# شقق — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D9%82/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: شقق

الشَقُّ: واحد الشُقوقِ، وهو في الأصل مصدر. وتقول: بيد فلان وبرجله شُقوقٌ، ولا تقل شُقاقٌ، وإنَّما الشُقاقُ داءٌ يكون للدوابّ، وهو تَشَقُّقٌ يصيب أرساغَها، وربَّما ارتفع إلى أوظفتها. والشَقُّ: الصبحُ. والشِقُّ بالكسر: نِصف الشيء؛ يقال أخذت شِقَّ الشاة وشِقَّةَ الشاة. والشِقُّ أيضاً: الناحية من الجبل. والشِقُّ أيضاً: الشَقيقُ. يقال: هو أخي وشِقُّ نفسي. والشِقُّ: المَشَقَّةُ. ومنه قوله تعالى: "لم تكونوا بالغيهِ إلاّ بِشِقِّ الأَنْفُسِ" وهذا يُفْتَحُ. والشِقَّةُ: شظيةٌ تَشَظّى من لَوح أو خَشَبة. يقال للغضبان: احتدَّ فطارت منه شِقَّةٌ. والشُقَّةُ بالضم، من الثياب. والشُقَّةُ أيضاً: السَفَرُ البعيد. يقال: شُقَّةٌ شَاقَّةٌ؛ وربما قالوه بالكسر. وهذا شَقيقُ هذا، إذا انْشَقَّ الشيء بنصفين فكلُّ واحدٍ منهما شَقيقُ الآخر، ومنه قيل: فلان شقيق فلان، أي أخوه. قال الشاعر وقد صغَّره:
يا ابْنَ أُمِّي ويا شُقَيِّقُ نَفْسيأنت خَلَّيْتَني لأمْرٍ شَـديدِ
والشَقيقَةُ: الفُرْجَةُ بين الحَبْلين من حبال الرمل تُنبت العشب، والجمع الشَقائِقُ. قال الشاعر:
ويومَ شَقيقَةِ الحَسَنَيْنِ لاقَتْبَنو شَيْبانَ آجالاً قِصـارا
والحَسَنانِ: تَقَوانِ من رمل بني سعد. وشَقائِقُ النعمانِ معروفُ واحده وجمعه سواء، وإنّما أضيف إلى النُّعمان لأنَّه حمى أرضاً فكثُر فيها ذلك. والشَقيقَةُ: وجعٌ يأخذ نِصف الرأس والوجه. وفرسٌ أَشَقُّ، أي طويلٌ، والأنثى شَقَّاءُ. قال جابر أخو بني معاوية بن بكرٍ التغلبي:
ويومَ الكُلابِ استنزلت أَسَلاتُنـاشُرَحْبيلَ إذْ آلى آلِيَّةَ مُقْـسِـمِ
لَيَنْتَزِعَنْ أَرْماحـنـا فـإِزالَـهُ		أبو حَنَشٍ عن ظَهْرِ شَقَّاءَ صَلْدِمِ
 ويروى: عن سَرْجِ. يقول: حلف عدوُّنا لَيَنْتَزِعَنَّ أرواحَنا من أيدينا فقتلناه. وشَقَقْتُ الشيءَ فانْشَقَّ. وشَقَّ نابُ البعير، أي طلع؛ لغةٌ في شَقَأَ. وشَقَّ فلانٌ العصا، أي فارقَ الجماعة. وانْشَقَّت العصا، أي تَفَرَّقَ الأمر. والمُشَاقَّةُ والشِقاقُ: الخلافُ والعداوةُ. وشَقَّ عليَّ الشيء يَشُقُّ شَقّاً ومَشَقَّةً، والاسمُ الشِقُ بالكسر. وشَقَّ بصرُ الميت، إذا نظرَ إلى شيء لا يرتدُّ إليه طرفه. قال ابن السكيت: ولا تقل شَقَّ الميّتُ بصره، وهو الذي حضره الموت. والاشْتِقاقُ: الأخذُ في الكلام وفي الخصومة يميناً وشمالاً، مع ترك القصد. واشْتِقاقُ الحرف من الحرف: أَخْذُهُ منه. ويقال: شَقَّقَ الكلامَ، إذا أخرجه أحسن مخرَجْ. وشَقَقْتُ الحطبَ وغيره فَتَشَقَّقَ.

### Türkçe

**الشَقُّ**: **الشُقوقِ**’un biridir; ve aslında bir mastardır. Ve dersin ki: falanın elinde ve ayağında **شُقوقٌ** vardır; **شُقاقٌ** deme. Ancak **الشُقاقُ** binek hayvanlarında olan bir hastalıktır; o, onların bileklerine isabet eden bir çatlamadır; belki onların inciklerine kadar yükselir. Ve **الشَقُّ**: sabah. Ve **الشِقُّ** (kesre ile): şeyin yarısıdır; denir ki: koyunun **شِقَّ**’ini ve koyunun **شِقَّةَ**’sini aldım. Ve **الشِقُّ** ayrıca: dağın bir yanı. Ve **الشِقُّ** ayrıca: **الشَقيقُ**. Denir ki: o benim kardeşim ve nefsimin **شِقُّ**’udur. Ve **الشِقُّ**: meşakkat. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: “لم تكونوا بالغيهِ إلاّ بِشِقِّ الأَنْفُسِ”; ve bu (kelime) fetha ile okunur. Ve **الشِقَّةُ**: bir levhadan yahut bir tahtadan parçalanıp kopmuş bir kıymıktır. Öfkeliye denir ki: sertleşti de ondan bir **شِقَّةٌ** uçtu. Ve **الشُقَّةُ** (damme ile): elbiselerden (bir parça). Ve **الشُقَّةُ** ayrıca: uzak yolculuk. Denir ki: **شُقَّةٌ شَاقَّةٌ**; bazen onu kesre ile de söylemişlerdir. Ve bu, bunun **شَقيقُ**’udur; şey iki yarıya **انْشَقَّ** olunca, ikisinden her biri ötekinin **شَقيقُ**’udur; bundan dolayı denildi: falan, falanın **شقيق**’idir; yani onun kardeşidir. Şair, onu küçültmüş olarak dedi ki:
يا ابْنَ أُمِّي ويا شُقَيِّقُ نَفْسيأنت خَلَّيْتَني لأمْرٍ شَـديدِ

Ve **الشَقيقَةُ**: kum iplerinden olan iki ip arasındaki, ot bitiren açıklıktır; çoğulu **الشَقائِقُ**’tur. Şair dedi ki:
ويومَ شَقيقَةِ الحَسَنَيْنِ لاقَتْبَنو شَيْبانَ آجالاً قِصـارا

Ve **الحَسَنانِ**: Benî Sa‘d kumundan iki kum tepesidir. Ve **شَقائِقُ النعمانِ** mâlûmdur; onun teki ile çoğulu birdir; ancak **النُّعمان**’a izafe edildi; çünkü o bir araziyi koruluk yaptı da orada o (çiçek) çoğaldı. Ve **الشَقيقَةُ**: başın ve yüzün yarısını tutan bir ağrıdır. Ve **فرسٌ أَشَقُّ**: yani uzun; dişisi **شَقَّاءُ**. Câbir, Benî Muâviye b. Bekr et-Teğlibî’nin kardeşi, dedi ki:
ويومَ الكُلابِ استنزلت أَسَلاتُنـاشُرَحْبيلَ إذْ آلى آلِيَّةَ مُقْـسِـمِ
لَيَنْتَزِعَنْ أَرْماحـنـا فـإِزالَـهُ		أبو حَنَشٍ عن ظَهْرِ شَقَّاءَ صَلْدِمِ

Ve rivayet olunur: **عن سَرْجِ**. Diyor ki: düşmanımız, canlarımızı ellerimizden mutlaka söküp alacağına yemin etti; biz de onu öldürdük. Ve **شَقَقْتُ** şeyi, derken **انْشَقَّ**. Ve devenin azı dişi **شَقَّ**; yani çıktı; **شَقَأَ** hakkında bir lehçedir. Ve falan **شَقَّ** asayı; yani cemaatten ayrıldı. Ve asa **انْشَقَّت**; yani iş dağıldı. Ve **المُشَاقَّةُ** ile **الشِقاقُ**: ihtilaf ve düşmanlıktır. Ve şey bana ağır geldi: **يَشُقُّ شَقّاً ومَشَقَّةً**; isim **الشِقُ**’tur (kesre ile). Ve ölünün bakışı **شَقَّ** oldu; bir şeye baktığında bakışı ona geri dönmez. İbnü’s-Sikkît dedi ki: “ölü bakışını **شَقَّ**” deme; (doğrusu) ölümün hazır bulunduğu kimsedir. Ve **الاشْتِقاقُ**: sözde ve husumette sağa sola sapmak, kastı terk etmekle beraberdir. Ve harfin harften **اشْتِقاقُ**’ı: onu ondan almaktır. Ve denir ki: **شَقَّقَ** sözü; onu en güzel çıkarışla çıkardığı zaman. Ve odunu ve başkasını **شَقَقْتُ**, derken **فَتَشَقَّقَ**.
