# شقي (ش-ق-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Mutsuz

- Harfler: ش - ق - ي
- Kur'an'da: 12 geçiş · 12 ayet · 9 sîga
- 3 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شقى

## Sîgalar (9)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شَقِيًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%82%D9%90%D9%8A%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Mutsuz | 3 | 3 | [19:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/19:4.md) |
| [الْأَشْقَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%89.md) | أَفْعَلُهَا | En mutsuz | 2 | 2 | [87:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/87:11.md) |
| [أَشْقَاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلُهَا | Onun en Mutsuzu | 1 | 1 | [91:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/91:12.md) |
| [شَقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعِلُوا | Mutsuz oldular | 1 | 1 | [11:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/11:106.md) |
| [شَقِيٌّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%82%D9%90%D9%8A%D9%8C%D9%91.md) | فَعِيلٌ | Mutsuz | 1 | 1 | [11:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/11:105.md) |
| [شِقْوَتُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%B4%D9%90%D9%82%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فِعْلَتُنَا | Bizim huzursuzluğumuz | 1 | 1 | [23:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/23:106.md) |
| [فَتَشْقَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%89.md) | فَتَفْعَلَ | Mutsuz olursun | 1 | 1 | [20:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:117.md) |
| [لِتَشْقَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%89.md) | لِتَفْعَلَ | Mutsuz olman için | 1 | 1 | [20:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:2.md) |
| [يَشْقَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%89.md) | يَفْعَلُ | Huzursuz olur | 1 | 1 | [20:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:123.md) |

## Mücavir kökler — 42 mücavir (58 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ve tutuştu
2. [سعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Saad dirsekten ele kadar olan kısımdır (ön kol)
3. [شهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hıçkırık
4. [زفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Zefir ağaca konan destek demektir
5. [شيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ak saçlı yaşlılar
6. [هبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İnin
7. [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Gevşemeyin
8. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
9. [عزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…
10. [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
11. [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Baş demektir
12. [أدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Edim dibalı deri demektir
13. [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ona yaslanırlar
14. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
15. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Umulur
16. [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
17. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
18. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Berr kara, burr buğday demektir
19. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yan demektir
20. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
21. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kelime
22. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
23. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
24. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yavru” demektir
25. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
26. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kulak demektir
27. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Yumruk demektir
28. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Büyük
29. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dane, inek yavrusuna denir
30. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
31. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İnek yavrusu, dana demektir
32. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
33. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
34. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ateş demektir
35. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
36. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Bahçe demektir
37. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Nezle” konaklama yeri demektir
38. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
39. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
40. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
41. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
42. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شقي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md), [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md), [كبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [سعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağır meşakkat, yorucu çaba ve yıpratıcı darlık çekme |
| Çekirdek Özet 2 | Hidayetten sapma sonucu varoluşsal mutsuzluk ve bedbahtlığa düşme |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi rahmet ve istikametten kopuşun ürettiği nihai hüsran ve yıkım durumu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca geçici psikolojik üzüntüye indirgeyip ahirete ve varoluşsal tercihe taalluk eden nihai bedbahtlık boyutunu gözden kaçırma tehlikesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شق | Yarılma, çatlama, ayrılma ve aşırı ağırlık sebebiyle zorlanma; nitekim aynı çekirdeği taşıyan [شقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md) kökünde yarılma ve katlanılması güç zahmet (meşakkat) anlamı esastır. | ي | Fiziksel yarılma ve zorlanma hareketini, canlının iç dünyasında ve varoluşsal serüveninde süregelen sürekli bir tükenişe, mutsuzluğa ve manevi bedbahtlığa dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Bütünlüğü bozan, parçalayan ve can acıtan keskin baskıyı temsil eder. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Yoğunlaşma, dar bir hatta sıkışma ve nihai sınıra dayanma etkisini ifade eder. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Eylemin sürekliliğini, bireyin kendi fiiliyle bu duruma maruz kalışını ve etkinin taşınmasını sağlar. |
| شقي | Parçalayıcı bir baskının daralan bir sınırda sürekli işleyerek tüketmesi | Varlığın iç ahengini parçalayan, onu dar boğazlarda tüketen ve bitmeyen bir meşakkatle bedbaht kılan hareketi tanımlar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedeni yıpratan ağır iş, yorucu zahmet, develerin güç arazide yürürken çektiği aşırı güçlük ve sefalet hali. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairleri kelimeyi açlık, yoksulluk ve çöl seferlerinin getirdiği tahammülü güç bedeni zahmet ve çile anlamında kullanmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | İbn Manzûr ve Halîl b. Ahmed aktarımlarında kök, refah ve mutluluk halinin karşıtı olarak bitkinlik, hüzün ve mahrumiyetle tükenen kimsenin durumu olarak tasvir edilir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, iki harfli شق tabanının ürettiği yarılma, ayrılma ve ağır baskı altında ezilme semantiği ile irtibatlıdır. İbranicede ş-q-h (şāqāh) kökü sulama ve içirme yönüne evrilirken, aradaki ses ve anlam geçişlerinde güçlük ve ezilme kavramları batı Sami dillerinde farklı köklerle ikame edilmiş; klasik Arapça ise شقي kökünü doğrudan varoluşsal cefa, saadet karşıtı bedbahtlık ve tükeniş manasında özelleştirmiştir. Süryanice ve Aramicede yarılma ve acı çekme tasvirleri benzer fonetik tabanlarla karşılanırken, Arapçada lisan içi semantik gelişim somut meşakkatten soyut ontolojik hüsrana doğru berrak bir hat izlemiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Semitic Roots Database, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شق çekirdeğinden türeme nâkıs fiil | Ağır fiziksel meşakkatin zamanla kalıcı mutsuzluk ve bedbahtlık haline genişlemesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami biçimleriyle fonetik örtüşme | Yarılma ve ayrışma tabanlı köklerin acı ve mahrumiyet anlamlarına kayması. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak leksik tabakası | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, BDB.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شقي | Anlamlı | Bedbahtlık, meşakkat | Hedef kök; saadetin zıddı olarak mutsuz ve mahrum olma. | Kur’an’da geçer |
| [شيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%82.md) | Anlamlı | Özlem, tutku, sarp tepe | Bir şeye şiddetle arzu duyma veya tırmanılması zor dağ yolu. | Kur’an’da geçmez |
| قشي | Anlamlı | Ayıklama, sıyırma | Bir şeyin üzerindeki kuru kabuğu veya kalıntıyı soymak. | Kur’an’da geçmez |
| قيش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım dışı kabul edilir |
| يشق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| يقش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شقي | Merkez | Bedbahtlık | Hidayetten sapma ve ilahi rahmetten kopma sonucu ortaya çıkan nihai tükeniş ve mutsuzluk. | Ebedi azap ve derin içsel yıkımı kuşatır. |
| [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) | Komşu | Yorulma | Bedeni ve ameli çalışmanın getirdiği fiziksel bitkinlik ve yorgunluk. | Ahiret bedbahtlığından ziyade çalışma zahmetini öne çıkarır. |
| [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Zorluk | İşlerin ve durumların akışındaki tıkanıklık, darlık ve kolay olmama hali. | Yapısal zorluğu hedefler, akıbet mutsuzluğunu içermez. |
| [كبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AF.md) | Komşu | Çile | İnsanın varoluşsal olarak içine doğduğu meşakkatli ve direnç gerektiren gelişim süreci. | İnsanın yaratılış doğasındaki zorlanmayı anlatır. |
| [سعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) | Zıt | Saadet | İlahi yardıma nail olma, rıza, esenlik ve ebedi kurtuluşa erişme hali. | شقي kökünün zıddı olup nihai refah ve kurtuluşu ifade eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شقي | Bedbaht olmak, meşakkate düşmek | Dünya ve ahirette ilahi mahrumiyetle gelen tükeniş hali. | Kesin |
| Latince | Miser, infelix | Sefil, bahtsız, mutsuz | Yalnızca dünyevi yoksulluk ve talihsizliği karşılar; eskatolojik boyut eksiktir. | Güçlü |
| İngilizce | Wretched, miserable, damned | Bedbaht, sefil, lanetlenmiş | Wretched fiziksel ve ahlaki sefaleti, damned ise nihai mahrumiyeti kısmen verir. | Güçlü |
| Almanca | Unselig, elend, verdammt | Mutsuz, sefil, helak olmuş | Varlığın bütününe yayılan huzursuzluk ve felaket halini yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | Misérable, damné | Sefil, mahrum, mutsuz | İnsanın hem içsel düşkünlüğünü hem de nihai hüsranını adlandırır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Duden.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَتَشْقَى / لِتَشْقَى | Dünyevi meşakkat, yorgunluk ve zahmet | Vahyin bir eziyet aracı olmadığını ve cennetten çıkışın dünyevi çile getireceğini belirten bağlam (Tâhâ [20:2](https://lisan.digital/tr/ayet/20:2.md), Tâhâ [20:117](https://lisan.digital/tr/ayet/20:117.md)). |
| شَقِيًّا | Duada mahrum kalmama, hüsrana uğramama | Zekeriya aleyhisselamın Rabbine yakarışında mahrum ve cevapsız bırakılmama dileği (Meryem [19:4](https://lisan.digital/tr/ayet/19:4.md), Meryem [19:48](https://lisan.digital/tr/ayet/19:48.md)). |
| شَقِيٌّ / شَقُوا | Ahiretteki ebedi bedbahtlık ve cehennem azabı | Kıyamet gününde insanların saitler ve şakiler olarak ayrıldığı nihai hesaplaşma bağlamı (Hûd [11:105](https://lisan.digital/tr/ayet/11:105.md), Hûd [11:106](https://lisan.digital/tr/ayet/11:106.md)). |
| الْأَشْقَى / أَشْقَاهَا | Azgınlıkta zirveye çıkarak helaki hak etme | İnkarda ve günahta en ileri gidip uyarılara sırt çevirenlerin akıbeti (Şems [91:12](https://lisan.digital/tr/ayet/91:12.md), A‘lâ [87:11](https://lisan.digital/tr/ayet/87:11.md), Leyl [92:15](https://lisan.digital/tr/ayet/92:15.md)). |
| شِقْوَتُنَا | Bâtıla kapılarak iradi olarak seçilen bedbahtlık | Cehennem ehlinin kendi gaflet ve taşkınlıklarını itiraf ettiği bağlam (Mü’minûn [23:106](https://lisan.digital/tr/ayet/23:106.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ezelî kaza, kader ve âkıbet meselesi | Şakavetin ezelde mi takdir edildiği yoksa kulun kesbiyle mi oluştuğu (şaki-sait tartışması). | Ebedi kurtuluş veya helak damgası. |
| Fıkıh | Nafaka, meşakkat ve mükellefiyet sınırları | Şakavet doğrudan fıkhi terim olmamakla birlikte meşakkat türevi ruhsat gerekçesi kılınmıştır. | Katlanılması güç zorluk ve külfet. |
| Tefsir | Hidayet ve dalalet kutuplaşması | Kur’an’ın indiriliş gayesinin insanı şakavetten kurtarıp saadete erdirmek olduğu tespiti. | Varoluşsal ve uhrevi hüsran. |
| Hadis | Anne karnındaki yaratılış ve son nefes halleri | Kulun amel çizgisi ve şaki veya sait olarak yazılmasına dair rivayetler. | Nihai akıbet ve fıtri yöneliş. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hidayet-dalalet dengesi | Nihai hüsran | İlahi çağrıya sırt çevirmenin getirdiği varoluşsal mahrumiyet | Yaratıcı ile bağın kopması sonucu ruhun ebedi bedbahtlığa yuvarlanması. | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı | Bilişsel körlük ve cehalet inadı | Veriye ve delile rağmen inatla gerçeği reddetme | Delili tahrif eden zihnin içine düştüğü çözümsüz çelişki ve zihni tükeniş. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve adalet düzeni | Tiranlık ve tebaanın ezilmesi | Gücü tekeline alarak toplumu ağır çile ve baskıya mahkum etme | Otoritenin zalimleşerek kamusal alanda geniş kitlelere sefalet üretmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve geçim dengesi | Yıkıcı yoksulluk ve sömürü | Üretim imkanlarından yoksun bırakılarak aşırı zahmete itilme | Adaletsiz bölüşümün insanları insani erdemleri unutturacak meşakkate boğması. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve negatif enerji düzeyi | Bir sistemin düzenini yitirerek minimum verim ve maksimum düzensizlik/tükeniş noktasına gerilemesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve derin yabancılaşma | Bireyin toplumsal norm ve değer bağlarını kopararak varoluşsal anlamsızlık ve yıkıma sürüklenmesi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireyin gündelik moral bozukluğuna, anlık keyifsizliğe veya psikolojik mutsuzluğa indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Şakavet, insanın fıtrat ve vahiyle bağını koparması neticesinde hem dünyada hayatını anlamsız bir çileye çevirmesi hem de ahirette telafisi imkansız bir hüsrana uğramasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur’an’ın getirdiği kurtuluş nizamının eskatolojik ciddiyeti kavranamaz; ayetlerdeki uyarılar sıradan bir kişisel gelişim tesellisine dönüştürülür. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin temel gayesinin insanı bedbahtlıktan (شقي) kurtarıp ebedi saadete ([سعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md)) ulaştırmak olduğunu vazeder; varoluşun iki ana akıbetinden birini temsil eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin indiriliş maksadını bildiren ayetlerde (Tâhâ suresi başı) ve ahiretteki ayrışmayı bildiren hesap sahnelerinde (Hûd ve Leyl sureleri). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın insanı sıkıntıya ve çileye mahkum eden bir yük olduğu zannını çürütür; asıl tükeniş ve meşakkatin vahye sırt dönmekten kaynaklandığını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canı yıpratan ağır meşakkat, bitirici zahmet ve fiziksel olarak takati tüketen ezilme durumu.
- Soyut anlam: İlahi hidayetten ve rahmetten kopuş neticesinde bireyin hem iç dünyasında hem de ebedi akıbetinde düştüğü iflah olmaz bedbahtlık.
- Sistematik karşılık: Sistemin varlık gayesini yitirmesi sonucu düzenin dağılması ve kendi kendini öğüten bir tükeniş döngüsüne girmesi.
- LaTeX modeli: $$\Psi(x) = \lim_{t \to \infty} \left[ E(x, t) - \int_0^t H(x, \tau) \, d\tau \right] < 0 \implies x \in \Sigma$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x$ mükellef bireyi, $E$ bireyin varoluşsal çabasını ve yönelimini, $H$ ilahi hidayet ve vahiy girdisini temsil eder. $H$ girdisinden yoksun olarak zaman ($t$) ilerledikçe toplam yönelimin negatif sınıra yaklaşması, bireyin varoluşsal dengesini yitirerek şakavet ve nihai hüsran kümesi olan $\Sigma$'ya dahil olduğunu simgeler.

## Geçtiği ayetler (12 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/11:105.md) — شَقِيٌّ

يَوْمَ يَأْتِ لَا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ

Meal (IK): O gün gelince; Allah’ın izni olmadan kimse konuşamaz. Onlardan kimisi bedbaht, kimisi de bahtiyardır.

### [Hud 11:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/11:106.md) — شَقُوا

فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ

Meal (IK): Bedbahtlara gelince; onlar, cehennenmdedirler. Orada yüksek sesle solurlar.

### [Meryem 19:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/19:4.md) — شَقِيًّا

قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا

Meal (IK): Ve demişti ki: Rabbım; gerçekten kemiklerim yıprandı, baş yaşlılık alevi ile tutuştu. Rabbım; şimdiye kadar sana yalvarmakla bir şeyden mahrum olmadım.

### [Meryem 19:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/19:32.md) — شَقِيًّا

وَبَرًّا بِوَالِدَتِي وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا شَقِيًّا

Meal (IK): Bir de anneme iyi davranmamı. Ve beni bedbaht bir zorba kılmadı.

### [Meryem 19:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/19:48.md) — شَقِيًّا

وَأَعْتَزِلُكُمْ وَمَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَأَدْعُو رَبِّي عَسَى أَلَّا أَكُونَ بِدُعَاءِ رَبِّي شَقِيًّا

Meal (IK): Sizi ve Allah’tan başka taptıklarınızı bırakıp çekilirim, Rabbıma yalvarırım. Rabbıma yalvarışımdan ötürü mahrum kalmayacağımı umarım.

### [Taha 20:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:2.md) — لِتَشْقَى

مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى

Meal (IK): Biz; Kur’an’ı, sana güçlük çekesin diye indirmedik.

### [Taha 20:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:117.md) — فَتَشْقَى

فَقُلْنَا يَاآدَمُ إِنَّ هَذَا عَدُوٌّ لَكَ وَلِزَوْجِكَ فَلَا يُخْرِجَنَّكُمَا مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقَى

Meal (IK): Biz de demiştik ki: Ey Adem, doğrusu bu, hem senin hem de eşinin düşmanıdır. Sakın sizi cennetten çıkarmasın. Yoksa bedbaht olursun.

### [Taha 20:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:123.md) — يَشْقَى

قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى

Meal (IK): Buyurdu ki: Birbirinize düşman olarak hepiniz oradan inin. Benden size bir yol gösteren gelir de kim, benim yoluma uyarsa; ne sapar, ne de bedbaht olur.

### [Müminun 23:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/23:106.md) — شِقْوَتُنَا

قَالُوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ

Meal (IK): Derler ki: Rabbımız, bedbahtlığımız bizi yenmişti. Sapıklar topluluğu olmuştuk.

### [Ala 87:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/87:11.md) — الْأَشْقَى

وَيَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى

Meal (IK): Bedbaht olan ise ondan kaçınır.

### [Şems 91:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/91:12.md) — أَشْقَاهَا

إِذِ انْبَعَثَ أَشْقَاهَا

Meal (IK): En azgınları ileri tıldığında.

### [Leyl 92:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/92:15.md) — الْأَشْقَى

لَا يَصْلَاهَا إِلَّا الْأَشْقَى

Meal (IK): Oraya ancak en azgın olan girer.

## Sözlükler (3)

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: شقى

شَقَى
1 شَقَى ذ , inf. n. شَقْىٌ, said of the نَاب [or tush] of a camel, It grew forth: a dial. var. of شَقَأَ. (K in art. شقو [but belonging to the present art.: mentioned in the TA, as not in the K, on the authority of ISd].) ― -b2- [Freytag states, as on the authority of Abu-l-'Alà, that شَقَى is used for شَقَّ He clave, or split, &c.: ― -b3- and that Reiske has explained it as signifying He opened the mouth with a wide grinning (“ amplo rictu ” ).]

شَاقٍ
شَاقٍ ذ A long prominence, or projecting portion, or ledge, (حَيْدٌ طَالِعٌ طَوِيلٌ,) of a mountain, (K, TA,) that cannot be ascended: (TA:) by rule it should be with ء [i. e. شَاقِئٌ, as being derived from شَقَأَ]: (Sgh, TA:) pl. شَوَاقِى (K [correctly شَوَاقٍ]) and شُقْيَانٌ. (TA. [Mentioned in the K in art. شقو, but belonging to the present art.])

##### Türkçe

شَقَى
1 **شَقَى** **ذ** , mastar ismi **شَقْىٌ**, devenin **نَاب**’ı [yahut azı dişi] hakkında söylenir: (diş) çıktı: **شَقَأَ**’nın bir lehçe varyantı. (K’de, madde **شقو**’da [fakat mevcut maddeye aittir: TA’da, K’de olmadığı, ISd’nin rivayetiyle, zikredilmiştir].) ― -b2- [Freytag, Ebu-l-‘Alâ’nın rivayetine göre, **شَقَى**’nın **شَقَّ** için kullanıldığını, “yardı, böldü” vb. (manalarda): ― -b3- ve Reiske’nin onu “ağzı geniş bir sırıtışla açtı” (“ amplo rictu ”) manasında açıkladığını belirtir.]

شَاقٍ
**شَاقٍ** **ذ** Dağın, çıkılamayan uzun bir çıkıntısı yahut dışarı taşan kısmı yahut sedd’i, (**حَيْدٌ طَالِعٌ طَوِيلٌ**,): (TA:) kaideye göre ء ile olmalıydı [yani **شَاقِئٌ**, **شَقَأَ**’dan türemiş olmak bakımından]: (Sgh, TA:) cem‘i **شَوَاقِى** (K’de [doğrusu **شَوَاقٍ**]) ve **شُقْيَانٌ**. (TA. [K’de madde **شقو**’da zikredilmiştir; fakat mevcut maddeye aittir.])

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَقِيَ
شَقِيَ A ( n. ac. شَِقْوَة [ شَقْيَة 1t ,  2t ],  شَقَا [ 4A ] ,  شَقَآء [ 22A ] ,  شَِقَاوَة [ شَقَاْيَة 22t ,  23t ]),
a.  Was unhappy, unfortunate, wretched, miserable.

شَاْقَيَ
شَاْقَيَ III ,
a.  Made head against, resisted, withstood.

b.  Vied with, equalled in misery, in endurance.

أَشْقَيَ
أَشْقَيَ IV ,
a.  Rendered miserable & c.

b.  Combed.

شَقْوَة
شَقْوَة [ 1t ],
a.  Misery, wretchedness; unprosperousness, adversity & c.

شَقًا
شَقًا [ 4A ],
a.  see 1t .

مِشْقًى
مِشْقًى [ 20 ],
a.  Comb.

شَاقٍ
شَاقٍ [ 21 ] , ( pl. شَوَاقٍ [ 41 ] ),
a.  Lofty, elevated.

شَقَآء
شَقَآء [ 22A ] ,  شَقَاوَة [ 22t ] ,
a.  see 1t .

شَقِيّ
شَقِيّ [ 25I ] , ( pl. أَشْقِيَآء [ 68I ] ),
a.  Unhappy, unfortunate, unprosperous, wretched, miserable; wretch.

b.  [ coll. ], Wicked, naughty.

##### Türkçe

شَقِيَ
شَقِيَ A ( i. mastar. **شَِقْوَة** [ **شَقْيَة** 1t ,  2t ],  **شَقَا** [ 4A ] ,  **شَقَآء** [ 22A ] ,  **شَِقَاوَة** [ **شَقَاْيَة** 22t ,  23t ]),
a. Mutsuz oldu, talihsiz oldu, bedbaht oldu, sefil oldu.

شَاْقَيَ
شَاْقَيَ III ,
a. Karşı koydu, direndi, dayandı.

b. Yarıştı; bedbahtlıkta, dayanıklılıkta eşit oldu.

أَشْقَيَ
أَشْقَيَ IV ,
a. Bedbaht kıldı vb.

b. Taradı.

شَقْوَة
شَقْوَة [ 1t ],
a. Bedbahtlık, sefalet; refahsızlık, musibet vb.

شَقًا
شَقًا [ 4A ],
a. 1t’ye bak.

مِشْقًى
مِشْقًى [ 20 ],
a. Tarak.

شَاقٍ
شَاقٍ [ 21 ] , ( çoğ. **شَوَاقٍ** [ 41 ] ),
a. Yüksek, yüce.

شَقَآء
شَقَآء [ 22A ] ,  **شَقَاوَة** [ 22t ] ,
a. 1t’ye bak.

شَقِيّ
شَقِيّ [ 25I ] , ( çoğ. **أَشْقِيَآء** [ 68I ] ),
a. Mutsuz, talihsiz, refahsız, bedbaht, sefil; bedbaht kimse.

b. [ topluluk ], Kötü, yaramaz.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شقي
شَقِيَ - يَشْقَى - شِقْوَة - شَقيٌّ - أَشْقَى - الأَشْقَى
شَقِيَ - يَشْقَى + الكائن: ضد " سَعِدَ - يَسْعَدُ ": يعيش حياته وهو يعاني ويشعر بالألم النفسي وانعدام الراحة والسكون والمتعة
شِقْوَة - شِقْوتنا: على وزن " فِعلة" اسم فعل للمرة من " شَقِيَ - يَشْقَى ": العيش لفترة زمنية مع الشعور بالألم النفسي وانعدام الراحة والسكون والمتعة
﴿قَالُوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ﴾
شَقِيٌّ: ضد "سعيد ": اسم فاعل صفة مشبهة من " شَقِيَ - يَشْقَى ": من يعيش حياته وهو يشعر بالألم النفسي وانعدام الراحة والسكون والمتعة
أَشْقَى: اسم تفضيل من " شَقِيّ ": من يعيش حياته وهو يشعر بالألم النفسي وانعدام الراحة والسكون والمتعة أكثر من غيره مقارنة به
الأَشْقَى: اسم التفضيل الأعظمي من " شَقِيّ ": شَقيٌّ - أَشْقَى - الأَشْقَى: الأكثر شقاء من الجميع
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالألم والبأس "، وهي:
جَأَرَ - يَجْأَرُ ، شَكا - يَشْكوْ، أَلِمَ - يَألَمُ، شَقيَ - يَشْقى، بَئِسَ - يَبْأَسُ، أذِيَ  - يَأْذَى
شَقيَ- يشقى
 	﴿فأما الذين شقوا ففي النار لهم فيها زفير وشهيق(106)﴾ هود ﴿ما أنزلنا عليك القرآن لتشقى (2)﴾ طه ﴿فقلنا ياآدم إن هذا عدو لك ولزوجك فلا يخرجنكما من الجنة فتشقى(117)﴾ طه ﴿قال اهبطا منها جميعا بعضكم لبعض عدو فإما يأتينكم مني هدى فمن اتبع هداي فلا يضل ولا يشقى (123)﴾ طه
شقوة - شقوتنا
 ﴿قَالُوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ(106)﴾ المؤمنون
شَقيٌّ
 ﴿يوم يأت لا تكلم نفس إلا بإذنه فمنهم شقي وسعيد(105)﴾ هود ﴿قال رب إني وهن العظم مني واشتعل الرأس شيبا ولم أكن بدعائك رب شقيا(4)﴾ مريم ﴿وأعتزلكم وما تدعون من دون الله وأدعو ربي عسى ألا أكون بدعاء ربي شقيا(48)﴾ مريم ﴿وبرا بوالدتي ولم يجعلني جبارا شقيا (32)﴾ مريم
أشقى
 ﴿إذ انبعث أشقاها (12)﴾ الشمس
الأشقى
 ﴿ويتجنبها الأشقى (11)﴾ الأعلى ﴿لا يصلاها إلا الأشقى (15)﴾ الليل
مختار الصحاح
● [شقا] ش ق ا: الشَّقَاءُ و الشَّقَاوَةُ بالفتح ضد السعادة وقرأ قتادة ﴿شِقَاوتَنُا﴾ بالكسر وهي لغة وقد شَقِيَ شَقَاءً و شَقَاوةً بالكسر أيضا و أشْقَاهُ الله فهو شَقِيٌّ بيِّن الشِّقْوَةِ بالكسر وفتحه لغة
الراغب
شقا
- الشقاوة: خلاف السعادة، وقد شقي (انظر: البصائر 3/332) يشقى شقوة، وشقاوة، وشقاء، وقرئ }شقوتنا﴿(والآية:﴾قالوا ربنا غلبت علينا شقوتنا﴿سورة المؤمنين: آية 106، وهي القراءة المشهورة)، و﴾شقاوتنا﴿(وهي قراءة حمزة والكسائي وخلف) فالشقوة كالردة، والشقاوة كالسعادة من حيث الإضافة، فكما أن السعادة في الأصل ضربان: سعادة أخروية، وسعادة دنيوية، ثم السعادة الدنيوية ثلاثة أضرب: سعادة نفسية وبدنية وخارجية، كذلك الشقاوة على هذه الأضرب، وهي الشقاوة الأخروية. قال عز وجل:﴾فمن اتبع هداي فلا يضل ولا يشقى﴿[طه/123]، وقال:﴾غلبت علينا شقوتنا﴿[المؤمنون/106]، وقرئ:﴾شقاوتنا﴿(تقدمت قريبا) وفي الدنيوية:﴾فلا يخرجنكما من الجنة فتشقى{ [طه/117]، قال بعضهم: قد يوضع الشقاء موضع التعب، نحو: شقيت في كذا، وكل شقاوة تعب، وليس كل تعب شقاوة، فالتعب أعم من الشقاوة.
ملخص اللسان:
1.     الشَّقاءُ والشَّقاوةُ: ضدُّ السعادة، يُمَدُّ ويُقْصَرُ،شَقِيَ يشَقَى شَقاً وشَقاءً وشَقاوةً وشَقْوةً وشِقْوةً.وأَشْقاه اللهُ،فهو شَقِيٌّ بيِّنُ الشِّقْوة
2.     وشاقَاهُ فشَقَاهُ: كان أَشَدَّ شَقاءً منه.
3.     ويقال: شاقانى فلان فشَقَوْته أَشْقُوه أَي غَلَبْته فيه ،
4.     وشاقَيْت فلاناً مُشاقاةً إِذا عاشَرْتَه وعاشَرَك.
5.     والشَّقاءُ: الشِّدةُ والعُسْرةُ.
6.     وشاقَيّْته أَي صابَرْته؛
7.     ويقال: شاقَيتُ ذلك الأَمر بمعنى عانيْتُه.
8.     والمُشاقاةُ: المُعالَجة في الحرْب وغيرها.
9.     والمُشاقاةُ:  المُعاناةُ: والمُمارسَةُ.
10.                        والشَّاقي: حَيْدٌ من الجَبل طويلٌ لا يُسْتَطاع  ارْتِقاؤُه،
11.                        وشَقا نابُ  البَعِيرِ يَشْقى شَقْياً: طَلع وظَهَر كشَقَأَ.
لسان العرب
● - شقا: الشَّقاءُ والشَّقاوةُ، بالفتح: ضدُّ السعادة، يُمَدُّ ويُقْصَرُ،  شَقِيَ يشَقَى شَقاً وشَقاءً وشَقاوةً وشَقْوةً وشِقْوةً. وفي التنزيل  العزيز: ربَّنا غَلَبَتْ علينا شِقْوَتُنا؛ وهي قراءة عاصم وأَهل المدينة؛  قال الفراء: وهي كثيرةٌ في الكلام، وقرأَ ابن مسعود شَقاوَتُنا؛ وأَنشد  أَبو ثروان:  كُلِّفَ مِنْ عَنائهِ وشِقْوَتِهْ  بِنتَ ثماني عَشْرَةٍ من حِجَّتِهْ  وقرأَ قتادة: شِقاوتُنا، بالكسر، وهي لغة، قال: وإنما جاء بالواو لأَنه  بُنِي على التأْنيث في أَوَّلِ أَحواله، وكذلك النهايةُ فلم تكن الياء  والواو حرفي إعراب، ولو بُنِيَ على التذكير لكان مهموزاً كقولهم عَظاءةٌ  وعَباءَةٌ وصَلاءَة، وهذا أُعِلَّ قبلَ دُخولِ الهاء، تقول: شَقِيَ  الرجلُ، انقلبت الواوُ ياءً لكسرة ما قبلَها، ويَشْقَى انقَلبتْ في المضارع  أَلِفاً لفتحة ما قبلَها، ثم تقولُ يَشْقَيانِ فيكونانِ كالماضي. وقوله  تعالى: ولم أَكُنْ بدُعائِكَ رَبِّ شَقِيّاً؛ أَراد: كنتُ مُسْتَجابَ  الدَّعْوة، ويجوز أَن يكون أَراد مَنْ دَعاكَ مخلِصاً فقد وحَّدَكَ وعَبَدَك فلم  أَكنْ بعِبادَتِكَ شَقِيّاً؛ هذا قولُ الزجاج.  وشاقَاهُ فشَقَاهُ: كان أَشَدَّ شَقاءً منه. ويقال: شاقانى فلان  فشَقَوْته أَشْقُوه أَي غَلَبْته فيه. وأَشْقاه اللهُ، فهو شَقِيٌّ بيِّنُ  الشِّقْوة، بالكسر، وفتحُه لغة. وفي الحديث: الشَّقِيُّ مَنْ شَقِيَ في بطْنِ  أُمِّه، وقد تكَرَّرِ ذِكْرُ الشَّقِيِّ والشَّقاءِ والأَشقِياء في  الحديث، وهو ضد السَّعِيد والسُّعداءِ والسَّعادةِ، والمعنى أَنَّ مَنْ  قَدَّرَ اللهُ عليه في أَصْلِ خِلْقَته أَن يكون شَقِيّاً فهو الشَّقِي على  الحقيقة، لا مَنْ عَرَض له الشَّقاء بعدَ ذلك، وهو إِشارة إِلى شَقاءِ  الآخرة لا الدنيا. وشاقَيْت فلاناً مُشاقاةً إِذا عاشَرْتَه وعاشَرَك.  والشَّقاءُ: الشِّدةُ والعُسْرةُ. وشاقَيّْته أَي صابَرْته؛ وقال  الراجز:إِذ يُشاقي الصَّابِراتِ لم يَرِثْ،  يكادُ مِنْ ضَعْفْ القُوى لا يَنْبَعِثْ  يعني جَمَلاً يصابرُ الجِمالَ مَشْياً. ويقال: شاقَيتُ ذلك الأَمر بمعنى  عانيْتُه. والمُشاقاةُ: المُعالَجة في الحرْب وغيرها. والمُشاقاةُ:  المُعاناةُ: والمُمارسَةُ. والشَّاقي: حَيْدٌ من الجَبل طويلٌ لا يُسْتَطاع  ارْتِقاؤُه، والجمْعُ شُقْيانٌ. وشَقا نابُ  البَعِيرِ يَشْقى شَقْياً: طَلع وظَهَر كشَقَأَ.
مقاييس اللغة:
(شقو) الشين والقاف والحرف المعتلّ أصلٌ يدلُّ على المعاناة وخلاف السُّهولة والسّعادة.
والشِّقوة: خلاف السعادة. ورجلٌ شقيٌّ بين الشَّقاء والشِّقوة والشَّقاوة. ويقال إنَّ المشاقاة: المعاناة والممارسة. والأصل في ذلك أنَّه يتكلّف العَناء ويَشقَى به، فإذا هُمِزَ تَغيَّر المعنى. تقول: شقأ نابُ البعير يَشْقَأ، إذا بدا. قال: الشَّاقئ: النَّاب الذي لم يَعْصَل([3]).
القاموس المحيط:
و الشَّقا الشِدَّةُ، والعُسْرُ، ويُمَدُّ، شَقِيَ، كَرَضِيَ، شَقَاوَةً، ويُكْسَرُ، وشَقاً وشَقاءً وشَقْوَةً، ويُكْسَرُ. وشَقاهُ اللّهُ وأشْقاهُ. والمِشْقا المُشْطُ، لُغَةٌ في الهَمْزِ. وأشْقَى سَرَّحَ به. وشاقاهُ عالَجَهُ في الحَرْبِ ونحوه، وغالَبَهُ في الشَّقاءِ، فَشَقاهُ يَشْقوهُ غَلَبَه. والشاقِي من الجِبالِ الحَيْدُ الطالِعُ الطويلُ ج شَواقٍ.
تاج العروس:
( والشقا ) بالقصر ( الشدة والعسر ) نقله الازهرى ( ويمد ) وقد ( شقى كرضى ) انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها يشقى انقلبت في المضارع ألفا لفتحة ما قبلها وتقول يشقيان فيكونان كالماضي كما في الصحاح ( شقاوة ويكسر ) وبه قرأ قتادة ربنا غلبت علينا شقاوتنا وهى لغة وانما جاء بالواو لانه بنى على التأنيث في أول أحواله وكذلك النهاية فلم تكن الياء والواو حرفي اعراب ولو بنى على التذكير لكان مهموزا كقولهم عظاءة وعباءة وصلاءة وهذا أعل قبل دخول الهاء ( وشقا ) بالقصر ( وشقاء ) بالمد ( وشقوة ويكسر ) وبهما قرئ أيضا قال الراغب الشقاوة خلاف السعادة والشقوة كالردة والشقاوة كالسعادة من حيث الاضافة وكما أن السعادة في الاصل ضربان سعادة أخروية وسعادة دنيوية ثم السعادة الدنيوية ثلاثة أضرب سعادة نفسية وبدنية وخارجية كذلك الشقاوة على هذه الا ضرب وهى الشقاوة الاخروية والدنيوية قال وقال بعضهم قد يوضع الشقاء موضع التعب نحو شقيت في كذا وكل شقاوة تعب وليس كل تعب شقاوة فاتعب أعم من الشقاوة ( وشقاه الله وأشقاه ) ضد أسعده الله وهو شقى من قوم أشقياء بين الشقوة بالكسر والفتح وقوله تعالى ولم أكن بد عائك رب شقيا أراد كنت مستجاب الدعوة ( والمشقى ) بالكسر ( المشط لغة في الهمز وأشقى ) إذا ( سرح به ) كلاهما عن أبى زيد ( وشاقاه ) مشاقاة وشيقاء ( عالجه في الحرب ونحوه ) صوابه ونحوها
كما في التهذيب وفى الصحاح عاناه وما رسه ( و ) شاقاه ( غالبه في الشقاء فشقاه يشقوه ) أي ( غلبه ) نقله الجوهرى وفى المحكم كان أشد شقاء منه ( والشاقى من الجبال الحيد الطالع الطويل ) لا يستطاع ارتقاؤه ( ج شواق ) قال الصغانى والقياس الهمز * ومما يستدرك عليه المشاقاة وأيضا المصابرة وهو مجاز قال الراجر إذا يشاقى الصابرات لم يرث * يكاد من ضعف القوى لا ينبعث يعنى جملا يصابر الجمال مشيا وهو أشقى من أشقى ثمود وأشقى من رائض مهر أي أتعب وهو مجاز ويجمع الشاقى من الجبال على شقيان بالضم أيضا وشقا ناب البعير شقيا طلع لغة في الهمز عن ابن سيده

##### Türkçe

شقي
**شَقِيَ - يَشْقَى - شِقْوَة - شَقيٌّ - أَشْقَى - الأَشْقَى**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 06:21 yazar: Administrator
**شَقِيَ - يَشْقَى** + varlık: “**سَعِدَ - يَسْعَدُ**”ın zıddı: hayatını, psikolojik acı çekerek ve rahatlığın, sükûnun ve zevkin yokluğunu hissederek yaşar.
**شِقْوَة - شِقْوتنا**: “**فِعلة**” vezni üzere, “**شَقِيَ - يَشْقَى**”dan bir defalık (marraya) fiil ismi: psikolojik acıyı ve rahatlığın, sükûnun ve zevkin yokluğunu hissetmekle birlikte bir zaman süresi boyunca yaşamak.
﴿Dediler: “Rabbimiz! **شِقْوَتُنَا** bize galip geldi ve biz sapmış bir kavim idik.”﴾
**شَقِيٌّ**: “**سعيد**”in zıddı: “**شَقِيَ - يَشْقَى**”dan, müşebbehe sıfat olan ism-i fâil: hayatını, psikolojik acı ve rahatlığın, sükûnun ve zevkin yokluğunu hissederek yaşayan kimse.
**أَشْقَى**: **شَقِيّ**’den ism-i tafdîl: hayatını, psikolojik acı ve rahatlığın, sükûnun ve zevkin yokluğunu, kendisiyle kıyaslandığında başkasından daha çok hissederek yaşayan kimse.
**الأَشْقَى**: **شَقِيّ**’den en üstün tafdîl ismi: **شَقيٌّ - أَشْقَى - الأَشْقَى**: hepsinden daha çok bedbaht olan.
Ve lafız, “acı ve sıkıntıyı hissetme” lafızları grubuna mensuptur; onlar:
**جَأَرَ - يَجْأَرُ**، **شَكا - يَشْكوْ**، **أَلِمَ - يَألَمُ**، **شَقيَ - يَشْقى**، **بَئِسَ - يَبْأَسُ**، **أذِيَ  - يَأْذَى**

**شَقيَ- يشقى**
	﴿Artık bedbaht olanlara gelince: ateştedirler; orada onlar için inleme ve hırıltılı soluma vardır (106)﴾ Hûd ﴿Biz Kur’an’ı sana, bedbaht olasın diye indirmedik (2)﴾ Tâhâ ﴿Dedik: “Ey Âdem! Şüphesiz bu, sana ve eşine düşmandır; sakın sizi cennetten çıkarmasın da bedbaht olursun” (117)﴾ Tâhâ ﴿Dedi: “İkiniz de oradan hep birlikte inin; kiminiz kiminize düşmandır. Bana tarafımdan size bir hidayet geldiğinde, kim benim hidayetime uyarsa ne sapar ne de bedbaht olur” (123)﴾ Tâhâ

**شقوة - شقوتنا**
﴿Dediler: “Rabbimiz! **شِقْوَتُنَا** bize galip geldi ve biz sapmış bir kavim idik” (106)﴾ Mü’minûn

**شَقيٌّ**
﴿O gün gelir; O’nun izni olmaksızın hiçbir nefis konuşmaz; onlardan kimi bedbaht, kimi saîddir (105)﴾ Hûd ﴿Dedi: “Rabbim! Şüphesiz kemik benden zayıfladı, baş ihtiyarlıkla alevlendi; Rabbim, sana duamla bedbaht olmadım” (4)﴾ Meryem ﴿Sizden ve Allah’tan başka taptıklarınızdan uzaklaşırım; Rabbime dua ederim; umarım Rabbime duamla bedbaht olmam (48)﴾ Meryem ﴿Ve anneme iyilik edici; beni zorba, bedbaht kılmadı (32)﴾ Meryem

**أشقى**
﴿Hani onların en bedbahtı atılmıştı (12)﴾ Şems

**الأشقى**
﴿Ondan en bedbaht olan kaçınır (11)﴾ A‘lâ ﴿Ona ancak en bedbaht olan girer (15)﴾ Leyl

Muhtârü’s-Sıhâh
● [شقا] ش ق ا: **الشَّقَاءُ** ve **الشَّقَاوَةُ**, fetha ile: saadetin zıddıdır; Katâde ﴿**شِقَاوتَنُا**﴾yı kesra ile okudu; bu bir dildir. Ve **شَقِيَ** **شَقَاءً** ve **شَقَاوةً** (kesra ile de) olmuştur. Ve Allah onu **أشْقَاهُ**; o da **شَقِيٌّ**dur; kesra ile **الشِّقْوَةِ**’si apaçıktır; fethası da bir dildir.

Râgıb
شقا
- **الشقاوة**: saadetin hilâfıdır. Ve **شقي** (bak: el-Basâir 3/332) **يشقى** **شقوة** ve **شقاوة** ve **شقاء**. Ve }**شقوتنا**﴿diye okundu (âyet:﴾Dediler: “Rabbimiz! **شقوتنا** bize galip geldi”﴿Mü’minûn sûresi: âyet 106; ve bu meşhur kıraattir). Ve﴾**شقاوتنا**﴿(bu da Hamza, Kisâî ve Halef’in kıraatidir). Artık **الشقوة** reddetme (irtidat) gibidir; **الشقاوة** ise izafet bakımından saadet gibidir. Nitekim saadet aslında iki kısımdır: âhiret saadeti ve dünya saadeti; sonra dünya saadeti üç kısımdır: nefsî, bedenî ve haricî saadet; aynı şekilde **الشقاوة** da bu kısımlar üzeredir; ve o, âhiret bedbahtlığıdır. Aziz ve celîl dedi ki:﴾Kim benim hidayetime uyarsa ne sapar ne de bedbaht olur﴿[Tâhâ/123]. Ve dedi:﴾**غلبت علينا شقوتنا**﴿[Mü’minûn/106]. Ve﴾**شقاوتنا**﴿diye okundu (az önce geçti). Dünya(ya ait) olanında:﴾Sakın sizi cennetten çıkarmasın da bedbaht olursun{ [Tâhâ/117]. Bazıları dedi ki: bedbahtlık, yorgunluk yerine konulabilir; şöyle: “Şunda bedbaht oldum (şunda yoruldum)”; her bedbahtlık yorgunluktur, fakat her yorgunluk bedbahtlık değildir; yorgunluk, bedbahtlıktan daha geneldir.

Lisân özeti:
1. **الشَّقاءُ** ve **الشَّقاوةُ**: saadetin zıddıdır; uzatılır ve kısaltılır. **شَقِيَ** **يشَقَى** **شَقاً** ve **شَقاءً** ve **شَقاوةً** ve **شَقْوةً** ve **شِقْوةً**. Ve Allah onu **أَشْقاه**; o da **شَقِيٌّ**dur; **الشِّقْوة**si apaçıktır.
2. Ve **شاقَاهُ فشَقَاهُ**: ondan daha şiddetli bedbaht oldu.
3. Ve denir: falan bana **شاقانى** etti de ben onu **فشَقَوْته أَشْقُوه**; yani onda ona galip geldim.
4. Ve **شاقَيْت** falanı **مُشاقاةً**: onunla ünsiyet ettin ve o da seninle ünsiyet ettiğinde.
5. **الشَّقاءُ**: şiddet ve güçlük(tür).
6. Ve **شاقَيّْته**: yani ona sabrettim (ona karşı sabırla direndim).
7. Ve denir: **شاقَيتُ** o işi, “onu çektim/katlandım” manasında.
8. **المُشاقاةُ**: savaşta ve başkasında muamele/işleme (mücadele)dir.
9. **المُشاقاةُ**: **المُعاناةُ**: ve **المُمارسَةُ**.
10. **الشَّاقي**: dağdan uzun bir sırt/yar; ona tırmanmak mümkün olmaz.
11. **وشَقا نابُ البَعِيرِ يَشْقى شَقْياً**: **شَقَأَ** gibi çıktı ve göründü.

Lisânü’l-ʿArab
● - شقا: **الشَّقاءُ** ve **الشَّقاوةُ**, fetha ile: saadetin zıddıdır; uzatılır ve kısaltılır. **شَقِيَ** **يشَقَى** **شَقاً** ve **شَقاءً** ve **شَقاوةً** ve **شَقْوةً** ve **شِقْوةً**. Aziz tenzilde: “Rabbimiz! **شِقْوَتُنا** bize galip geldi”; bu, Âsım ve Medine ehlinin kıraatidir. Ferrâ dedi ki: bu, sözde çoktur. İbn Mes‘ûd **شَقاوَتُنا** okudu. Ebû Servân inşâd etti:
كُلِّفَ مِنْ عَنائهِ وشِقْوَتِهْ
بِنتَ ثماني عَشْرَةٍ من حِجَّتِهْ
Katâde: **شِقاوتُنا** (kesra ile) okudu; bu bir dildir. Dedi ki: Vav ile gelmesi ancak şundandır: ilk hâllerinde müennes üzerine bina edildi; aynı şekilde nihaye de; böylece yâ ve vav i‘rab harfleri olmadı. Eğer müzekker üzerine bina edilseydi, “عَظاءةٌ، عَباءَةٌ، صَلاءَة” sözleri gibi hemzeli olurdu. Bu, hâ’nın girişinden önce i‘lâl edildi: “**شَقِيَ** adam” dersin; öncesindeki kesra sebebiyle vav yâ’ya döndü. Ve “**يَشْقَى**”da muzârîde, öncesindeki fetha sebebiyle elif’e döndü. Sonra “**يَشْقَيانِ**” dersin; böylece ikisi mâzî gibi olurlar. Ve Allah’ın sözü: “Ve Rabbim, senin duanla **شَقِيّاً** olmadım”; muradı: “duası kabul olunan idim”dir. Ve caizdir ki muradı şu olsun: “Sana ihlâsla dua eden kimse seni birlemiş ve sana ibadet etmiştir; ben de sana ibadetle bedbaht olmadım”; bu, Zeccâc’ın sözüdür. Ve **شاقَاهُ فشَقَاهُ**: ondan daha şiddetli bedbaht oldu. Ve denir: falan bana **شاقانى** etti de ben onu **فشَقَوْته أَشْقُوه**; yani onda ona galip geldim. Ve Allah onu **أَشْقاهُ**; o da **شَقِيٌّ**dur; kesra ile **الشِّقْوة**si apaçıktır; fethası da bir dildir. Hadiste: “**الشَّقِيُّ**: annesinin karnında bedbaht olan kimsedir.” Hadiste **الشَّقِيِّ** ve **الشَّقاءِ** ve **الأَشقِياء** zikri tekrar etmiştir; o, **السَّعِيد** ve **السُّعداءِ** ve **السَّعادةِ**’nin zıddıdır. Mana: Allah’ın, yaratılışının aslında üzerine bedbahtlığı takdir ettiği kimse, hakikatte bedbahttır; bundan sonra kendisine bedbahtlık arız olan değil. Bu, dünya değil âhiret bedbahtlığına işarettir. Ve **شاقَيْت** falanı **مُشاقاةً**: onunla ünsiyet ettin ve o da seninle ünsiyet ettiğinde. **الشَّقاءُ**: şiddet ve güçlük(tür). Ve **شاقَيّْته**: yani ona sabrettim. Râciz dedi ki:
إِذ يُشاقي الصَّابِراتِ لم يَرِثْ،
يكادُ مِنْ ضَعْفْ القُوى لا يَنْبَعِثْ
Yani: yürüyüşte develere sabreden bir deve. Ve denir: **شاقَيتُ** o işi, “onu çektim/katlandım” manasında. **المُشاقاةُ**: savaşta ve başkasında muamele/işleme (mücadele)dir. **المُشاقاةُ**: **المُعاناةُ**: ve **المُمارسَةُ**. **الشَّاقي**: dağdan uzun bir sırt/yar; ona tırmanmak mümkün olmaz; çoğulu **شُقْيانٌ**dur. Ve **شَقا نابُ البَعِيرِ يَشْقى شَقْياً**: **شَقَأَ** gibi çıktı ve göründü.

Maqâyîsü’l-Luğa:
(شقو) **الشين** ve **القاف** ve illetli harf: muanâtaya ve kolaylığın ve saadetin hilâfına delâlet eden bir asıldır.
**والشِّقوة**: saadetin hilâfıdır. Ve adam **شقيٌّ**dür; **الشَّقاء** ve **الشِّقوة** ve **الشَّقاوة**si apaçıktır. Ve denir ki: **المشاقاة**: muanâta ve mümaresedir. Bunun aslı şudur: o, zahmeti tekellüf eder ve onunla **يَشقَى** olur. Hemzelendiğinde mana değişir. Dersin: **شقأ نابُ البعير يَشْقَأ**; yani göründüğünde. Dedi ki: **الشَّاقئ**: sinirin bağlanmadığı (sertleşmemiş) azı dişidir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
Ve **الشَّقا**: şiddet ve güçlük; uzatılır. **شَقِيَ** ( **رَضِيَ** gibi): **شَقَاوَةً**; ve kesra ile de gelir. Ve **شَقاً** ve **شَقاءً** ve **شَقْوَةً**; ve kesra ile de gelir. Ve Allah onu **شَقاهُ** ve **أشْقاهُ**. Ve **المِشْقا**: tarak; hemzede bir dildir. Ve **أشْقَى**: onunla salıverdi. Ve **شاقاهُ**: savaşta ve benzerinde onunla muamele etti; ve bedbahtlıkta onunla galiplik yarışı yaptı; derken onu **فَشَقاهُ يَشْقوهُ**: ona galip geldi. Ve dağlardan **الشاقِي**: yükselen uzun sırt/yar; çoğulu **شَواقٍ**.

Tâcü’l-ʿArûs:
(**والشقا**) kısaltma ile: (şiddet ve güçlük) Ezherî nakletti. (Ve uzatılır.) Ve ( **شقى** , **كرضى** gibi): öncesindeki kesra sebebiyle vav yâ’ya döndü; **يشقى**: muzârîde öncesindeki fetha sebebiyle elif’e döndü; ve “**يشقيان**” dersin; böylece ikisi mâzî gibi olurlar; Sıhâh’ta olduğu üzere. (**شقاوة** ve kesra ile de gelir.) Katâde bununla okudu: “Rabbimiz! **شقاوتنا** bize galip geldi”; bu bir dildir. Vav ile gelmesi ancak şundandır: ilk hâllerinde müennes üzerine bina edildi; aynı şekilde nihaye de; böylece yâ ve vav i‘rab harfleri olmadı. Eğer müzekker üzerine bina edilseydi, “عظاءة، عباءة، صلاءة” sözleri gibi hemzeli olurdu. Bu, hâ’nın girişinden önce i‘lâl edildi. (Ve **وشقا** kısaltma ile) (ve **وشقاء** uzatma ile) (ve **وشقوة** ve kesra ile de gelir): bunlarla da okundu. Râgıb dedi ki: **الشقاوة** saadetin hilâfıdır; **الشقوة** reddetme gibidir; **الشقاوة** izafet bakımından saadet gibidir. Nitekim saadet aslında iki kısımdır: âhiret saadeti ve dünya saadeti; sonra dünya saadeti üç kısımdır: nefsî, bedenî ve haricî saadet; aynı şekilde **الشقاوة** da bu kısımlar üzeredir; ve o, âhiret ve dünya bedbahtlığıdır. Dedi. Ve bazıları dedi ki: bedbahtlık, yorgunluk yerine konulabilir; şöyle: “Şunda bedbaht oldum”; her bedbahtlık yorgunluktur, fakat her yorgunluk bedbahtlık değildir; yorgunluk, bedbahtlıktan daha geneldir. (Ve Allah onu **وشقاه** ve **أشقاه**): Allah’ın onu mesut kılmasının zıddı. Ve o, **أشقياء** kavminden **شقى**dır; kesra ve fetha ile **الشِّقوة**si apaçıktır. Ve Allah’ın sözü: “Ve Rabbim, senin duanla **شقيا** olmadım”; muradı: “duası kabul olunan idim.” (Ve **المشقى** kesra ile): (tarak; hemzede bir dil). Ve (**أشقى**) “onunla salıverdiğinde”; ikisi de Ebû Zeyd’dendir. (Ve **وشاقاه**) **مشاقاة** ve **شيقاء**: (savaşta ve benzerinde onunla muamele etti): doğrusu “ve benzerlerinde”dir; Tehzîb’te olduğu gibi. Ve Sıhâh’ta: “onu çekti ve onu mümarese etti.” (Ve **وشاقاه**) (bedbahtlıkta onunla galiplik yarışı yaptı; derken onu **فشقاه يشقوه**): yani (ona galip geldi); Cevherî nakletti. Ve Muhkem’de: “ondan daha şiddetli bedbaht oldu.” (Ve dağlardan **والشاقى**: yükselen uzun sırt/yar): ona tırmanmak mümkün olmaz. (Çoğulu **شواق**). Sığânî dedi ki: kıyas hemzedir. * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المشاقاة**; ayrıca **المصابرة**; bu mecazdır. Râciz dedi ki:
إذا يشاقى الصابرات لم يرث * يكاد من ضعف القوى لا ينبعث
Yani: yürüyüşte develere sabreden bir deve; ve o, Semûd’un en bedbahtından daha bedbahttır; ve bir tay terbiyecisinden daha bedbahttır; yani daha yorgundur; bu mecazdır. Ve dağlardan **الشاقى**’nin çoğulu **شقيان** (zammet ile) olarak da toplanır. Ve **وشقا ناب البعير شقيا**: çıktı; hemzede bir dil; İbn Sîde’den.
