# شقو (ش-ق-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ق - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والشين و"وايء" معهما
ق ش و، ش ق ء، و ق ش، ش و ق، و ش ق، ش ق و مستعملات قشو: قَشَوْتُ القضيب: خرطته، وأنا أقشُوه قَشْواً فأنا قاش وهو مَقشُوٍّ.
والقاشي: الفلس الرديء، لغة سوادية.
القَشْوُة: قفة يكون فيها طيب المرأة، وأنشد:
لها قَشوَةٌ فيها ملاب وزنبق		إذا عزب أسرى إليها تطيبا
وجمعها: قِشاءٌ وقَشَواتٌ.
شقأ: شَقَأ النابُ يَشقؤه شُقُوءاً وشَقْأ فهو شاقئ أي طلع حده، والمِشقاء: المِدرى. وشَقَأْتُ شعري: فرقته.
وقش: وقَيش وأقيش: اسم رجل.
شقو: يقال: شَقي شقاء وشِقوةً. والشِّقوُ: تأسس أصل الشَّقاء والشِقْوَةِ، كل قد قيل، وإنما صار ياء في شَقِي بالكسرة، وهما يشقيان، وهو في الأصل واو، وتظهر في الشَّقاوة، وتضمر في الشّقاء مدة لاحقة بالألف كذا، لأن الياء والواو إنما يظهران في الأسماء الممدودة. والشاقي من حيود الجبال: الطالع الطويل، ومع طوله أيسر صعوداً وأقدر مقعداً للإنسان، والجميع شاقيات وشَواقي.
شوق: الشِّوقُ: نزاع النفس، وشاقني حبها، وذكرها يشوقني، أي يهيج شَوْقي، فاشتقت.
وشَوَّقْتُ فلاناً: ذكرته الجنة والنار فاشتاقَ.
والشَّيِّقُ: سقع مستو دقيق في لهب الجبل، لا يستطاع ارتقاؤه.
والشَّيقُ: شعر ذنب الدابة، الواحدة شِيقةٌ.
وشق: الوَشيقُ: لحم يقدد حتى يقب وتذهب ندوته، وتقول: وشَقَتهُ أشِقُه شِقةً ووَشْقاً، واتَّشَقْتُه اتِّشاقاً، قال:
إذا عرضت منها كهاة سمينة		فلا تهدمنها واتَّشِقْ وتجبجب
وبه سمي الكلب واشِقاً.

##### Türkçe

**القاف** ve **الشين** ve onlarla birlikte **"وايء"**:

ق ش و، ش ق ء، و ق ش، ش و ق، و ش ق، ش ق و kullanımdadır.

**قشو**: **قَشَوْتُ** kamışı: onu yonttum; ben onu **قَشْواً** ile yontarım; ben **قاش**’ım ve o **مَقشُوٍّ**’dur.

**والقاشي**: kötü (kalitesiz) fels; Sevâd dili.

**القَشْوُة**: kadının güzel kokusunun içinde bulunduğu sepet; ve şu beyit okunmuştur:
لها **قَشوَةٌ** فيها ملاب وزنبق		إذا عزب أسرى إليها تطيبا

Onun çoğulu: **قِشاءٌ** ve **قَشَواتٌ**.

**شقأ**: **شَقَأ** azı dişi onu **يَشقؤه** **شُقُوءاً** ve **شَقْأ** ile; o hâlde o **شاقئ**’dir; yani ucu (keskin kenarı) çıktı. **المِشقاء**: **المِدرى**. Ve **شَقَأْتُ** saçımı: onu ayırdım.

**وقش**: ve **وقَيش** ve **أقيش**: bir adamın adı.

**شقو**: denir ki: **شَقي** **شقاء** ve **شِقوةً**. Ve **الشِّقوُ**: **الشَّقاء** ve **الشِقْوَةِ**’nin aslı tesis edilmiştir; hepsi söylenmiştir; ancak **شَقِي**’de kesre sebebiyle **ياء** olmuştur; ve ikisi **يشقيان**; ve o aslında **واو**dur; **الشَّقاوة**’de ortaya çıkar; ve **الشّقاء**’da, **الألف**’e bitişik bir müddet boyunca gizlenir; böylece; çünkü **الياء** ve **الواو** ancak uzatılmış isimlerde ortaya çıkarlar. Ve dağların çıkıntılarından **الشاقي**: uzun çıkan (çıkıntı); ve uzunluğuyla birlikte çıkması daha kolay ve insan için oturak olarak daha elverişlidir; ve hepsi **شاقيات** ve **شَواقي**’dir.

**شوق**: **الشِّوقُ**: nefsin çekişmesi (iştiyakı). Ve onun sevgisi beni **شاقني**; ve onun anılması beni **يشوقني**; yani **شَوْقي**’mi coşturur; böylece **اشتقت**.

Ve **شَوَّقْتُ** falancayı: ona cennet ve cehennemi hatırlattım da **اشتاقَ**.

Ve **الشَّيِّقُ**: dağın alevinde düz, ince bir kaya çıkıntısı; ona tırmanmak mümkün olmaz.

Ve **الشَّيقُ**: binek hayvanının kuyruğunun kılı; tekili **شِيقةٌ**.

**وشق**: **الوَشيقُ**: et; kurutulur, ta ki sertleşsin ve ıslaklığı gitsin. Ve dersin ki: onu **وشَقَتهُ**; onu **أشِقُه** **شِقةً** ve **وَشْقاً** ile; ve onu **اتَّشَقْتُه** **اتِّشاقاً** ile. Dedi ki:
إذا عرضت منها كهاة سمينة		فلا تهدمنها واتَّشِقْ وتجبجب

Ve onunla köpeğe **واشِقاً** adı verilmiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والقاف وما يثلثهما)
(شقل) الشين والقاف واللام ليس بشيء، وقد حُكيَ فيه ما لا يعرَّج عليه.
(شقن) الشين والقاف والنون. يقولون إنَّ الشَِّقْن([1]): القليل من العطاء؛ تقول: شَقَنْتُ العَطِيَّة([2])، إذا قلّلتَها.
(شقو) الشين والقاف والحرف المعتلّ أصلٌ يدلُّ على المعاناة وخلاف السُّهولة والسّعادة.
والشِّقوة: خلاف السعادة. ورجلٌ شقيٌّ بين الشَّقاء والشِّقوة والشَّقاوة. ويقال إنَّ المشاقاة: المعاناة والممارسة. والأصل في ذلك أنَّه يتكلّف العَناء ويَشقَى به، فإذا هُمِزَ تَغيَّر المعنى. تقول: شقأ نابُ البعير يَشْقَأ، إذا بدا. قال: الشَّاقئ: النَّاب الذي لم يَعْصَل([3]).
(شقب) الشين والقاف والباء كلمةٌ تدل على الطُّول. منها الرَّجُل الشّوقب. ويقولون: إنَّ الشَِّـقْب كالغار في الجبَل.
(شقح) الشين والقاف والحاء أُصَيْل يدل على لونٍ غيرِ حسَن. يقال: شَقَّحَ النَّخْل، وذلك حين زُهُوِّه، ونُهِي عن بيعه قبل أَنْ يشقِّح. والشَّقيح إتباع القبيح، يقال قبيحٌ شقيح.
(شقذ) الشين والقاف والذال أُصَيل يدلُّ على قلَّة النَّوم. يقولون: إنَّ الشَّـقِْذ العينِ، هو الذي لا يكاد ينام. قالوا: وهو الذي يُصيب النَّاسَ بالعينِ. فأما قولهم: أَشْقَذْتُ فلاناً إذا طردتَه، واحتجاجُهم بقول القائل:
إِذَا غَضِبُوا عليَّ وأشقَذُوني *** فَصِرتُ كأنّني فَرَأٌ مُتارُ([4])فإنّ هذا أيضاً وإن كان معناه صحيحاً فإنه يريد رَمَزوني بعيونهم بِغضَةً، كما ينظر العدوُّ إلى من لا يحبُّه.
ومن الباب الشَّقْذاء: العُقاب الشديدة الجُوع، سمّيت بذلك لأنَّها إذا كانت كذا [كان ذلك] أشدَّ لنظرها. وقد قال الشُّعراء في هذا المعنى ما هو مشهور. وذكر بعضهم: فلانٌ يشاقِذُ فلاناً، أي يُعادِيه. فأمَّا قولُهم: ما به شَقَذ ولا نَقَذٌ. فمعناه عندهم: ما به انطلاق. وهذا يبعد عن القياس الذي ذكرناه. فإنْ صحَّ فهو من الشاذّ.
(شقر) الشين والقاف والراء أصلٌ يدلُّ على لون. فالشقرة من الألوان في الناس: حُمرة تعلو البياض. والشُّقرة في الخَيل حُمرةٌ صافية يَحمَرُّ معها السَّبيب والناصية والمَعْرَفة. ويمكن أن يحمل على هذا الشَّقِر، وهو شقائق النُّعمان. قال طرفة:
* وعَلاَ الخَيْلَ دماءٌ كالشَّقِرْ([5]) *
ومما ينفرد  عن هذا الأصل كلماتٌ ثلاثٌ: قولهم: أخبرتُ فلاناً بشقُوري، أي بحالي *وأمري. قال رؤبة:
جارِيَ لا تَستنكري عَذيرِي ***
سَيرِي وإِشفاقي على بعيري
وكثرة الحديث عن شُقوري([6])
 والكلمة الثانية: قولهم: جاء بالشُّقَر والبُقَر، إذا جاء بالكذب.
والثالثة: المِشْقَر، وهو رملٌ متصوِّبٌ في الأرض، وجمعه مَشَاقِر([7]).
(شقص) الشين والقاف والصاد ليس بأصلٍ يتفرّع منه أو يُقاس عليه. وفيه كلمات. فالشِّقْصُ طائفةٌ من شيء. والمِشْقَص: سهمٌ فيه نصلٌ عريض. ويقولون: إن كان صحيحاً إنَّ الشَّقِيص في نعت الفرس: الفارِهُ الجَواد.
(شقع) الشين والقاف والعين كلمةٌ واحدة. يقولون شَقَع الرَّجُل في الإناء، إِذا شرِب. وهو مثل كرَع.
--------------ــ
([1]) يقال بالفتح، وبفتح فكسر، وشقين أيضاً.
([2]) زاد في المجمل: "وأشقنتها".
([3]) عصل يعصل عصلا: التوى. وبابه تعب. وفي الأصل: "يعضل" بالضاد المعجمة، صوابه في المجمل.
([4]) البيت لعامر بن كثير المحاربي، كما في اللسان (شقذ، تور).
([5]) رسمت "علا" في الأصل رسماً مزدوجاً يجمع بين الألف والياء بعد اللام، إشارة إلى الروايتين فيها. ورواية الديوان 67: "وعلى". أما اللسان (شقر) فقد أشار إلى الروايتين. وصدره:
* وتَساقى القوم كأساً مرة *.
([6]) الصواب نسبته إلى العجاج. انظر اللسان (شقر) حيث نسب إلى العجاج، وديوان العجاج 26.
([7]) لم يذكر واحده في القاموس، وذكر في اللسان وضبط بالقلم "مشقر"، بفتح الميم. وقد اعتمدت ضبط المجمل لها بكسر الميم.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, Kāf ve bunların üçlü kılındığı şeyler bâbı)
(**شقل**) **الشين** ve **القاف** ve **اللام** bir şey değildir; onda kendisine dönülmeyen şey rivayet edilmiştir.
(**شقن**) **الشين** ve **القاف** ve **النون**. Derler ki: **الشَِّقْن**([1]): bağışın azı; dersin ki: **شَقَنْتُ العَطِيَّة**([2]), onu azalttığın zaman.
(**شقو**) **الشين** ve **القاف** ve illetli harf; meşakkat ve kolaylığın ve saadetin zıddına delâlet eden bir asıldır.
Ve **الشِّقوة**: saadetin zıddıdır. Ve **شقيّ** bir adam; **الشَّقاء** ile **الشِّقوة** ve **الشَّقاوة** arasında. Ve denilir ki: **المشاقاة**: meşakkat ve uygulama. Bunun aslı şudur ki: zahmeti yüklenir ve onunla meşakkat çeker; hemzelendiği zaman mânâ değişir. Dersin ki: **شقأ** devenin azı dişi **يَشْقَأ**, göründüğü zaman. Dedi: **الشَّاقئ**: bükülmemiş azı dişidir([3]).
(**شقب**) **الشين** ve **القاف** ve **الباء** uzunluğa delâlet eden bir kelimedir. Ondandır: **الشّوقب** adam. Ve derler ki: **الشَِّـقْب** dağdaki mağara gibidir.
(**شقح**) **الشين** ve **القاف** ve **الحاء** güzel olmayan bir renge delâlet eden küçük bir asıldır. Denilir: **شَقَّحَ النَّخْل**; bu, onun olgunlaşması zamanındadır; **أَنْ يشقِّح** olmadan önce satılması yasaklanmıştır. Ve **الشَّقيح** **القبيح**’in izleyicisidir; denilir: **قبيحٌ شقيح**.
(**شقذ**) **الشين** ve **القاف** ve **الذال** uykunun azlığına delâlet eden küçük bir asıldır. Derler ki: **الشَّـقِْذ** gözün; o, neredeyse uyumayandır. Dediler: o, insanlara gözle isabet edendir. Ama onların “**أَشْقَذْتُ** falancayı” dediği, onu kovduğun zaman; ve söyleyenin sözüyle delil getirmeleri:
إِذَا غَضِبُوا عليَّ وأشقَذُوني *** فَصِرتُ كأنّني فَرَأٌ مُتارُ([4])
Şüphesiz bu da, mânâsı doğru olsa bile, “bana kızgın gözlerle gözleriyle işaret ettiler” demek ister; düşmanın sevmediğine baktığı gibi.
Bâbdandır **الشَّقْذاء**: şiddetli açlık sahibi kartal; böyle adlandırıldı, çünkü o böyle olduğu zaman [bu] onun bakışı için daha şiddetlidir. Şairler bu mânâda meşhur olan şeyler söylemişlerdir. Ve bazısı zikretti: falanca falancaya **يشاقِذُ**; yani ona düşmanlık eder. Ama onların “onda ne **شَقَذ** var ne **نَقَذ**” sözü; mânâsı onların yanında: onda atılganlık yoktur. Bu, zikrettiğimiz kıyastan uzaklaşır. Eğer sahih olursa, şâzdandır.
(**شقر**) **الشين** ve **القاف** ve **الراء** renge delâlet eden bir asıldır. O hâlde **الشقرة** insanlarda renklerdendir: beyazlığın üzerine çıkan bir kızıllık. Ve **الشُّقرة** atlarda saf bir kızıllıktır; onunla birlikte **السَّبيب** ve **الناصية** ve **المَعْرَفة** kızarır. Buna **الشَّقِر** de hamledilebilir; o da **شقائق النُّعمان**dır. Tarafa dedi:
* وعَلاَ الخَيْلَ دماءٌ كالشَّقِرْ([5]) *
Bu asıldan ayrılan üç kelime vardır: onların “falancaya **بشقُوري** haber verdim” sözü; yani hâlimle ve işimle. Ru’be dedi:
جارِيَ لا تَستنكري عَذيرِي ***
سَيرِي وإِشفاقي على بعيري
وكثرة الحديث عن شُقوري([6])
İkinci kelime: onların “**بالشُّقَر والبُقَر** ile geldi” sözü; yalanla geldiği zaman.
Üçüncüsü: **المِشْقَر**; o, yerde aşağı doğru eğimli bir kumdur; çoğulu **مَشَاقِر**([7]).
(**شقص**) **الشين** ve **القاف** ve **الصاد** kendisinden dallanılan yahut üzerine kıyas yapılan bir asıl değildir. Onda kelimeler vardır. O hâlde **الشِّقْصُ** bir şeyden bir taifedir. Ve **المِشْقَص**: geniş bir temreni olan oktur. Ve derler ki, sahih ise: **الشَّقِيص** atın sıfatında: çevik, iyi koşan.
(**شقع**) **الشين** ve **القاف** ve **العين** tek bir kelimedir. Derler ki: **شَقَع** adam kapta, içtiği zaman. O, **كرَع** gibidir.
--------------ــ
([1]) Fetha ile, ve fetha ile sonra kesra ile, ve **شقين** de denilir.
([2]) Mücmel’de artırdı: “**وأشقنتها**”.
([3]) **عصل** **يعصل** **عصلا**: büküldü. Bâbı **تعب**’dir. Asılda: “**يعضل**” **الضاد** mu‘ceme ile; doğrusu mücmel’dedir.
([4]) Beyit, Lisân’da ( **شقذ** , **تور** ) olduğu üzere, Âmir b. Kesîr el-Muhâribî’nindir.
([5]) Asılda “**علا**” **اللام**’dan sonra **الألف** ile **الياء**’ı bir araya getiren çift yazımla yazıldı; onda iki rivayete işaret olarak. Dîvân rivayeti 67: “**وعلى**”. أما Lisân ( **شقر** ) ise iki rivayete işaret etti. Ve صدرُه:
* وتَساقى القوم كأساً مرة *.
([6]) Doğrusu onu el-‘Accâc’a nispet etmektir. Lisân’a ( **شقر** ) bak; orada el-‘Accâc’a nispet etti, ve Dîvân el-‘Accâc 26.
([7]) Kâmûs’ta tekilini zikretmedi; Lisân’da zikretti ve kalemle “**مشقر**” diye ضبط etti, **الميم**’in fethasıyla. Ben onun için mücmel’in **الميم**’in kesrası ile ضبطını benimsedim.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ق و
هو شقيّ بيّن الشَّقوة والشِّقوة والشقاوة وأشقاه الله تعالى ومـا أشقاكـم وتقـول‏:‏ فلـان يدعـي لنفسه السعود وهو أشقى من أشقى ثمود‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أشقى من رائض مهر أي أتعب منه ولم يزل في شقاء من امرأته‏:‏ في تعب‏.‏
ومازلت تشاقي فلاناً منذ اليوم مشاقاة‏:‏ تعاسره ويعاسرك‏.‏
وشاقيته على كذا‏:‏ صابرته‏:‏ قال في صفة جمل‏:‏ إذا يشاقي الصابـرات لـم يـرث

##### Türkçe

ش ق و
O, **شقيّ**dir; **الشَّقوة** ve **الشِّقوة** ve **الشقاوة** apaçıktır. Allah Teâlâ onu **أشقاه** kıldı; ve **ومـا أشقاكـم**. Ve dersin ki: Falan, kendisi için **السعود**u iddia eder; hâlbuki o, Semûd’un **أشقى**sından daha **أشقى**dır.
Ve mecazdan: Bir tay eğiticisinden daha **أشقى**; yani ondan daha yorgun; ve karısından dolayı **شقاء** içinde olmaya devam etti: yorgunluk içinde.
Ve bugün’den beri falanla **مشاقاة** olarak **تشاقي** etmeye devam ettim: ona zorluk çıkarırsın ve o da sana zorluk çıkarır.
Ve **شاقيته** şu hususta: ona karşı sabrettim: deve vasfında dedi ki: **إذا يشاقي الصابـرات لـم يـرث**

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ق و * * الشَّقَاءُ * و * الشَّقَاوَةُ * بالفتح ضد السعادة وقرأ قتادة ﴿شِقَاوتَنُا﴾ بالكسر وهي لغة وقد * شَقِيَ * * شَقَاءً * و * شَقَاوةً * بالكسر أيضا و * أشْقَاهُ * الله فهو * شَقِيٌّ * بيِّن * الشِّقْوَةِ * بالكسر وفتحه لغة

##### Türkçe

* ش ق و * **الشَّقَاءُ** ve fetha ile **الشَّقَاوَةُ**, saadetin zıddıdır. Katâde ﴿**شِقَاوتَنُا**﴾ kesra ile okudu; bu bir dildir. Ve (kişi) **شَقِيَ**; **شَقَاءً** ve kesra ile de **شَقَاوةً** (oldu). Ve Allah onu **أشْقَاهُ**; artık o, kesra ile **الشِّقْوَةِ**’si apaçık olan **شَقِيٌّ**’dir. Onun fethası da bir dildir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الشَّقا ) ، بالقَصْر : ( الشِّدَّةُ والعُسْرُ ) ؛ نقلَهُ الأزهريُّ ؛ ( ويُمَدُّ ) .
وقد ( *!شَقِيَ ، كرَضِيَ ) ، انْقلبَتِ الواوُ ياءً لكَسْرةِ ما قَبْلها ، *!يَشْقَى انْقَلَبَتْ في المضارِعِ أَلفاً لفَتْحةِ ما قَبْلها ، وتقولُ *!يَشْقَيانِ فيكونانِ كالماضِي ، كما في الصِّحاحِ ؛
( *!شَقاوَةً ، ويُكْسَرُ ) ؛ وبه قَرَأَ قتادَةُ ﴿رَبَّنا غَلَبَتْ علينا *!شِقاوَتُنا﴾ ،

وهي لُغَةٌ ، وإنّما جاءَ بالواوِ لأنَّه بُني على التّأْنيثِ في أَوَّلِ أَحْوالِه ، وكَذلكَ النهَايةُ فلم تكنِ الياءُ والواوُ حَرْفي إعْرابٍ ، ولو بُنيَ على التَّذْكيرِ لكانَ مَهْموزاً كقَوْلهم : عَظاءَةٌ وعَباءَةٌ وصَلاءةٌ ، وهذا أُعِلّ قَبْل دُخولِ الهاءِ .
( *!وشَقاً ) ، بالقَصْر ، ( *!وشَقاءً ) ، بالمدِّ ، ( *!وشَقْوَةً ، ويُكْسَرُ ) ، وبهما قُرِىءَ أَيْضاً .
قالَ الرَّاغبُ : *!الشَّقاوَةُ خِلافُ السَّعادَةِ *!والشّقْوَةُ كالرِّدَّةِ ، *!والشّقاوَةُ كالسَّعادَةِ من حيثُ الإضافَةِ ، وكما أَنَّ السَّعادَةَ في الأصْلِ ضَرْبان : سَعادَةٌ أُخْرويَّةٌ ، وسَعادَةُ دُنْيويَّة ، ثم السَّعادَةُ الدّنْيويَّةُ ثلاثَةُ أَضْربٍ : سَعادَةٌ نَفْسيَّةٌ وبدنيَّةٌ وخارجيَّةٌ ، كَذلكَ *!الشَّقاوَةُ على هذه الأَضْربِ ، وهي الشَّقاوَةُ الأُخرويَّةُ والدّنْيويَّةُ .
قالَ : وقالَ بعضُهم : قد يُوضَعُ *!الشَّقاءُ موضِعَ التَّعَبِ نحْو *!شَقيتُ في كذا ، وكلُّ *!شَقاوَةٍ تَعَبٌ وليسَ كلُّ تَعَبٍ *!شَقاوَةً ، فالتَّعَبُ أَعَمُّ من *!الشَّقاوَةِ .
( *!وشَقاهُ اللّهُ *!وأَشْقاهُ ) : ضدُّ أَسْعَدَه اللّهُ ، وهو *!شَقِيٌّ من قوْمٍ *!أَشْقياءٍ بَيِّنُ *!الشِّقْوَةِ ، بالكسْرِ والفَتْح ؛ وقولُه تعالى : ﴿ولم أَكُنْ بدُعائِكَ رَبِّ *!شَقِيّا﴾ ؛ أَرادَ كنْتُ مُسْتجابَ الدّعْوةِ .
( *!والمِشْقى ) ، بالكسْر : ( المُشْطُ لُغَةٌ في الهَمْز .
( وأَشْقَى ) : إذا ( سَرَّحَ به ) ، كِلاهُما عن أَبي زيْدٍ .
( *!وشَاقاهُ ) *!مُشاقاةً *!وشيقاء : ( عالَجَهُ في الحَرْبِ ونحوِهِ ، صَوابُه ونَحْوِها ، كما في التّهْذيب .
( وفي الصِّحاح : عَاناهُ ومَارسَهُ .
( و ) *!شَاقاهُ : ( غالَبَهُ في *!الشَّقاءِ ؛ *!فَشَقاهُ *!يَشْقوهُ ) ، أَي ( غَلَبَهُ ) ؛ نقَلهُ الجوهريُّ .
وفي المُحْكم : كانَ أَشَدَّ شَقاء منه .
( *!والشَّاقِي من الجِبالِ : الحَيْدُ الطَّالِعُ الطَّويلُ ) لا يُسْتطاعُ ارْتِقاؤُه ، ( ج

شَواقٍ ) .
قالَ الصَّاغاني : والقِياسُ الهَمْزُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!المُشاقاةُ : المُعاسَرَةُ .
وأَيْضاً : المُصابَرَةُ ؛ وهو مجازٌ ؛ قال الراجزُ :
إذا *!يُشاقي الصَّابراتِ لم يَرِثْ
يكادُ مِنْ ضَعْف القُوى لا يَنْبَعِثْيَعْني جَمَلاً يُصابِرُ الجِمالَ مَشْياً .
وهو *!أَشْقَى مِن أَشْقَى ثَمُود .
وأَشْقَى من رَائِضِ مهْرٍ : أَي أَتْعبُ ، وهو مجازٌ .
ويَجْمَعُ *!الشاقِي من الجِبالِ على *!شُقْيانٍ بالضَمِّ أَيْضاً .
*!وشَقا نابُ البَعيرِ *!شَقْياً : طَلَعَ ؛ لُغَةٌ في الهَمْزِ ؛ عن ابنِ سِيدَه .
( شكو،شكي : ( يو *!شَكَا ) فلانٌ ( أَمْرَه إلى اللّهِ ) ، تعالى ، *!يَشْكو ( *!شَكوَى ، ويُنَوَّنُ ، *!وشَكاةً *!وشَكاوَةً *!وشَكِيَّةً ) ، كغَنِيَّةٍ ، ( *!وشِكايَةً ، بالكسْر ) على حَدِّ القَلْب كعَلايةٍ ، إلاَّ أنَّ ذلكَ عَلَمٌ فهو أَقْبَلُ للتَّغْيير ؛ وإنَّما قُلِبَت واوُه ياءً لأنَّ أَكْثَر مصَادِرِ فِعالَةٍ مِن المُعْتَلِّ إنَّما هو من قِسْمِ الياءِ كالجِرايةِ والولايَةِ والوِصايَةِ ، فحُمِلَت *!الشِّكايَةُ عليه لقِلَّة ذلك في الواوِ ، والمَعْنى أَخْبَره بضعْفِ حالِهِ .
*!وشَكَى فلاناً : إذا أَخْبَره بسُوءِ فِعْلِه به .
( *!وتَشَكَّى *!واشْتَكَى ) ، *!كشَكَا .
وقالَ الرَّاغبُ *!الشِّكايَةُ إظْهارُ البَثِّ ، يقالُ شَكَوْت واشْتَكَيْت ومنه قوْلُه تعالى : ﴿إنما *!أشكو بَثِّي وحُزْني إلى الله﴾ وقوْلُه تعالى : ﴿*!وتَشْتَكي إِلى الله﴾ وأَصْلُ *!الشَّكْو فَتْح *!الشَّكْوَةِ . وإظْهارُ ما فيها ، وهي سِقاءٌ صغيرٌ ، وكأنَّه في الأصْلِ اسْتِعارَةٌ كقَوْلِهم : بَثَثْتُ له ما في وِعائي ، ونَفَضْتُ له ما في جرابي ، إذا أظْهرْتَ ما في قَلْبِكَ .

( *!وتَشاكَوْا : *!شَكَا بعضُهم إلى بعضٍ .
( *!والشَّكْوُ *!والشَّكْوَى والشَّكْواءُ ) ، بالمدِّ عن الأزْهري ، ( *!والشَّكاةُ *!والشَّكاءُ : المَرَضُ ) نَفْسُه .
قالَ أبو المجيبِ لابنِ عَمَّتِه : ما *!شَكاؤُك يا ابنَ حَكيمِ ؟ قالَ : انْتِهاءُ المُدَّةِ وانْقِضاءُ العِدَّةِ ؛ وأَنْشَدَ الأزْهريُّ :
أَخ إنْ *!تَشَكَّى من أَذًى كنتُ طِيَّهُ
وإن كانَ ذاكَ *!الشَّكْوُ بي فأَخِي طِبِّي ( وقد *!شَكاهُ ) *!شَكْواً وشَكاةً وشَكْوى *!وتَشَكَّى واشْتَكَى .
( *!والشَّكِيُّ ، كغَنِيَ : *!المَشْكُوُّ والمُرجَعُ ) ، أَي الذي *!يَشْتكي فَعِيل أَو مَفْعول ؛ قالَ الطِّرمَّاح :
وسْمِي *!شَكِيٌّ ولسانِي عارِمُ ( و ) *!الشَّكِيُّ أَيْضاً : ( مَنْ يَمْرَضُ أَقَلَّ مَرَضٍ وأَهْوَنَهُ ؛ *!كالشَّاكِي ) ؛ كما في المُحْكم .
( *!وأَشْكى فلاناً : وجَده *!شاكِياً ) .
وفي التَّهْذيب : *!أَشْكى صادَفَ حَبِيبَه يشْكُو .
( و ) أَشْكى ( فلاناً من فلانٍ : أَخَذ له منه ما يُرْضِيه ) ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( و ) أَشْكى ( فلاناً : زادَهُ أَذىً *!وشِكايَةً ) . يقالُ : *!شَكانِي *!فأَشْكَيْتُه ، إذا زِدْتَه أَذىً *!وشكْوىً ، نقلهُ الأزهريُّ .
وفي المُحكم : أَتى إليه ما *!يَشْكو به فيه .
وفي الصِّحاح : *!أَشْكَيْت فلاناً إذا فَعَلْت به فعْلاً أَخْوجَه إلى أَن *!يَشْكوكَ .
( و ) *!أَشْكى أَيْضاً : إذا ( أَزالَ *!شِكايَتَه ) .
وفي الصِّحاح : إذا أَعْتَبَه عن*!شَكْواهُ ونَزَعَ من *!شِكَايَتَهِ فأزالَه عمَّا *!يَشْكوه .
وفي المِصْباح : فالهَمْزَة

للسَّلْب : ( ضِدٌّ ) ؛ ومنه الحديثُ : *!شَكَوْنا إلى رَسُولِ اللّهِ ، صلى الله عليه وسلم حَرَّ الرَّمْضاءِ في جباهِنا فلم *!يُشْكِنا ، أَي لم يُزلْ *!شِكَايَتَنا .
( وهو *!يُشْكَى بكذا ) : أَي ( يُتَّهَمُ به ) ، حَكاهُ يَعْقوب في الألْفَاظ وأَنْشَدَ :
قالَتْ له بَيْضاءُ من أَهلِ مَلَلْ
رَقْراقةُ العَيْنين *!تُشْكى بالغَزَلْ ( *!والشَّكْوَةُ : وِعاءٌ من أَدَمٍ للماءِ واللَّبَنِ ) .
وقالَ الراغبُ وِعاءٌ صغيرٌ يُجْعلُ فيه الماءُ .
وفي الصِّحاح هو جِلْدُ الرَّضِيعِ وهو للَّبنِ ، فإذا كانَ جلدَ الجَذَعِ فما فوْقَه سُمِّي وَطْباً .
وفي المُحْكم : مَسْكُ السَّخْلة ما دامَ يَرْضَع ، وقيلَ : وِعاءٌ مِن أَدَمٍ يُبرَّد فيه الماءُ يُحْبَس فيه اللَّبنُ .
وفي التهْذيبِ : ما دامتْ تَرْضع فإذا فُطِمَ فمَسْكُه البَدْرَةُ ، فإذا أَجْذَع فمَسْكُه السِّقاءُ ؛ ( ج *!شَكَواتٌ ) ، محرَّكةً ، ( *!وشِكاءٌ ) ، بالكسْرِ والمدِّ .
( *!وشَكَّتِ النِّساءُ *!تَشْكِيَّةً ) ؛ في قوْلِ الرائِدِ ؛ ( *!واشْتَكَت ) اشْتِكاءً .
( و ) قال ثعْلبٌ : إنَّما هو ( *!تَشَكَّت ) النِّساءُ : أَي ( اتَّخَذَتْها لمخِضِ اللَّبَنِ ) ، لأنَّه قليلٌ ، أَي أَنَّ *!الشَّكْوةَ صغيرَةٌ فلا يمخضُ فيها إلاَّ القَليلُ .
وفي التَّهْذيبِ : *!شَكَّى : *!وتَشَكَّى : اتَّخَذَ *!الشَّكْوةَ ، قالَ الشاعرُ :
وحتى رأَيتُ العَنْزَ تَشْرى *!وشَكَّتِ الأَيامَى وأَضْحى الرِّيْمُ بالدَّوِّ طاوِياقال : لعَنْزُ تَشْرى للخِصْب سِمَناً ونَشاطاً ، وأَضْحى الرِّيْمُ طاوِياً ، أَي طَوى عُنُقَه من الشِّبَع فرَبَضَ ، *!وشكَّتِ الأَيامَى : أَي كثُرَ الرِّسْلُ حتى صارَتِ الأَيِّمُ يفضلُ لها لبنٌ فتَحْقِنُه في *!شَكْوتِها .

( *!والشَّكْوُ : الحَمَلُ الصَّغيرُ ) ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( و ) *!شَكْوٌ : ( أَبو بَطْنٍ ) من العَرَبِ ؛ عن ابنِ دُرَيْد .
( *!والمشْكاةُ ، بالكسْر : كلُّ كُوَّةٍ غيرِ نافِذَةٍ ) ؛ كما في المُحْكَم ؛ ونقلَهُ الجوهريُّ عن الفرَّاء .
وفي الأساسِ : طُوَيْقٌ في الحائِطِ غَيْر نافِذٍ .
وقال ابن جني : أَلِفُها مُنْقلِبَة عن واوٍ بدَلِيلِ أَنَّهم قد تنحو بها مَنْحاة الواوِ كما يَفْعلونَ بالصَّلوة ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿*!كمِشْكاةٍ فيها مِصباحٌ﴾ .
وقال الزجَّاج قيلَ : هي بلُغَةِ الحَبَشَةِ ، وهي في كلامِ العَرَبِ .
وذَكَرَه ابنُ الجوالِيقِي في المُعَرَّب ؛ والخفاجي في شفاءِ الغَلَيلِ ، وجُمْهورُ المُفَسِّرين كابنِ جُبَيْر وسعيدِ بنِ عياض يقولونَ هي الكُوَّةُ في الحائِطِ غَيْرُ النافِذَةِ ، وهي أَجْمَع للضَّوْءِ ، والمِصْباحُ فيها أَكْثَر إنارَةً في غيرِها .
وقالَ مُجاهدُ : *!المِشْكاةُ العَمُودُ الذي يكونُ المِصْباحُ على رأْسِه .
وقالَ أَبو موسَى : المِشْكاةُ الحديدةُ اأو الرَّصاصَةُ التي يكونُ فيها الفَتِيلُ .
وقال الأَزْهريُّ بعْدَما نقلَ كَلامَ الزجَّاج : أَرادَ ، واللّهُ أَعْلم ، *!بالمِشْكاةِ قَصَبَةَ الزُّجاجَةِ التي يُسْتَصْبح فيها ، وهي موضِعُ الفَتِيلَة ، شُبِّهتْ بالمِشْكاةِ ، وهي الكوَّةُ ؛ انتَهَى .
وقالَ مجاهدٌ أَيْضاً : *!المِشْكاةُ الحديدَةُ التي يُعلَّق بها القنْدِيلُ .
قال ابنُ عطية : وقوْلُ ابنِ جُبَيْر أَصَحُّ الأَقْوالِ .
ونقلَ السّهيلي عن المُفسِّرين في تَفْسيرِ الآيَةِ : أَي مثْل نورِهِ في قلْبِ المُؤمِن *!كمِشْكاةٍ ، فهو إذاً نورُ الإِيمانِ والمَعْرفَةِ المُجْلي لكلِّ ظُلْمةٍ وشَكَ .
وقالَ كعبٌ : *!المِشْكاةُ صدْرُ محمدٍ

صلى الله عليه وسلم والمِصْباحُ لسانُه ، والزُّجاجَةُ فَمُه .
( و ) رجُلٌ ( *!شاكِي السِّلاح ) : أَي ( ذو شَوْكةٍ وحَدَ في سلاحِهِ ) .
قالَ الأَخْفَش : هو مَقْلوبٌ مِن شائِكٍ ؛ قالَهُ الجوهريُّ ، وقد تقدَّم تَحْقيقُه في الكافِ .
( *!والشَّاكِي : الأَسَدُ .
( *!والشُّكِّيُّ ، بتَشْديدِ الكافِ ) مع ضمِّ الشِّين : من السِّلاح ، مُعَرَّبٌ ، ( ذُكِرَ في ( ش ك ك ) . ووَهِمَ الجوهريُّ ) في ذِكْرِه هنا ، نبَّه عليه الصَّاغانيُّ .
( *!وشَكَّى ، كحتَّى : ة بإرْمينِيَة ، منها اللُّجُمُ والجُلودُ ) الشَّكيةُ .
( *!وشَكَّى *!شاكِيَهُ *!تَشْكِيَةً : كَفَّ عنه ؛ و ) أَيْضاً : ( طَيَّبَ نَفْسَه ) ؛ هكذا في النُّسخِ ، وهو تَصْحيفٌ قبيحٌ وَقَعَ فيه المصنِّفُ ، والصَّوابُ وسَلَّى شاكِيَهُ أَي طَيَّبَ نَفْسَه وعزَّاهُ عمَّا عرَاهُ ؛ وكلُّ شيءٍ كفَّ عنه فقد سلّى *!شاكِيَه ؛ كذا في التكْملةِ ، فتأَمَّل .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الشَّكِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : اسمٌ *!للمشْكو ، كالرَّمِيَّة اسمٌ للمرمى ، والجَمْعُ *!شَكَايا .
ويُجْمَعُ *!الشَّكْوى على *!شَكاوَى .
*!وتَشَكَّى *!واشْتَكَى : مَرِضَ ؛ ويُسْتَعْمل *!الشَّكْوُ في الوَجْدِ أَيْضاً .
*!وأَشْكاهُ : أَبَثّه *!شَكْواهُ وما كابَدَهُ من الشَّوْقِ .
*!والشِّكاةُ : العَيْبُ ؛ ومنه قولُ ابنِ الزُّبَيْرِ حينَ عيَّره رجلٌ بأُمِّه ذات النِّطاقَيْن :
وتلكَ *!شَكاةٌ ظاهرٌ عنْك عارُها ويقالُ للبَعير إذا أَتْعَبَه السَّيْرُ فمدَّ عُنُقَه وكثُرَ أَنِينُه : قد *!شَكَا ؛ ومنه قولُ الشاعِرِ :
شَكَى إليَّ جملي طولَ السُّرى

صبْراً جميلاً فكِلانا مُبْتَلى *!والشُّكَيَّةُ ، كسُمَيَّة : تَصْغيرُ *!الشَّكْوةِ للسّقاءِ .
وسلَّى *!شاكيَ أَرْضَ كذا : إذا تَرَكَها فلم يَقْربْها .
*!وشَكا فلانٌ : تَشَقَّقَتْ أَظْفارُه ؛ نقلَهُ الأَزهريُّ .
*!وشَاكاهُ *!مُشاكاةً : *!شَكَاه أَو أَخْبر عن مَكْرُوهٍ أَصابَهُ .
وجَمْعُ *!الشَّكْوةِ *!شُكِيٌّ ، كعُتِيَ .
*!وأَشْكى : اتَّخَذَ *!الشَّكْوةَ ؛ نقلَهُ ابن القطَّاع .
وذو *!الشَّكْوةِ : أَبو عبدِ الرحمنِ بن كَعْبِ بنِ ثَعْلبَةَ القينيّ ، كانَ يومَ أَجْنادِيْن مع أَبي عُبيدَةَ بنِ الجرَّاح ، وكانتْ تكونُ له *!شَكْوة إذا قاتَلَ .

##### Türkçe

: ( و **الشَّقا** ) ، kısaltma ile: ( **الشِّدَّةُ والعُسْرُ** )؛ onu Ezherî nakletti؛ ( ve uzatılır ) .
Ve muhakkak ( **شَقِيَ ، كرَضِيَ** ) olmuştur; kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle vav yâ’ya dönmüştür; **يَشْقَى** muzârîde kendisinden öncekinin fethası sebebiyle elif’e dönmüştür; ve **يَشْقَيانِ** dersin de ikisi mâzî gibi olurlar; Sıhâh’ta olduğu üzere;
( **شَقاوَةً ، ويُكْسَرُ** )؛ ve bununla Katâde okudu: ﴿رَبَّنا غَلَبَتْ علينا **شِقاوَتُنا**﴾ ،

Ve o bir lugattır; ancak vav ile geldi; çünkü ilk hâllerinin evvelinde te’nîs üzerine bina edildi; ve yine nihâye de (böyledir); böylece yâ ve vav i‘râbın iki harfi olmadı; eğer tezkîr üzerine bina edilseydi, onların sözleri gibi hemzeli olurdu: عَظاءَةٌ ve عَباءَةٌ ve صَلاءةٌ; ve bu, hâ’nın girişinden önce i‘lâl edildi.
( **وشَقاً** ) ، kısaltma ile, ( **وشَقاءً** ) ، uzatma ile, ( **وشَقْوَةً ، ويُكْسَرُ** ) ، ve ikisiyle de ayrıca okundu.
Râgıb dedi: **الشَّقاوَةُ** saadetin zıddıdır; **والشّقْوَةُ** ridde gibi; **والشّقاوَةُ** izâfe bakımından saadet gibi; ve nasıl ki saadet aslında iki kısımdır: âhiret saadeti ve dünya saadeti; sonra dünya saadeti üç kısımdır: nefsî, bedenî ve hâricî saadet; كذلك **الشَّقاوَةُ** bu kısımlar üzeredir; ve o, âhiret şakâveti ve dünya şakâvetidir.
Dedi: Ve bazısı dedi: **الشَّقاءُ** yorgunluğun yerine konabilir; **شَقيتُ في كذا** gibi; her **شَقاوَةٍ** bir yorgunluktur, fakat her yorgunluk **شَقاوَةً** değildir; yorgunluk **الشَّقاوَةِ**’den daha geneldir.
( **وشَقاهُ اللّهُ وأَشْقاهُ** ): Allah’ın onu mesut kılmasının zıddıdır; ve o, bir kavimden **شَقِيٌّ**dir; **أَشْقياءٍ**dan; kesre ve fetha ile **الشِّقْوَةِ**si apaçıktır; ve Yüce’nin sözü: ﴿ولم أَكُنْ بدُعائِكَ رَبِّ **شَقِيّا**﴾؛ “duaya icabet olunan idim”i murad etti.
( **والمِشْقى** ) ، kesre ile: ( **المُشْطُ** hemzede bir lugattır.
( **وأَشْقَى** ): eğer ( onunla salıverdi ) ise; ikisi de Ebû Zeyd’dendir.
( **وشَاقاهُ** ) **مُشاقاةً** **وشيقاء**: ( onu savaşta ve benzerinde uğraştırdı; doğrusu “ve benzerlerinde”dir; Tehzîb’de olduğu üzere.
( Ve Sıhâh’ta: ona katlandı ve onu yaptı.
( Ve ) **شَاقاهُ**: ( **الشَّقاءِ**da onunla galiplik yarışına girdi; **فَشَقاهُ يَشْقوهُ** ) ، yani ( ona galip geldi ); onu Cevherî nakletti.
Ve Muhkem’de: ondan daha şiddetli şakî idi.
( **والشَّاقِي من الجِبالِ : الحَيْدُ الطَّالِعُ الطَّويلُ** ) ona tırmanmak mümkün olmaz, (çoğulu: **شَواقٍ** ) .
Sâgânî dedi: kıyas hemzedir.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**المُشاقاةُ**: muâsere (zorluk çıkarma).
Ve ayrıca: musâbere; ve o mecazdır; râciz dedi:
إذا **يُشاقي** الصَّابراتِ لم يَرِثْ
يكادُ مِنْ ضَعْف القُوى لا يَنْبَعِثْيَعْني جَمَلاً يُصابِرُ الجِمالَ مَشْياً .
Ve o, Semûd’un en şakîsinden daha **أَشْقَى**dır.
Ve bir tay terbiyecisinden daha **أَشْقَى**: yani daha yorgun; ve o mecazdır.
Ve dağlardan **الشاقِي**’yi ayrıca damme ile **شُقْيانٍ** üzerine cem eder.
**وشَقا** deve’nin dişi **شَقْياً**: çıktı; hemzede bir lugattır; İbn Sîde’den.

( شكو،شكي : ( **شَكَا** ) falan kimse ( işini Allah’a ) —yücedir— arz etti; **يَشْكو** ( **شَكوَى ، ويُنَوَّنُ ، وشَكاةً وشَكاوَةً وشَكِيَّةً** ) ، **غَنِيَّةٍ** gibi, ( **وشِكايَةً ، بالكسْر** ) kalb haddi üzere **عَلايةٍ** gibi; ancak o bir özel addır, bu yüzden değişime daha elverişlidir; ancak vav’ı yâ’ya çevrildi; çünkü mu‘tellden **فِعالَةٍ** masdarlarının çoğu ancak yâ kısmındandır; **الجِرايةِ** ve **الولايَةِ** ve **الوِصايَةِ** gibi; vav’da bunun azlığı sebebiyle **الشِّكايَةُ** ona hamledildi; ve mânâ: hâlinin zayıflığını ona haber verdi.
**وشَكَى** falanı: eğer ona, kendisine karşı kötü fiilini haber verdiyse.
( **وتَشَكَّى واشْتَكَى** ) ، **كشَكَا**.
Râgıb dedi: **الشِّكايَةُ** kederi açığa vurmaktır; “şekevtü ve iştekeytü” denir; ve ondan Yüce’nin sözü: ﴿إنما **أشكو** بَثِّي وحُزْني إلى الله﴾ ve Yüce’nin sözü: ﴿**وتَشْتَكي** إِلى الله﴾ ; ve **الشَّكْو**’nun aslı **الشَّكْوَةِ**’yi açmaktır ve içindekini açığa vurmaktır; ve o küçük bir su kabıdır; ve sanki aslında bir istiâredir; onların “kabımdakini ona saçtım” ve “torbamdakini ona silkeledim” sözleri gibi; eğer kalbindekini açığa vurduysan.

( **وتَشاكَوْا** : **شَكَا** bazısı bazısına.
( **والشَّكْوُ والشَّكْوَى والشَّكْواءُ** ) ، uzatma ile Ezherî’den; ( **والشَّكاةُ والشَّكاءُ** : hastalığın ) kendisi.
Ebû’l-Mucîb, halasının oğluna dedi: “Ey Hakîm’in oğlu, senin **شَكاؤُك** nedir?” Dedi: “Sürenin sona ermesi ve iddetin bitmesi”; ve Ezherî inşâd etti:
أَخ إنْ **تَشَكَّى** من أَذًى كنتُ طِيَّهُ
وإن كانَ ذاكَ **الشَّكْوُ** بي فأَخِي طِبِّي ( ve muhakkak **شَكاهُ** ) **شَكْواً** ve **شَكاةً** ve **شَكْوى** ve **تَشَكَّى** ve **اشْتَكَى**.
( **والشَّكِيُّ** ، **كغَنِيَ**: **المَشْكُوُّ والمُرجَعُ** ) ، yani **يَشْتكي** eden; fa‘îl yahut mef‘ûl; Tırimmâh dedi:
وسْمِي **شَكِيٌّ** ولسانِي عارِمُ ( ve ) **الشَّكِيُّ** ayrıca: ( en az ve en hafif hastalanan kimse; **كالشَّاكِي** ) ; Muhkem’de olduğu üzere.
( **وأَشْكى** falanı: onu **شاكِياً** buldu ) .
Ve Tehzîb’de: **أَشْكى**; şikâyet eden sevgilisine rastladı.
( ve ) **أَشْكى** ( falanı falandan: onun için ondan, onu razı edecek şeyi aldı ); onu İbn Sîde nakletti.
( ve ) **أَشْكى** ( falanı: ona eziyeti ve **شِكايَةً**yi artırdı ). Denir: **شَكانِي فأَشْكَيْتُه**; eğer ona eziyeti ve **شكْوىً**yı artırdıysan; onu Ezherî nakletti.
Ve Muhkem’de: onda, onunla **يَشْكو** edeceği şey ona geldi.
Ve Sıhâh’ta: **أَشْكَيْت** falanı; eğer onunla, seni **يَشْكوكَ** etmeye muhtaç kılan bir fiil yaptıysan.
( ve ) **أَشْكى** ayrıca: eğer ( onun **شِكايَتَه**sini giderdi ) ise.
Ve Sıhâh’ta: eğer onun **شَكْواهُ**sundan onu memnun etti ve onun **شِكَايَتَهِ**sinden vazgeçirdi de onu, onun **يَشْكوه** ettiği şeyden giderdi.
Ve Mıṣbâḥ’ta: hemze ise

**للسَّلْب**: (zıddır); ondan hadis: “Resûlullah’a, صلى الله عليه وسلم, alınlarımızdaki kızgın çakılın hararetini şikâyet ettik de bizi şikâyetimizi gidermedi”; yani **شِكَايَتَنا**’yı gidermedi.

(“O, bununla **يُشْكَى** olunur”): yani (onunla itham olunur); bunu Ya‘kūb **الألْفَاظ**’da hikâye etti ve şu beyti okudu:
Dedi ona, Melal ehlinden beyaz bir kadın,
Gözleri pırıl pırıl, **تُشْكى بالغَزَلْ**
(**والشَّكْوَةُ**: su ve süt için deriden bir kaptır).
Râgıb dedi: içine su konulan küçük bir kaptır.
**الصِّحاح**’ta: o, emzikli çocuğun derisidir ve süt içindir; eğer **الجَذَع** derisi ve üstü olursa **وَطْباً** diye adlandırılır.
**المُحْكم**’de: emdiği müddetçe oğlağın derisi; ve denildi ki: içinde su soğutulan, içinde süt tutulan deriden bir kaptır.
**التهْذيب**’de: emdiği müddetçe; sütten kesilince derisi **البَدْرَةُ**’dir; **أَجْذَع** olunca derisi **السِّقاءُ**’dur; (çoğulu **شَكَواتٌ**), harekeli; ve (**شِكاءٌ**), kesre ve med ile.

(**وشَكَّتِ النِّساءُ تَشْكِيَّةً**): **الرائِد**’in sözünde; (**واشْتَكَت**) **اشْتِكاءً**.
Ve Sa‘leb dedi: ancak o (**تَشَكَّت** النِّساءُ)’dır; yani (onu sütün yayıkla çalkalanması için edindi); çünkü o azdır; yani **الشَّكْوةَ** küçüktür, onda ancak az miktar çalkalanır.
**التهْذيب**’de: **شَكَّى** ve **تَشَكَّى**: **الشَّكْوةَ** edindi; şair dedi:
“Ve nihayet keçiyi gördüm, otlağı arıyor; ve dullar **شَكَّتِ**; ve ceylan düzlükte tok olarak sabahladı”
Dedi: “Keçi otlağı arar” bolluk sebebiyle semizlik ve canlılık içindir; “ceylan tok olarak sabahladı” yani doymaktan boynunu büktü de çöktü; “dullar **شكَّتِ**” yani süt sağımı çoğaldı da dul kadına fazla süt kaldı; onu **شَكْوتِها**’sına doldurur.

(**والشَّكْوُ**: küçük kuzu); bunu İbn Sîde nakletti.
Ve **شَكْوٌ**: Araplardan bir (batın) kabile adıdır; İbn Düreyd’den.
(**والمشْكاةُ**—kesre ile: delik olmayan her oyuk); **المُحْكم**’de olduğu gibi; Cevherî onu Ferrâ’dan nakletti.
**الأساس**’ta: duvarda delik olmayan küçük bir delik/oyuk.
İbn Cinnî dedi: onun elif’i vavdan dönmüştür; delili: onunla vavın yolunu tutarlar, tıpkı **الصَّلوة** ile yaptıkları gibi; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**كمِشْكاةٍ فيها مِصباحٌ**﴾.
Zeccâc dedi: denildi ki o Habeş dilindendir; ve Arapların sözünde de vardır.
İbnü’l-Cevâlîkî onu **المُعَرَّب**’da, Hafeçî de **شفاء الغَلَيل**’de zikretti; müfessirlerin cumhuru—İbn Cübeyr ve Saîd b. İyâd gibi—derler ki: o, duvarda delik olmayan oyuktur; ışığı daha çok toplar; kandil onun içinde, başkasında olduğundan daha çok aydınlatır.
Mücâhid dedi: **المِشْكاةُ**, kandilin tepesinde bulunduğu direkteki sütundur.
Ebû Mûsâ dedi: **المِشْكاةُ**, fitilin içinde bulunduğu demir yahut kurşun parçasıdır.
Ezherî, Zeccâc’ın sözünü naklettikten sonra dedi: muradı—Allah daha iyi bilir—**بالمِشْكاةِ**, içinde ışık yakılan camın kamış borusudur; o fitilin yeridir; oyuk olan **المِشْكاةِ**’ye benzetilmiştir; bitti.
Mücâhid ayrıca dedi: **المِشْكاةُ**, kandilin asıldığı demirdir.
İbn Atıyye dedi: İbn Cübeyr’in sözü sözlerin en sahihidir.
Süheylî, âyetin tefsirinde müfessirlerden nakletti: yani müminin kalbindeki nurunun misali **كمِشْكاةٍ** gibidir; o hâlde o, imanın ve her karanlığı ve şüpheyi gideren marifetin nurudur.
Ka‘b dedi: **المِشْكاةُ** Muhammed’in göğsüdür

صلى الله عليه وسلم; **المِصْباحُ** onun dili, **الزُّجاجَةُ** onun ağzıdır.
Ve bir adam (**شاكِي السِّلاح**): yani (silahında diken/sertlik ve keskinlik sahibi).
Ahfeş dedi: o, **شائِكٍ**’ten kalb edilmiştir; bunu Cevherî söyledi; tahkiki daha önce **الكاف**’ta geçti.
(**والشَّاكِي**: aslandır).
(**والشُّكِّيُّ**—kâf şeddeli, şîn dammeli): silahtan; mu‘arrebdir; ((ش ك ك)’de zikredildi. Cevherî onu burada zikretmekte yanıldı); Sâğânî buna dikkat çekti.
(**وشَكَّى**—“حَتَّى” gibi: Ermeniye’de bir beldedir; ondan gemler ve deriler), **الشَّكيةُ**.
(**وشَكَّى شاكِيَهُ تَشْكِيَةً**: ondan el çekti; ve) ayrıca: (nefsini hoş etti); nüshalarda böyledir; bu, musannifin düştüğü çirkin bir tashiftir; doğrusu: “ve **سَلَّى شاكِيَهُ**” yani nefsini hoş etti ve başına gelen şeyden dolayı onu teselli etti; her kim bir şeyden el çekerse, **شاكِيَهُ**’ni teselli etmiş olur; **التكْملة**’de böyledir; düşün.

Ona istidrâk olunanlardandır:
**الشَّكِيَّةُ**, “غَنِيَّةٍ” gibi: **للمشْكو** için bir isimdir; tıpkı **الرَّمِيَّة**’nin hedef alınan için isim olması gibi; çoğulu **شَكَايا**.
**الشَّكْوى** **شَكاوَى** üzerine cem‘ edilir.
**تَشَكَّى** ve **اشْتَكَى**: hastalandı; **الشَّكْوُ** vecd’de de kullanılır.
**أَشْكاهُ**: ona **شَكْواهُ**’nu ve şevkten çektiğini döktü.
**الشِّكاةُ**: ayıptır; ondan İbnü’z-Zübeyr’in, bir adamın onu iki kuşaklı annesiyle ayıplaması üzerine sözü:
“Ve o, **شَكاةٌ**’dır; ayıbı senden uzakça açıktır”
Deveye, yürüyüş onu yorduğunda boynunu uzatıp iniltisi çoğalınca: “**شَكَا** etti” denir; ondan şairin sözü:
“Deveciğim bana uzun gece yürüyüşünü şikâyet etti;
Güzel sabır; ikimiz de belâya uğramışız”
**الشُّكَيَّةُ**, “سُمَيَّة” gibi: su kırbası için **الشَّكْوةِ**’nin küçültmesidir.
“**سَلَّى شاكيَ أَرْضَ** şöyle”: onu terk edip ona yaklaşmadığında.
**شَكا** falan: tırnakları çatladı; Ezherî nakletti.
**شَاكاهُ مُشاكاةً**: onu **شَكَاه** etti yahut başına gelen bir hoşnutsuzluğu haber verdi.
**الشَّكْوةِ**’nin çoğulu **شُكِيٌّ**’dür; “عُتِيَ” gibi.
**أَشْكى**: **الشَّكْوةَ** edindi; İbnü’l-Kattâ‘ nakletti.
**ذو الشَّكْوةِ**: Kaynî nisbesinden Ebû Abdirrahman b. Ka‘b b. Sa‘lebe’dir; Ecnâdeyn günü Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh ile beraberdi; savaşınca onun bir **شَكْوة**’si olurdu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَقِىَ
1 شَقِىَ ذ , (S, Msb, K,) originally شَقِوَ, (S, TA,) aor. شَقَوَ , (S, Msb,) dual thereof يَشْقَيَانِ, (S,) inf. n. شَقَاوَةٌ and شِقَاوَةٌ, (S, * K,) the latter accord. to a reading of the Kur xxiii. 108, (S,) and شَقَآءٌ and شِقْوَةٌ and شَقْوَةٌ (S, * K) and شَقًا, (K.) or the last of these is the inf. n., and شَقَاوَةٌ and شِقْوَةٌ [and the rest, none of which is expressly specified as an inf. n. in the S,] are simple substs., (Msb,) He was, or became, unprosperous, unfortunate, unhappy, or miserable; (S, Msb, TA;) شَقِىَ being contr. of سَعِدَ; (Msb;) and شَقَاوَةٌ &c. contr. of سَعَادَةٌ: (S, TA:) or he was, or became, in a state of straitness, distress, adversity, or difficulty. (Az, K, TA.) [See also شَقَاوَةٌ below.] ― -b2- Also (assumed tropical:) He suffered, or experienced, fatigue, (TA, and Ksh and Bd and Jel in xx. 1,) فِى كَذَا [in such a thing]. (TA.) -A2- شَقَاهُ: see 3: ― -b2- and 4.

شاقاهُ
3 شاقاهُ ذ , (K, TA,) inf. n. مُشَاقَاةٌ (S, TA) and شِقَآءٌ, (TA,) He laboured, strove, or struggled, with him, to prevail, or overcome, (S, K, TA,) in war, or battle, and the like; (K, TA;) so in the T; (TA;) he struggled, or contended, with, or against, the difficulty, or trouble, or inconvenience, that he experienced from him; (S, * TA;) syn. عَالَجَهُ; (K, TA;) or مَارَسَهُ; and عَانَاهُ. (S, * TA.) ― -b2- And ↓ شاقاهُ فَشَقَاهُ, aor. of the latter verb شَقُوَ , He endeavoured to surpass him in mutual labouring, or striving, or struggling, to prevail, or overcome, &c., (غَالَبَهُ فِى الشِّقَآءِ, [in the CK, فى الشَّقاءِ, but the former seems to be the right reading, and may be best rendered in the mutual striving against difficulty,]) and he surpassed him [therein]. (K. [In the S, شَاقَانِى فُلَانٌ فَشَقَوْتُهُ, aor. أَشْقُوهُ; and only the latter verb as thus used is there explained.]) ― -b3- مُشَاقَاةٌ signifies also (assumed tropical:) The treating [one] with hardness, harshness, or illnature. (TA.) ― -b4- And (tropical:) The vying, one with another, in patience, or endurance: a rلjiz says,
اـِذَا يُشَاقِى الصَّابِرَانِ لَمْ يَرِثْ
يَكَادُ مِنْ ضَعْفِ القُوَى لَا يَنْبَعِثْ
[When the two patient ones vie in endurance, he does not lag behind, almost, by reason of the weakness of powers, failing to hasten in pace]: he means a camel vying with the attendant thereof in endurance of going. (TA.)

اشقاهُ اللّٰهُ
4 اشقاهُ اللّٰهُ ذ God caused him to be unprosperous, unfortunate, unhappy, or miserable; contr. of أَسْعَدَهُ: (S, * Msb, TA:) or God caused him to be in a state of straitness, distress, adversity, or difficulty: and so ↓ شَقَاهُ. (K.) -A2- And اشقى He combed. (AZ, K. [See مِشْقًى.])

شِقْوَةٌ
شِقْوَةٌ ذ an inf. n. of شَقِىَ, as also شَقْوَةٌ: (S, * K:) or a simple subst. (Msb.)

شَقِىٌّ
شَقِىٌّ ذ Unprosperous, unfortunate, unhappy, or miserable: (S, Msb, TA:) [or in a state of straitness, distress, adversity, or difficulty: (see its verb:)] pl. أَشْقِيَآءُ. (TA.) وَلَمٌ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا, in the Kur [xix. 4, And I have not been, in supplicating Thee, my Lord, unprosperous], means I have been one whose prayer has been answered. (TA.)

شَقَاوَةٌ
شَقَاوَةٌ ذ an inf. n. of شَقِىَ; (S, * K;) or a simple subst.; (Msb;) signifying Unprosperousness, &c.; [see its verb;] contr. of سَعَادَةٌ: (S, Er-Rلghib, TA:) it is of two kinds; أُخْرَاوِيَّةٌ [relating to the world to come] and دُنْيَاوِيَّةٌ [relating to the present world]: and the latter is of three kinds; نَفْسِيَّةٌ [relating to the soul] and بَدَنِيَّةٌ [relating to the body] and خَارِجِيَّةٌ [relating to external circumstances]. (Er-Rلghib, TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) Fatigue; syn. تَعَبٌ; but the latter has a more general signification; every شقاوة being تعب, but every تعب is not شقاوة. (TA.)

أَشْقَى
أَشْقَى ذ [More, and most, unprosperous, &c. ― -b2- And] (tropical:) More [and most] fatigued. (TA.)

مِشْقًى
مِشْقًى ذ A comb: a dial. var. of مِشْقَأٌ. (AZ, K.)

##### Türkçe

**شَقِىَ**
1 **شَقِىَ** **ذ** , (S, Msb, K,) aslında **شَقِوَ**, (S, TA,) muzârîsi **شَقَوَ** , (S, Msb,) bunun tesniyesi **يَشْقَيَانِ**, (S,) mastarı **شَقَاوَةٌ** ve **شِقَاوَةٌ**, (S, * K,) ikincisi Kur’ân xxiii. 108’in bir kıraatına göre, (S,) ve **شَقَآءٌ** ve **شِقْوَةٌ** ve **شَقْوَةٌ** (S, * K) ve **شَقًا**, (K.) yahut bunların sonuncusu mastardır; ve **شَقَاوَةٌ** ve **شِقْوَةٌ** [ve geri kalanı; bunların hiçbirinin S’de açıkça mastar olduğu belirtilmemiştir,] basit isimlerdir, (Msb,) O, bereketsiz oldu, talihsiz oldu, mutsuz oldu yahut bedbaht oldu; (S, Msb, TA;) **شَقِىَ**, **سَعِدَ**’in zıddıdır; (Msb;) ve **شَقَاوَةٌ** vb. **سَعَادَةٌ**’nin zıddıdır: (S, TA:) yahut o, darlık, sıkıntı, musibet yahut güçlük hâlinde oldu. (Az, K, TA.) [Aşağıda **شَقَاوَةٌ**’ye de bak.] ― -b2- Yine (mecaz kabul edilerek:) O, yorgunluk çekti yahut yorgunluk yaşadı, (TA, ve Ksh ve Bd ve Jel’de xx. 1’de,) **فِى كَذَا** [şu şeyde]. (TA.) -A2- **شَقَاهُ**: 3’e bak: ― -b2- ve 4’e.

**شاقاهُ**
3 **شاقاهُ** **ذ** , (K, TA,) mastarı **مُشَاقَاةٌ** (S, TA) ve **شِقَآءٌ**, (TA,) O, onunla birlikte üstün gelmek yahut galip gelmek için çalıştı, çabaladı yahut mücadele etti, (S, K, TA,) savaşta yahut muharebede ve benzerinde; (K, TA;) T’de böyledir; (TA;) ondan gördüğü güçlük, sıkıntı yahut rahatsızlıkla birlikte mücadele etti yahut çekişti; (S, * TA;) eşanlamlısı **عَالَجَهُ**; (K, TA;) yahut **مَارَسَهُ**; ve **عَانَاهُ**. (S, * TA.) ― -b2- Ve ↓ **شاقاهُ فَشَقَاهُ**, ikincisinin muzârîsi **شَقُوَ** , O, karşılıklı çalışmada yahut çabalamada yahut mücadelede üstün gelmek vb. hususunda ona üstün gelmeye gayret etti, (**غَالَبَهُ فِى الشِّقَآءِ**, [CK’de **فى الشَّقاءِ**, fakat birincisi doğru kıraat gibi görünür ve güçlüğe karşı karşılıklı çabalamada diye en iyi tercüme edilebilir,]) ve ona [bu hususta] üstün geldi. (K. [S’de, **شَاقَانِى فُلَانٌ فَشَقَوْتُهُ**, muzârîsi **أَشْقُوهُ**; ve orada yalnız bu şekilde kullanılan ikinci fiil açıklanmıştır.]) ― -b3- **مُشَاقَاةٌ** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) [birine] sertlik, katılık yahut kötü huylulukla muamele etmeyi ifade eder. (TA.) ― -b4- Ve (mecaz:) Sabırda yahut tahammülde birbirine karşı yarışma: bir recez şairi der ki,
اـِذَا يُشَاقِى الصَّابِرَانِ لَمْ يَرِثْ
يَكَادُ مِنْ ضَعْفِ القُوَى لَا يَنْبَعِثْ
[İki sabırlı kimse tahammülde yarıştığında, o geri kalmaz; neredeyse, kuvvetlerin zayıflığından dolayı, harekete geçmeyecek gibi olur]: bununla, yürümeye tahammülde, devenin, ona refakat edenle yarışmasını kasteder. (TA.)

**اشقاهُ اللّٰهُ**
4 **اشقاهُ اللّٰهُ** **ذ** Allah onu bereketsiz, talihsiz, mutsuz yahut bedbaht kıldı; **أَسْعَدَهُ**’nin zıddı: (S, * Msb, TA:) yahut Allah onu darlık, sıkıntı, musibet yahut güçlük hâlinde kıldı: ve böylesi ↓ **شَقَاهُ**. (K.) -A2- Ve **اشقى**: O, taradı. (AZ, K. [**مِشْقًى**’ya bak.])

**شِقْوَةٌ**
**شِقْوَةٌ** **ذ** **شَقِىَ**’nin bir mastarıdır; bunun gibi **شَقْوَةٌ**: (S, * K:) yahut basit bir isimdir. (Msb.)

**شَقِىٌّ**
**شَقِىٌّ** **ذ** Bereketsiz, talihsiz, mutsuz yahut bedbaht: (S, Msb, TA:) [yahut darlık, sıkıntı, musibet yahut güçlük hâlinde: (fiiline bak:)]; çoğulu **أَشْقِيَآءُ**. (TA.) **وَلَمٌ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا**, Kur’ân’da [xix. 4, “Ve Rabbim, Sana dua etmekle bedbaht olmadım”], “duası kabul edilen kimse oldum” demektir. (TA.)

**شَقَاوَةٌ**
**شَقَاوَةٌ** **ذ** **شَقِىَ**’nin bir mastarıdır; (S, * K;) yahut basit bir isimdir; (Msb;) bereketsizlik vb. mânasına gelir; [fiiline bak;] **سَعَادَةٌ**’nin zıddıdır: (S, Er-Rلghib, TA:) iki çeşittir; **أُخْرَاوِيَّةٌ** [âhiret âlemine ilişkin] ve **دُنْيَاوِيَّةٌ** [şimdiki dünyaya ilişkin]: ve ikincisi üç çeşittir; **نَفْسِيَّةٌ** [nefse ilişkin] ve **بَدَنِيَّةٌ** [bedene ilişkin] ve **خَارِجِيَّةٌ** [dış şartlara ilişkin]. (Er-Rلghib, TA.) ― -b2- Yine (mecaz kabul edilerek:) Yorgunluk; eşanlamlısı **تَعَبٌ**; fakat ikincisi daha genel bir mânaya sahiptir; her **شقاوة** bir **تعب**’dir, fakat her **تعب** bir **شقاوة** değildir. (TA.)

**أَشْقَى**
**أَشْقَى** **ذ** [Daha, ve en, bereketsiz vb. ― -b2- Ve] (mecaz:) Daha [ve en] yorgun. (TA.)

**مِشْقًى**
**مِشْقًى** **ذ** Bir tarak: **مِشْقَأٌ**’nun lehçe varyantı. (AZ, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَقَا
شَقَا U ( n. ac. شَقْو 1 ),
a.  Rendered miserable, unhappy, wretched; distressed, troubled, afflicted; brought low.

##### Türkçe

شَقَا
**شَقَا** U (isim mastar: **شَقْو** 1),
a.  Mutsuz, bedbaht, perişan kıldı; sıkıntıya soktu, rahatsız etti, musibete uğrattı; alçalttı.
