# شقأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شقأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شقأ

شقأ نابه أي البعير كجعل يشقأ شقأ وشقوءا كقعود: طلع وظهر، ولين ذو الرمة همزه فقال:
  كأني إذا انجابت عن الركـب لـيلة                      على مقرم شاقي السديسين ضارب وشقأ رأسه: شقه أو فرقه أي الرأس بالمشقاء كمحراب، كذا هو مضبوط عن الليث، وضبطه شيخنا كمنبر وشقأ فلانا بالعصا شقأ: أصاب مشقأه ضبطه الجوهري بالفتح، وضبط في بعض النسخ بالكسر، وهو خطأ، يعني لمفرقه، وقال الفراء: المشقئ بكسر القاف المفرق كالمشقإ بفتحها، فهذا يكون موافقا للفظ المفرق، فإنه يقال المفرق والمفرق، كذا في العباب والمشقأة: المدرأة بكسر الميم، كذا هو في غالب كتب اللغة، وفي نسختنا المدرأة، بضم الميم، على وزن المصدر، وكذا في نسخة شيخنا وعليها شرح، وقال: هي المشط، كما في قول امرئ القيس:
  تضل المداري في مثنى ومرسل
  وقيل: هي غير المشط، بل هي عود تدخله المرأة في شعرها، وفسره المصنف بالقرن المعد لذلك، كما يأتي. والمشقأ كمنبر والمشقاء مثل محراب والمشقأة، مثل مكنسة: المشط بضم الميم كالمشقئ بكسر الميم مهموز مقصور قالع ابن الأعرابي، فيكون على تليين الهمزة، وروى أبو تراب عن الأصمعي: ابل شويقئة وشويكئة، حين يطلع نابها، من شقأ نابه وشكأ، وشاك أيضا، وأنشد:
  شويقئة النابين يعـدل دفـهـا                      بأعدل من سعدانة الزؤر بائن

### Türkçe

**شقأ**: Nâbı çıktı; yani deve, **جعل** gibi: **يشقأ** **شقأ** ve **شقوءا** ( **قعود** gibi): çıktı ve göründü. Zü’r-Rumme’nin hemzelediği (şekli) ile; şöyle dedi:
  Sanki ben, bir gece kervandan sıyrılıp ayrıldığımda,                      iki **سديس**’i (altı yaşlı) nâbı çıkmış, vuran bir yiğidin üzerinde.

Ve **شقأ رأسه**: onu yardı yahut onu ayırdı; yani başı, **المشقاء** ile ( **محراب** gibi). Böylece, Leys’ten zabtedilmiş olarak böyledir. Şeyhimiz onu **منبر** gibi zabtetti.

Ve **شقأ فلانا بالعصا شقأ**: onun **مشقأ**’sine isabet etti. Cevherî onu fetha ile zabtetti; bazı nüshalarda kesra ile zabtedildi; o ise hatadır. Yani onun **مفرق**’ine (ayrım yerine). Ferrâ dedi ki: **المشقئ** (kāf’ın kesrası ile) **المفرق**’tir; kāf’ın fethası ile **المشقإ** gibi. Şu hâlde bu, **المفرق** lafzına muvafık olur; çünkü **المفرق** ve **المفرق** denilir. **العباب**’da böyledir.

Ve **المشقأة**: **المدرأة** (mîm’in kesrası ile). Böylece, lugat kitaplarının çoğunda böyledir. Bizim nüshamızda **المدرأة** (mîm’in zammı ile), masdar vezni üzere; Şeyhimizin nüshasında da böyledir ve üzerinde şerh vardır. Dedi ki: o, **المشط**’tur; İmru’ul-Kays’ın sözü gibi:
  **تضل المداري في مثنى ومرسل**

Ve denildi ki: o, **المشط** değildir; bilakis o, kadının onu saçına soktuğu bir çubuktur. Musannif onu, bunun için hazırlanmış boynuz ile tefsir etti; az sonra geleceği üzere.

Ve **المشقأ** ( **منبر** gibi) ve **المشقاء** ( **محراب** gibi) ve **المشقأة** ( **مكنسة** gibi): **المشط** (mîm’in zammı ile); mîm’in kesrası ile hemzeli, maksûr **المشقئ** gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: böylece hemzenin yumuşatılması üzere olur.

Ebû Turâb, Asma‘î’den rivayet etti: **ابل شويقئة وشويكئة**; nâbı çıktığı vakit; **شقأ نابه**’den ve **شكأ**’dan; ve **شاك** da. Ve inşâd etti:
  İki nâbı çıkmış **شويقئة**, onun itişini düzeltir;                      ayrılmış **الزؤر**’ün **سعدانة**’sından daha düzgün bir (şey) ile.
