# شقح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شقح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شقح

الشقحة  ، بالفتح:  حياء الكلبة  ، قاله الفراء.  وبالضم: ظبيتها وقيل مسلك القضيب من ظبيتها. الشقحة:  البسرة المتغيرة  إلى  الحمرة، ويفتح  ، لغتان. قال الأصمعي: إذا تغيرت البسرة إلى الحمرة قيل: هذه شقحة. الشقحة:  الشقرة  .  والأشقح  : الأحمر  الأشقر  ، قاله أبو حاتم.  وشقحه كمنعه  ، شقحا:  كسره  . وشقح الجوزة شقحا: استخرج ما فيها. ولأشقحنه شقح الجوزة بالجندل، أي لأكسرنه وقيل: لأستخرجن جميع ما عنده وفي حديث عمار: سمع رجلا يسب عائشة، فقال له بعد ما لكزه لكزات  أأنت تسب حبيبة رسول الله صلى الله عليه وسلم، اقعد منبوحا مقبوحا مشقوحا  المشقوح: المكسور أو المبعد؛ كذا في النهاية. شقح  الكلب  شقحا، إذا  رفع رجله ليبول  . الشقح: أبعد. و  أشقح  البسر: لون  واحمر واصفر. وقيل: إذا اصفر واحمر فقد أشقح. وقيل: هو أن يحلو،  كشقح. وقيل: هو أن يحلو،  كشقح  تشقيحا. وفي حديث البيع:  نهى عن بيع الثمر حتى يشقح  هو أن يحمر أو يصفر. يقال: أشقحت وشقحت إشقاحا وتشقيحا. وقد يستعمل التشقيح في غير النخل. قال ابن أحمر:
  كنانية أوتاد أطنـاب بـيتـهـا                      أراك إذا صافت به المرد شقحا فجعل التشقيح في الأراك إذا تلون ثمره. أشقح  النخل: أزهى  . قال الأصمعي: وهو لغة أهل الحجاز.  ورغوة شقحاء: غير خالصة البياض  ، بل هي ملونة. العرب تقول:  قبحا له وشقحا، إتباع أو بمعنى  واحد،  ويفتحان، وقبيح شقيح  . قال الأزهري: ولا تكاد العرب تقول الشقح من القبح. وقد أومأ سيبويه إلى أن شقيحا ليس بإتباع فقال: وقالوا: شقيح ودميم،  وجاء بالقباحة والشقاحة. وقعد مقبوحا مشقوحا، كذلك  . قال أبو زيد: شقح الله فلانا فهو مشقوح: مثل قبحه الله فهو مقبوح.  وشقح، ككرم  ، شقاحة: مثل  قبح  قباحة؛ قاله سيبويه. الشقاح  كرمان: نبت  الكبر. الشقاح:  است الكلبة  .  والشقيح: الناقه من المرض  ، ولذلك قيل: فلان قبيح شقيح.  وأشقاح الكلاب: أدبارها أو أشداقها  . يقال:  شاقحه  وشاقاه وباذاه: إذا لاسنه بالأذية و  شاتمه  . في الحديث:  كان على حيي بن أخطب  حلة شقحية  كعرنية  ، أي  حمراء  ، نسبة إلى الشقحة، وهي البسرة المتغيرة إلى الحمرة. ومما يستدرك عليه: الشقح: الشح؛ عن أبي زيد. وشقح النخل: حسن بأحماله، كشقح.

### Türkçe

**الشقحة**، fetih ile: köpeğin hayâsı; bunu el-Ferrâ söylemiştir. Zamme ile: onun **ظبية**si; ve denildi: **ظبية**sinden **القضيب**in yolu.

**الشقحة**: kırmızılığa doğru değişmiş **البسرة**; ve feth edilir; iki lugattır. el-Asma‘î dedi: **البسرة** kırmızılığa değiştiği zaman “bu **شقحة**dır” denilir.

**الشقحة**: **الشقرة**.

**الأشقح**: kızıl **الأشقر**; bunu Ebû Hâtim söylemiştir.

Ve onu, “men‘a” gibi, **شقحه**; **شقحا**: onu kırdı.

Ve cevizi **شقح الجوزة** **شقحا**: içindekini çıkardı.

Ve mutlaka onu, taşla, cevizin kırılması gibi kıracağım: **ولأشقحنه شقح الجوزة بالجندل**; yani mutlaka onu kıracağım; ve denildi: mutlaka onun yanındaki her şeyi bütünüyle çıkaracağım.

Ve Ammâr hadîsinde: bir adamın Âişe’ye sövdüğünü işitti; ona, onu birkaç tekmeledikten sonra dedi ki: “Sen, Allah’ın elçisinin sallallahu aleyhi ve sellem sevgilisine mi sövüyorsun? Otur; **منبوحا** **مقبوحا** **مشقوحا**.” **المشقوح**: kırılmış yahut uzaklaştırılmış; Nihâye’de böyledir.

Köpek **شقح الكلب** **شقحا**: işemek için bacağını kaldırdığı zaman.

**الشقح**: daha uzak.

Ve **أشقح البسر**: renk aldı; kızardı ve sarardı. Ve denildi: sararıp kızardığı zaman mutlaka **أشقح** olmuştur. Ve denildi: o, tatlanmasıdır; **شقح** gibi. Ve denildi: o, tatlanmasıdır; **شقح** **تشقيحا** gibi.

Ve satış hadîsinde: meyvenin satılmasından, **يشقح** oluncaya kadar, nehyetti; o, kızarması yahut sararmasıdır. Denilir: **أشقحت** ve **شقحت** **إشقاحا** ve **تشقيحا**.

Ve bazen **التشقيح** hurma ağacı dışında da kullanılır. İbn Ahmer dedi:
  كنانية أوتاد أطنـاب بـيتـهـا                      أراك إذا صافت به المرد شقحا
Böylece, meyvesi renklendiği zaman **الأراك**ta **التشقيح**i yaptı.

Hurma ağacı **أشقح النخل**: daha parlak oldu. el-Asma‘î dedi: ve o, Hicaz ehlinin lugatıdır.

**رغوة شقحاء**: saf beyaz olmayan; bilakis o, renklidir.

Araplar der: “ona **قبحا** ve **شقحا**”; tâbi‘ yahut tek bir mânâ ile; ve ikisi de feth edilir; ve **قبيح شقيح**.

el-Ezherî dedi: Araplar, **الشقح**ı, **القبح**tan pek söylemezler.

Sîbeveyh, **شقيحا**nın tâbi‘ olmadığını işaret etti; şöyle dedi: “Ve dediler: **شقيح** ve **دميم**; ve **القباحة** ve **الشقاحة** ile geldi.”

Ve “**قعد مقبوحا مشقوحا**”, böyledir.

Ebû Zeyd dedi: Allah falanı **شقح** etti; o da **مشقوح**tur: “Allah onu **قبح** etti; o da **مقبوح**tur” gibi.

Ve **شقح**; “kerume” gibi; **شقاحة**: “**قبح**”ın **قباحة**sı gibi; bunu Sîbeveyh söylemiştir.

**الشقاح**; “rummân” gibi: **الكبر** bitkisi.

**الشقاح**: köpeğin kıçı.

**الشقيح**: hastalıktan zayıflamış dişi deve; bundan dolayı “falan **قبيح شقيح**” denilmiştir.

Ve köpeklerin **أشقاح**ı: onların kıçları yahut ağız kenarları.

Denilir: ona **شاقحه** ve **شاقاه** ve **باذاه**: ona eziyetle dil uzattığı ve ona **شاتمه** ettiği zaman.

Hadîste: Huyey b. Ahtab’ın üzerinde, **عرنية** gibi, **حلة شقحية** vardı; yani kırmızı; **الشقحة**ya nisbetle; o da kırmızılığa değişmiş **البسرة**dir.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الشقح**: **الشح**; Ebû Zeyd’den.

Ve hurma ağacı **شقح النخل**: yükleriyle güzel oldu; **شقح** gibi.
