# شقق — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D9%82/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: شقق

ش ق ق
برجله شقوق وشقاق‏.‏
وفي القدح شق وشقوق‏.‏
ولا تكتب بقلـم ملتـو ولا ذي مشـق غيـر مستو‏.‏
وأخذ شقه‏:‏ نصفـه ‏"‏ لـم تكونـوا بالغيـه إلا بشـق الأنفـس ‏"‏ بمشقتهـا ومجهودهـا‏.‏
ووقـع فـي شـق مـن هـذا الأمـر ومشقـة ومشـاق‏.‏
وشـق عليـه ذلـك‏.‏
وقعدوا في شق من الدار‏:‏ في ناحية منها‏.‏
وخـذ مـن شـق الثيـاب‏:‏ مـن عرضهـا ولا تختـر‏.‏
وقـد اشتـق الفـرس فـي عـدوه‏:‏ مـال فـي أحد شقيه‏.‏
وسمعـت بمكـة مـن يقـول لحامـل الجوالـق‏:‏ استشـق به أي حرفه على أحد شقيه حتى ينفذ الباب‏.‏
وطـارت مـن الخشبـة أو القصبـة شقة‏:‏ شظية‏.‏
وشقه فانشق وشققه فتشقق‏.‏
وأعطني شقة من الثوب وشققاً‏.‏
وعنده شقاق الكتان‏.‏
و ‏"‏ بعدت عليهم الشقة ‏"‏‏:‏ الطريق وشقة شاقة وقطعوا شقق الفلا وشاقه‏.‏
وبينهما شقاق ومشاقة‏.‏
وفرس أشق أمق‏.‏
ونزلوا في شقيقة من شقائق الرمل وهي أرض صلبة بين رملتين تنبت الشجر والعشب‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ ‏"‏ شـق فلـان عصـا المسلميـن ‏"‏‏:‏ خالفهـم‏.‏
وانشقـت العصـا بينهم‏:‏ تفرقوا‏.‏
وشق الصبح والنـاب وبصـر الميت شقوقاً‏.‏
ورأيت برقا يشق شقاً إذا استطال ولم يأخذ يميناً وشمالاً‏.‏
وقال الشماخ‏:‏ إذا مـا الليـل كـان الصبـح فيه أشـق كمفرق الرأس الدهين أراد ذنب السرحان‏.‏
وتشقق الفرس‏:‏ ضمر‏.‏
واشتق في الكلام والخصومة‏:‏ أخذ يميناً وشمالاً وترك القصد‏.‏
قال رؤبة‏:‏ وكيد مطال وخصم مبده ينوي اشتقاقاً في الضلال المتيه وقال‏:‏ لو صخبت حولاً وحولاً لم تفق يشتق في الباطل منها الممتـذق تذهب في كل شق منه‏.‏
واشتق الطريق في الفلاة‏:‏ مضى فيها‏.‏
قال الشماخ‏:‏ وأغبر وراد العداد كأنه إذا اشتق في جوز الفلـاة فليـق يرد العد سالكوه فليق صبح وقيل‏:‏ موضع حلقوم البعير‏.‏
وهو أخي وشقيقي وشق نفسي‏.‏
ورجل شاق‏:‏ مطرمذ يتنفج ويقول كان وكان ويتبجح بصحبة السلطان وما أشبه ذلك‏.‏
ويقال للفصيح‏:‏ هدرت شقشقته وأصلها لهاة الفحل ولا تكون إلا للعربيّ‏.‏

### Türkçe

ش ق ق
Ayağında **شقوق** ve **شقاق** vardır.‏
Kadehte **شق** ve **شقوق** vardır.‏
Eğri bir kalemle ve düz olmayan bir **مشق** sahibiyle yazma.‏
**شقه**’sini aldı: onun yarısını. “Siz, ancak nefislerin **شق**’i ile (oraya) varırdınız”: onun meşakkati ve gayretiyle.‏
Bu işin bir **شق**’ine ve bir meşakkate ve **مشاق**’a düştü.‏
Ona bu ağır geldi.‏
Evin bir **شق**’inde oturdular: onun bir tarafında.‏
Elbisenin **شق**’inden al: onun eninden; seçme.‏
At, koşusunda **اشتق** etti: iki **شق**’inden birine meyletti.‏
Mekke’de, çuval taşıyana şöyle diyen kimseyi işittim: onunla **استشق** et; yani onu iki **شق**’inden birine doğru eğ ki kapıdan geçsin.‏
Tahtadan yahut kamıştan bir **شقة** uçtu: bir kıymık.‏
Onu yardı da yarıldı; onu yardı da parçalandı.‏
Bana kumaştan bir **شقة** ve **شققاً** ver.‏
Onun yanında ketenin **شقاق**’ı vardır.‏
“Onlara **الشقة** uzak oldu”: yol; ve **شقة** zorlu; ve çölün **شقق**’lerini ve onun **شاقه**’sini kestiler.‏
İkisi arasında **شقاق** ve **مشاقة** vardır.‏
**أشق** **أمق** bir at.‏
Kumun **شقائق**’inden bir **شقيقة**’ye indiler; o, iki kumluk arasında, ağaç ve ot bitiren sert bir arazidir.‏
Mecazdandır: “Falanca, Müslümanların **عصا**’sını **شق** etti”: onlara muhalefet etti.‏
**العصا** onların arasında yarıldı: ayrıldılar.‏
Sabahı ve dişi yardı; ölünün görmesi **شقوقاً** (oldu).‏
Sağa sola sapmayıp uzadığı zaman, bir şimşeği bir **شق** yarar gibi yarar gördüm.‏
Şammâh dedi ki:
Gece olunca, içinde sabah **أشق** olur, yağlanmış başın ayrımı gibi; kurtun kuyruğunu kastetti.‏
At **تشقق** etti: zayıfladı.‏
Sözde ve çekişmede **اشتق** etti: sağa sola saptı ve kastı terk etti.‏
Ru’be dedi ki:
Ve uzayan bir hile ve şaşkın bir hasım; şaşkın sapıklıkta bir **اشتقاقاً** niyet eder.
Ve dedi ki:
Bir yıl ve bir yıl bağırıp çağırsa da ayılmaz; ondan, gevezelik eden, bâtılda **يشتق** eder; onun her bir **شق**’inde gider.‏
Yol, ıssız düzlükte **اشتق** etti: onda yürüdü.‏
Şammâh dedi ki:
Ve tozlu, sayıyı gözeten; sanki ıssızlığın ortasında **اشتق** edince bir **فليق**;
**العد**’i, onun yolcuları **فليق** (olarak) döndürür: sabah. Ve denildi ki: devenin gırtlağının yeri.‏
O benim kardeşimdir, **شقيقي**mdir ve nefsimin **شق**’idir.‏
**شاق** bir adam: böbürlenen; kabarır ve “şöyle oldu, böyle oldu” der; sultanla arkadaşlıkla ve buna benzer şeylerle övünür.‏
Fasih olana denir: **شقشقته**’si gürledi; aslı, aygırın küçük dilidir; ve ancak Arap için olur.‏
