# شقا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شقا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شقا

الشَّقاءُ والشَّقاوةُ، بالفتح: ضدُّ السعادة، يُمَدُّ ويُقْصَرُ، شَقِيَ يشَقَى شَقاً وشَقاءً وشَقاوةً وشَقْوةً وشِقْوةً. وفي التنزيل العزيز: ربَّنا غَلَبَتْ علينا شِقْوَتُنا؛ وهي قراءة عاصم وأَهل المدينة؛ قال الفراء: وهي كثيرةٌ في الكلام، وقرأَ ابن مسعود شَقاوَتُنا؛ وأَنشد أَبو ثروان:
كُلِّفَ مِنْ عَنائهِ وشِقْوَتِهْ
بِنتَ ثماني عَشْرَةٍ من حِجَّتِهْ
وقرأَ قتادة: شِقاوتُنا، بالكسر، وهي لغة، قال: وإنما جاء بالواو لأَنه بُنِي على التأْنيث في أَوَّلِ أَحواله، وكذلك النهايةُ فلم تكن الياء والواو حرفي إعراب، ولو بُنِيَ على التذكير لكان مهموزاً كقولهم عَظاءةٌ وعَباءَةٌ وصَلاءَة، وهذا أُعِلَّ قبلَ دُخولِ الهاء، تقول: شَقِيَ الرجلُ، انقلبت الواوُ ياءً لكسرة ما قبلَها، ويَشْقَى انقَلبتْ في المضارع أَلِفاً لفتحة ما قبلَها، ثم تقولُ يَشْقَيانِ فيكونانِ كالماضي. وقوله تعالى: ولم أَكُنْ بدُعائِكَ رَبِّ شَقِيّاً؛ أَراد: كنتُ مُسْتَجابَ الدَّعْوة، ويجوز أَن يكون أَراد مَنْ دَعاكَ مخلِصاً فقد وحَّدَكَ وعَبَدَك فلم أَكنْ بعِبادَتِكَ شَقِيّاً؛ هذا قولُ الزجاج.
وشاقَاهُ فشَقَاهُ: كان أَشَدَّ شَقاءً منه. ويقال: شاقانى فلان فشَقَوْته أَشْقُوه أَي غَلَبْته فيه. وأَشْقاه اللهُ، فهو شَقِيٌّ بيِّنُ الشِّقْوة، بالكسر، وفتحُه لغة. وفي الحديث: الشَّقِيُّ مَنْ شَقِيَ في بطْنِ أُمِّه، وقد تكَرَّرِ ذِكْرُ الشَّقِيِّ والشَّقاءِ والأَشقِياء في الحديث، وهو ضد السَّعِيد والسُّعداءِ والسَّعادةِ، والمعنى أَنَّ مَنْ قَدَّرَ اللهُ عليه في أَصْلِ خِلْقَته أَن يكون شَقِيّاً فهو الشَّقِي على الحقيقة، لا مَنْ عَرَض له الشَّقاء بعدَ ذلك، وهو إِشارة إِلى شَقاءِ الآخرة لا الدنيا. وشاقَيْت فلاناً مُشاقاةً إِذا عاشَرْتَه وعاشَرَك. والشَّقاءُ: الشِّدةُ والعُسْرةُ. وشاقَيّْته أَي صابَرْته؛ وقال الراجز:إِذ يُشاقي الصَّابِراتِ لم يَرِثْ،
يكادُ مِنْ ضَعْفْ القُوى لا يَنْبَعِثْ
يعني جَمَلاً يصابرُ الجِمالَ مَشْياً. ويقال: شاقَيتُ ذلك الأَمر بمعنى عانيْتُه. والمُشاقاةُ: المُعالَجة في الحرْب وغيرها. والمُشاقاةُ: المُعاناةُ: والمُمارسَةُ. والشَّاقي: حَيْدٌ من الجَبل طويلٌ لا يُسْتَطاع ارْتِقاؤُه، والجمْعُ شُقْيانٌ. وشَقا نابُ
البَعِيرِ يَشْقى شَقْياً: طَلع وظَهَر كشَقَأَ.

### Türkçe

**الشَّقاءُ** ve **الشَّقاوةُ**, fetha ile: mutluluğun zıddı; uzatılır ve kısaltılır.
**شَقِيَ** **يشَقَى** **شَقاً** ve **شَقاءً** ve **شَقاوةً** ve **شَقْوةً** ve **شِقْوةً**. Ve aziz tenzilde: “Rabbimiz, **شِقْوَتُنا** bize galip geldi”; bu, Âsım’ın ve Medine ehlinin kıraatidir. Ferrâ dedi: Bu, الكلام’da çoktur. İbn Mes‘ûd **شَقاوَتُنا** okudu. Ebû Servân inşâd etti:
كُلِّفَ مِنْ عَنائهِ وشِقْوَتِهْ
بِنتَ ثماني عَشْرَةٍ من حِجَّتِهْ
Katâde okudu: **شِقاوتُنا**, kesre ile; bu bir dildir. Dedi: Vâv ile gelmesi ancak şundandır: ilk hâllerinde müenneslik üzere bina edildi; bunun gibi nihaye de; böylece yâ ve vâv i‘rabın iki harfi olmadı. Eğer müzekkerlik üzere bina edilseydi, onların “عَظاءةٌ ve عَباءَةٌ ve صَلاءَة” demeleri gibi hemzeli olurdu. Bu, hâ’nın girişinden önce i‘lâl edildi: “**شَقِيَ** الرجلُ” dersin; kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle vâv yâ’ya döndü. “**يَشْقَى**” dersin; muzârîde kendisinden öncekinin fethası sebebiyle (yâ) elif’e döndü. Sonra “**يَشْقَيانِ**” dersin; böylece ikisi mâzî gibi olurlar. Yüce sözü: “Ve Rabbim, sana duam ile **شَقِيّاً** olmadım”; murad etti: duaya icabet olunan idim. Ve caizdir ki murad etmiş olsun: seni ihlâsla çağıran kimse seni birlemiş ve sana ibadet etmiştir; böylece sana ibadetimle **شَقِيّاً** olmadım. Bu, Zeccâc’ın sözüdür.

**وشاقَاهُ فشَقَاهُ**: ondan daha şiddetli **شَقاءً** oldu. Ve denir: “Falan bana **شاقانى** etti, ben de onu **شَقَوْته أَشْقُوه**”; yani onda ona galip geldim. Allah onu **أَشْقاهُ** etti; o da kesre ile **الشِّقْوة**’si apaçık **شَقِيٌّ**dir; fethası bir dildir. Hadiste: “**الشَّقِيُّ** annesinin karnında **شَقِيَ** olan kimsedir.” Hadiste **الشَّقِيِّ** ve **الشَّقاءِ** ve **الأَشقِياء** zikri tekrar etmiştir; o, **السَّعِيد** ve **السُّعداءِ** ve **السَّعادةِ**’nin zıddıdır. Mana: Allah’ın yaratılışının aslında üzerine **شَقِيّاً** olmayı takdir ettiği kimse, hakikatte **الشَّقِي** odur; bundan sonra kendisine **الشَّقاء** arız olan değil. Bu, dünya değil âhiret **شَقاء**’ına bir işarettir. “Falanla **شاقَيْت** onu **مُشاقاةً**” denir; onunla ünsiyet ettiğinde ve o da seninle ünsiyet ettiğinde. Ve **الشَّقاءُ**: şiddet ve güçlük. “Onunla **شاقَيّْته**” yani ona sabrettim; râciz dedi:
إِذ يُشاقي الصَّابِراتِ لم يَرِثْ،
يكادُ مِنْ ضَعْفْ القُوى لا يَنْبَعِثْ
Yani yürüyüşte develere sabreden bir deve. Ve denir: “O işi **شاقَيتُ**” yani onu çektim. **المُشاقاةُ**: savaşta ve başkasında muamele/işleme. Ve **المُشاقاةُ**: **المُعاناةُ** ve **المُمارسَةُ**. Ve **الشَّاقي**: dağdan uzun bir yan/çıkıntıdır; ona tırmanmak mümkün olmaz; çoğulu **شُقْيانٌ**dur. Ve devenin azı dişi **شَقا** eder, **يَشْقى شَقْياً**: **شَقَأَ** gibi çıkar ve görünür.
