّما شَفَّ وَجْهُها نَزَفُ
Ve sarf hakkında bir hadiste geldi: **فَشَفَّ** iki halhal yaklaşık bir **دَانِقٍ** (kadar) arttı da onu kesti.
**شمر** dedi: **شَفَّ**; yani arttı.
**الفراء** dedi: **الشِّفُّ** fazlalıktır; denir ki: **شَفَفْتُ** onun üzerine, **تَشِفُّ**; yani onun üzerine arttın; ve falan, falandan daha **أَشَفُّ**tur; yani biraz daha büyüktür.
Başkası dedi: Onun üzerine **شُفَّ** edildi; yani onun üzerine artırıldı ve üstün kılındı.
**جرير** dedi:
كانُوا كَمُشْتَرِكِين لما بايَعوا
خَسِرُوا وشُفَّ عليهمُ واسْتُوضِعُوا
**شمر** dedi: ve **الشِّفّ** eksikliktir de; denir ki: Bu bir dirhemdir, biraz **يَشِفُّ**; yani eksilir.
ولا أَعْرِفَنْ ذا الشَّفِّ يَطْلُبُ شِفَّهُ
يُداوِيه مِنْكم بالأَدِيمٍ الْمُسَلَّمِ
Muradı: Sizden bir aşağı kimseyi, sizinle evlenip sizinle şereflenmek için arayanı bilmeyeyim.
**ابن شُميل** dedi: Adamın adama: “Yanında olandan bana da vermedin mi?” dediğini söyler; o da: “O senden **شَفَّ** etti” der; yani senden kısa kaldı. **المُسَلَّمُ**: içinde ayıp olmayan deridir.
**الحرانيّ**’den, **ابن السّكيت**’ten: **الشَّفُّ** (fetha ile): ince perde; **الشِّفُّ**: kâr ve fazlalık; **الشِّفُّ** ayrıca: eksilme. Dedi: **أبو زيد** dedi ki: Denir: **ثَوْبٌ شَفٌّ** ve **شِفٌّ**: ince için.
**الليث** dedi: Fazlalık ve kâr için denir: **شَفُّ** ve **شِفّ**.
Ben dedim: Fazlalıkta bilinen, kesre ile **الشِّفُّ**tur; fethayı **الليث**’ten başkasında işitmedim.
**الجعِديّ** iki atı vasfederek dedi:
واسْتَوَتْ لِهْزِمَتَا خَدَّيْهِما
وجَرَى الشِّفُّ سَواءً فاعْتَدَلْ
Diyor ki: İkisinden biri neredeyse arkadaşını geçecekti de eşitlendiler ve **الشِّفّ** gitti. Dedi: ve **الشِّفّ**, **المَهْنَأ**’dandır; denir ki: **شِفٌّ لك** ey falan; onu bir şeyle gıpta ettiğinde, ona bunu söylersin.
**الأصمعيّ** dedi: Falan, oğullarının bazısını bazısına **أَشَفّ** etti; yani onu üstün kıldı.
Ve denir ki: Falan, dişlerinde **شفِيقاً** bulur; yani soğukluk.
Ve denir ki: Bu gecemizde şiddetli bir **شِفَّاناً** vardır; yani soğukluk.
**أمّ زَرْع** hadîsinde: kadınlardan biri kocasını vasfetti; dedi ki: (Kocam, yerse sarar; içerse **اشْتَفَّ** eder). **اشْتف**’in manası: kaptaki her şeyi içti. Ve **الشُّفَافَةُ**: içinde kalan son şeydir. Atasözlerindendir: (**لَيْسَ الرِّيُّ عن التشافّ**); manası: kaptaki her şeyi içmeyen kimse kanmaz.
Denir ki: **تَشافَفْتُ** kaptakini; ve **اشْتَفَفْتُه**: içindekinin hepsini içtiğinde ve içinde hiçbir şey bırakmadığında.
Ve deveye, büyük **الجُفْرَة** sahibi olduğunda denir: Onun göğsü, kemerini mutlaka **يشتفُّ** eder; yani onu bütünüyle kaplar, ondan hiçbir şey artmaz.
**كعبُ بن زهير** dedi:
له عُنُقٌ تَلْوِي بما وَصَلتْ به
ودَفّانِ يَشْتَفّان كلَّ ظِعَانِ
Ve **الظِّعان**: hevcin devenin üzerine bağlandığı iptir.
Dedi: ve denir ki: Falanın ağzı **شَفَّ** etti, **شَفِيفا**; bu, dişlerde ve diş etlerinde soğuktan olan bir ağrıdır.
**أبو سَعيد** dedi: Denir ki: Falan, oturağında **شَفِيفاً** bulur; yani ağrı.
**أبو عمرو** dedi: **شَفْشَفَ** sıcak ve soğuk şeyi; onu kuruttuğunda.
**الليث** dedi: **الشَّفْشفَة**: titreme ve karışma; ve **الشفْشَفةُ**: kıskançlıkla beraber kötü zan.
**الفرزدق** iffetle kadınları vasfederek dedi:
مَوَانِعُ للأسْرار إلاّ لأهلها
ويُخْلِفْنَ ما ظَنَّ الغيور المُشَفْشِفُ
Muradı: **المُشَفْشِفُ**, kıskançlığın kalbini **شفت** ettiği, onu incelttiği ve zayıflattığı kimsedir; ve **مُحَثْحَث** dedikleri gibi, tebliğ için **الشين** ve **الفاء**’yı tekrar etti. Ve elbise, kuruluk sebebiyle **تَجَفْجَفَ** etmiştir. Ve **الشُّفوف**: keder ve iç yanmasından bedenin zayıflığıdır.
**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: **رجل مُشَفشَف**: gevşek, kötü huylu.
**أبو عمرو** dedi: **الشَّفْشَفَة**: kırağının yer bitkisini yakıp kavurması; yahut ilacın yaraya serpilmesidir; denir: **شوَّطة** ve **شيّطة**.
Enes’in hadisinde: Peygamber (صلى الله عليه وسلم) bir gün ashabına hutbe verdi; güneş neredeyse batmıştı; ondan ancak az bir **شِفٌّ** kalmıştı.
**شمر** dedi: manası: ancak az bir şey.
Ve **شُفَافَة** gündüzün: kalanı; aynı şekilde **الشفَا**: gündüzün kalanı.
**ذو الرمة** dedi:
شُفَافَ الشفَا أَوْ قَمْسَة الشمسِ أَزْمَعا
رَوَاحاً فَمَدّا من نَجَاءٍ مُهَاذِبِ
Ve **قَمْسَة الشمس**: onun batmasıdır.
**ابن بزرج** dedi: Derler: malın **شُفوفِ**’undan **قَد شَفّ**; ve o **يَشفُّ** eder. Aynı şekilde ağrı, sahibini **يَشُّفّ** eder; dammeli.
Dedi: Ve dediler: ağız **شَفّ** etti, **يَشف**; fethalı; ve o, içindeki kötü kokudur.
Dedi: ve elbise, inceliğinde **يَشفُّ** eder; ve **الشِّفُّ** kesrelidir: çıkan ve koku yayan bir kabarcıktır.
Dedi: ve **المَحْفوفُ**, **المشْفُوف** gibidir; **الْحَفَفِ** ve **الحَفّ**’ten dolayı zayıflatılmıştır.
**فش** : **الليث** dedi: **الفَشُّ**, **اليَنْبُوتِ** yüküdür; teki **فَشَّه**; hepsi **الفِشاش**.
Dedi: ve **الْفَشُّ**: aşağı hırsızlığı takip etmektir; ve şu beyit okundu:
ونَحْنُ وَلِيناهُ فلا تَفُشُّهْ
وابْنُ مُضاضٍ قائمٌ يَمُسُّهْ
يَأْخُذ ما يُهْدَى له يَقُشُّهْ
كَيْفَ يُوَاتِيه وَلاَ يَؤُشُّه
Dedi: ve **الْفِشَاشُ**: kalın örtüdür; ve **الْفَشُّ**: yellenmedir.
**رؤبة** dedi:
واذْكُرْ بَنِي النَّجَاخَةِ الْفَشُوشِ
Ve kırbaya, başı açılıp içindeki rüzgâr çıkarıldığında denir: **فُشَّ يُفَشُّ**; ve kırba **فَشَّ** etti, **يَفِشُّ**.
Ve **الانْفِشَاشُ**: işten gevşeme ve kırılmadır; ve **الفَشُّ**: sağmadır; ve **الفَشُوشُ**: sağılan (dişi)dir; o, **الفَشَّاء**dır.
**ثعلب**’den, **ابن الأعرابيّ**’den, dedi: **الفَشُوشُ**: gevşek örtüdür. Ve **الفَشوشُ**: **الْخَرُّوبُ**tur. Ve **الفَشُوشُ**: idrar yolu geniş dişi devedir. Ve **الفَشُوش**: çok yellenen cariyedir; o, **المْفَصَّعَة** ve **المُطَحْرَبَة**’dir.
**أبو عمرو**: **فَششْتُ** tulumu; rüzgârını çıkardığında. Ve atasözlerindendir: “Seni, tulumu **فَشَّ** etmek gibi mutlaka **لأَفُشَّنَّك**.” Yani: öfkeni başından mutlaka çıkaracağım.
**أبو عبيد**’den, **الأمَوِي**’den: **فَشَشْتُ** dişi deveyi, onu **أُفُشَّها** **فَشّاً**; yani sağmasını hızlandırdığında.
**ابن شُميل** dedi: **هَجْلٌ فَشٌّ**: pek derin olmayan ve pek çukur olmayan (yer). Dedi: **نَاقَةٌ فَشُوشٌ**: yani idrar yolu, güneş boynuzunun ışını gibi, doğduğunda dallanır; yani sütü kapta dağılır da köpürmez; **الفِشاش**ı açık-seçiktir.
Ve denir: Falanın hastalığı **انفَشَّت**; yani ondan (belirti) ortaya çıktı.
**سلمة**’den, **الفراء**’dan, dedi: **الفَشْفَشَةُ** görüş zayıflığıdır; ve **الفَشْفَشَةُ** **الخَرُّوبة**’dur.
**ابن الأعرابيّ** dedi: **الفَشُّ** **الطَّحْرَبَة**’dir; ve **الفَشُّ** **النَّميمَة**’dir; ve **الفَشُّ** ahmaktır; ve **الفَشُّ** **الْخرُّوب**’dur; ve **الفَشُّ**: ince örtüdür.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب ما جاء من كلام العرب أوله شين في المضاعف والمطابق)
(شص) الشين والصاد أصلٌ واحدٌ مطّرد. يدلُّ على شدّة وَرَهق. من ذلك قولهم: شَصَّتْ مَعِيشتُهم * وإنَّهم لفي شَصَاصَاء، أي في شِدّة. وأصله من قولهم شَصَّ الإنسان، إذا عَضَّ بنواجذه على الشيء عَضّاً. ويقال في الدعاء: نَفَى الله عنك الشَّصائص، وهي الشّدائد.
ومن الباب الشَّصّ:  شيء لا يُصاد به السّمك. ويقال للِّصِّ الذي لا يَرَى شيئاً إلاَّ أتى عليه: شِصّ. قال الكسائيّ: يقال إنَّ فلاناً على شَصَاصاء، أي على عَجَلة. قال:
نحنُ نَتَجْنا ناقةَ الحَجّاجِ *** على شَصَاصاء من النِّتاجِ([1])
(شط) الشين والطاء أصلان صحيحان: أحدهما البُعد. والآخر يدلُّ على المَيل.
فأما البُعد فقولهم: شطّت الدارُ، إذا بعُدت تَشُطّ  شُطوطا. والشَّطَاط: البُعد. والشَِّطاط: الطُّول؛ وهو قياسُ البُعد؛ لأنَّ أعلاه يبعُد عن الأرض.
ويقال أَشَطَّ فلانٌ في السَّوْم، إذا أَبْعَدَ وأتَى الشَّطَط، وهو مجاوزة القَدْر. قال جلَّ ثناؤه: ﴿وَلا تُشْطِطْ﴾  [ص 22]. ويقال أشطَّ القومُ في طلبِ فلانٍ، إذا أمعَنُوا و أَبعَدوا.
وأمَّا الميل فالميل في الحُكم. ويجوز أن يُنقل إلى هذا الباب الاحتجاجُ بقوله تعالى: ﴿وَلاتُشْطِطْ﴾ [ص 22]. أي لا تَمِلْ. يقال [شَطَّ، و([2])] أَشَطّ،  وهو الجور والميل في الحكم. وفي حديث تميمٍ الداريّ: "إنّك لشاطِّي حتَّى أحملَ قوّتَك على ضعفي"([3])، شاطِّي، أي جائر في الحكم عليَّ. والشَّطُّ: شَطّ السَّنام، وهو شِقُّه، ولكلِّ سَنامٍ شَطَّانِ. وإنّما سمِّيَ شطّاً لأنَّه مائل في أحد الجانبين. قال الشاعر([4]):
كأنَّ تحتَ دِرعِها المُنْعَطِّ ***  شطّاً رميتَ فوقَه بشَطِّ
وناقة شَطَوْطَى من هذا. وشَطُّ النَّهر يسمى شَطّاً لذلك، لأنَّه في الجانبين.
(شظ) الشين والظاء أصلٌ يدلُّ على امتدادٍ في شيء. من ذلك الشِّظَاظانِ: العُودان اللذان يُجعَلان في عُرَى الجُوالِق. قال:
أين الشِّظاظانِ وأين المِرْبَعهْ *** وأين وَسَقُ الناقةِ المُطَبَّعهْ([5])

ويقولون: أَشَظَّ الرجُل، إذا تحرَّك ما عنده. ويقولون: أشَظَّ البعيرُ، إذا مدَّ بذنَبه.
(شع) الشين والعين في المضاعف أصلٌ واحد يدلُّ على التفرُّق والانتشار. من ذلك الشعاع شُعاع الشّمس، سمِّي بذلك لانبثاثه([6]) وانتشاره، يقال أَشَعّت الشّمسُ تُشِعُّ، إذا طرحَتْ شُعَاعَها. والشَّعَاع بالفتح: الدّم المتفرِّق. قال قيس بن الخطيم:
طعنتُ ابنَ عبدِ القَيسِ  طعنةَ  ثائرٍ *** لها نَفَذٌ لولا الشُّعَاعُ  أضاءَها([7])وشعاع([8]) السُّنْبُل: سَفَاه إذا يَبِس. قال أبو النَّجم:
* لِمَّةَ فَقْرٍ كشعاع السُّنبلِ([9]) *
ويقال نَفْسٌ شَعاعٌ، إذا تَفرَّقَ هِمَمُها، قال:
فَقدتُكِ من نَفْسٍ شَعاعٍ ألم أكنْ *** نَهيتُكِ عن هذا وأنتِ جميعُ([10])والشَّعُّ: رمي الناقة بولَها على فَخذِها. يقال شَعَّتْ تَشُعُّ شَعّاً. ويقال ظلٌّ شَعْشَعٌ، إذا لم يكن كثيفاً. وقال الراجز في التفرُّق:
* صَدْقُ اللِّقاءِ غيرُ شَعْشاع الغَدَرْ([11]) *
يقول: هو جميع الهِمَّة غيرُ متفرِّقِها.
ومن هذا الباب الشَّعشاع والشَّعشَعان من النّاس والدوابّ: الطويل. يقال بَعيرٌ شعشاعٌ وناقةٌ شَعْشَاعةٌ وشَعْشَعَانةٌ. قال ذو الرّمة:
هيهاتَ خَرقاءُ إلاَّ أنْ يقرِّبَها *** ذُو العرش والشّعشعاناتُ العَياهيمُ([12])ومن الباب: شَعْشَعْتُ الشّرابَ، إذا مزجتَه؛ وذلك أن المِزاج ينبثُّ وينتشر فيه. قال:
مشعشعةً كأنَّ الحُصَّ فيها *** إذا ما الماءُ خالَطَها سَخِينَا([13])
(شغ) الشين والغاء أصلٌ يدل على القلّة. قال أهل اللُّغة: الشّغشغة في الشرب: التّصريد، وهو التقليل. قال رؤبة:
لو كنتُ أَسْطِيعُك لم يُشَغْشَغِ  *** شُرْبي وما المشغولُ مِثْلُ  الأَفْرغِ([14])هذا هو الأصل. وفيه كلمةٌ طريقتُها طريق الحكاية، وذلك ربَّما حُمل على القياس وربما لا يُحمَل. يقولون إنَّ الشَغشغة صَوت الطَّعْن، في قول الهذليّ([15]):
فالطعن شَغْشغةٌ والضَّرب هَيْقعةٌ *** ضربَ المُعَوِّل تحت الدِّيمة* العَضَدا
والشغشغة: ضربٌ من هدير الإبل.
(شف) الشين والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على رقّة وقلّة، لا يشذ منه شيءٌ عن هذا الباب. من ذلك الشَِّفّ: السِّتْر الرّقيق. يقولون: سُمِّي بذلك لأنَّه يُستَشفُّ ما وراءه. والأصل أن السِّتر في نفسه يشفُّ([16]) لرقّته إِذْ كان كذا. وإن كان ما قاله القومُ صحيحاً فهو قياسٌ أيضاً؛ لأنَّ الذي يُرى من ورائه هو القليل المتفرِّق في رأي العين والبصر. ومن ذلك الشَِّفّ الزيادة؛ يقال لهذا على هذا شَِفٌّ، أي فضْل. ويقال: أَشففتَ بعضَ ولدك على بعضٍ، أي فضّلت. وإنما قيل ذلك لأنَّ تلك الزيادة لا تكاد تكثُر، فإنْ أَعطَى أحدَهما مائةً والآخرَ مائتين لم يُقَل أَشففتَ، لكن يقال أَفْضَلْتَ وأَضْعَفت وضعَّفت، وما أشبَهَ ذلك.
وقولُ مَنْ قال: الشَِّف: النُّقصان أيضاً محتمل، كأنَّه ينقُص الشيءَ حتى يصيِّرَه شُفافَة([17]). والشُّفُوف: نُحول الجِسم، يقال شفَّه المرضُ يشُفُّه شَفّاً. فأما الشَّفيف فلا يكون إلا بَرْدَ ريح في نُدُوّة قليلة، فسمِّي شفيفاً لتلك النُّدُوّة وإن قَلَّتْ. ويقال لذلك الشَّفَّانُ أيضاً، قال:
* ألجاهُ شَفَّانٌ لها شَفِيفُ([18]) *
والاستشفاف في الشَّراب: أن يستقصِيَ ما في الإِناء لا يُسْئِرُ([19]) فيه شيئاً، كأنَّ تلك البقيَّة شُفافة، فإذا شربَها الإنسان قيل اشتفَّها  وتَشَافَّها. وفي حديث أمّ زرع: "إنْ أكلَ لَفَّ، وإِنْ شرِبَ اشتَفَّ". وكلُّ شيءٍ استوعَبَ شيئاً فقد اشتفَّه. قال الشَّاعِر:([20])
له عنق تُلْوِي بما وُصِلَتْ به *** ودَفَّانِ  يشتَفّان كلَّ ظِعانِ
الظِّعَان: الحبل. يقول: جَنْباه عريضانِ، فما يأخُذان الظِّعانَ كلَّه. وأما قول الفرزدق:
* ويُخْلِفْن ما ظَنَّ الغَيورُ المشَفْشَفُ([21]) *
فيقال: الرَّجل الشديد الغَيرة. وهذا صحيح، إلاَّ أنّه الذي شفّتْه الغَيرة حتّى نَحَلَ جسمُه.
(شق) الشين والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على انصداعٍ في الشيء، ثم يحمل عليه ويشتقُّ منه على معنى الاستعارة. تقول شقَقت الشيء أَشُقه شقَّا، إذا صدعتَه. وبيده شُقوق، وبالدابّة شُقاق. والأصل واحد. والشِّقَّة: شَظِيَّةٌ تُشَظَّى من لوحٍ أو خشبة.
ومن الباب: الشِّقَاق، وهو الخِلاف، وذلك إذا انصدعت الجماعةُ وتفرَّقتْ يقال: شَقُّوا عصا المسلمين، وقد انشقّت عصا القومِ بعد التئامها، إذا تفرَّقَ أمرُهم. ويقال لنِصف الشيء الشِّقّ. ويقال أصابَ فلاناً شِقٌّ ومَشقّة، وذلك الأمر الشديد كَأنَّه من شدّته يشقُّ الإنسان شقّا.  قال الله جل ثناؤه ﴿وتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَى بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بَالِغِيهِ إلاَّ بِشِقِّ الأَنْفُس﴾  [النحل 7]. والشِّقّ أيضاً: الناحية من الجبل. وفي الحديث: "وَجَدني في أهل غُنَيْمَةٍ بِشَقّ". والشِّقّ: الشقيق، يقال هذا أخي وشقيقي وشِقُّ نفسي. والمعنى أنه مشبَّه بخشبةٍ جعلت شِقّيْنِ. ويقولون في الغضبان: احتدَّ فطارت منه شِقَّةٌ، كَأنه انشقّ من شدة الغضب. وكلُّ هذه أمثال.
والشُّقَّة: مسيرٌ بعيدٌ إلى أرض نطيَّة. تقول: هذه شُقّةٌ شاقّة. قال الله سبحانه: ﴿ولَكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّة﴾  [التوبة 42]. والشُّقة من الثياب، معروفة. ويقال اشتقَّ في الكلام في الخصومات يميناً وشِمالاً مع ترك القَصْد، كأنَّه يكون مرةً في هذا الشِّق، ومرَّة في هذا. وفرسٌ أَشَقُّ، إذا مالَ في أحد شِقَّيه عند عَدْوِهِ. والقياس في ذلك كلِّه واحد.
والشّقِيقة: فُرْجَةٌ بين الرمال تُنْبِتُ. قال أبوخَيْرَة: الشَّقيقة: لَيِّن من غلظ الأرض، يطول ما طال الحَبْل. وقال الأصمَعيّ: هي أرضٌ غليظةٌ بين حَبْلَينِ من الرَّمل. وقال أبو هشامٍ الأعرابيّ: هي ما بين *الأمِيلَين. والأمِيل والحَبْل سواء. وقال  لبيد:
خَنْسَاء ضيَّعتِ الفريرَ فلم يَرِمْ *** عُرْضَ الشقائقِ طَوْفُها وبُغَامُها([22])وقال الأصمعيُّ: قِطعٌ غِلاظٌ بين كلّ حَبْلَيْ رمْل. وفي رواية النَّضْر: الشقيقة الأرض بين الجبلَين على طَوَارهما، تنقاد ما انقاد الأرض، صلبة يَسْتَنْقِعُ الماء فيها، سَعَتُها الغَلْوَةُ والغَلْوتان. قلنا: ولولا تطويلُ أهل اللُّغَةِ في ذكر هذه الشَّقائق، وسلوكُنا طريقَهم في ذلك، لكان الشّغل بغيره مما هو أنفع منه أولى، وأيُّ منفعةٍ في علم ما هي حتى تكون المنفعة في علم اختلاف الناس فيها. وكثيرٌ  مما ذكرناه في كتابنا هذا جارٍ هذا المجرى، ولاسيما فيما زاد على الثلاثيّ، ولكنَّه([23]) نَهج القوم وطريقَتُهم.
ومن الباب الشِّقْشِقَة: لَهَاة البعير، وهي تسمَّى بذلك لأنّها كأنَّها منشقَّة. ولذا قالوا للخطيب هو شقشقة، فإنما يشبّهونه بالفحل. قال الأعشى:
فاقْنَ فإني طَبِنٌ عالمٌ *** أقطعُ من شِقشقة الهادِرِ([24])وفي الحديث: "إنَّ كثيراً من الخطب شقاشقُ الشَّيْطان"([25]).
ومما شذَّ عن هذا الباب: الشَّقيق، قالوا: هو الفَحْلُ إذا استَحْكَم وقوِيَ. قال الشاعر:
* أبوكَ شَقِيقٌ ذو صَياص مذَرَّبُ *
(شك) الشين والكاف أصل واحدٌ مشتقٌّ بعضُه من بعض، وهو يدلُّ على التَّداخُل. من ذلك قولهم شكَكْتُه بالرُّمح، وذلك إذا طَعنتُه فداخَل السِّنانُ جسمَه. قال:
فشككت بالرُّمح الأصَمِّ ثيابَه *** ليس الكريمُ على القنا بمحرَّمِ([26])ويكون هذا من النَّظْم بين الشيئين إذا شُكّا.
ومن هذا الباب الشكُّ، الذي هو خلاف اليقين، إنما سمِّي بذلك لأنَّ الشَّاكَّ كأنه شُكَّ له الأمرانِ في مَشَكٍّ واحد، وهو لا يتيقن واحداً منهما، فمن ذلك اشتقاق الشك. تقول: شككت بين ورقتين، إذا أنت غَرَزْتَ العُود فيهما فجمعتَهما.
ومن الباب الشِّكَّةُ، وهو ما يلبسه الإنسان من السّلاح، يقال هو شاكٌّ في السّلاح. وإنما سمِّي السّلاحُ شِكَّة لأنه يُشَكُّ به، أوْ لأنه كأنه شُكَّ بعضُه في بعض. فأمّا قول ذي الرُّمَّة:
وَثْبَ المُسَحَّج مِن عاناتِ مَعْقُلةٍ  *** كأنّه مُستَبانُ الشَّكِّ أو جَنِبُ([27])فالشك يقال إنّه ظلْع خفيف؛  يقال بعيرٌ شاكٌّ، وقد شَكّ شَكّاً. وهذا قياس صحيح؛ لأنّ ذلك وَجَع([28]) يداخِله. ويقال بل الشَّكّ: لُصوق العَضد بالجنْب. فإن صحَّ هذا فهو أظهر في القياس. والشكائك: الفِرَق من الناس، الواحدة شَكِيكة، وإنما سمِّيت بذلك لأنها إذا افترقت فكلُّ فِرقةٍ منها يداخل بعضُهم بعضاً.
(شل) الشين واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تباعُد، ثم يكون ذلك في المسافة، وفي نسج الثَّوب وخياطته وما قارب ذلك. فالشلُّ: الطرْد، يقال شَلَّهم شَلاًّ، إذا طَرَدهم. ويقال أصبح القوم شِلاَلاً، أي متفرِّقين. قال الشاعر:
أما والذي حَجَّت قريشٌ قَطينةً *** شِلالاً ومولَى كلِّ باقٍ وهالكِ([29])والشَّلل: الذي قد شُلّ، أي طُرِد. ومنه قوله:
* لا يَهُمُّون: بإِدْعاق الشَّلَلْ ([30]) *
ويقال شَللت الثوب أشُلُّه، إذا خِطته خياطةً خفيفة متباعدة.
ومن الباب الشلل: فساد اليد، يقال: لا تشْلل ولا تَكْللْ، ورجلٌ أَشَلُّ وقد شَلَّ يَشَلّ. والشلل: لَطْخ يُصيب الثوبَ فيبقى فيه أثر. والشلشَلة: قَطَرَانُ([31]) الماء متقطعاً. والشُّلة([32]): النَوَى نوى الفِراق. وهو من الباب، وذلك حيثُ ينتوي القومُ. قال أبو ذؤيب:
وقلتُ تجنَّبَنْ سُخْطَ ابنِ عمٍّ  *** ومَطلبَ شُلَّةٍ وهي الطَّروحُ([33])فأما الشَّليل فقال قوم: هو الحِلْس، وهو لا يكون محقق النَّسْج. وأمَّا الجُنَنُ([34]) ففيها الشَّليل، فقال قوم: هو ثوبٌ يُلبَس تحت الدِّرع *ولا يكون ضعيفاً، وقال آخرون: هي الدِّرع القصيرة، وتُجمع أشِلّة. قال أوس:
وجاؤُوا بها شَهباءَ ذاتَ أَشِلَّةٍ  *** لها عارضٌ  فيه المنيَّةُ تلمعُ([35])وأيّ ذلك كان فإنما هو تشبيهٌ واستعارة.
(شم) الشين والميم أصلٌ واحد يدلُّ على المُقارَبة والمداناة. تقول شَمَمت الشيءَ فأنا أشمُّهُ([36]). والمشامَّة: المفاعلة من شاممته، إذا قاربتَهَ ودنوتَ منه. وأشمَمْتُ فلاناً الطيبَ. قال الخليل: تقول للوالي أشمِمني يدك، وهو أحسنُ من قولك: ناوِلْني يدَك. وأمّا الشمم فارتفاعٌ في الأنف، والنعت منه الأشمُّ؛ في الظاهر كأنه بعيدٌ من الأصل الذي أصَّلناه، وهو في المعنى قريبٌ، وذلك أنه إذا كان مرتفعَ قصبة الأنف كان أدنى إلى ما يريد شَمَّهُ. ألا تراهم يقولون: [آنفُهُمْ([37])] تنال الماء قبل شفاههم. وإذا كان هذا كذا كان منه أيضاً ما حُكي عن أبي عمرو: أشمَّ فلانٌ، إذا مرَّ رفعاً رأسه. وعرضت عليه كذا فإذا هو مُشِمٌّ([38]). وبينا هُمْ في وجهٍ أشَمُّوا، أي عدَلوا؛ لأنه إذا باعدَ شيئاً قاربَ غيره. وإذا أشمَّ عن شيءٍ قارَبَ غيره، فالقياسُ فيه غير بعيد.
(شن) الشين والنون أصلٌ واحد يدلُّ على إخلاقٍ ويُبْس. من ذلك الشَّنُّ، وهو الجِلد اليابس الخَلَق البالي، والجمع شِنانٌ. وفي الحديث في ذكر القرآن: "لا يَتفه ولا يتشَانُّ([39])"، أي لا يَقِلُّ ولا يُخْلِق. والشنين: قَطَرانُ الماء من الشَـنّة. قال الشاعر:
* يا مَن لِدمعٍ دائم الشَّـنينِ([40]) *
ومن الباب: الشِّنْشِنَة، وهي غريزة الرَّجُل. وفي أمثالهم: "شِنْشِنة أعرفُها من أخزم"، وهي مشتقة مما ذكرناه، أي هي طبيعتُه التي وُلِدَت معه وقَدُمَت، فهي كأنها شَنّة. والشَّنُون، مختلف فيه، فقال قوم: هو المهزول، واحتجُّوا بقول الطرِمَّاح في وصف الذئب الجائع:
* كالذّئب الشّنونِ([41]) *
وقال آخرون: هو السَّمين. ويقال إنّه الذي ليس بسمينٍ ولا مهزُول. وإذا اختلفت الأقاويل نُظِرَ إلى أقربها من قياس الباب فأُخِذَ به. وقد قال الخليل: إن الشَّنُون الذي ذهب بعضُ سِمَنه، [شُبّهَ([42])] بالشَّنّ. وقال: يقال للرّجُل إذا هُزِلَ: قد استَشَنّ. وأمّا إِشْنانُ([43]) الغارةِ فإنما هو مشتقٌّ من الشَّنين، وهو قَطَران الماء من الشَّنَّة، كأنهم تفرَّقوا عليهم فأتَوْهم من كلِّ وجه. ويقال شننت الماءَ، إذا صَبَبْته متفرِّقاً. وهو خلافُ سَنَنْت.
(شب) الشين والباء أصلٌ واحد يدلُّ على نَمَاء الشيء، وقوّته في حرارةٍ تعتريه. من ذلك شَبَبْتُ النّارَ أَشُبُّها شَبّاً وشُبُوباً. وهو مصدر شُبَّت. وكذلك شَبَبْتُ الحرب، إذا أوقدتَها. فالأصل هذا. ثم اشتقَّ منه الشَّباب، الذي هو خلاف الشَّيْب. يقال: شَبَّ الغلامُ شَبِيباً وشَباباً([44])، وأَشَبَّ الله قَرْنَهُ([45]) والشَّبَاب أيضاً: جمع شابّ، وذلك هو النَّماء والزيادةُ بقوّة جسمِه وحرارته. ثم يقال فَرقاً: شَبَّ الفرسُ شِباباً، بكسر الشين، وذلك إذا نَشط ورفَع يديه جميعاً. ويقولون: بَرِئْت إليكَ من شِبابه وعِضَاضِه([46]). والشَّبيبة: الشَّباب([47]). ومن الباب: الشَّبَبُ: الفتيُّ من بقر الوحش. قال ذو الرّمة:
* ناشِطٌ شَبَبُ([48]) *
ومن هذا القياس: أُشِبّ له الشيءُ، إذا قُدِّرَ وأُتيح؛ وكأنّه رُفع وأُسْمِيَ له([49]).
(شت) الشين والتاء أصلٌ يدلُّ على تفرُّق وتزيُّل، من ذلك تشتيت الشيء المتفرّق، تقول: شَتّ شَعْبُهم شَتَاتاً وشَتّاً، أي تفرَّقَ جَمْعُهم. قال الطرِمّاح:
شَتَّ شَعْبُ الحيِّ بعد التِئامْ *** وشَجَاكَ الرّبعُ رَبعُ المُقامْ([50])ويقال: جاء القوم أشتاتاً. وثَغْر شَتِيتٌ: مفلَّجٌ حَسَن. وهو من هذا، كأنَّه يقال إنَّ الأسنانَ ليست بمتراكِبة. وشتّانَ ما هما، يقولون إنّه الأفصح، وينشدون:
وشَتّانَ ما يومِي على كُورِها *** ويومُ حَيَّانَ أخِي جابرِ([51])و* رّبما قالوا: شَتَّانَ ما بينهما، والأوّل أفصح.
(شث) الشين والثاء ليس بأصل، إنما هو الشّثُّ: شَجر.
(شج) الشين والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على صَدْع الشيء. يقال شَجَجْتُ  رأسَهُ أَشُجُّه شَجّاً. وكان بين القوم شِجاجٌ ومشاجّة، إذا شجَّ بعضُهم بعضاً. والشَّجَجُ: أثر الشَّجّة في الجبينِ؛ والنّعت منه أَشَجّ. وشجَجت المفازةَ شَجّاً، إذا صَدَعْتَها بالسَّير. وشَجَجْتُ الشَّرابَ بالمِزَاج([52]). وشَجَّت السفينةُ  البحر. والشَّجِيج: المشجوج. والوَتِد شجيج.
(شح) الشين والحاء، الأصل فيه المنع، ثم يكون منعاً مَعَ حِرص. من ذلك الشُّحُّ، وهو البُخل مع حِرص. ويقال تَشَاحَّ الرّجلانِ على الأمر، إذا أراد كلُّ واحدٍ منهما الفوزَ به ومنْعَه من صاحبه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ المُفْلِحُونَ﴾  [الحشر 9، التغابن 16]. والزّنْد الشَّحَاحُ: الذي لا يُورِي.
قال ابن هَرْمَة:
وإِنِّيَ وتركي نَدى الأكرمينَ  *** وَقَدْحِي بكفَّيَّ زَنْداً شَحَاحا([53])هذا هو الأصل في المضاعف.
فأمَّا المطابَقُ فقريبٌ من هذا. يقولون للمواظِب على الشيء: شَحْشَحٌ. ولا يكون مواظبتُه عليه إلاَّ شُحّاً به. ويقولون للغَيور: شَحْشَح، وهو ذاك القياس؛ لأنّه إذا غار مَنَع. وكذلك الشُّجَاع، وهو المانع ما وراءَ ظهرِه. وأمَّا الماضي في خطبته فيقال له شَحشح؛ كأنّه محمولٌ على الشُّجاع مشبَّه به.
(شخ) الشين والخاء ليس بأصل، إنما يقولون شَخَّ الصبيُّ ببوله، إذا بال وكان له صوت. وشَخَّتْ رجلُه دماً، أي سالت.
(شد) الشين والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قوةٍ في الشيءِ، وفُروعُه ترجِع إليه. من ذلك شَدَدْتُ العقد شَدّاً أشُدُّه. والشَّدّة: المرّة الواحدة. وهذا القياسُ في الحرْب أيضاً. يَشُدُّ شَدّاً. قال:
يا شَدَّةً ما شددنا غيرَ كاذبةٍ  *** على سَخِينَةَ لولا اللّيلُ والحرَمُ([54])ومن الباب: الشّديد والمتشدّد: [البَخِيل([55])]. قال الله سبحانه: ﴿وَإِنَّهُ لِحُبِّ الخَيْرِ لَشَدِيدٌ﴾  [العاديات 8]. [و] قال طرَفة في المتشدّد:
أَرَى الموتَ يعتامُ الكِرامَ ويَصْطَفي *** عَقيلةَ مالِ البَاخِلِ المتشدِّدِ([56])وحُكِي عن أبي زيد: أصابتني شُدَّى، أي شِدَّة. ويقال: أَشَدَّ القومُ، إذا كانت دوابُّهم شِداداً([57]). وشَدُّ النّهارِ: ارتفاعه([58]). والأَشُدُّ: العشرون، ويقال أربعون سنة. وبعضهم يقولون لا واحدَ لها، ويقال بل واحدها شَدٌّ.
(شذ) الشين والذال يدلُّ على الانفراد والمفارَقة. شَذّ الشيء يَشِذُّ شذوذاً. وشُذَّاذُ الناس:  الذين يكونون في القوم وليسوا من قبائلهم ولا مَنَازِلهم([59]). وَشُذَّانِ الحصى([60]): المتفرِّق منه. قال امرؤ القيس:
تُطَايِرُ شُذّانَ الحصى بمَنَاسمٍ *** صلابِ العُجى ملثومُها غَيرُ أَمْعَرا([61])(شر) الشين والراء أصلٌ واحد يدلُّ على الانتشار والتّطايُر. مِن ذلك الشرّ خلاف الخير. ورجلٌ شِرِّير، وهو الأصل؛ لانتشاره وكثرته. والشَّرُّ: بسْطُك الشيءَ في الشمس. والشّرارة، والجمع الشّرَارُ. والشّرَر: ما تطاير من النّار، الواحدة شَرَرَة. قال الله جلَّ وعلا: ﴿إِنَّها تَرْمِي بِشَرَرٍ كالقَصْرِ﴾  [المرسلات 32]. ويقال: شرشَرَ الشيءَ، إذا قطّعه. والإِشرارة: ما يُبْسَط عليه الشيء. والشِّواء الشّرْشار([62]): الذي يتقاطر دَسَمُه. والشَّرشرة: أن تنفُض الشَّيء من فيك بعد عضِّك إِيَّاه. وشراشر الأذناب: ذَباذِبُها. وأنشد:
فعوين يَستعجِلْنه ولَقِينَه *** يَضْرِبْنَه بِشراشر الأَذْنابِ([63])فإن قال قائل: فعلى أيِّ قياسٍ من هذا البابُ يُحمل الشَّراشر، وهي النَّفْس، يقال ألقى عليه شراشِرَه، إذا ألقى عليه نفسه حرصاً ومحبّة. وهو قوله:
* ومِنْ غَيَّةٍ تُلقَى عليها الشَّراشرُ([64]) *
فالجوابُ أنَّ القياس في ذلك صحيح، وليس يُعنَى بالشّراشر الجسمُ والبدَن، إنّما يراد به النَّفْس. وذلك عبارةٌ عن الهِمم والمَطَالب * التي في النَّفْس. يقال ألقى عليه شراشِرَه، أي جَمَع ما انتشر من هِمَمه لهذا الشيء، وشَغَلَ همومَه كلَّها به. فهذا قياس.
ويقال أشررتُ فلاناً، إذا نسبتَه إلى الشرّ. قال طرفة:
وما زال شُربِي الرّاحَ حتّى أَشَرّنِي *** صديقي وحَتَّى ساءني بعضُ ذلِكِ([65])ويقال أشررت الشّيءَ، إذا أبرزْتَه وأظهرتَه. قال:
* وَحَتَّى أُشِرّتْ بالأكفِّ المصاحفُ([66]) *
وقال:
إِذا قِيلَ أيُّ النّاسِ شرٌّ قبيلةً *** أَشَرَّت كليباً بالأكفّ الأصابع([67])وقال امرؤ القيس:
تجاوزتُ أحراساً عليها ومَعْشَراً *** عليَّ حِراصاً لو يُشِرُّون مَقتَلي
(شز) الشين والزاء أصلٌ واحد ضعيف. يقولون: إنّ الشَّزازة: اليُبْس الشَّديد.
(شس) الشين والسين قريب من الذي قبله. فالشَّسُّ: الأرض الصُّلْبة، والجمع شِسَاس وشُسوس.
--------------ـــــ
([1]) الرجز في اللسان (شصص).
([2]) التكملة يقتضيها الاستشهاد التالي، وكذا جاء في المجمل: "قال أبو عبيد: شططت فلان وأشططت، وهو الجور في الحكم". ثم استشهد بحديث تميم الداري.
([3]) في اللسان: "وفي حديث تميم الداري أن رجلاً كلمه في كثرة العبادة فقال: أرأيت إن كنت أناً مؤمناً ضعيفاً وأنت مؤمن قوي إنك لشاطّي حتى أحمل قوتك على ضعفي فلا أستطيع فأنبت". يقول: إذا كلفتني مثل عملك وأنت قوي وأنا ضعيف فهو جور منك.
([4]) هو الراجز أبو النجم العجلي. اللسان (شطط، عطط).
([5]) سبق البيتان في مادة (ربع).
([6]) في الأصل: "لابتشائه"، تحريف.
([7]) ديوان قيس بن الخطيم 3 واللسان (شعع).
([8]) شعاع السنبل بتثليث حركات الشين. في الأصل: "شعا"، تحريف.
([9]) البيت في أرجوزته المنشورة بمجلة المجمع العلمي العربي، السنة الثامنة ص 475. وقبله:
* تفرى له الريح ولما يقمل *.
([10]) البيت في المجمل، وهو لقيس بن ذريح، كما في اللسان (شمع).
([11]) البيت في المجمل واللسان (شعع).
([12]) ديوان ذي الرّمة 579 واللسان (شعع). وسيعيده في (عهم).
([13]) البيت لعمرو بن كلثوم في معلقته.
([14]) ديوان رؤبة 97 واللسان (شغغ).
([15]) هو عبد بن مناف بن ربع الهذلي، كما في اللسان (شغغ). وقصيدته في بقية أشعار الهذليين
 3 ونسخة الشنقيطي 51، وانظر ما سيأتي في (عضد).
([16]) في الأصل: "شفّ".
([17]) الشفافة، بالضم: البقية من الشيء.
([18]) البيت في المجمل (شف).
([19]) في الأصل: "لا تسار"، صوابه من المجمل.
([20]) هو كعب بن زهير. والبيت سبق إنشاده في (دف).
([21])  أنشد هذا الصدر في اللسان (شفف). وصدره في الديوان 552:
* موانع للأسرار إلا لأهلها *.
([22]) البيت من معلقة لبيد.
([23]) في الأصل: "ولكن".
([24]) ديوان الأعشى: 107 واللسان (شقق). وفي الديوان: "واسمع فإنّي".
([25]) في اللسان: "من شقاشق الشيطان".
([26]) البيت من معلقة عنترة العبسي.
([27]) البيت في ديوان ذي الرمة 10 واللسان (جنب، شكك). وقد سبق في (جنب).
([28]) في الأصل: "رجع".
([29]) البيت لابن الدمينة في اللسان (شلل).
([30]) عجز بيت للبيد، سبق إنشاده في (دعق). وسيأتي في (عور) وصدره:
* في جميع حافظي عوراتهم *.
([31]) القطران، بفتح الطاء: مصدر قطر. وفي الأصل: "قطرات"، تحريف.
([32]) ويقال أيضاً "الشُّلَّى" بالقصر.
([33]) ديوان أبي ذؤيب 69 واللسان (شلل).
([34]) الجنن: جمع جنة، وهو ما استترت به من السلاح. وفي الأصل: "الحسن"، تحريف، صوابه من المجمل.
([35]) ديوان أوس بن حجر 11  واللسان (شلل).
([36]) يقال من بابي علم ونصر.
([37]) تكملة يفتقر إليها الكلام.
([38]) في الأصل: "متشم"، صوابه في المجمل واللسان.
([39]) سبق الاستشهاد بالحديث في (تفه) برواية أخرى حيث فسر التافه بالقليل.
([40]) البيت في اللسان (شنن 108).
([41]) وكذا ورد إنشاد هذه القطعة في المجمل. والبيت بتمامه في الديوان 178 واللسان (شنن):
يظل غرابها ضرما شذاه *** شج بخصومة الذئب الشنون
 ([42]) التكملة من المجمل.
([43]) في الأصل: "شنان"، تحريف، وإنما هو "إشنان" مصدر "أشن".
([44]) وشبوبا أيضاً.
([45]) في اللسان: "وأشبّه الله وأشبّ الله قرنه. والقرن زيادة في الكلام".
([46]) ويقال أيضاً: "من شبيبه وعضيضه".
([47]) في الأصل: "الشاب"، صوابه في المجمل واللسان.
([48]) البيت بتمامه كما في الديوان 17 واللسان (نمش، نشط)، وما سيأتي في (نشط):
أذاك أم نمش بالوشي أكرعُهُ *** مسفع الخد هاد ناشط شبب
([49]) أسماه له: رفعه. وفي الأصل: "سمى به له".
([50]) ديوان الطرماح 95 واللسان (شتت).
([51]) للأعشى في ديوانه 108 واللسان (شتت).
([52]) في الأصل: "بالمزج" مع ضبط الميم بالكسر، صوابه من المجمل.
([53]) اللسان (شحح) والحيوان (1: 199) ، والموشح: 237، وثمار القلوب 353.
([54]) لخداش بن زهير، كما سبق في حواشي مادة (سخن).
([55]) التكملة من المجمل واللسان.
([56]) البيت من معلقته المعروفة.
([57]) منه الحديث: "يرد مشدهم على مضعفهم".
([58]) منه قول عنترة في معلقته:
عهدي به شد النهار كأنما  *** خضب البنان ورأسه بالعظلم.
([59]) في الأصل: "مساولهم"، صوابه في المجمل واللسان.
([60]) شذان، بالضم: جمع شاذ، كشاب وشبان. وبالفتح: صفة على فعلان.
([61]) ديوان امرئ القيس 98 واللسان (شذذ).
([62]) وكذا في المجمل. وفي اللسان والقاموس: " الشرشر" .
([63]) في المجمل: "يعوين".
([64]) لذي الرمة. وصدره في ديوانه 251 واللسان (شرر): * وكائن ترى من رشدة في كريهة *.
([65]) ديوان طرفة 55 واللسان (شرر). وفي الأصل: "شرب الراح"، وصوابه في الديوان واللسان. وفي اللسان: "بعض ذلكا"، تحريف. ومطلع القصيدة:
ففي قبل وشك البين يا ابنة مالك *** وعوجي علينا من صدور جمالكِ
 ([66]) لكعب بن جعيل كما في وقعة صفين 336 واللسان (شرر). ونسب في وقعة صفين 411 إلى أبي جهمة الأسدي. وذكر في اللسان نسبته إلى الحصين بن الحمام المري.
([67]) للفرزدق في ديوانه 520 والخزانة (3: 669). ويروى: "أشارت كليب" بنَزع "إلى" وإبقاء عملها. و"أشارت كليباً " بالنصب بعد نزع الخافض.

ـ

##### Türkçe

(باب Arapların كلام’ından gelen, başı **شين** olanın, المضاعف ve المطابق içinde geldiği şey)

(**شص**) **الشين** ve **الصاد** tek bir asıldır, düzenli (mutṭarid). Şiddete ve bunaltıcı baskına delâlet eder. Bundan: “Onların geçimleri şiddetlendi” demeleri; ve “Şüphesiz onlar **شَصَاصَاء** içindedir”, yani şiddet içindedir. Aslı, “İnsan **شَصَّ** etti” sözündendir; bir şeye azı dişleriyle ısırıp ısırması hâlinde. Duada şöyle denir: “Allah senden **الشَّصائص**’i uzaklaştırsın”; o da şiddetlerdir.

Ve bâbdan **الشَّصّ**: balık avlanmayan bir şey. Ve hiçbir şeyi görmeyip de ancak onu tüketip bitiren hırsıza **شِصّ** denir. **الكسائيّ** dedi: “Falan **شَصَاصاء** üzeredir” denir; yani acele üzeredir. Dedi ki:
نحنُ نَتَجْنا ناقةَ الحَجّاجِ *** على شَصَاصاء من النِّتاجِ([1])

(**شط**) **الشين** ve **الطاء** iki sahih asıldır: biri uzaklık. Diğeri meyle delâlet eder.

Uzaklık ise onların: “Ev uzaklaştı” demeleridir; uzaklaştığı zaman, **تَشُطّ** **شُطوطا**. **الشَّطَاط**: uzaklık. **الشَِّطاط**: uzunluk; o, uzaklığın kıyasıdır; çünkü onun üstü yerden uzaklaşır.

Ve “Falan pazarlıkta **أَشَطَّ** etti” denir; uzaklaştırdığı ve **الشَّطَط**’a geldiği zaman; o da ölçüyü aşmaktır. Yüce övgüsüyle dedi: ﴿وَلا تُشْطِطْ﴾ [ص 22]. Ve “Kavim falanı aramada **أشطَّ** etti” denir; derinleştirdikleri ve uzaklaştırdıkları zaman.

Meyil ise hükümde meyildir. Ve bu bâba, Allah تعالى’nın sözüyle: ﴿وَلاتُشْطِطْ﴾ [ص 22] delil getirmek nakledilebilir. Yani: meyletme. Denir: **شَطَّ** ve([2]) **أَشَطّ**; o, hükümde haksızlık ve meyildir. **تميمٍ الداريّ** hadîsinde: “Şüphesiz sen **لشاطِّي**’sin, ta ki kuvvetini zayıflığım üzerine yükleyinceye kadar”([3]); **شاطِّي**: yani benim üzerimde hükümde haksız. **الشَّطُّ**: hörgücün **شَطّ**’u; o da onun yarığıdır; her hörgücün iki **شَطّ**’u vardır. Ancak ona **شطّ** denildi; çünkü iki yandan birinde meyillidir. Şair([4]) dedi:
كأنَّ تحتَ دِرعِها المُنْعَطِّ ***  شطّاً رميتَ فوقَه بشَطِّ
Ve bu (mânâ)dan **شَطَوْطَى** bir deve. Nehrin kıyısı da bu sebeple **شَطّ** diye adlandırılır; çünkü iki yandadır.

(**شظ**) **الشين** ve **الظاء** bir asıldır; bir şeyde uzamaya delâlet eder. Bundan **الشِّظَاظانِ**: çuvalın kulplarına konulan iki çubuk. Dedi ki:
أين الشِّظاظانِ وأين المِرْبَعهْ *** وأين وَسَقُ الناقةِ المُطَبَّعهْ([5])

Ve derler: Adam **أَشَظَّ** etti; yanında olan hareket ettiği zaman. Ve derler: Deve **أشَظَّ** etti; kuyruğuyla uzattığı zaman.

(**شع**) **الشين** ve **العين** المضاعف’ta tek bir asıldır; ayrılmaya ve yayılmaya delâlet eder. Bundan **الشعاع**: güneşin **شُعاع**’ı; onun saçılıp([6]) yayılması sebebiyle böyle adlandırıldı. Denir: Güneş **أَشَعّت** eder, **تُشِعُّ**; **شُعَاع**’ını attığı zaman. **الشَّعَاع** (fetha ile): dağınık kan. **قيس بن الخطيم** dedi:
طعنتُ ابنَ عبدِ القَيسِ  طعنةَ  ثائرٍ *** لها نَفَذٌ لولا الشُّعَاعُ  أضاءَها([7])
Ve **شعاع**([8]) başağın: kuruduğu zaman samanıdır. **أبو النَّجم** dedi:
* لِمَّةَ فَقْرٍ كشعاع السُّنبلِ([9]) *

Ve “**نَفْسٌ شَعاعٌ**” denir; himmetleri dağıldığı zaman. Dedi ki:
فَقدتُكِ من نَفْسٍ شَعاعٍ ألم أكنْ *** نَهيتُكِ عن هذا وأنتِ جميعُ([10])
Ve **الشَّعُّ**: devenin idrarını uyluğuna fırlatmasıdır. Denir: **شَعَّتْ** eder, **تَشُعُّ** **شَعّاً**. Ve “**ظلٌّ شَعْشَعٌ**” denir; yoğun olmadığı zaman. Ve recez söyleyen, ayrılık hakkında dedi:
* صَدْقُ اللِّقاءِ غيرُ شَعْشاع الغَدَرْ([11]) *
Der ki: o, himmeti toplanmış; dağınık değil.

Ve bu bâbdan **الشَّعشاع** ve **الشَّعشَعان** insanlardan ve bineklerden: uzun. Denir: **بَعيرٌ شعشاعٌ** ve **ناقةٌ شَعْشَاعةٌ** ve **شَعْشَعَانةٌ**. **ذو الرّمة** dedi:
هيهاتَ خَرقاءُ إلاَّ أنْ يقرِّبَها *** ذُو العرش والشّعشعاناتُ العَياهيمُ([12])
Ve bâbdan: “İçeceği **شَعْشَعْتُ**” ettim; onu karıştırdığım zaman; çünkü karışım onun içinde saçılır ve yayılır. Dedi ki:
مشعشعةً كأنَّ الحُصَّ فيها *** إذا ما الماءُ خالَطَها سَخِينَا([13])

(**شغ**) **الشين** ve **الغاء** azlığa delâlet eden bir asıldır. Dil ehli dedi: içmede **الشّغشغة**: **التّصريد**’dir; o da azaltmadır. **رؤبة** dedi:
لو كنتُ أَسْطِيعُك لم يُشَغْشَغِ  *** شُرْبي وما المشغولُ مِثْلُ  الأَفْرغِ([14])
Asıl budur. Ve onda, yolu hikâye yolu olan bir kelime vardır; bu, bazen kıyasa hamledilir, bazen hamledilmez. Derler ki **الشَغشغة** mızraklamanın sesidir; **الهذليّ**’nin([15]) sözünde:
فالطعن شَغْشغةٌ والضَّرب هَيْقعةٌ *** ضربَ المُعَوِّل تحت الدِّيمة* العَضَدا
Ve **الشغشغة**: develerin böğürmesinden bir türdür.

(**شف**) **الشين** ve **الفاء** inceliğe ve azlığa delâlet eden tek bir asıldır; bu bâbdan hiçbir şey sapmaz. Bundan **الشَِّفّ**: ince örtü. Derler: onun arkasındaki şey görüldüğü için böyle adlandırıldı. Asıl, örtünün kendisinin inceliğinden dolayı **يشفُّ**([16]) olmasıdır; böyle olduğu vakit. Kavmin söylediği doğru ise o da kıyastır; çünkü arkasından görülen, göz ve görme nazarında az ve dağınık olandır. Bundan **الشَِّفّ**: artış; buna bunun üzerinde **شَِفٌّ** denir; yani fazlalık. Ve “Çocuklarının bir kısmını bir kısmı üzerine **أَشففتَ** ettin” denir; yani üstün tuttun. Ancak bu, o artışın neredeyse çoğalmamasından dolayı söylenmiştir; eğer birine yüz, ötekine iki yüz verirse “**أَشففتَ**” denmez; fakat “**أَفْضَلْتَ**” ve “**أَضْعَفت**” ve “**ضعَّفت**” ve buna benzer denir.

“**الشَِّف** eksilme de olur” diyenin sözü de muhtemeldir; sanki şeyi eksiltir de onu **شُفافَة**([17]) hâline getirir. **الشُّفُوف**: bedenin zayıflığı; “Hastalık onu **شفَّه** eder, **يشُفُّه** **شَفّاً**” denir. **الشَّفيف** ise ancak az bir nemlilikte rüzgâr serinliği olur; o nemlilik sebebiyle, az da olsa, **شفيفاً** diye adlandırıldı. Buna **الشَّفَّانُ** da denir. Dedi ki:
* ألجاهُ شَفَّانٌ لها شَفِيفُ([18]) *

İçmede **الاستشفاف**: kapta olanı sonuna kadar tüketmek; içinde hiçbir şey **يُسْئِرُ**([19]) bırakmamak; sanki o kalan **شُفافة**’dır; insan onu içtiğinde “Onu **اشتفَّها** etti ve **تَشَافَّها** etti” denir. **أمّ زرع** hadîsinde: “Eğer yerse sarar; eğer içerse **اشتَفَّ** eder.” Bir şeyi tamamen içine alan her şey onu **اشتفَّه** etmiştir. Şair([20]) dedi:
له عنق تُلْوِي بما وُصِلَتْ به *** ودَفَّانِ  يشتَفّان كلَّ ظِعانِ
**الظِّعَان**: ip. Der ki: iki yanı geniştir; bu yüzden iki yanı bütün **الظِّعَان**’ı almaz.

**الفرزدق**’ın sözüne gelince:
* ويُخْلِفْن ما ظَنَّ الغَيورُ المشَفْشَفُ([21]) *
Denir ki: şiddetli kıskanç adam. Bu doğrudur; ancak o, kıskançlığın onu inceltip zayıflattığı kimsedir; ta ki bedeni zayıflayıncaya kadar.

ـ

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَفَّ
1 شَفَّ ذ , aor. شَفِ٣َ , inf. n. شُفُوفٌ (S, Mgh, O, Msb, K) and شَفِيفٌ (S, O, K) and شَفَفٌ, (CK, [but not in my MS. copy of the K nor in the TA,]) It (a garment, or piece of cloth,) was thin, fine, or delicate, (S, Mgh, O, Msb, K,) so that what was behind it was visible, (S, * IB, Mgh, [for خَلَقَهُ in some copies of the S, and خَلْفَهُ in others, I read مَا خَلْفَهُ, which is the right reading accord. to IB and the TA, agreeably with the reading in the Mgh, which is مَا وَرَآءَهُ,]) or so as to tell what was beneath it: (O, K:) [and it, (a gem, or the like,) was translucent: or was transparent. (See شَفَّافٌ.)] One says, شَفَّ عَلَيْهِ ثَوْبُهُ His garment was thin, &c., upon him. (S.) ― -b2- ― -b3- And شَفَّ جِسْمُهُ, aor. شَفِ٣َ , inf. n. شُفُوفٌ, His body became lean, or emaciated. (S, O, K.) -A2- شَفَّ, aor. شَفِ٣َ , inf. n. شِفٌّ, It (a thing, O, Msb) exceeded; or was, or became, redundant. (S, O, Msb, K.) Hence, in a trad., شَفَّ نَحْوًا مِنْ دَانِقٍ It exceeded by about a دانق. (Sh, O.) And one says, شَفَّ عَلَيْه, aor. يَشُفُّ, [so in the L and TA, contr. to rule, probably a mistranscription for يَشِفُّ,] inf. n. شُفُوفٌ; and ↓ شفّف, and ↓ استشفّ; [app. meaning, as seems to be indicated by the context, It exceeded it:] and شَفِفْتُ فِى السِّلْعَةِ [app. a mistranscription for شَفَفْتُ] I gained in, or upon, the the article of merchandise: (TA: [and so, app., ↓ شَفَّفْتُ: see شَفَّى:]) and فى تِجَارَتِهِ ↓ استشفّ [He obtained what is termed شِفٌّ in his traffic; i. e.] he made gain, or profit, in his traffic; syn. رَبِحَ. (S and K in art. ربح.) ― -b2- And sometimes (Msb) it signifies also the contr.; i. e. It fell short; or was, or became, deficient. (Msb, K.) One says, (O, Msb,) of a dirhem, (O,) هٰذَا يَشِفُّ قَلِيلًا This falls short, or is deficient, a little. (O, Msb.) And شَفَّ عَنْهُ الثَّوْبُ, aor. شَفِ٣َ , The garment was too short for him. (TA.) -A3- Also شَفَّ, (O, K,) aor. شَفِ٣َ , (O,) It (a thing, O) was, or became, in a state of motion, commotion, or agitation. (O, K.) -A4- And شَفَّ لَكَ الشَّىْءُ i. q. دَامَ and ثَبَتَ [app. meaning The thing belonged, or pertained, to thee permanently, or constantly; or may the thing belong, &c.]. (TA.) -A5- شَفَّهُ, (S, M, O, K,) aor. شَفُ٣َ , inf. n. شَفٌّ (S, M, TA) and شُفُوفٌ, (M, TA,) It (anxiety) rendered him lean, or emaciated; (S, O, K;) as also ↓ شَفْشَفَهُ; (S;) both are also expl. as meaning it rendered him lean, or lank in the belly, so that he became slender: (TA:) or, accord. to the M, it (grief, and love,) pained his heart: or rendered him lean, or emaciated: or deprived him of his reason: and it is said of grief as meaning it manifested what he felt of impatience. (TA.) And شَفَّ النُّفُوسَ, as used in a verse of Towbeh Ibn-El- Homeiyir, It hurt and melted the souls. (Ham p. 594.) -A6- See also 8, in two places.

2 شَفَّ٣َ see the preceding paragraph, in two places.

أَشْفَفْتُهُمْ
4 أَشْفَفْتُهُمْ ذ I preferred them, or judged them to excel. (K.) You say, أَشْفَفْتُ بَعْضَ وَلَدِى عَلَى بَعْضٍ I preferred some of my children above some. (S. [And the like is said in the Mgh.]) And أَشْفَفْتُ هٰذَا عَلَى هٰذَا I preferred this above this. (Msb.) ― -b2- And اشفّ فُلَانٌ الدِّرْهَمَ Such a one made the dirhem to exceed: or, made it to fall short. (TA.) -A2- أَشَفَّ عَلَيْهِ [if not a mistranscription for أُشِفَّ, which I rather think it to be,] He excelled him, or surpassed him. (TA.) -A3- أَشَفَّ الفَمُ The mouth had in it a fetid odour. (Ibn-Buzurj, TA.)

تَشَافَفْتُهُ
6 تَشَافَفْتُهُ ذ I took away his or its, شِفّ, i. e. excess, or redundance. (O, K.) ― -b2- See also the next paragraph, in three places.

اشتفّ مَا فِى الاـِنَآءِ
8 اشتفّ مَا فِى الاـِنَآءِ ذ (S, O, K) كُلَّهُ (K) He drank what was in the vessel, all of it, (S, O, K,) even the شُفَافَة [or last drop or remains], (O,) not leaving any of it remaining; (S;) [and so اِجْتَفَّ;] as also ↓ تشافّ: (S, O, K:) and ↓ استشفّ المَآءَ He drank the water to the uttermost, not leaving any of it remaining; as also ↓ شَفَّهُ, aor. شَفُ٣َ , inf. n. شَفٌّ: and المَآءَ ↓ شَفَفْتُ I drank much of the water without having my thirst satisfied. (TA.) [Hence,] in the trad. of Umm-Zara, وَاـِنْ شَرِبَ اشْتَفَّ [And if he drank, he drank up all that was in the vessel]. (S, O.) And it is said in a prov., ↓ لَيْسَ الرِّىُّ عَنِ التَّشَافِّ (S, O, TA) i. e. The satisfying of thirst is not from the drinking up all that is in the vessel; for it is sometimes effected by less than this: (O, TA:) it is applied in forbidding one's going to the utmost in an affair, and persevering therein. (S, * O, TA.) Accord. to IAar, one says also تَشَافَيْتُ المَآءَ I exhausted the water; which, ISd says, is originally ↓ تَشَافَفتُ. (TA.) ― -b2- 'Abd-Allah Ibn-Sebreh El-Harashee uses the first of these verbs metaphorically in relation to death; saying,

سَاقَيْتُهُ المَوْتَ حَتَّى اشْتَفَّ آخِرَهُ
meaning (tropical:) [I vied with him in giving the draught of death] until he drank the last of it, i. e., the last of death. (TA.) ― -b3- And اشتفّ البَعِيرُ الحِزَامَ كُلَّهُ means The camel filled, and took up wholly, the girth, (O, K, TA,) so that nothing remained of it redundant, by reason of the largeness of the middle of his body. (TA.)

استشفّهُ
10 استشفّهُ ذ , (O, K,) or استشفّ مَا وَرَآءَهُ, (S, Msb,) He saw what was behind it. (O, Msb, K.) [Thus the former signifies He saw through it: and it is used in this sense both properly and tropically.] ― -b2- Hence the saying to the seller of cloths, اِسْتَشِفَّ هٰذَا الثَّوْبَ, [which may be rendered Look thou through this garment, or piece of cloth; but is expl. as] meaning make thou this garment, or piece of cloth, single, [by unfolding it,] and raise it, or hold it up, in shade, in order that I may see whether it be close in texture or flimsy. (TA.) ― -b3- استشفّ also signifies [agreeably with the explanation of استشفّ مَا وَرَآءَهُ mentioned above] (assumed tropical:) He distinguished a thing plainly, like as one distinguishes plainly a thing behind glass. (Har p. 244.) ― -b4- And one says, كَتَبْتُ كِتَابًا فَاسْتَشَفَّهُ, meaning (assumed tropical:) [I wrote a letter, or writing, &c., and] he examined attentively what was in it. (TA.) -A2- See also 8. -A3- And see 1, in two places. -A4- [Freytag mentions as a signification of استشفّ “ Desiderio alicujus rei implevit; ” with الى before the object: but he names no authority for this; and I doubt its correctness.]

شَفْشَفَهُ
R. Q. 1 شَفْشَفَهُ ذ : see 1, latter part. ― -b2- Also, accord. to IAar, (O, TA,) inf. n. شَفْشَفَةٌ, (K, TA,) It (heat, and cold,) dried it up; namely, a thing, (O, K, TA,) such as herbage, (O, TA,) &c. (TA.) And accord. to AA, الشَّفْشَفَةُ signifies The hoar-frost's burning [meaning blasting] the herbage of the earth: or the burning of a medicament that is sprinkled upon a wound: (O:) or it has the former of these two meanings, and signifies also the sprinkling of a medicament upon a wound. (K. [But I think that, for وَذَرُّ الدَّوَآءِ in the K, we should read وَذَرِّ الدَّوَآءِ, and thus reconcile the K in this case with the O: see, however, what next follows; which may be regarded either as confirming the reading in the K, or as having misled its author, in this instance.]) -A2- الشَّفْشَفَةُ signifies also The sprinkling of urine and the like. (K.) You say, شَفْشَفَ بِبَوْلِهِ He sprinkled his urine. (O.) -A3- Also The trembling, and the being confused (الاِخْتِلَاطُ), (O, K, TA,) resulting from intense jealousy. (TA. [See مُشَفْشَفٌ.]) ― -b2- And شَفْشَفَ عَلَيْهِ He was solicitously affectionate, or pitiful or compassionate, towards him, (TA.) [See, again, مُشَفْشَفٌ.])

تَشَفْشَفَ
R. Q. 2 تَشَفْشَفَ ذ , said of herbage, It began to dry up. (TA.)

شَفٌّ
شَفٌّ ذ A thin, fine, or delicate, garment or piece of cloth; (AZ, S, Mgh, O, * Msb, K; *) as also ↓ شِفٌّ (AZ, S, O, Msb, K) and ↓ شَفِيفٌ: (Msb:) you say ثَوْبٌ شَفٌّ (S, Mgh, Msb) and ↓ شِفٌّ (S, Msb) and ↓ شَفِيفٌ. (Msb:) [see also شَفَّافٌ:] and the garment, or piece of cloth, itself, is termed شَفٌّ and ↓ شِفٌّ: (Har p. 70:) [i. e. each of these words is also used as a subst.; and this is perhaps meant in the O and K: or] شَفٌّ signifies also a certain thin, fine, or delicate, veil or covering: or, accord. to Aboo-Nasr, a certain thin, fine, or delicate, veil or covering, of wool, through which one sees what is behind it: (S:) pl. شُفُوفٌ. (O, Msb, K.) Among the verses of “ the Book ” [of Sb, cited as exs. therein], is the following:
لَلْبْسُ عَبَآءَةٍ وَتَقَرُّ عَيْنِى
أَحَبُّ اـِلَىَّ مِنْ لُبْسِ الشُّفُوفِ
[Verily the wearing of a woollen cloak, my eye being therewithal unheated by tears, is more pleasing to me than the wearing of thin, fine, or delicate, garments]. (O.) -A2- See also شِفٌّ. -A3- شفّ [app. شَفٌّ] also signifies Pimples, or small pustules, that come forth and then go away. (Ibn-Buzurj, TA.)

شِفٌّ
شِفٌّ ذ : see شَفٌّ, in three places. -A2- Also, (S, Mgh, O, K,) and ↓ شَفٌّ, (L, K,) but the former is that which is well known, (L, TA,) and ↓ شَفِيفٌ, (TA,) Gain, or profit; increase obtained in traffic: and excess, surplus, or redundance: syn. رِبْحٌ [q. v.] : and فَضْلٌ; (S, Mgh, O, K;) and زِيَادَةٌ. (Mgh, TA.) Hence (Mgh) نَهَى عَنْ شِفِّ مَا لَم يُضْمَنْ, meaning [He (the Prophet, TA) forbade] the رِبْح [i. e. gain, or profit, of that for which one has not made himself responsible to the purchaser]. (O, Mgh.) And one says, لِهٰذَا عَلَى هٰذَا شِفّق [There is, or pertains, to this, an excess above this]. (Ksh in ii. 15.) And قَالَ قَوْلًا شِفًّا He said a saying that was a redundance. (TA.) ― -b2- And A deficiency: thus having two contr. meanings. (ISk and S and O in explanation of the first word, K in explanation of the first and second words, and TA in explanation of all.) ― -b3- Also, the first word, i. q. مَهْنَأٌ: one says to a person when regarding him with a wish for the like of a thing that he has attained, or that he possesses, without desiring that it should pass away from him, شِفٌّ لَكَ يَا فُلَانُ [May it be an unalloyed gratification to thee, O such a one]. (TA.) ― -b4- And A thing that is little, or small, in quantity; mean, or paltry. (TA.) [See also شَفِيفٌ, last signification.]

شَفَفٌ
شَفَفٌ ذ : see شَفِيفٌ, last signification. -A2- Also i. q. خِفَّةٌ [Lightness, &c.]. (TA.) ― -b2- And sometimes it signifies Evilness, or narrowness of the circumstances, (رِقَّة,) of one's state, or condition. (TA.)

شُفَافٌ
شُفَافٌ ذ : see شُفَافَةٌ.

شَفِيفٌ
شَفِيفٌ ذ : see شَفٌّ, in two places: -A2- and see شِفٌّ. -A3- Also Cold, as a subst.; (ISk, S, O, Msb;) thus in the saying, وَجَدَ فِى أَسْنَانِهِ شَفِيفًا [He felt, or experienced, in his teeth, cold]; (S, O;) and so ↓ شَفَّانٌ: (ISk, Msb:) or, as some say, (O,) the hurting, or paining, (لَذْع, [in the CK لَدْغ,] of cold: (S, O, K:) and intense cold, with rain and wind; and شِفَافٌ is its pl.: (TA:) or intense cold [alone]: (Msb:) or a cold wind in which is moisture: (O:) and ↓ شَفَّانٌ signifies the cold of a wind in which is moisture: (S:) or شَفِيفٌ has this last signification; and ↓ شَفَّانٌ, the signification next preceding it: one says, لَهَا ↓ أَلْجَأَهُ شَفَّانٌ شَفِيفٌ A cold and moist wind, having [much] cold and moisture, made him to betake himself to a covert: (IDrd, IF, Msb:) or شَفِيفٌ signifies rain and hail: (O:) or so ↓ شَفَّانٌ; [or rain and cold: for برد is written in my original without any syll. sign;] wherefore some of the lawyers say that it is rain and more: (Msb:) or شَفِيفٌ signifies also rain in which is hail: (K, TA:) or rain in which is cold: (CK:) or a cold wind; (K;) as also ↓ شَفْشَافٌ: (O, K:) or this last signifies a wind of mild cold: (S, TA:) and ↓ شَفَّانٌ, cold and wind: (O, K:) one says, غَدَاةٌ ذَاتُ شَفَّانٍ a morning having cold and wind (S, * O, K) with moisture. (S.) ― -b2- And Intense heat (IDrd, EsSarakustee, O, Msb, K) of the sun: (IDrd, O, K:) thus having two contr. significations. (K.) ― -b3- And Pain in the stomach. (Aboo-Sa'eed, O.) -A4- [Also Affected with pain: or with hurt, or grief. (Freytag, from the Deewلn of the Hudhalees.)] -A5- Also Small, or little, in number, quantity, or amount; and so ↓ شَفَفٌ. (O, K.) [See also شِفٌّ, last signification.]

شُفَافَةٌ
شُفَافَةٌ ذ A portion of water remaining in a vessel; (S, O, K;) and likewise, of milk: (TA:) or the last drop remaining in a vessel: (Ham p. 239:) IAth says that some of the later writers mention it as being with س. (TA.) Dhu-rRummeh uses the phrase الشَّفَا ↓ شُفَافَ, in a verse, as meaning In the remaining portion of the day. (O.)

شَفَّافٌ
شَفَّافٌ ذ Extremely [or very] thin or fine or delicate, so that a thing behind it is visible: (KL:) [translucent:] transparent: applied to a gem, or the like; and to a garment, or piece of cloth. (TA.) [See also شَفٌّ.]

شَفَّانٌ
شَفَّانٌ ذ : see شَفِيفٌ, in six places.

شَفْشَافٌ
شَفْشَافٌ ذ A garment, or piece of cloth, not well or strongly or compactly [woven or] made. (O, K.) -A2- See also شَفِيفٌ.

شَفَاشِفُ
شَفَاشِفُ ذ Vehement thirst. (O, K.)

أَشَفُّ
أَشَفُّ ذ [a noun denoting excess]. It is said in a trad. of Rلfi', فَكَانَ الخَلْخَالُ أَشَفَّ مِنْهَا قَلِيلًا, meaning [And the anklet, or pair of anklets, was] more than they [in value or weight]; (syn. أَفْضَل and أَزْيَد;) i. e. more [in value or weight] than the dirhems. (Mgh.) And one says, فُلَانٌ أَشَفُّ مِنْ فُلَانٍ, meaning Such a one is a little greater, or older, (أَكْبَرُ قَلِيلًا,) than such a one. (TA.)

مَشْفُوفٌ
مَشْفُوفٌ ذ is said by Ibn-Buzurj to be like مَجْفُوفٌ [part. n. of جَفَّهُ; i. e. Collected; or collected together and taken away]. (TA.)

مُشَفْشَفٌ
مُشَفْشَفٌ ذ (O, K) and ↓ مُشَفْشِفٌ, (K,) the latter on the authority of IAar, (TA,) Slender, shallow, or weak, in intellect, and evil in disposition. (O, K.) And [both words agreeably with different explanations of the verb] One in whom is, (K,) or, accord. to Saad, one who is as though there were in him, (O,) a trembling, and confusion, (O, K,) resulting from jealousy, (K,) or from vehement jealousy, (O,) and solicitous affection, or pity or compassion, for his حُرَم [or wives, or women under covert, and household, (in the CK his حَرَم,)] as though jealousy wasted his heart, and made him lank and lean: or evil in disposition, and very jealous: and ↓ the latter word, solicitously affectionate; or pitying, or compassionating. (TA.)

مُشَفْشِفٌ
مُشَفْشِفٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

##### Türkçe

**شَفَّ**
1 **شَفَّ** ذ , muzârîsi **شَفِ٣َ** , mastarı **شُفُوفٌ** (S, Mgh, O, Msb, K) ve **شَفِيفٌ** (S, O, K) ve **شَفَفٌ**, (CK, [fakat K’nın bende bulunan yazma nüshasında da TA’da da yoktur,]) O (bir elbise yahut kumaş parçası) ince, narin yahut latif oldu, (S, Mgh, O, Msb, K,) öyle ki arkasında olan şey görünür oldu, (S, * IB, Mgh, [S’nin bazı nüshalarında **خَلَقَهُ** yerine ve bazılarında **خَلْفَهُ** yerine, IB ve TA’ya göre doğru okunuş olan ve Mgh’daki okunuşa uygun bulunan **مَا خَلْفَهُ** okurum; Mgh’daki okunuş **مَا وَرَآءَهُ**’dur,]) yahut altındaki şeyin ne olduğunu belli edecek şekilde: (O, K:) [ve o, (bir cevher yahut benzeri,) yarı saydam oldu: yahut saydam oldu. (**شَفَّافٌ**’a bak.)] Denir ki: **شَفَّ عَلَيْهِ ثَوْبُهُ** Elbisesi onun üzerinde ince oldu, vb. (S.) ― -b2- ― -b3- Ve **شَفَّ جِسْمُهُ**, muzârîsi **شَفِ٣َ** , mastarı **شُفُوفٌ**, Bedeni zayıfladı yahut eridi. (S, O, K.) -A2- **شَفَّ**, muzârîsi **شَفِ٣َ** , mastarı **شِفٌّ**, O (bir şey, O, Msb) aştı; yahut fazla oldu, yahut fazla hâle geldi. (S, O, Msb, K.) Bundan dolayı, bir rivayette: **شَفَّ نَحْوًا مِنْ دَانِقٍ** Yaklaşık bir **دانق** kadar aştı. (Sh, O.) Ve denir ki: **شَفَّ عَلَيْه**, muzârîsi **يَشُفُّ**, [L ve TA’da böyledir; kaideye aykırı olarak, muhtemelen **يَشِفُّ** yerine yanlış yazımdır,] mastarı **شُفُوفٌ**; ve ↓ **شفّف**, ve ↓ **استشفّ**; [görünüşe göre bağlamın işaret ettiği üzere mânâ: O, onu aştı:] ve **شَفِفْتُ فِى السِّلْعَةِ** [görünüşe göre **شَفَفْتُ** yerine yanlış yazımdır] Ticaret malında kazandım, yahut onun üzerinden kazandım: (TA: [ve görünüşe göre ↓ **شَفَّفْتُ** da böyledir: **شَفَّى**’ye bak:]) ve **فى تِجَارَتِهِ** ↓ **استشفّ** [Ticaretinde **شِفٌّ** denilen şeyi elde etti; yani] ticaretinde kazanç yahut kâr elde etti; eş anlamlısı **رَبِحَ**. (S ve K, **ربح** maddesinde.) ― -b2- Ve bazen (Msb) bunun zıddı mânâsına da gelir; yani: Eksik kaldı; yahut eksik oldu, yahut eksik hâle geldi. (Msb, K.) Denir ki, (O, Msb,) bir dirhem hakkında, (O,) **هٰذَا يَشِفُّ قَلِيلًا** Bu, biraz eksik kalır yahut biraz eksiktir. (O, Msb.) Ve **شَفَّ عَنْهُ الثَّوْبُ**, muzârîsi **شَفِ٣َ**, Elbise ona kısa geldi. (TA.) -A3- Yine **شَفَّ**, (O, K,) muzârîsi **شَفِ٣َ**, (O,) O (bir şey, O) hareket hâlinde oldu, çalkantı yahut sarsıntı hâlinde oldu. (O, K.) -A4- Ve **شَفَّ لَكَ الشَّىْءُ** , **دَامَ** ve **ثَبَتَ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre mânâ: Şey sana sürekli yahut daimî olarak ait oldu, yahut ilişti; yahut şey ait olsun, vb.]. (TA.) -A5- **شَفَّهُ**, (S, M, O, K,) muzârîsi **شَفُ٣َ**, mastarı **شَفٌّ** (S, M, TA) ve **شُفُوفٌ**, (M, TA,) O (kaygı) onu zayıflattı yahut eritti; (S, O, K;) bunun gibi ↓ **شَفْشَفَهُ** da; (S;) ikisi de, karnında zayıf yahut ince yapılı kıldı, öyle ki ince oldu, mânâsıyla da açıklanır: (TA:) yahut M’ye göre, o (keder ve aşk) onun kalbini acıttı: yahut onu zayıflattı yahut eritti: yahut aklını ondan aldı: ve keder hakkında, sabırsızlıktan hissettiği şeyi ortaya çıkardı, mânâsıyla söylenir. (TA.) Ve **شَفَّ النُّفُوسَ**, Towbeh İbn-El-Homeiyir’in bir beytinde kullanıldığı üzere: Nefisleri incitti ve eritti. (Ham p. 594.) -A6- 8’e de bak, iki yerde.

2 **شَفَّ٣َ** önceki paragrafa bak, iki yerde.

**أَشْفَفْتُهُمْ**
4 **أَشْفَفْتُهُمْ** ذ Onları tercih ettim, yahut onları üstün gördüm. (K.) Dersin ki: **أَشْفَفْتُ بَعْضَ وَلَدِى عَلَى بَعْضٍ** Çocuklarımın bir kısmını bir kısmına üstün tuttum. (S. [Ve benzeri Mgh’de de söylenir.]) Ve **أَشْفَفْتُ هٰذَا عَلَى هٰذَا** Bunu buna üstün tuttum. (Msb.) ― -b2- Ve **اشفّ فُلَانٌ الدِّرْهَمَ** Falan kimse dirhemi fazla yaptı: yahut onu eksik yaptı. (TA.) -A2- **أَشَفَّ عَلَيْهِ** [eğer **أُشِفَّ** yerine yanlış yazım değilse ki ben bunun öyle olduğunu daha çok düşünüyorum,] Ona üstün geldi yahut onu geçti. (TA.) -A3- **أَشَفَّ الفَمُ** Ağızda pis bir koku vardı. (Ibn-Buzurj, TA.)

**تَشَافَفْتُهُ**
6 **تَشَافَفْتُهُ** ذ Onun yahut onun (şeyin) **شِفّ**’ini, yani fazlalığını yahut artığını giderdim. (O, K.) ― -b2- Sonraki paragrafa da bak, üç yerde.

**اشتفّ مَا فِى الاـِنَآءِ**
8 **اشتفّ مَا فِى الاـِنَآءِ** ذ (S, O, K) **كُلَّهُ** (K) Kapta olanı, hepsini içti, (S, O, K,) hatta **شُفَافَة**’yi [yahut son damlayı yahut kalanı], (O,) ondan hiçbir şey bırakmayarak; (S;) [ve böylece **اِجْتَفَّ**;] bunun gibi ↓ **تشافّ** da: (S, O, K:) ve ↓ **استشفّ المَآءَ** Suyu sonuna kadar içti, ondan hiçbir şey bırakmayarak; bunun gibi ↓ **شَفَّهُ**, muzârîsi **شَفُ٣َ**, mastarı **شَفٌّ**: ve **المَآءَ** ↓ **شَفَفْتُ** Susuzluğum giderilmeden sudan çok içtim. (TA.) [Bundan dolayı,] Ümm-Zara rivayetinde: **وَاـِنْ شَرِبَ اشْتَفَّ** [Ve eğer içtiyse, kapta olanın hepsini içti]. (S, O.) Ve bir darbımeselde şöyle denir: ↓ **لَيْسَ الرِّىُّ عَنِ التَّشَافِّ** (S, O, TA) yani: Susuzluğun giderilmesi, kapta olanın hepsini içmekten değildir; çünkü bazen bundan daha azıyla gerçekleşir: (O, TA:) bir işte sonuna kadar gitmeyi ve onda ısrar etmeyi yasaklamada uygulanır. (S, * O, TA.) IAar’a göre, ayrıca şöyle de denir: **تَشَافَيْتُ المَآءَ** Suyu tükettim; ki ISd der ki bunun aslı ↓ **تَشَافَفتُ**’tur. (TA.) ― -b2- 'Abd-Allah İbn-Sebreh El-Harashee bu fiillerin birincisini ölümü anlatmada mecazen kullanır; şöyle diyerek,

**سَاقَيْتُهُ المَوْتَ حَتَّى اشْتَفَّ آخِرَهُ**
(mecazî:) [Ona ölüm kadehini içirmede onunla yarıştım] ta ki onun sonunu içti; yani ölümün sonunu. (TA.) ― -b3- Ve **اشْتَفَّ البَعِيرُ الحِزَامَ كُلَّهُ** demektir: Deve, kuşağı bütünüyle doldurdu ve tamamen aldı; (O, K, TA,) öyle ki, bedeninin orta kısmının büyüklüğü sebebiyle ondan fazla (sarkık) hiçbir şey kalmadı. (TA.)

**استشفّهُ**
10 **استشفّهُ** ذ , (O, K,) yahut **استشفّ مَا وَرَآءَهُ**, (S, Msb,) O, onun arkasında olanı gördü. (O, Msb, K.) [Böylece birincisi “Onun içinden gördü” mânâsına delâlet eder: ve bu mânâda hem hakikî hem mecazî olarak kullanılır.] ― -b2- Bundan dolayı kumaş satıcısına söylenen söz: **اِسْتَشِفَّ هٰذَا الثَّوْبَ**, [“Şu elbisenin/kumaşın içinden bak” diye tercüme edilebilir; fakat] mânâsı: Bu elbiseyi yahut kumaş parçasını tek kat yap [onu açarak] ve onu gölgede kaldır yahut tut ki, dokuması sıkı mı yoksa gevşek mi göreyim. (TA.) ― -b3- **استشفّ** ayrıca, [yukarıda zikredilen **استشفّ مَا وَرَآءَهُ** açıklamasına uygun olarak] (farazî mecaz:) Bir şeyi açıkça ayırt etti; tıpkı camın arkasındaki bir şeyi açıkça ayırt ettiği gibi. (Har p. 244.) ― -b4- Ve denir ki: **كَتَبْتُ كِتَابًا فَاسْتَشَفَّهُ**, mânâsı (farazî mecaz:) [Bir mektup/yazı vb. yazdım ve] o, onun içindekini dikkatle inceledi. (TA.) -A2- 8’e de bak. -A3- 1’e de, iki yerde, bak. -A4- [Freytag, **استشفّ** için “Bir şeyin arzusuyla doldu;” mânâsını, mef‘ûlden önce **الى** ile, zikreder: fakat bunun için hiçbir kaynak adı vermez; ve ben bunun doğruluğundan şüphe ederim.]

**شَفْشَفَهُ**
R. Q. 1 **شَفْشَفَهُ** ذ : 1’e, son kısmına, bak. ― -b2- Ayrıca, IAar’a göre, (O, TA,) mastarı **شَفْشَفَةٌ**, (K, TA,) O (sıcak ve soğuk) onu kuruttu; yani bir şeyi, (O, K, TA,) ot gibi, (O, TA,) vb. (TA.) Ve AA’ya göre, **الشَّفْشَفَةُ** yeryüzünün otunu kırağının yakması [yani kavurması] demektir: yahut bir yaraya serpilen ilacın yakması: (O:) yahut bu iki mânânın birincisine sahiptir ve ayrıca bir yaraya ilacın serpilmesi mânâsına gelir. (K. [Fakat ben, K’daki **وَذَرُّ الدَّوَآءِ** yerine **وَذَرِّ الدَّوَآءِ** okunması gerektiğini ve böylece bu hususta K’nın O ile uzlaştırılacağını düşünüyorum: ancak, hemen sonra gelen şeye bak; bu, ya K’daki okuyuşu teyit edici sayılabilir yahut bu meselede müellifini yanıltmış olabilir.]) -A2- **الشَّفْشَفَةُ** ayrıca idrarın ve benzerinin serpilmesi demektir. (K.) Dersin ki: **شَفْشَفَ بِبَوْلِهِ** O, idrarını serpti. (O.) -A3- Ayrıca, şiddetli kıskançlıktan doğan titreme ve karışıklık (**الاِخْتِلَاطُ**). (O, K, TA,) (TA. [**مُشَفْشَفٌ**’e bak.]) ― -b2- Ve **شَفْشَفَ عَلَيْهِ**: Ona karşı kaygılı bir şefkatle; yahut acıyarak/merhamet ederek davrandı. (TA.) [Yine **مُشَفْشَفٌ**’e bak.])

**تَشَفْشَفَ**
R. Q. 2 **تَشَفْشَفَ** ذ , ot hakkında söylenir: Kurumaya başladı. (TA.)

**شَفٌّ**
**شَفٌّ** ذ İnce, zarif yahut latif bir elbise veya kumaş parçası; (AZ, S, Mgh, O, * Msb, K; *) bunun gibi ↓ **شِفٌّ** (AZ, S, O, Msb, K) ve ↓ **شَفِيفٌ**: (Msb:) dersin ki **ثَوْبٌ شَفٌّ** (S, Mgh, Msb) ve ↓ **شِفٌّ** (S, Msb) ve ↓ **شَفِيفٌ**. (Msb:) [**شَفَّافٌ**’a da bak:] ve elbisenin yahut kumaş parçasının kendisine **شَفٌّ** ve ↓ **شِفٌّ** denir: (Har p. 70:) [yani bu iki kelimenin her biri isim olarak da kullanılır; ve belki O ve K’da kastedilen budur: yahut] **شَفٌّ** ayrıca belirli bir ince, zarif yahut latif örtü/peçe demektir: yahut Aboo-Nasr’a göre, yünden olan, arkasındaki şeyin görüldüğü belirli bir ince, zarif yahut latif örtü/peçe: (S:) çoğulu **شُفُوفٌ**. (O, Msb, K.) “Kitap”ın [Sb’nin, orada örnek olarak zikredilen] beyitleri arasında şu vardır:
لَلْبْسُ عَبَآءَةٍ وَتَقَرُّ عَيْنِى
أَحَبُّ اـِلَىَّ مِنْ لُبْسِ الشُّفُوفِ
[Şüphesiz yün bir aba giymek, gözümün onunla gözyaşıyla ısınmamış olmasıyla birlikte, bana ince, zarif yahut latif elbiseler giymekten daha sevimlidir]. (O.) -A2- **شِفٌّ**’e de bak. -A3- **شفّ** [görünüşe göre **شَفٌّ**] ayrıca, çıkıp sonra giden sivilceler yahut küçük çıbanlar demektir. (Ibn-Buzurj, TA.)

**شِفٌّ**
**شِفٌّ** ذ : **شَفٌّ**’e, üç yerde, bak. -A2- Ayrıca, (S, Mgh, O, K,) ve ↓ **شَفٌّ**, (L, K,) fakat birincisi bilinen olandır, (L, TA,) ve ↓ **شَفِيفٌ**, (TA,) kazanç yahut kâr; ticarette elde edilen artış: ve fazlalık, artık yahut ziyadelik: eş anlamlısı **رِبْحٌ** [bk.] : ve **فَضْلٌ**; (S, Mgh, O, K;) ve **زِيَادَةٌ**. (Mgh, TA.) Bundan dolayı (Mgh) **نَهَى عَنْ شِفِّ مَا لَم يُضْمَنْ**, mânâsı: [O (Peygamber, TA) yasakladı] **رِبْح**’ı; [yani kişinin alıcıya karşı kendisini sorumlu kılmadığı şeyin kârını]. (O, Mgh.) Ve denir ki: **لِهٰذَا عَلَى هٰذَا شِفّق** [Bunun, bunun üzerinde bir fazlalığı vardır]. (Ksh in ii. 15.) Ve **قَالَ قَوْلًا شِفًّا**: Bir söz söyledi ki o, bir fazlalıktı. (TA.) ― -b2- Ve bir eksiklik: böylece iki zıt mânâya sahip olur. (ISk ve S ve O, birinci kelimenin açıklamasında; K, birinci ve ikinci kelimelerin açıklamasında; ve TA, hepsinin açıklamasında.) ― -b3- Ayrıca, birinci kelime, **مَهْنَأٌ** ile aynı mânâdadır: bir kimseye, elde ettiği yahut sahip olduğu bir şeyin benzerini temenni ederek, onun kendisinden gitmesini istemeksizin, şöyle denir: **شِفٌّ لَكَ يَا فُلَانُ** [Ey falan, sana katışıksız bir hoşluk olsun]. (TA.) ― -b4- Ve miktarca az yahut küçük olan bir şey; bayağı yahut değersiz. (TA.) [Son mânâ için **شَفِيفٌ**’e de bak.]

**شَفَفٌ**
**شَفَفٌ** ذ : **شَفِيفٌ**’e, son mânâya, bak. -A2- Ayrıca **خِفَّةٌ** ile aynı mânâdadır [hafiflik vb.]. (TA.) ― -b2- Ve bazen kişinin hâlinin/kondisyonunun kötülüğü yahut darlığı (**رِقَّة**) mânâsına gelir. (TA.)

**شُفَافٌ**
**شُفَافٌ** ذ : **شُفَافَةٌ**’ye bak.

**شَفِيفٌ**
**شَفِيفٌ** ذ : **شَفٌّ**’e, iki yerde, bak: -A2- ve **شِفٌّ**’e de bak. -A3- Ayrıca, isim olarak soğuk; (ISk, S, O, Msb;) şu sözde olduğu gibi: **وَجَدَ فِى أَسْنَانِهِ شَفِيفًا** [Dişlerinde soğuk hissetti]; (S, O;) ve böylece ↓ **شَفَّانٌ**: (ISk, Msb:) yahut bazılarına göre, (O,) soğuğun acıtması/sızlatması (**لَذْع**, [CK’de **لَدْغ**]) : (S, O, K:) ve yağmur ve rüzgârla birlikte şiddetli soğuk; ve **شِفَافٌ** onun çoğuludur: (TA:) yahut yalnız şiddetli soğuk: (Msb:) yahut içinde nem bulunan soğuk bir rüzgâr: (O:) ve ↓ **شَفَّانٌ**, içinde nem bulunan bir rüzgârın soğuğu demektir: (S:) yahut **شَفِيفٌ** bu son mânâya sahiptir; ve ↓ **شَفَّانٌ**, ondan bir önceki mânâya: denir ki, **لَهَا ↓ أَلْجَأَهُ شَفَّانٌ شَفِيفٌ**: Çok soğuk ve nem taşıyan soğuk ve nemli bir rüzgâr onu bir sığınağa yöneltti: (IDrd, IF, Msb:) yahut **شَفِيفٌ** yağmur ve dolu demektir: (O:) yahut böylece ↓ **شَفَّانٌ**; [yahut yağmur ve soğuk: zira **برد** aslî nüshamda harekesiz yazılmıştır;] bundan dolayı bazı fakihler onun “yağmur ve daha fazlası” olduğunu söyler: (Msb:) yahut **شَفِيفٌ** ayrıca içinde dolu bulunan yağmur demektir: (K, TA:) yahut içinde soğuk bulunan yağmur: (CK:) yahut soğuk bir rüzgâr; (K;) bunun gibi ↓ **شَفْشَافٌ**: (O, K:) yahut bu sonuncusu, hafif soğuklu bir rüzgâr demektir: (S, TA:) ve ↓ **شَفَّانٌ**, soğuk ve rüzgâr: (O, K:) dersin ki **غَدَاةٌ ذَاتُ شَفَّانٍ**: Nemle birlikte soğuk ve rüzgârı olan bir sabah. (S, * O, K) (S.) ― -b2- Ve güneşin şiddetli sıcağı. (IDrd, EsSarakustee, O, Msb, K) (IDrd, O, K:) böylece iki zıt mânâya sahip olur. (K.) ― -b3- Ve mide ağrısı. (Aboo-Sa'eed, O.) -A4- [Ayrıca ağrıdan; yahut incinmeden yahut kederden etkilenmiş. (Freytag, Hudhaleelilerin divanından.)] -A5- Ayrıca sayı, miktar yahut tutar bakımından küçük yahut az; ve böylece ↓ **شَفَفٌ**. (O, K.) [Son mânâ için **شِفٌّ**’e de bak.]

**شُفَافَةٌ**
**شُفَافَةٌ** ذ Bir kapta kalan su payı; (S, O, K;) ve aynı şekilde, süt(ten kalan): (TA:) yahut bir kapta kalan son damla: (Ham p. 239:) IAth, sonraki bazı yazarların onu **س** ile olduğunu zikrettiklerini söyler. (TA.) Dhu-rRummeh, bir beyitte **الشَّفَا ↓ شُفَافَ** terkibini, günün kalan kısmı mânâsında kullanır. (O.)

**شَفَّافٌ**
**شَفَّافٌ** ذ Son derece [yahut çok] ince yahut zarif yahut latif; öyle ki arkasındaki şey görünür: (KL:) [yarı saydam:] şeffaf: bir mücevhere yahut benzerine; ve bir elbiseye yahut kumaş parçasına uygulanır. (TA.) [**شَفٌّ**’e de bak.]

**شَفَّانٌ**
**شَفَّانٌ** ذ : **شَفِيفٌ**’e, altı yerde, bak.

**شَفْشَافٌ**
**شَفْشَافٌ** ذ İyi yahut sağlam yahut sıkı [dokunmuş yahut] yapılmamış bir elbise yahut kumaş parçası. (O, K.) -A2- **شَفِيفٌ**’e de bak.

**شَفَاشِفُ**
**شَفَاشِفُ** ذ Şiddetli susuzluk. (O, K.)

**أَشَفُّ**
**أَشَفُّ** ذ [fazlalığı bildiren bir isim]. Rلfi‘’den bir rivayette şöyle denmiştir: **فَكَانَ الخَلْخَالُ أَشَفَّ مِنْهَا قَلِيلًا**, mânâsı: [Halhal yahut iki halhal] onlardan [değer yahut ağırlıkça] biraz daha fazlaydı; (eş anlamlısı **أَفْضَل** ve **أَزْيَد**;) yani dirhemlerden [değer yahut ağırlıkça] daha fazla. (Mgh.) Ve denir ki: **فُلَانٌ أَشَفُّ مِنْ فُلَانٍ**, mânâsı: Falan kimse, falan kimseden biraz daha büyük yahut daha yaşlıdır (**أَكْبَرُ قَلِيلًا**). (TA.)

**مَشْفُوفٌ**
**مَشْفُوفٌ** ذ Ibn-Buzurj tarafından **مَجْفُوفٌ** gibidir denmiştir [**جَفَّهُ**’nun ism-i mef‘ûlü; yani toplanmış; yahut toplanıp götürülmüş]. (TA.)

**مُشَفْشَفٌ**
**مُشَفْشَفٌ** ذ (O, K) ve ↓ **مُشَفْشِفٌ**, (K,) ikincisi IAar rivayetine göre, (TA,) akılda ince, sığ yahut zayıf; ve tabiatta kötü. (O, K.) Ve [iki fiil açıklamasına göre iki kelime de] kendisinde, (K,) yahut Saad’a göre kendisinde varmış gibi olan, (O,) kıskançlıktan, (O, K,) yahut şiddetli kıskançlıktan, (O,) ve **حُرَم**’i [yahut eşleri, yahut örtü altındaki kadınları ve ev halkı, (CK’de onun **حَرَم**,)] için kaygılı şefkat, yahut acıma/merhamet, (K,) sebebiyle bir titreme ve karışıklık bulunan kimse: sanki kıskançlık onun kalbini tüketmiş, onu sıska ve zayıf kılmıştır: yahut tabiatı kötü ve çok kıskanç: ve ↓ ikinci kelime, kaygılı şefkatli; yahut acıyan/merhamet eden. (TA.)

**مُشَفْشِفٌ**
**مُشَفْشِفٌ** ذ : bir önceki paragrafın, iki yerinde, bak.
