# شقل (ش-ق-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ق - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والشين واللام معهما
ش ق ل، ش ل ق، ق ل ش مستعملات شقل: الشّاقُول: خشبة قدر ذراعين في الحبل، ثم يرزها الذراع في الأرض، وفي رأسها زج ويضبطها حتى يمد الحبل، واشتَقُّوا منه أسماء للذكر فقالوا: شَقَلَها بشاقوله.
وشَقَلْتُ الدنانير: عيرتها، وهي كلمة عبادية حيرية ليست بعربية محضة.
شلق: الشَّلْقُ: شبه سمكة صغيرة، له رجلان عند ذنبه كرجل الضفدع، لا يدان له، يكون في أنهار البصرة، ليست بعربية.
والشَّلْقُ أيضاً من الضرب والبضع ليست بعربية محضة.
والشَّوْلَقيُّ الذي يبيع الحلاوة، وهو بالفارسية الرس.
قلش: الأقلَشُ اسم أعجمي. وليس في كلام العرب شين بعد لام مع القاف إلا دخيل.

##### Türkçe

**القاف** ve **الشين** ve **اللام** onlarla birlikte.

**ش ق ل**، **ش ل ق**، **ق ل ش** kullanımdadır. **شقل**: **الشّاقُول**: ipte, yaklaşık iki zira‘ uzunluğunda bir tahta; sonra zira‘ı yere saplar; başında bir demir uç vardır; onu sağlamlaştırır, ta ki ip gerilsin; ondan erkek için adlar türettiler de şöyle dediler: “Onu **شاقوله** ile **شَقَلَ**.”

**وشَقَلْتُ الدنانير**: onları ayarladım (ayarını ölçtüm); bu, ‘Abbâdiyye–Hîre’ye ait bir kelimedir, katıksız Arapça değildir.

**شلق**: **الشَّلْقُ**: küçük bir balığa benzer; kuyruğu yanında, kurbağanın ayağı gibi iki ayağı vardır; onun iki eli yoktur; Basra nehirlerinde bulunur; Arapça değildir.
Ve **الشَّلْقُ** ayrıca, vurma ve yarma/cinsel ilişki (bıḍ‘)dandır; katıksız Arapça değildir.
Ve **الشَّوْلَقيُّ**: tatlı satan kimsedir; Farsçada o, **الرس**’tir.

**قلش**: **الأقلَشُ** yabancı (a‘cemî) bir isimdir. Arapların sözünde, **القاف** ile birlikte **لام**’dan sonra **شين** yoktur; ancak ödünç (dahîl) olan hariç.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ش ل
شقل ، شلق ، قلش : ( مستعملة ) .
شقل : قال الليث : الشَّاقُولُ : خشبةٌ قَدْرُ ذراعين في رأسها زُجٌّ يكون مع الزُّراع بالبصرة يجعل أحدهم فيها رأس الحبل ثم يَرُزّها في الأرض ويتَضَبَّطُها حتى يمدوا الحبل واشتقوا منها اسماً للذَّكَرِ ، يقال : شَقَلَها بِشَاقُولهِ .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الشَّقْلُ : الوزن ، يقال : اشْقُلْ لِي هذا الدينار أي زِنْهُ ، قال : وشَوْقَلَ الرَّجل إذا تَرَزَّن حِلماً ووقاراً ، وشَوْقَلَ إذا عَيَّرَ ديناره تعييراً مُصححاً .
شلق : قال الليث : الشَّوْلَقِيُّ : الذي يبيع الحلاوة بلُغة ربيعة ، والفرسُ تسميه الرَّسَّ من الرجال .
وقال أبو عمرو : يقال للواغلِ الشَّوْلَقِيُّ .
وقال الليث : الشِّلْقُ : شيءٌ على خِلقةِ السمكة صغير له رِجلان عند ذَنَبِه كرجل الضفدع ولا يدانِ له ، يكون في أنهار البصرة وليس في حدِّ العربية ، قال : والشَّلْقُ أيضاً من كلامهم من الضربِ والبضعِ وليس بعربيَ محضٍ .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الشِّلْقُ : الأنْكَلِيسُ من السمك ، وهو الجِرِّيُّ والجِرِّيتُ .
عمرو عن أبيه قال : الشَّلَقَةُ : الرّاضةُ ،
والشِّلْقَاءُ : السِّكِّين بوزن الحِرباء .
وقال ابن الأعرابي أيضاً : الشِّلْقُ : ضربٌ من سمك البحر .
قلش : قال الليث : الأقْلَشُ اسم أعجميٌّ وهو دخيلٌ لأنه ليس في كلام العرب شينٌ بعد لام في كلمة عربية محضة ، والشينات كلها في كلام العرب قبل اللاَّمات .

##### Türkçe

ق ش ل
**شقل** ، **شلق** ، **قلش** : (kullanılan).

**شقل** : Leys dedi: **الشَّاقُولُ**: başında bir **زُجٌّ** bulunan, iki arşın kadar bir tahta; Basra’da **الزُّراع** ile birlikte bulunur; onlardan biri onun içine ipin başını koyar, sonra onu yere saplar ve ipi uzatıncaya kadar onu sağlamlaştırır; ondan erkeğe bir ad da türetmişlerdir; denir ki: **شَقَلَها بِشَاقُولهِ**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الشَّقْلُ**: tartı(=ağırlık); denir ki: **اشْقُلْ لِي** bu dinarı, yani onu tart; dedi: ve **شَوْقَلَ** adam, eğer akıl yumuşaklığı ve vakar ile ağırbaşlılık gösterirse; ve **شَوْقَلَ**, eğer dinarını sahih bir ayarlama ile ayarlarsa.

**شلق** : Leys dedi: **الشَّوْلَقِيُّ**: Rebî‘a lügatinde tatlı satan kimse; Farslar ona erkeklerden **الرَّسَّ** adını verir.
Ebû ‘Amr dedi: **الواغلِ** için **الشَّوْلَقِيُّ** denir.
Leys dedi: **الشِّلْقُ**: balığın yaratılışı üzere küçük bir şey; kuyruğunun yanında kurbağanın ayağı gibi iki ayağı vardır, iki eli yoktur; Basra nehirlerinde bulunur ve Arapçanın sınırında değildir; dedi: ve **الشَّلْقُ** da onların sözünden, vurma ve yarma(cinsinden)dir; saf Arapça değildir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الشِّلْقُ**: balıktan **الأنْكَلِيسُ**; o da **الجِرِّيُّ** ve **الجِرِّيتُ**tir.

‘Amr, babasından: dedi: **الشَّلَقَةُ**: **الرّاضةُ**;
ve **الشِّلْقَاءُ**: **الحِرباء** vezninde bıçak.

İbnü’l-A‘râbî ayrıca dedi: **الشِّلْقُ**: deniz balığından bir tür.

**قلش** : Leys dedi: **الأقْلَشُ** yabancı bir addır ve dâhildir; çünkü Arapların sözünde saf bir Arapça kelimede **شينٌ** harfi **لام**dan sonra bulunmaz; **الشينات**ın hepsi Arapların sözünde **اللاَّمات**tan önce gelir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والقاف وما يثلثهما)
(شقل) الشين والقاف واللام ليس بشيء، وقد حُكيَ فيه ما لا يعرَّج عليه.
(شقن) الشين والقاف والنون. يقولون إنَّ الشَِّقْن([1]): القليل من العطاء؛ تقول: شَقَنْتُ العَطِيَّة([2])، إذا قلّلتَها.
(شقو) الشين والقاف والحرف المعتلّ أصلٌ يدلُّ على المعاناة وخلاف السُّهولة والسّعادة.
والشِّقوة: خلاف السعادة. ورجلٌ شقيٌّ بين الشَّقاء والشِّقوة والشَّقاوة. ويقال إنَّ المشاقاة: المعاناة والممارسة. والأصل في ذلك أنَّه يتكلّف العَناء ويَشقَى به، فإذا هُمِزَ تَغيَّر المعنى. تقول: شقأ نابُ البعير يَشْقَأ، إذا بدا. قال: الشَّاقئ: النَّاب الذي لم يَعْصَل([3]).
(شقب) الشين والقاف والباء كلمةٌ تدل على الطُّول. منها الرَّجُل الشّوقب. ويقولون: إنَّ الشَِّـقْب كالغار في الجبَل.
(شقح) الشين والقاف والحاء أُصَيْل يدل على لونٍ غيرِ حسَن. يقال: شَقَّحَ النَّخْل، وذلك حين زُهُوِّه، ونُهِي عن بيعه قبل أَنْ يشقِّح. والشَّقيح إتباع القبيح، يقال قبيحٌ شقيح.
(شقذ) الشين والقاف والذال أُصَيل يدلُّ على قلَّة النَّوم. يقولون: إنَّ الشَّـقِْذ العينِ، هو الذي لا يكاد ينام. قالوا: وهو الذي يُصيب النَّاسَ بالعينِ. فأما قولهم: أَشْقَذْتُ فلاناً إذا طردتَه، واحتجاجُهم بقول القائل:
إِذَا غَضِبُوا عليَّ وأشقَذُوني *** فَصِرتُ كأنّني فَرَأٌ مُتارُ([4])فإنّ هذا أيضاً وإن كان معناه صحيحاً فإنه يريد رَمَزوني بعيونهم بِغضَةً، كما ينظر العدوُّ إلى من لا يحبُّه.
ومن الباب الشَّقْذاء: العُقاب الشديدة الجُوع، سمّيت بذلك لأنَّها إذا كانت كذا [كان ذلك] أشدَّ لنظرها. وقد قال الشُّعراء في هذا المعنى ما هو مشهور. وذكر بعضهم: فلانٌ يشاقِذُ فلاناً، أي يُعادِيه. فأمَّا قولُهم: ما به شَقَذ ولا نَقَذٌ. فمعناه عندهم: ما به انطلاق. وهذا يبعد عن القياس الذي ذكرناه. فإنْ صحَّ فهو من الشاذّ.
(شقر) الشين والقاف والراء أصلٌ يدلُّ على لون. فالشقرة من الألوان في الناس: حُمرة تعلو البياض. والشُّقرة في الخَيل حُمرةٌ صافية يَحمَرُّ معها السَّبيب والناصية والمَعْرَفة. ويمكن أن يحمل على هذا الشَّقِر، وهو شقائق النُّعمان. قال طرفة:
* وعَلاَ الخَيْلَ دماءٌ كالشَّقِرْ([5]) *
ومما ينفرد  عن هذا الأصل كلماتٌ ثلاثٌ: قولهم: أخبرتُ فلاناً بشقُوري، أي بحالي *وأمري. قال رؤبة:
جارِيَ لا تَستنكري عَذيرِي ***
سَيرِي وإِشفاقي على بعيري
وكثرة الحديث عن شُقوري([6])
 والكلمة الثانية: قولهم: جاء بالشُّقَر والبُقَر، إذا جاء بالكذب.
والثالثة: المِشْقَر، وهو رملٌ متصوِّبٌ في الأرض، وجمعه مَشَاقِر([7]).
(شقص) الشين والقاف والصاد ليس بأصلٍ يتفرّع منه أو يُقاس عليه. وفيه كلمات. فالشِّقْصُ طائفةٌ من شيء. والمِشْقَص: سهمٌ فيه نصلٌ عريض. ويقولون: إن كان صحيحاً إنَّ الشَّقِيص في نعت الفرس: الفارِهُ الجَواد.
(شقع) الشين والقاف والعين كلمةٌ واحدة. يقولون شَقَع الرَّجُل في الإناء، إِذا شرِب. وهو مثل كرَع.
--------------ــ
([1]) يقال بالفتح، وبفتح فكسر، وشقين أيضاً.
([2]) زاد في المجمل: "وأشقنتها".
([3]) عصل يعصل عصلا: التوى. وبابه تعب. وفي الأصل: "يعضل" بالضاد المعجمة، صوابه في المجمل.
([4]) البيت لعامر بن كثير المحاربي، كما في اللسان (شقذ، تور).
([5]) رسمت "علا" في الأصل رسماً مزدوجاً يجمع بين الألف والياء بعد اللام، إشارة إلى الروايتين فيها. ورواية الديوان 67: "وعلى". أما اللسان (شقر) فقد أشار إلى الروايتين. وصدره:
* وتَساقى القوم كأساً مرة *.
([6]) الصواب نسبته إلى العجاج. انظر اللسان (شقر) حيث نسب إلى العجاج، وديوان العجاج 26.
([7]) لم يذكر واحده في القاموس، وذكر في اللسان وضبط بالقلم "مشقر"، بفتح الميم. وقد اعتمدت ضبط المجمل لها بكسر الميم.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, Kāf ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)
(**شقل**) **الشين** ve **القاف** ve **اللام** bir şey değildir; onda kendisine dönülmeyen şey rivayet edilmiştir.

(**شقن**) **الشين** ve **القاف** ve **النون**. Derler ki: **الشَِّقْن**: bağışın azı; dersin ki: **شَقَنْتُ العَطِيَّة**, onu azalttığın zaman.

(**شقو**) **الشين** ve **القاف** ve illetli harf; bir asıldır, meşakkate ve kolaylığın ve saadetin zıddına delâlet eder.
Ve **الشِّقوة**: saadetin zıddıdır. Ve bir adam **شقيّ**; **الشَّقاء** ile **الشِّقوة** ve **الشَّقاوة** arasında (belli)dir. Ve denilir ki: **المشاقاة**: meşakkat ve uygulama (mümârese)dir. Bunun aslı şudur: o, zahmeti yüklenir ve onunla **يَشقَى**; hemze yapılınca mana değişir. Dersin ki: **شقأ** devenin azı dişi **يَشْقَأ**, göründüğü zaman. Dedi ki: **الشَّاقئ**: bükülmemiş azı dişidir.

(**شقب**) **الشين** ve **القاف** ve **الباء**; uzunluğa delâlet eden bir kelimedir. Ondandır: **الرَّجُل الشّوقب**. Ve derler ki: **الشَِّـقْب** dağdaki mağara gibidir.

(**شقح**) **الشين** ve **القاف** ve **الحاء**; güzel olmayan bir renge delâlet eden küçük bir asıldır. Denilir: **شَقَّحَ النَّخْل**; bu, onun olgunlaşması vaktindedir. Ve **يشقِّح** olmadan önce satılması yasaklanmıştır. Ve **الشَّقيح** **القبيح**’in izlenmesidir; denilir: **قبيحٌ شقيح**.

(**شقذ**) **الشين** ve **القاف** ve **الذال**; uykunun azlığına delâlet eden küçük bir asıldır. Derler ki: **الشَّـقِْذ العينِ**, neredeyse uyumayan kimsedir. Dediler: o, insanlara gözle isabet edendir. Ama onların “**أَشْقَذْتُ** falanı” sözü, onu kovduğun zaman; ve şairin sözüyle delil getirmeleri:
إِذَا غَضِبُوا عليَّ وأشقَذُوني *** فَصِرتُ كأنّني فَرَأٌ مُتارُ
Şüphesiz bu da, manası doğru olsa da, o, “bana öfkeli gözlerle gözleriyle işaret ettiler”i kasteder; düşmanın sevmediğine baktığı gibi.
Bâbdan: **الشَّقْذاء**; şiddetli aç olan kartaldır; böyle adlandırıldı, çünkü o böyle olduğu zaman [bu] onun bakışı için daha şiddetlidir. Şairler bu manada meşhur olan şeyler söylemişlerdir. Ve bazısı zikretti: falan, falana **يشاقِذُ**; yani ona düşmanlık eder. Ama onların “onda ne **شَقَذ** var ne **نَقَذ**” sözü; manası onların yanında: onda bir atılma yoktur. Bu, zikrettiğimiz kıyastan uzaklaşır. Eğer sahih olursa, şâzdandır.

(**شقر**) **الشين** ve **القاف** ve **الراء**; renge delâlet eden bir asıldır. O hâlde **الشقرة** insanlarda renklerdendir: beyazlığın üzerine çıkan bir kızıllık. Ve **الشُّقرة** atlarda, saf bir kızıllıktır; onunla birlikte **السَّبيب** ve **الناصية** ve **المَعْرَفة** kızarır. Buna **الشَّقِر** de hamledilebilir; o da **شقائق النُّعمان**’dır. Tarafe dedi ki:
* وعَلاَ الخَيْلَ دماءٌ كالشَّقِرْ *
Ve bu asıldan ayrılan üç kelime vardır: onların “falana **بشقُوري** ile haber verdim” sözü; yani hâlimle ve işimle. Ru’be dedi ki:
جارِيَ لا تَستنكري عَذيرِي ***
سَيرِي وإِشفاقي على بعيري
وكثرة الحديث عن شُقوري
İkinci kelime: onların “**بالشُّقَر والبُقَر** ile geldi” sözü; yalanla geldiği zaman.
Üçüncüsü: **المِشْقَر**; o, yerde aşağı doğru eğimli bir kumdur; çoğulu **مَشَاقِر**’dir.

(**شقص**) **الشين** ve **القاف** ve **الصاد**; ondan dallanılan yahut üzerine kıyas yapılan bir asıl değildir. Onda kelimeler vardır. O hâlde **الشِّقْصُ** bir şeyden bir taifedir. Ve **المِشْقَص**: geniş bir temreni olan oktur. Ve derler ki, sahih ise: **الشَّقِيص** atın sıfatında: çevik, iyi koşan attır.

(**شقع**) **الشين** ve **القاف** ve **العين**; tek bir kelimedir. Derler ki: **شَقَع** adam kapta, içtiği zaman. O, **كرَع** gibidir.
--------------ــ
([1]) Fetha ile, ve fetha ile sonra kesra ile, ve **شقين** de denilir.
([2]) **المجمل**’de artırdı: “**وأشقنتها**”.
([3]) **عصل** **يعصل** **عصلا**: büküldü. Bâbı **تعب**’dir. Asılda: “**يعضل**” **الضاد** mu‘ceme ile; doğrusu **المجمل**’dedir.
([4]) Beyit, **عامر بن كثير المحاربي**’nindir; **اللسان**’da (**شقذ**، **تور**) olduğu gibi.
([5]) Asılda “**علا**” lamdan sonra elif ile yâ’yı bir araya getiren çift yazımla yazıldı; onda iki rivayete işaret olarak. Dîvân rivayeti 67: “**وعلى**”. أما **اللسان** (**شقر**) ise iki rivayete işaret etmiştir. صدرُه:
* وتَساقى القوم كأساً مرة *.
([6]) Doğrusu, onu **العجاج**’a nispet etmektir. **اللسان** (**شقر**)’a bak; orada **العجاج**’a nispet etti; ve **ديوان العجاج** 26.
([7]) **القاموس**’ta tekilini zikretmedi; **اللسان**’da zikretti ve kalemle “**مشقر**” diye ضبط etti; **الميم**’in fethasıyla. Ben onun için **المجمل**’in **الميم**’in kesrası ile ضبطını benimsedim.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشاقول: أهمله الجوهري، وقال الليث: خشبة تكون مع الزراع بالبصرة، وهي قدر ذراعين، وفي رأسها زج، يجعل أحدهم فيها رأس الحبل، ثم يرزها في الأرض، ويضبطها حتى يمد الحبل، قال: واشتقوا منها اسم الذكر، وقالوا: شقلها بشاقوله، يشقلها شقلا: أي جامعها، يكنون بذلك عن النكاح. وقال ابن الأعرابي: شقل الدينار: وزنه. وشوقل الرجل: ترزن حلما، ووقارا. والشقاقل، مر ذكره في ش ش ق ل، قريبا. وأشقالية، بالفتح واللام مكسورة والياء خفيفة: د، بالأندلس، وقال ياقوت: إقليم من بطليوس، من نواحي الأندلس. ياقوت: إقليم من بطليوس، من نواحي الأندلس. وميمونة بنت شاقولة: من المتعبدات. ومما يستدرك عليه: الشقل: الأخذ، وشوقل الدينار: عايره، وصححه. وشاقلا: جد أبي إسحاق إبراهيم ابن أحمد بن عمر بن حمدان الشاقلائي، الفقيه الحنبلي البغدادي، المتوفى 369. ويقال: عنده دراهم شقلة، وشقلة من دراهم، لكثيرة منها، مصححة، معايرة عامية. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**الشاقول**: Cevherî onu ihmal etti; Leys dedi ki: Basra’da ziraatçılarla birlikte bulunan bir tahta; o, iki arşın kadardır; başında bir demir uç vardır; onlardan biri ona ipin başını koyar, sonra onu yere saplar ve onu, ip uzatılıncaya kadar sabitler. Dedi ki: Ondan erkeklik adını türettiler ve “Onu **شاقول**’üyle **شقل** etti; onu **شقلا** **يشقلها**: yani onunla cima etti” dediler; bununla nikâhtan kinaye ederler.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **شقل** dinar: onun tartısıdır. Ve **شوقل** adam: hilmi ve vakar bakımından ağırbaşlı oldu.

Ve **الشقاقل**: onun zikri, az önce **ش ش ق ل**’de geçti.

Ve **أشقالية**, fetha ile ve lâm kesreli ve yâ hafif: Endülüs’te bir belde; Yâkūt dedi ki: Endülüs nahiyelerinden, Batalyûs’tan bir iklim. Yâkūt: Batalyûs’tan, Endülüs nahiyelerinden bir iklim.

Ve Meymûne bint **شاقولة**: âbidelerden.

Ve ona istidrâk olunanlardan: **الشقل**: alma. Ve **شوقل** dinar: onu ayarladı ve onu sahih kıldı.

Ve **شاقلا**: Ebû İshâk İbrâhîm b. Ahmed b. Ömer b. Hamdân **الشاقلائي**’nin dedesi; Bağdatlı Hanbelî fakih; 369’da vefat eden.

Ve denir ki: Onun yanında **شقلة** dirhemler vardır; ve dirhemlerden bir **شقلة**, onlardan çokluğu için; sahih kılınmış, ayarlanmış, avamî.

Ve ona istidrâk olunanlardan:

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَقَلَ
شَقَلَ U ( n. ac. شَقْل 1 ),
a.  Weighed ( money ).

b.  Raised, lifted up, hoisted.

c.  Measured.

شَاْقُوْل
شَاْقُوْل 40 ,
a.  Ploughing instrument.

##### Türkçe

شَقَلَ
**شَقَلَ** U (mastarı: **شَقْل** 1),
a. (parayı) tarttı.

b. kaldırdı, yukarı kaldırdı, yukarı çekti.

c. ölçtü.

شَاْقُوْل
**شَاْقُوْل** 40,
a. saban aleti.
