# شقص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شقص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شقص

الشقص، بالكسر: السهم  . قال ابن دريد: يقال: لي في هذا المال شقص، أي سهم، ومنه الحديث  من أعتق شقصا من مملوك فعليه خلاصه في ماله، فإن لم يكن له مال قوم المملوك قيمة عدل، ثم استسعى غير مشقوق عليه  . الشقص أيضا:  النصيب  من الشيء. قال الشافعي -رضي الله تعالى عنه- في باب الشقعة: فإن اشترى شقصا من ذلك، أراد بالشقص نصيبا معلوما غير مفروز. قال شمر: قال خالد: النصيب و  الشرك  والشقص واحد، قال شمر:  كالشقيص  : وهو في العين المشتركة من كل شيء، قال الأزهري: وإذا فرز جاز أن يسمى شقصا. ويقال: لك شقص هذا وشقيصه، كما تقول: نصفه ونصيفه. والجمع من كل ذلك أشقاص وشقاص.  وهو  ، أي الشقيص أيضا:  الشريك  . يقال: هو شقيصي، أي شريكي في شقص من الأرض الشقيص:  الفرس الجواد  ، الفاره. وقال الليث: الشقيص في نعت الخيل: فراهة وجودة، قال ولا أعرفه. قال ابن دريد: الشقيص:  القليل من الكثير  . وقال غيره: وكذلك الشقص. يقال: أعطاه شقصا من ماله،وشقيصا من ماله، وقيل: هو الحظ.  والمشقص، كمنبر: نصل عريض  من نصال السهام، قاله ابن دريد،  أو  هو  سهم فيه ذلك  ، أي نصل عريض، وهذا قول ابن فارس. قيل: المشقص:  النصل الطويل  ، وليس بالعريض، فأما الطويل العريض من النصال فهو المعبلة، وهذا عن الأصمعي، كما رواه عنه أبو عبيد. وقال الجوهري: المشقص من النصال: ما طال وعرض، وقال:
  سهام مشاقصها كالحراب قال ابن بري: وشاهده أيضا قول الأعشى يهجو علقمة بن علاثة:
  فلو كنتم نخلا لكنتم جرامة                      ولو كنتم نبلا لكنتم مشاقصا وقد تكرر ذكره في الحديث مفردا ومجموعا.  أو  هو  سهم فيه ذلك  ، أي النصل الطويل. وقال الليث: المشقص: سهم فيه نصل عريض  يرمى به الوحش  . قال الأزهري: هذا التفسير للمشقص خلاف ما حفظ عن العرب. قلت: وسبق له في  ح ش أ  أن المشقص السهم العريض النصل، مثل، قول الليث سواء. وقيل: المشقص، على النصف من النصل ولا خير فيه، يلعب به الصبيان، وهو شر النبل وأحرضه، يرمى به الصيد وكل شيء.  وتشقيص الجزرة، أي  الذبيحة -من شاة، وأما الإبل فالجزور تعضيتها، و  تفصيل أعضائها  بعضها من بعض،  سهاما معتدلة بين الشركاء  . ومنه حديث الشعبي:  من باع الخمر فليشقص الخنازير  معناه: فليقطع الخنازير قطعا أو يفصلها أعضاء، كما تفصل الشاة إذا بيع لحمها. يقال: شقصه يشقصه. منه  المشقص، كمحدث: القصاب  ، والمعنى: من استحل بيع الخمر فليستحل بيع الخنزير، فإنهما في التحريم سواء، وهذا لفظ معناه النهي، تقديره: من باع الخمر فليكن للخنازير قصابا. جعله الزمخشري من كلام الشعبي، وهو حديث مرفوع، رواه المغيرة ابن شعبة، وهو في سنن أبي داوود. ومما يستدرك عليه: الشقص: القطعة ن الأرض، والطائفة من الشيء. والشقيص: الشيء اليسير. قال الأعشى:
  فتلك التي حرمتك المتاع                      وأودت بقلبك إلا شقيصا وأشاقيص: اسم موضع، وقيل: هو ماء لبني سعد، قال الراعي:
  يطعن بجون ذي عثانين لم تدع                      أشاقيص فيه والبديان مصنعا أراد به البقعة فأنثه.

### Türkçe

**الشقص**، kesre ile: ok. İbn Düreyd dedi: denir ki: “Bu malda benim için **شقص** vardır”, yani pay; ve ondan hadis: “Kim bir köleden **شقصا** âzâd ederse, onun kurtarılması kendi malında onun üzerine gerekir; eğer onun malı yoksa köle adalet değeriyle kıymetlendirilir, sonra ona meşakkat yüklenmeksizin çalıştırılır.”

**الشقص** ayrıca: şeyden nasip. Şâfiî -Allah Teâlâ ondan razı olsun- **الشفعة** babında dedi: “Eğer ondan bir **شقصا** satın alırsa”; **الشقص** ile muradı, ayrılmamış, bilinen bir nasiptir. Şemmer dedi: Hâlid dedi: nasip ve **الشرك** ve **الشقص** birdir. Şemmer dedi: **كالشقيص**: o, her şeyden ortak gözde(ayn)dir. Ezherî dedi: Ve eğer ayrılırsa **شقصا** diye adlandırılması câiz olur. Ve denir: “Senin için bunun **شقص**’u ve **شقيص**’i vardır”, senin “onun yarısı ve yarıcığı” demen gibi. Bütün bunların çoğulu: **أشقاص** ve **شقاص**.

Ve o, yani **الشقيص** de ayrıca: **الشريك**. Denir: “O benim **شقيصي**’mdir”, yani yerden bir **شقص**ta benim ortağımdır.

**الشقيص**: iyi at, çevik. Leys dedi: Atların vasfında **الشقيص**: çeviklik ve iyilik; dedi ki: onu bilmiyorum. İbn Düreyd dedi: **الشقيص**: çoktan az. Başkası dedi: **الشقص** da böyledir. Denir: Ona malından bir **شقصا** verdi ve malından bir **شقيصا**; ve denildi: o, paydır.

**المشقص**، “**منبر**” vezninde: ok uçlarının uçlarından geniş bir uç; bunu İbn Düreyd söyledi; yahut o, içinde bu bulunan oktur, yani geniş uç; bu, İbn Fâris’in sözüdür. Denildi: **المشقص**: uzun uçtur, geniş değildir; uzun geniş olan uçlardan olan ise **المعبلة**’dir; bu, Asmaî’dendir, Ebû Ubeyd’in ondan rivayet ettiği üzere. Cevherî dedi: Uçlardan **المشقص**: uzayıp genişleyen şeydir; ve dedi ki:

  “Oklar; onların **مشاقص**’ları mızraklar gibidir.”

İbn Berrî dedi: Onun şahidi ayrıca A‘şâ’nın Alkame b. Ulâse’yi hicvederek sözü:

  “Eğer siz hurma olsaydınız, elbette siz çöp hurma olurdunuz;
  ve eğer siz ok olsaydınız, elbette siz **مشاقصا** olurdunuz.”

Hadiste onun zikri müfred ve cem‘ olarak tekrar etmiştir.

Yahut o, içinde bu bulunan oktur, yani uzun uç. Leys dedi: **المشقص**: içinde geniş uç bulunan, onunla vahşî hayvan atılan oktur. Ezherî dedi: **المشقص** için bu tefsir, Araplardan hıfzedilene aykırıdır. Dedim: Daha önce **ح ش أ**’da, **المشقص**’ın ucu geniş ok olduğu geçti; Leys’in sözü gibi. Denildi: **المشقص**: ucun yarısı üzerinedir ve onda hayır yoktur; çocuklar onunla oynar; o, okun en kötüsü ve en tahrik edicisidir; onunla av ve her şey atılır.

Ve **تشقيص** **الجزرة**: yani **الذبيحة** (koyundan; deveye gelince, **الجزور** onun parçalanmasıdır) ve onun uzuvlarının birbirinden ayrılması; ortaklar arasında düzgün paylar (oklar) olarak. Ondan Şa‘bî’nin hadisi: “Kim şarap sattıysa, domuzları **فليشقص** etsin.” Manası: domuzları parça parça kessin yahut onları uzuvlar olarak ayırsın; koyun eti satıldığında koyunun ayrıldığı gibi. Denir: **شقصه** onu **يشقصه**. Ondan **المشقص**، “**محدث**” vezninde: kasap. Ve mana: Kim şarap satışını helâl saydıysa, domuz satışını da helâl saysın; çünkü ikisi haramlıkta eşittir. Bu, manası nehiy olan bir lafızdır; takdiri: “Kim şarap sattıysa, domuzlara kasap olsun.” Zemahşerî onu Şa‘bî’nin sözünden kıldı; hâlbuki o merfû bir hadistir; onu Muğîre b. Şu‘be rivayet etti; ve o, Ebû Dâvûd’un Sünen’inde vardır.

Ve ona ilâve olarak: **الشقص**: yerden parça ve şeyden taife. **الشقيص**: az şey. A‘şâ dedi:

  “İşte o, seni metâdan mahrum eden;
  ve kalbini, bir **شقيصا** hariç, helâk eden.”

Ve **أشاقيص**: bir yer adıdır; ve denildi: Benî Sa‘d için bir sudur. Râ‘î dedi:

  “İki yeleli doru ile saplar; bırakmadı
  onda **أشاقيص**’i ve **البديان**’ı yapılmış (yer) olarak.”

Onunla buc‘ayı murad etti; bu yüzden onu müennes yaptı.
