# شق — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: شق

- الشق: الخرم الواقع في الشيء. يقال: شققته بنصفين. قال تعالى: ﴿ثم شققنا الأرض شقا﴾ [عبس/26]، ﴿يوم تشقق الأرض عنهم سراعا﴾ [ق/44]، ﴿وانشقت السماء﴾ [الحاقة/16]، ﴿إذا السماء انشقت﴾ [الانشقاق/1]، ﴿وانشق القمر﴾ [القمر/1]، وقيل: انشقاقه في زمن النبي عليه الصلاة والسلام، وقيل: هو انشقاق يعرض فيه حين تقرب القيامة (وهذا قول الحسن البصري، انظر: تفسير الماوردي 4/135)، وقيل: معناه: وضح الأمر (وذلك لأن العرب تضرب بالقمر مثلا فيما وضح أمره، قال الشاعر:
أقيموا بني أمي صدور مطيكم *** فإني إلى قوم سواكم لأميل
فقد حمت الحاجات، والليل مقمر *** وشدت لطيات مطايا وأرحل
انظر: تفسير الماوردي 4/134)، والشقة: القطعة المنشقة كالنصف، ومنه قيل: طار فلان من الغضب شقاقا، وطارت منهم شقة، كقولك: قطع غضبا (انظر عمدة الحفاظ: شق). والشق: المشقة والانكسار الذي يلحق النفس والبدن، وذلك كاستعارة الانكسار لها. قال عز وجل: ﴿لم تكونوا بالغيه إلا بشق الأنفس﴾ [النحل/7]، والشقة: الناحية التي تلحقك المشقة في الوصول إليها، وقال: ﴿بعدت عليهم الشقة﴾ [التوبة/42]، والشقاق: المخالفة، وكونك في شق غير شق صاحبك، أو من: شق العصا بينك وبينه. قال تعالى: ﴿وإن خفتم شقاق بينهما﴾ [النساء/35]، ﴿فإنما هم في شقاق﴾ [البقرة/137]، أي: مخالفة، ﴿لا يجرمنكم شقاقي﴾ [هود/89]، ﴿وإن الذين اختلفوا في الكتاب لفي شقاق بعيد﴾ [البقرة/176]، ﴿ومن يشاقق الله ورسوله﴾ [الأنفال/13]، أي: صار في شق غير شق أوليائه، نحو: ﴿من يحادد الله﴾ [التوبة/63]، ونحوه: ﴿ومن يشاقق الرسول﴾ [النساء/115]، ويقال: المال بينهما شق الشعيرة، وشق الإبلمة (وفي حديث السقيفة: (الأمر بيننا وبينكم كقد الأبلمة).
يقول: نحن وإياكم في الحكم سواء، لا فضل لأمير على مأمور، كالخوصة إذا شقت طولا باثنتين، فتساوى شقاها، فلم يكن لأحدهما فضل على الآخر.
الأبلمة: واحدها: الأبلم، وهي خوص المقل، وفيها ثلاث لغات: فتح الهمزة واللام، وضمهما، وكسرهما.
انظر: المجموع المغيث 1/20؛ والنهاية 1/17؛ واللسان (بلم) )، أي: مقسوم كقسمتهما، وفلان شق نفسي، وشقيق نفسي، أي: كأنه شق مني لمشابهة بعضنا بعضا، وشقائق النعمان: نبت معروف. وشقيقة الرمل: ما يشقق، والشقشقة: لهاة البعير لما فيه من الشق، وبيده شقوق، وبحافر الدابة شقاق، وفرس أشق: إذا مال إلى أحد شقيه، والشقة في الأصل نصف ثوب وإن كان قد يسمى الثوب كما هو شقة.

### Türkçe

- **الشق**: şeyde bulunan deliktir. Denilir: Onu iki yarıya **شققته**. Yüce Allah dedi: ﴿Sonra yeri bir yarma ile **شققنا**﴾ [Abese/26], ﴿O gün yer onlardan süratle yarılır: **تشقق**﴾ [Kāf/44], ﴿Ve gök yarıldı: **وانشقت**﴾ [Hâkka/16], ﴿Gök yarıldığı zaman: **انشقت**﴾ [İnşikāk/1], ﴿Ve ay yarıldı: **وانشق**﴾ [Kamer/1]. Ve denildi: onun yarılması, Peygamber’in (ona salât ve selâm olsun) zamanındadır; ve denildi: o, kıyamet yaklaştığında onda ortaya çıkan bir yarılmadır (bu, Hasan el-Basrî’nin sözüdür, bkz.: Tefsîru’l-Mâverdî 4/135); ve denildi: manası: iş açık oldu (bu, Arapların, işi açığa çıkan şeyde ayı misal getirmelerindendir; şair dedi ki:
أقيموا بني أمي صدور مطيكم *** فإني إلى قوم سواكم لأميل
فقد حمت الحاجات، والليل مقمر *** وشدت لطيات مطايا وأرحل
bkz.: Tefsîru’l-Mâverdî 4/134). Ve **الشقة**: yarılmış parça, yarım gibi; bundan dolayı denildi: falan öfkeden **شقاقا** uçtu; ve onlardan bir **شقة** uçtu; senin “öfkeden kesti” demen gibi (bkz. Umdetu’l-Huffâz: **شق**). Ve **الشق**: nefse ve bedene ilişen meşakkat ve kırılmadır; bu, kırılmayı ona ödünçleme (istiare) kabilindendir. Aziz ve Celîl dedi: ﴿Ona ancak canların meşakkatiyle ulaşıyordunuz: **بشق الأنفس**﴾ [Nahl/7]. Ve **الشقة**: ona ulaşmada sana meşakkat ilişen yöndür; ve dedi: ﴿Onlara mesafe uzak geldi: **بعدت عليهم الشقة**﴾ [Tevbe/42]. Ve **الشقاق**: muhalefettir; senin, arkadaşının şıkkından başka bir şıkta olmandır; yahut: seninle onun arasında asayı yarmaktan. Yüce Allah dedi: ﴿İkisinin arasında bir **شقاق**’tan korkarsanız﴾ [Nisâ/35], ﴿Şüphesiz onlar ancak bir **شقاق** içindedirler﴾ [Bakara/137], yani: muhalefet; ﴿Sizi benim **شقاقي**’m suç işlemeye sevk etmesin﴾ [Hûd/89], ﴿Kitap hakkında ihtilafa düşenler elbette uzak bir **شقاق** içindedir﴾ [Bakara/176], ﴿Kim Allah’a ve Resûlü’ne **يشاقق** ederse﴾ [Enfâl/13], yani: O’nun velilerinin şıkkından başka bir şıkta oldu; şu misal gibi: ﴿Kim Allah’a **يحادد** ederse﴾ [Tevbe/63]; ve onun benzeri: ﴿Kim Resûl’e **يشاقق** ederse﴾ [Nisâ/115]. Ve denilir: mal ikisi arasında **شق الشعيرة** ve **شق الإبلمة**’dir (Sakîfe hadîsinde: (İş bizimle sizin aranızda **كقد الأبلمة** gibidir).
Der ki: Biz ve siz hükümde eşitiz; emîrin memura üstünlüğü yoktur; hurma yaprağı şeridi boyuna ikiye yarıldığı zaman, iki **شق**’ı eşit olur; böylece ikisinden birinin ötekine üstünlüğü olmaz.
**الأبلمة**: onun teki: **الأبلم**; o, **خوص المقل**’dir; onda üç lügat vardır: hemzenin ve lâmın feth edilmesi, ikisinin zammı, ve ikisinin kesri.
bkz.: el-Mecmû‘u’l-Muğîs 1/20; en-Nihâye 1/17; el-Lisân (**بلم**) )), yani: ikisinin taksimi gibi taksim edilmiş. Ve falan **شق نفسي**’mdir, ve **شقيق نفسي**’mdir; yani: sanki benden bir şıktır; bazımızın bazımıza benzemesinden dolayı. Ve **شقائق النعمان**: bilinen bir bitkidir. Ve **شقيقة الرمل**: yarılan şeydir. Ve **الشقشقة**: deve küçük dilidir; onda **الشق** bulunduğu için. Ve onun elinde **شقوق** vardır. Ve binek hayvanının tırnağında **شقاق** vardır. Ve **فرس أشق**: iki şıkkından birine meylettiği zaman. Ve **الشقة** aslında bir elbisenin yarısıdır; her ne kadar elbisenin kendisi olduğu hâliyle de **شقة** diye adlandırılabilse.
