# شكد (ش-ك-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ك - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين والدال معهما
ك ش د، ك د ش، ش ك د مستعملات كشد: الكَشْدُ: ضرب من الحلب بثلاثة أصابع. كَشَدَها يكشِدُها كَشْداً.
وناقة كَشُود، وهي التي تحلب كَشْداً، فتدر.
كدش: الكَدْش من الشوق. وقد كَدَشت إليه.
شكد: الشُّكْدُ كالشُّكْر، لغة أهل اليمن، يقال: هو شاكرٌ شاكِدٌ والشُّكْدُ، لسائر العرب: ما أعطيت من الكُدْس عند الكيل، ومن الحزم عند الحصد، يقال: اسْتَشْكَدني فلان فأَشْكَدْته.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve **الدال** birlikte

**ك ش د**، **ك د ش**، **ش ك د** kullanımdadır: **كشد**: **الكَشْدُ**: üç parmakla sağmanın bir türü. **كَشَدَها** onu **يكشِدُها** **كَشْداً**.

Ve **ناقة كَشُود**; o, **كَشْداً** sağılır, böylece sütü bolca akar.

**كدش**: **الكَدْش** şevkten (özlemden)dir. Ve ona doğru **كَدَشت**.

**شكد**: **الشُّكْدُ** **الشُّكْر** gibidir; Yemen ehlinin dili. Denilir: o **شاكرٌ شاكِدٌ**. Ve **الشُّكْدُ**, diğer Araplar için: ölçerken **الكُدْس**’ten verdiğin şey ve biçerken demetlerden (bağlardan) verdiğin şeydir. Denilir: falan kimse benden **اسْتَشْكَدني** de ben ona **فأَشْكَدْته**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشُكْدُ بالضم: العَطاءُ. وبالفتح المصدر. تقول: شَكَدَه يشكُدِه شكداً، أي أعطاه.

##### Türkçe

**الشُكْدُ** (ضمme ile): عطا(=verme, bağış). فتحa ile ise mastardır. Şöyle dersin: **شَكَدَه يشكُدِه شكداً**; yani ona verdi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ش د
كشد ، كدش ، شكد : مستعملة .
كشد : قال الليثُ : الكَشْدُ : ضربٌ من الحلْب بثلاثِ أَصابعَ .
يقال : كَشَدَها يَكْشِدُهَا كَشْداً ، وناقةٌ كَشُود وهي التي تحلبُ كَشْداً فَتَدرُّ .
وقال شمر : قال ابن شميلٍ : الكَشْدُ والفَطْرُ والمَصْرُ : سواءٌ وهو الحلب بالسَّبَّابة والإِبهَام .
قال والكَشُودُ : الضيقةُ الإِحليل منَ النوق القصيرةُ الخِلْفِ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الكُشُد : الكَثِيرُو الكسبِ الكادُّونَ على عيالاتهمِ الواصلونَ أَرحامهمْ ، واحدُهُمْ كاشِدٌ ، وكَشُودٌ وكَشَدٌ .
شكد : قال الليث : الشُّكْدُ بلغة أهل اليمن كالشُّكْرِ ، يقال : إِنه لشَاكِرٌ شَاكِدٌ .
قال : والشُّكْدُ بلغتهم أيضاً : ما أَعْطَيت من الكُدْسِ عند الكَيْلِ ، ومن الحُزَمِ عندَ الحصد . تقولُ : اسْتَشكدَني فأَشْكدْتُه .
( أبو عبيدٍ ) : سمعتُ الأمويَّ يقول : الشُكْدُ : العطاء .
وقال والشُكْمُ الجَزَاءُ ، وقد شَكدْتُه أَشْكُدُهُ .
قال : وقال الأصمعي ، مِثله ، والمصدرُ : شَكْداً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أَشْكدَ الرجلُ إِذا اقَتنَى رَديءَ المال ، وكذلك أسْوَكَ وأكْوَسَ ، وأَقمزَ وأَغمزَ .
كدش : قال الليث : الكَدْشُ : الشَّوْق ، وقد كَدَشْت إليهِ .
( قلتُ ) : غيّرَ الليثُ تفسيرَ الكدْش فجعله الشَّوْقَ بالشينِ وصوابُه السَّوْقُ والطَّرْدُ بالسين .
يقال : كَدَشْتُ الإبلَ أكْدِشُها كَدْشاً إذا طردتها . وقال رؤبة :
شَلاًّ كَشلِ الطَّرَد المكْدُوش
وأما الكَدْسُ بالسين : فهو إِسراعُ الإبل في سَيْرِها ، يقال : كدَسَتْ تكْدِسُ .
ورَوَى أبو تراب ، عن عقبة السُّلَميّ أنه قال : كَدَشْتُ من فلانٍ شَيئاً ، وَاكْتَدَشْتُ ، وامْتَدَشْتُ : إِذا أَصبتَ منه شيئاً .

##### Türkçe

ك ش د
**كشد** ، **كدش** ، **شكد** : kullanımdadır.

**كشد** : Leys dedi: **الكَشْدُ**: üç parmakla sağmanın bir türü olan sağmadır.
Denir: **كَشَدَها يَكْشِدُهَا كَشْداً**; ve **ناقةٌ كَشُود**: o, **كَشْداً** sağılır da sütü bolca akar (sağılır).

Şemmer dedi: İbn Şümeyl dedi: **الكَشْدُ** ve **الفَطْرُ** ve **المَصْرُ**: eşittir; o da işaret parmağı ve başparmakla sağmadır.
Dedi: ve **الكَشُودُ**: develerden idrar yolu dar olan, memesi kısa olandır.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi: **الكُشُد**: kazancı çok olanlar, ailelerinin geçimi için çalışanlar, akrabalık bağlarını sürdürenlerdir; onların teki **كاشِدٌ**’dir; ve **كَشُودٌ** ve **كَشَدٌ**.

**شكد** : Leys dedi: **الشُّكْدُ** Yemen ehlinin dilinde **الشُّكْرِ** gibidir; denir: **إِنه لشَاكِرٌ شَاكِدٌ**.
Dedi: ve **الشُّكْدُ** onların dilinde ayrıca: ölçeklemede yığından verdiğin şey; ve hasatta demetlerden (verdiğin şey). Dersin: **اسْتَشكدَني فأَشْكدْتُه**.

( Ebû Ubeyd ) : Ümeyyî’nin şöyle dediğini işittim: **الشُكْدُ**: عطا (verme, bağış).
Dedi: ve **الشُكْمُ** ceza (karşılık)dır; ve **شَكدْتُه أَشْكُدُهُ**.
Dedi: ve Asma‘î, onun benzerini (söyledi); ve mastar: **شَكْداً**.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **أَشْكدَ** adam, kötü mal edindiği zaman; ve bunun gibi **أسْوَكَ** ve **أكْوَسَ**; ve **أَقمزَ** ve **أَغمزَ**.

**كدش** : Leys dedi: **الكَدْشُ**: özlem; ve ona **كَدَشْتُ**.
( Dedim ) : Leys, **الكدْش**’in tefsirini değiştirdi de onu **الشَّوْقَ** (şın ile) yaptı; doğrusu ise **السَّوْقُ** ve **الطَّرْدُ** (sîn ile)dir.
Denir: **كَدَشْتُ الإبلَ أكْدِشُها كَدْشاً**: onları kovduğum zaman. Rü’be dedi:
شَلاًّ كَشلِ الطَّرَد المكْدُوش

Ama sîn ile **الكَدْسُ**: develerin yürüyüşlerinde hızlanmasıdır; denir: **كدَسَتْ تكْدِسُ**.
Ebû Turâb, Ukbe es-Sülemî’den rivayet etti: o şöyle dedi: **كَدَشْتُ** falancadan bir şey, ve **وَاكْتَدَشْتُ** ve **امْتَدَشْتُ**: ondan bir şey elde ettiğin zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والكاف وما يثلثهما)
(شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ،  وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها.  وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا.  وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض أخذَ واحدةً وَشَِكْلَها.
ومن الباب: الشُّكلة، وهي حُمرةٌ يخالطها بياض. وعينٌ شَكْلاء، إذا كَانَ في بياضها حُمرة يسيرة. قال ابن دريد([1]): ويسمَّى الدَّمُ  أشكلَ، للحمرة والبياض المختلطين منه. وهذا صحيح، وهو من الباب الذي ذكرناه في إشكال هذا الأمر، وهو التباسه؛ لأنَّها حُمرةٌ لابَسَها بياض.
قال الكسائيّ: أشكلَ النَّخْل، إِذا طابَ رُطَبُه وأَدرَك. وهذا أيضاً من الباب؛ لأنَّه قد شاكل التَّمر في حلاوَتِه ورُطوبَتهِ وحُمرته. فأمَّا قولُهم: شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً، إِذا قيَّدْتَه بعلامات الإعراب فلستُ أحْسِبه من كلام العرب العاربة، وإِنما هو شيءٌ ذكره أهلُ العربيَّة، وهو من الألقاب المولَّدة. ويجوز أن يكون قد قاسوه على ما ذكرناه؛ لأنَّ ذلك وإن لم يكن خطّاً مستوياً فهو مُشاكلٌ له([2]).
وممّا شذّ عن هذا الأصل: شاكِل الدَّابَّة وشاكلتُه، وهو ما عَلاَ الطِّفْطِفَةَ منه. وقال قُطرب: الشَّاكِل: ما بين العِذار والأُذن من البياض.
ومما شذّ أيضاً: الشَّكلاء، وهي الحاجة، وكذلك الأَشْكَلَة. وبنو شَكَل: بطنٌ من العرب.
ومن هذا الباب: الأَشْكَل، وهو السِّدْر الجبَليّ. قال الراجز:
* عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) *
(شكم) الشين والكاف والميم أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على عطاء، والآخر يدلُّ على شِدَّةٍ في شيءٍ وقوّة.
فالأوّل: الشَّكْمُ وهو العطاء والثَّواب. يقال شَكَمني شَكْماً، والاسم الشُّكْم. وجاء في الحديث أنَّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم [احتَجَمَ([4]) ثم قال: "اشْكُمُوه"]، أي أعطوه أَجْره. وقال الشاعر:
أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر:
أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])والأصل الآخر: الشّكيمة: أي شِدة النفس([7]). والشكيمة شكيمة اللِّجام، وهي الحديدة المعترضة التي فيها الفأس، والجمع شكائم. وحكى ناس: شكَمه، أي عضّه. والشَّكيم: العَضّ في قول جرير:
* أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) *
وشكيم القدر: عُراها.
(شكه) الشين والكاف والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مشابَهةٍ ومقارَبة. يقال: شاكَهَ الشيءُ [الشيءَ([9])] مشاكهةً وشِكاهاً، إِذا شابَهه وقاربَه. وفي المثل: "شاكِهْ، أبا يسارٍ([10])" أي قارِبْ. وحُكي عن أبي عمرو بن العلاء: أشْكَه الأمر، إذا اشْتَبه الأمر.
(شكو) الشين والكاف والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على توجُّع من شيء. فالشّكو المصدر؛ شكوته [شكْواً([11])، و] شَكاةً، وشِكايةً. وشكوتُ فلاناً فأشكاني، أي أعتبني من شَكواي([12]). وأشكاني، إذا فعل بك ما يُحوِجُك إلى شكايته. والشَّكاة والشِّكاية بمعنى. والشكِيّ: الذي يشتكي وجعاً. والشكِيُّ المشكوِّ أيضاً؛ شكَوتُه فهو شَكِيٌّ ومشكوٌّ.
(شكد) الشين والكاف والدال أصلٌ. يقولون: إنَّ الشُّكد: الشُّكر. وسمعت علي بن إبراهيم القطّان يقول: سمعت عليّ بن عبد العزيز يقول: سمعت أبا عبيد يقول: سمعت الأمويّ يقول: الشُّكد: العَطاء، والشُّكم: الجَزاء، والمصدر: الشَّكْد. وقال الكسائيّ: الشُّكم: العِوَض. والأصمعيُّ يقول الشُّكم والشُّكْد: العطاء.
(شكر) الشين والكاف والراء أصولٌ أربعةٌ متباينةٌ بعيدة القياس. فالأول: الشُّكر: الثَّناء على الإنسان بمعروف يُولِيكَهُ. ويقال إنَّ حقيقة الشُّكر الرِّضا باليسير. يقولون : فرسٌ شَكور، إذا كفاه لسِمَنِه العلفُ القليل. وينشدون قول الأعشى:
ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ  في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])ويقال في المثل: "أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة"، وذلك أنَّها تخضرّ من الغيم من غير مطَر.
والأصل الثاني: الامتلاء والغُزْر في الشيء. يقال حَلُوبة([14]) شَكِرَةٌ إِذا أصابت حَظّاً من مرعىً فَغزُرت. ويقال: أشكر القومُ، وإنهم ليحتلبون شَكِرَةً، وقد شَكِرت الحَلُوبة. ومن هذا الباب: شَكِرَت الشّجرةُ، إذا كَثُر فيئُها.
والأصل الثالث: الشَّكير من النبات، وهو الذي ينبُت من ساق الشَّجرة، وهي قُضبان غضّة. ويكون ذلك في النَّبات أوّلَ ما ينبُت. قال:
* حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ *
والأصل الرابع: الشَّكْر، وهو النِّكاح. ويقال بل شَكْر المرأةِ: فَرْجها. وقال يحيى بن يعمر، لرجلٍ خاصمته امرأتُه: "إن سأَلَتْكَ ثَمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنشأْتَ تطُلُّها وتَضْهَلها".
(شكع) الشين والكاف والعين أصلٌ يدل على غضَب وضجرٍ وما أشبه ذلك. يقال شَكِعَ الرَّجُل، إذا كثُر أنينُه. وكذلك الغضبان إذا اشتدَّ غضبُهُ، يَشْكَع شَكَعاً.
وقد حكَوْا كلمتين أخريين ما أدري ما صحتهما؟ قالوا: شَكَعَ رأسَ بعيرِهِ بزمامه، إذا رَفَعَه. ويقولون: شَكِعَ الزَّرعُ([15])، إِذا كَثُر حَبُّه.
---------------------ـ
([1]) الجمهرة: (3: 68).
([2]) في الأصل: "مشكل له".
([3]) للعجاج في ديوانه 51 واللسان (شكل). والقياس: جمع قوس. ورواية الديوان:
* معج المرامي عن قياس الأشكل  *
([4]) التكملة من المجمل. وفي اللسان: "أن أبا طيبة حجم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: اشكموه".
([5]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 129 من خمسة دواوين العرب، والمفضليات (2: 197).
([6]) البيت في المجمل واللسان (شكم) بدون نسبة، وروايتهما: "جزل العطاء".
([7]) في الأصل: "شديد النفس"، تحريف.
([8]) صدره في الديوان 450، واللسان (شكم):
* فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *.
([9]) التكملة من المجمل.
([10]) أبا يسار، نصب على النداء، انظر أمثال الميداني.
([11]) التكملة من المجمل.
([12]) الإعتاب: الإرضاء. وفي الأصل: "اعتنى"، صوابه في المجمل.
([13]) ديوان الأعشى 72 واللسان (شكر). برواية: "في الربيع حجون". وأنشده في (رهب) بروايتنا هذه بدون نسبة. وفي الأصل: "في الصيف"، تحريف.
([14]) في الأصل: "خلفة"، صوابها من اللسان. وفي المجمل: "ناقة".
([15]) هذه الكلمة والتي قبلها مما فات صاحب اللسان. وقد ذكرهما في القاموس.

ـ

##### Türkçe

(Şin ve **كاف** ve ikisini üçleyen(ler) babı)
(**شكل**) **شين** ve **كاف** ve **لام**: babının çoğu benzerliktir. Dersin ki: bu, bunun **شَِكل**’idir; yani onun benzeridir. Bundan dolayı “**أمرٌ مُشْكِل**” denir; “**أمر مُشْتبِه**” denildiği gibi; yani bu, şuna benzedi; ve bu, bunun **شِكل**’ine girdi; sonra bunun üzerine taşınır da şöyle denir: **شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ**; bu, onun bir ayağı ile onun için bir **شِكْل**’i bir araya getirmesidir. Yine, bir binek hayvanı ki onda **شِكال** vardır; eğer iki elinden biri ve iki ayağından biri **مُحَجَّلا** ise. Ve o, o kıyastır; çünkü beyazlık birini ve onun **شَِكْل**’ini aldı.

Ve babdan: **الشُّكلة**; o, beyazlığın karıştığı bir kızıllıktır. Ve **عينٌ شَكْلاء**; eğer onun beyazında az bir kızıllık varsa. İbn Düreyd dedi([1]): Kan, ondan karışmış kızıllık ve beyazlık sebebiyle **أشكلَ** diye adlandırılır. Bu doğrudur; ve bu, bizim bu işin **إشكال**’ında zikrettiğimiz babdandır; ve o, onun karışmasıdır; çünkü o, beyazlığın ona temas ettiği bir kızıllıktır.

Kisâî dedi: **أشكلَ النَّخْل**; eğer onun yaş hurması olgunlaşıp eriştiyse. Bu da babdandır; çünkü o, tatlılığında ve yaşlığında ve kızıllığında hurmaya benzeşmiştir. Amma onların sözü: **شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً**; eğer onu i‘rab alâmetleriyle kayıtladıysan, ben onu fasih Arapların كلامıdan saymıyorum; ancak o, Arapça ehlinin zikrettiği bir şeydir; ve o, sonradan türetilmiş lakaplardandır. Ve caizdir ki onu bizim zikrettiğimize kıyas etmiş olsunlar; çünkü o, düz bir çizgi olmasa da ona benzeşendir([2]).

Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **شاكِل الدَّابَّة** ve **شاكلتُه**; o, ondan **الطِّفْطِفَة**’nin üstüne çıkan şeydir. Kutrub dedi: **الشَّاكِل**: **العِذار** ile kulak arasındaki beyazlıktır.

Ve yine şâz olanlardandır: **الشَّكلاء**; o, حاجتtir; ve كذلك **الأَشْكَلَة**. Ve **بنو شَكَل**: Araplardan bir batındır.

Ve bu babdandır: **الأَشْكَل**; o, dağ **السِّدْر**’idir. Râciz dedi:
* عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) *

(**شكم**) **شين** ve **كاف** ve **ميم** iki sahih asıldır: ikisinden biri عطا’ya delâlet eder; diğeri bir şeyde şiddete ve kuvvete delâlet eder.

Birincisi: **الشَّكْمُ**; o, عطا ve sevaptır. Denir: **شَكَمني شَكْماً**; isim **الشُّكْم**’dur. Hadiste geldi ki Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم [**احتَجَمَ**([4]) sonra dedi: "**اشْكُمُوه**"]; yani ona ücretini verin. Şair dedi:
أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر:
أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])Diğer asıl: **الشّكيمة**; yani nefsin şiddeti([7]). Ve **الشكيمة**: yuların **شكيمة**’sidir; o, içinde **الفأس** bulunan enlemesine demirdir; çoğulu **شكائم**. Bir topluluk nakletti: **شكَمه**; yani onu ısırdı. Ve **الشَّكيم**: Cerîr’in sözünde ısırmadır:
* أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) *
Ve **شكيم القدر**: onun kulplarıdır.

(**شكه**) **شين** ve **كاف** ve **هاء** tek bir asıldır; benzerliğe ve yakınlığa delâlet eder. Denir: **شاكَهَ الشيءُ** [**الشيءَ**([9])] **مشاكهةً** ve **شِكاهاً**; eğer ona benzediyse ve ona yaklaştıysa. Meselde: "**شاكِهْ، أبا يسارٍ([10])**"; yani yaklaş. Ebû Amr b. el-Alâ’dan nakledildi: **أشْكَه الأمر**; eğer iş اشتبه ettiyse.

(**شكو**) **شين** ve **كاف** ve illetli harf tek bir asıldır; bir şeyden sızlanmaya delâlet eder. **الشّكو** masdardır; onu **شكْواً**([11]) ve **شَكاةً** ve **شِكايةً** olarak şikâyet ettim. Ve falanı şikâyet ettim de o beni **أشكاني**; yani beni şikâyetimden **أعتبني** etti([12]). Ve **أشكاني**; eğer sana, onu şikâyet etmene muhtaç kılacak şeyi yaptıysa. Ve **الشَّكاة** ve **الشِّكاية** aynı mânâdadır. Ve **الشكِيّ**: bir ağrıdan şikâyet eden kimsedir. Ve **الشكِيُّ**: aynı zamanda şikâyet edilendir; onu şikâyet ettim; o hâlde o **شَكِيٌّ** ve **مشكوٌّ**dur.

(**شكد**) **شين** ve **كاف** ve **دال** bir asıldır. Derler ki: **الشُّكد**: **الشُّكر**’dür. Ali b. İbrâhîm el-Kattân’ı şöyle derken işittim: Ali b. Abdülazîz’i şöyle derken işittim: Ebû Ubeyd’i şöyle derken işittim: Ümevî’yi şöyle derken işittim: **الشُّكد**: عطadır; ve **الشُّكم**: cezadır; masdar: **الشَّكْد**’dir. Kisâî dedi: **الشُّكم**: ivazdır. Asmaî **الشُّكم** ve **الشُّكْد** der: عطadır.

(**شكر**) **شين** ve **كاف** ve **راء** kıyastan uzak, birbirinden ayrı dört asıldır. Birincisi: **الشُّكر**: sana yaptığı bir iyilik sebebiyle insana övgüdür. Ve denir ki **الشُّكر**’ün hakikati az olana razı olmaktır. Derler: **فرسٌ شَكور**; eğer semizliğinden dolayı az yem ona yettiyse. A‘şâ’nın sözünü okurlar:
ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ  في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])Ve meselde denir: "**أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة**"; bu, onun yağmur olmaksızın buluttan yeşermesidir.

İkinci asıl: bir şeyde doluluk ve bolluk. Denir: **حَلُوبة**([14]) **شَكِرَةٌ**; eğer bir otlaktan nasip bulup bol süt verdiyse. Ve denir: **أشكر القومُ**; ve şüphesiz onlar **شَكِرَةً** sağarlar; ve **شَكِرت الحَلُوبة**. Bu babdandır: **شَكِرَت الشّجرةُ**; eğer gölgesi çok olduysa.

Üçüncü asıl: bitkiden **الشَّكير**; o, ağacın gövdesinden bitendir; ve o, taze dallardır. Bu, bitkide, ilk bittiği zamanda olur. Dedi:
* حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ *

Dördüncü asıl: **الشَّكْر**; o, nikâhtır. Ve denir: bilakis kadının **شَكْر**’ü: onun ferci. Yahyâ b. Ya‘mer, karısı kendisiyle çekişen bir adama dedi: "Eğer senden onun **شَكْر**’ünün bedelini ve senin bir karışını isterse, onu uzatır ve onu gevşetirsin".

(**شكع**) **شين** ve **كاف** ve **عين** bir asıldır; öfkeye ve bıkkınlığa ve buna benzer şeye delâlet eder. Denir: **شَكِعَ الرَّجُل**; eğer onun inlemesi çok olduysa. Ve كذلك öfkeli kimse, eğer öfkesi şiddetlendiğinde, **يَشْكَع شَكَعاً**.

İki başka kelime naklettiler; ben onların sıhhatini bilmiyorum? Dediler: **شَكَعَ رأسَ بعيرِهِ بزمامه**; eğer onu kaldırdıysa. Ve derler: **شَكِعَ الزَّرعُ**([15]); eğer onun tanesi çok olduysa.
---------------------ـ
([1]) el-Cemhere: (3: 68).
([2]) Asılda: "مشكل له".
([3]) el-A‘câc’ındır; divanında 51 ve Lisân (**شكل**). Ve **القياس**: yay’ın çoğuludur. Divan rivayeti:
* معج المرامي عن قياس الأشكل  *
([4]) Tekmile, el-Mücmel’dendir. Lisân’da: "أن أبا طيبة حجم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: اشكموه".
([5]) Beyit, ‘Alkame b. ‘Abede el-Fahl’ındır; divanında 129, Beş Arap Divanı’ndan, ve el-Mufaddaliyât (2: 197).
([6]) Beyit el-Mücmel ve Lisân’da (**شكم**) nisbesizdir; ikisinin rivayeti: "جزل العطاء".
([7]) Asılda: "شديد النفس"، tahrif.
([8]) Sadrı divanda 450, ve Lisân (**شكم**):
* فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *.
([9]) Tekmile el-Mücmel’dendir.
([10]) **أبا يسار**: nida üzere mansub; el-Meydânî’nin Emsâl’ine bak.
([11]) Tekmile el-Mücmel’dendir.
([12]) **الإعتاب**: razı etmedir. Asılda: "اعتنى"، doğrusu el-Mücmel’dedir.
([13]) A‘şâ divanı 72 ve Lisân (**شكر**). Rivayetle: "في الربيع حجون". Ve (**رهب**)’de bizim bu rivayetimizle nisbesiz okuttu. Asılda: "في الصيف"، tahrif.
([14]) Asılda: "خلفة"، doğrusu Lisân’dandır. El-Mücmel’de: "ناقة".
([15]) Bu kelime ve ondan önceki, Lisân sahibinin kaçırdıklarındandır. Onları Kâmûs’ta zikretmiştir.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشُّكْدُ، بالضم: العَطاءُ، وبالفتح: المصدر، شَكَدَه يَشْكُدُه شَكْداً: أَعطاه أَو منحه، وأَشْكَدَ لغة؛ قال ابن سيده: وليست بالعالية؛ قال ثعلب: العرب تقول منا من يَشْكُدُ ويَشْكُمُ، والاسم الشُّكْد وجمعه أَشْكادٌ.
والشُّكْدُ: ما يُزَوَّدُه الإِنسان من لبن أَو أَقط أَو سمن أَو تمر فيخرج به من منازلهم. وجاء يَسْتَشْكِدُ أَي يطلب الشُّكْدَ. وأَشْكَدَ الرجلَ: أَطْعمه أَو سقاه من اللبن بعد أَن يكون موضوعاً. والشُّكْدُ: ما كان موضوعاً في البيت من الطعام والشراب. والشُّكْدُ: ما يعطى من التمر عند صرامه، ومن البر عند حَصادِه، والفِعْلُ كالفِعْل. والشُّكْدُ: الجزاء. والشُّكْدُ: كالشُّكْرِ، يمانية. يقال: إِنه لشاكر شاكد. قال: والشُّكْد بلغتهم أَيضاً ما أَعْطَيْتَ من الكُدْس عند الكيل، ومن الحُزُم عند الحَصْدِ. يقال: جاء يَسْتَشْكِدُني فأَشْكَدْتُه. ابن الأَعرابي: أَشْكَدَ الرجلُ إِذا اقْتَنَى رديءَ المالِ؛ وكذلك أَسْوَكَ وأَكْوَسَ وأَقْمَزَ وأَغْمَزَ.

##### Türkçe

**الشُّكْدُ**, ötre ile: bağış; fetha ile: mastar; **شَكَدَه يَشْكُدُه شَكْداً**: ona verdi yahut onu bağışladı; **أَشْكَدَ** bir lehçedir; İbn Sîde dedi: ve o, yüksek (fasih) değildir; Sa‘leb dedi: Araplar der ki: bizden, **يَشْكُدُ** ve **يَشْكُمُ** eden vardır; isim **الشُّكْد**’dür ve çoğulu **أَشْكادٌ**’dır.

Ve **الشُّكْدُ**: insanın süt yahut kurut yahut sade yağ yahut hurmadan kendisine azık edildiği şeydir; böylece onunla onların konaklarından çıkar. Ve **يَسْتَشْكِدُ** olarak geldi; yani **الشُّكْدَ**’ü ister. Ve **أَشْكَدَ الرجلَ**: ona, konulmuş olduktan sonra sütten yedirdi yahut içirdi. Ve **الشُّكْدُ**: evde yiyecek ve içecekten konulmuş olan şeydir. Ve **الشُّكْدُ**: hurmadan, koparımı sırasında verilen; ve buğdaydan, hasadı sırasında verilen şeydir; fiil de fiil gibidir. Ve **الشُّكْدُ**: karşılık. Ve **الشُّكْدُ**: **الشُّكْرِ** gibi, Yemenîdir. Denir ki: o, elbette şükreden **شاكر شاكد**’dir. Dedi: ve **الشُّكْد** onların dilinde ayrıca, ölçüm sırasında yığından (**الكُدْس**) verdiğin; ve biçim sırasında demetlerden (**الحُزُم**) verdiğin şeydir. Denir ki: **يَسْتَشْكِدُني** olarak geldi de ben de onu **أَشْكَدْتُه**. İbnü’l-A‘râbî: **أَشْكَدَ الرجلُ**; kötü malı edindiği zaman; ve كذلك **أَسْوَكَ** ve **أَكْوَسَ** ve **أَقْمَزَ** ve **أَغْمَزَ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشكد، بالفتح: الإعطاء شكده يشكده ويشكده شكدا: أعطاه، أو منحه. والشكد، بالضم: العطاء وما يزوده الإنسان، من لبن أو أقط أو سمن أو تمر، فيخرج به من منازلهم. والشكد: الشكر يمانية، يقال: إنه لشاكر شاكد. وأشكد إشكادا: أعطى، كشكد، بالتشديد، كما في النسخ. والصواب: بالتخفيف. وقال ابن سيده: أشكد لغة ليست بالعالية، قال ثعلب: العرب تقول: منا من يشكد ويشكم، والاسم الشكد، وجمعه: أشكاد. وعن ابن الأعرابي: أشكد الرجل. إذا اقتنى رذأل المال ورديئه، وكذلك: أسوك، وأكوس، وأقم.، وأغمز.
 ومما يستدرك عليه: جاء يشتشكد، أي يطلب الشكد. وأشكد الرجل: أطعمه، أو سقاه من اللبن بعد أن يكون موضوعا. والشكد: ما كان موضوعا في البيت من الطعام والشراب. والشكد: ما يعطى من التمر عند صرامه، ومن البر عند حصاده، والفعل كالفعل. والشكد: الجزاء. والشكد، عند أهل اليمن: ما أعطيت من الكدس عند الكيل، ومن الحزم عند الحصاد يقال: جاء يستشكدني فأشكدته.

##### Türkçe

**الشكد**، fetha ile: verme; **شكده يشكده ويشكده شكدا**: ona verdi; yahut ona bağışladı. Ve **الشكد**، damme ile: bağış; ve insanın ona kattığı şey; sütten yahut **أقط**tan yahut sadeyağdan yahut hurmadan; böylece onunla onların evlerinden çıkar. Ve **الشكد**: şükürdür; Yemen lehçesi; denilir ki: o, şükreden bir **شاكر شاكد**dır. Ve **أشكد إشكادا**: verdi; nüshalarda olduğu üzere, şeddeli **شكد** gibi. Doğrusu: hafifletme iledir. İbn Sîde dedi: **أشكد** yüksek (lehçede) olmayan bir dildir. Sa‘leb dedi: Araplar der ki: bizden **يشكد** eden ve **يشكم** eden vardır; isim **الشكد**dir; çoğulu: **أشكاد**. İbnü’l-A‘râbî’den: **أشكد الرجل**: adam, malın bayağısını ve kötüsünü edindiği zaman; ve aynı şekilde: **أسوك** ve **أكوس** ve **أقم** ve **أغمز**.

Ve ona ilâve olarak (istidrâk kabilinden): **يشتشكد** olarak geldi; yani **الشكد**i talep eder. Ve **أشكد الرجل**: onu doyurdu; yahut ona sütten içirdi; (süt) konulmuş olduktan sonra. Ve **الشكد**: evde yiyecek ve içecekten konulmuş olan şeydir. Ve **الشكد**: hurmanın devşirilmesi sırasında hurmadan verilen şey; ve buğdaydan hasadı sırasında (verilen şey); fiil de fiil gibidir. Ve **الشكد**: karşılıktır. Ve **الشكد**، Yemen ehli katında: ölçeklemede yığından (**الكدس**) verdiğin şey; ve hasatta demetlerden (**الحزم**) (verdiğin şey); denilir ki: **يستشكدني** olarak geldi de ben ona **أشكدته** yaptım.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَكَدَهُ
1 شَكَدَهُ ذ , aor. شَكُدَ . (S, L) and شَكِدَ , (L,) inf. n. شَكْدٌ; (S, L, K;) and ↓ اشكدهُ, (M, L,) but this latter, which is erroneously said in the copies of the K to be syn. with شَكَّدَ, instead of شَكَدَ, is, accord. to ISd, not of high authority; (TA;) He gave him: (S, L, K:) or he gave him a thing as a free gift. (L.)

اشكدهُ
4 اشكدهُ ذ He gave him of dates on their being cut, and of wheat on its being reaped. (L.) He gave him of a heap of reaped corn on the occasion of measuring, and of the bundles (حُزَم) [of corn] on the occasion of reaping: of the dial. of ElYemen. (L.) He gave him food to eat, or milk to drink, after it had been deposited in the house or tent. (L.) ― -b2- See also 1.

استشكد
10 استشكد ذ He sought, or demanded, what is termed شُكْد [q. v.]. (L.) ― -b2- And جَآءَ يَسْتَشْكِدُنِى He came seeking, or demanding, of me شُكْد; meaning what is given of a heap of reaped corn on the occasion of measuring, and of the bundle (حُزَم) [of corn] on the occasion of reaping: of the dial. of El-Yemen. (L.)

شُكْدٌ
شُكْدٌ ذ A gift: (S, L, K:) or a free gift: pl. أَشْكَادٌ. (L.) A recompense. (L.) [See شُكْمٌ in two places.] What is given of dates when they are cut, and of wheat when it is reaped. (L.) What is given of a heap of reaped corn on the occasion of the measuring, and of the bundles (حُزَم) [of corn] on the occasion of the reaping: of the dial. of El-Yemen. (L.) Travelling-provisions with which one is furnished, consisting of milk, or [the preparation of dried curd called] أَقِط, or clarified butter, or dates, and with which one goes forth from the abodes of a people. (L.) And Meat and drink deposited in a house or tent. (L.)

##### Türkçe

شَكَدَهُ
1 **شَكَدَهُ** ذ , muzâri‘ **شَكُدَ** . (S, L) ve **شَكِدَ** , (L,) mastar ismi **شَكْدٌ**; (S, L, K;) ve ↓ **اشكدهُ**, (M, L,) fakat bu sonuncusu, K’nin nüshalarında **شَكَّدَ** ile eşanlamlı olduğu, **شَكَدَ** yerine, hatalı olarak söylendiği hâlde, ISd’ye göre yüksek otoriteden değildir; (TA;) Ona verdi: (S, L, K:) yahut ona bir şeyi karşılıksız bağış olarak verdi. (L.)

اشكدهُ
4 **اشكدهُ** ذ Hurma kesildiğinde ondan, buğday biçildiğinde ondan ona verdi. (L.) Ölçme sırasında biçilmiş ekin yığınından ona verdi, biçme sırasında demetlerden (**حُزَم**) [ekinden] ona verdi: El-Yemen lehçesinden. (L.) Evde yahut çadırda depolandıktan sonra, yemesi için ona yiyecek, yahut içmesi için ona süt verdi. (L.) ― -b2- 1’e de bak.

استشكد
10 **استشكد** ذ **شُكْد** diye adlandırılan şeyi [bk. o] istedi, yahut talep etti. (L.) ― -b2- Ve **جَآءَ يَسْتَشْكِدُنِى**: Benden **شُكْد** isteyerek, yahut talep ederek geldi; ölçme sırasında biçilmiş ekin yığınından verilen şeyi, biçme sırasında demetten (**حُزَم**) [ekinden] verilen şeyi kastederek: El-Yemen lehçesinden. (L.)

شُكْدٌ
**شُكْدٌ** ذ Bir hediye: (S, L, K:) yahut karşılıksız bir hediye: çoğulu **أَشْكَادٌ**. (L.) Bir karşılık. (L.) [İki yerde **شُكْمٌ**’e bak.] Hurma kesildiğinde ondan, buğday biçildiğinde ondan verilen şey. (L.) Ölçme sırasında biçilmiş ekin yığınından verilen şey, biçme sırasında demetlerden (**حُزَم**) [ekinden] verilen şey: El-Yemen lehçesinden. (L.) Bir kimsenin, süt yahut [kurutulmuş yoğurt hazırlığı denilen] **أَقِط** yahut sade yağ yahut hurmadan oluşan, kendisiyle donatıldığı ve bir kavmin yurtlarından onunla çıktığı yol azığı. (L.) Ve bir evde yahut çadırda depolanmış et ve içecek. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَكَدَ
شَكَدَ I ,  U ( n. ac. شَكْد 1 ),
a.  Gave to, presented with.

شَكَّدَ
شَكَّدَ II ,  أَشْكَدَ IV ,
a.  see I .

شُكْد
شُكْد 3 , ( pl. أَشْكَاْد 38 ),
a.  Gift, present; donation.

##### Türkçe

**شَكَدَ**
**شَكَدَ** I, U (isim-fiil: **شَكْد** 1),
a. Verdi, hediye etti.

**شَكَّدَ**
**شَكَّدَ** II, **أَشْكَدَ** IV,
a. I’e bak.

**شُكْد**
**شُكْد** 3, (çoğulu: **أَشْكَاْد** 38),
a. Hediye, armağan; bağış.
