# شكر (ش-ك-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sütle dolu memedir

- Harfler: ش - ك - ر
- Kur'an'da: 75 geçiş · 69 ayet · 24 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (24)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَشْكُرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعُلُونَ | Şükredersiniz | 19 | 19 | [2:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/2:52.md) |
| [يَشْكُرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Şükrederler | 9 | 9 | [2:243](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/2:243.md) |
| [الشَّاكِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Şükredenler | 7 | 7 | [3:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/3:144.md) |
| [وَاشْكُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعُلُوا | Ve şükredin | 5 | 5 | [2:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/2:152.md) |
| [شَكُورٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8C.md) | فَعُولٌ | Şükreden | 4 | 4 | [35:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/35:30.md) |
| [شَكُورٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8D.md) | فَعُولٍ | Şükreden | 4 | 4 | [14:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/14:5.md) |
| [شَاكِرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Şükreden | 3 | 3 | [4:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/4:147.md) |
| [أَشْكُرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8E.md) | أَفْعُلَ | Şükrederim | 2 | 2 | [27:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/27:19.md) |
| [اشْكُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | افْعُلْ | Şükret | 2 | 2 | [31:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/31:12.md) |
| [شَكَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | فَعَلَ | Şükretti | 2 | 2 | [27:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/27:40.md) |
| [شَكَرْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْتُمْ | Şükrettiniz | 2 | 2 | [4:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/4:147.md) |
| [شُكُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُولًا | Şükretmek | 2 | 2 | [25:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/25:62.md) |
| [مَشْكُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Şükredilen | 2 | 2 | [17:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/17:19.md) |
| [يَشْكُرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F.md) | يَفْعُلُ | Şükreder | 2 | 2 | [27:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/27:40.md) |
| [أَأَشْكُرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F.md) | أَأَفْعُلُ | Şükreder miyim? | 1 | 1 | [27:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/27:40.md) |
| [الشَّكُورُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8F.md) | الْفَعُولُ | Şükreden | 1 | 1 | [34:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/34:13.md) |
| [بِالشَّاكِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | بِالْفَاعِلِينَ | Şükredenler | 1 | 1 | [6:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/6:53.md) |
| [تَشْكُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعُلُوا | Şükredersiniz | 1 | 1 | [39:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/39:7.md) |
| [شَاكِرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Şükreden | 1 | 1 | [2:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/2:158.md) |
| [شَاكِرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Şükredenler | 1 | 1 | [21:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/21:80.md) |
| [شَاكِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Şükredenler | 1 | 1 | [7:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/7:17.md) |
| [شَكُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعُولًا | Şükreden | 1 | 1 | [17:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/17:3.md) |
| [شُكْرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8F%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلًا | Şükretmek | 1 | 1 | [34:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/34:13.md) |
| [يَشْكُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | يَفْعُلْ | Şükreder | 1 | 1 | [31:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/31:12.md) |

## Mücavir kökler — 102 mücavir (328 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 12 ortak ayet · G² 41 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
2. [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) — 6 ortak ayet · G² 27 · Fülk (kef), İğ topacı demektir
3. [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 27 · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
4. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 25 · İyi
5. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 21 · Bahr deniz demektir
6. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 20 · “Sikkin” bıçak demektir
7. [طري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Taze
8. [مخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Suyu yaranlar
9. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 13 ortak ayet · G² 17 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
10. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 15 · Ekel pas demektir
11. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 14 · Az
12. [أجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır
13. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · “Sufur” süpürgedir
14. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · Buğa boğa demektir
15. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 12 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
16. [وزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Vedia heybe demektir
17. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 11 ortak ayet · G² 11 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
18. [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
19. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Sahip
20. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Üzüm demektir
21. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 9 ortak ayet · G² 9 · Ana kapının önündeki bekçidir
22. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Haml: İple yüklenen yük demektir
23. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
24. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
25. [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Hilye takı demektir
26. [شمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Sol
27. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Sume” damga demektir
28. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Cariye yelkenli sandal demektir
29. [جبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Onu seçti
30. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Et
31. [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Sahr kayalık sahadır
32. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Zerre toz demektir
33. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
34. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
35. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Yiyecek demektir
36. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Kesr(sin ile) kırık demektir
37. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
38. [صفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Seçip ayırdı
39. [بلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Beled mezarlık demektir
40. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 30 ortak ayet · G² 6 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
41. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
42. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Granit taş demektir
43. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
44. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Meyve demektir
45. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Bürde” gocuk demektir
46. [نشأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Neş’et” sürgün, filiz demektir
47. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Zade : Azık demektir
48. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Sağ yandır
49. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
50. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sülle çokluk demektir
51. [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sua’f el çatlamasıdır
52. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Hamd: Cümle kapısı demektir
53. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Berr kara, burr buğday demektir
54. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Yan demektir
55. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
56. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İçecek
57. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Yavru” demektir
58. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
59. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Şuurunda olurlar
60. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 11 ortak ayet · G² 3 · Evye kuş yuvası demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md), [مدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AD.md), [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Alınan az bir gıda veya suyla memenin sütle dolup taşması, az girdiyle yüksek ve bereketli çıktı verme |
| Çekirdek Özet 2 | İhsan ve nimeti bilip onu amelle, dille ve azalarla dışa vurarak üretken mukabelede bulunma |
| Çekirdek Özet 3 | Nimeti kaynağına bağlayarak dolaşıma sokan, artıran ve varlığı nankörlükten koruyan dinamik denge |
| Kritik Hata Riski | Şükrü yalnızca dille söylenen soyut bir teşekkür ifadesine indirgeyip ameli ve üretken boyutunu dışarıda bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Bir şeye takılma, saplanma, tutunma, delme ve bünyesinde tutma; nitekim [شكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3.md) kökünde huysuzluk ve takılma, [شكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83.md) kökünde saplanıp kararsız kalma, [شكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84.md) kökünde bağlama ve kayıt altına alma, [شكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88.md) kökünde içindekini dışa vurup dökme anlamları mevcuttur. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfinin getirdiği süreklilik, akış ve tekrarlanan hareket boyutuyla; bünyeye giren azıcık şeyin tutunup orada kalmayarak dışarıya fışkıran, taşan, bereketlenen ve dolup dışa yansıyan bir verimlilik akışına dönüşmesini sağlar. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, tutma, çiğneme, içine alma ve parçalayarak bünyeye katma hareketini temsil eder. |
| ك | Avuç içi | Kavrama, toplama, içine alma, hazne oluşturma ve barındırma eylemini ifade eder. |
| ر | İnsan başı | Baş, yöneliş, öncelik, üst seviyeye çıkma ve belirginleşme hareketini simgeler. |
| شكر | Az girdiyi bünyeye alıp (diş/avuç) onu haznesinde olgunlaştırarak başa, yüze ve dışa doğru taşkın bir verimle yöneltme hareketi | Alınan azıcık nimetin bünyede hapsedilmeyip dönüştürülerek, başkalarının da göreceği ve faydalanacağı biçimde dışarıya bereketli bir taşkınlık ve görünür bir karşılık olarak akıtılması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Otun az olduğu kurak zamanlarda bile sağılan hayvanın azıcık bir otlakla yetinip memesinin sütle dolup taşması (حلوبة شكرة), hayvanın az bir yemle semirip verimini dışa vurması (دابة شكور) ve ağacın az bir yağmurla bol yaprak verip gölgesini yayması (شكرت الشجرة). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ, zorlu yaz gazvesine dayanıp az yemle semizliğini ve gücünü koruyan dayanıklı atı nitelerken bu kökü kullanır: ولابد من غزوة في المصيف / رهب تكل الوقاح الشكورا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Arapların süt veren sağmal hayvanın az bir otla memesinin dolup taşmasını anlatan kullanımında geçer: نضرب دراتها إذا شكرت / بأقطها، والرخاف نسلؤها |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça شكر kökü, Sami dil ailesinde özellikle verimin dışa yansıması, bir iyiliğe karşılık verme, ücret veya mükâfat ödeme semantik alanı ile kesişir. İbranice שָׂכַر (śākar) ve Aramice/Süryanice ܣܟܪ / ܫܟܪ biçimlerinde kök, yapılan bir işe bedel ödeme, ücretlendirme, kiralama ve emeğin karşılığını fazlasıyla geri verme anlam örgüsüne oturur. Akadcada šakāru / šakru kökleri içkin doluluk ve sarhoşluk/taşma durumlarına işaret ederken, Batı Sami dillerindeki kökler karşılık ödeme ve verim aktarma merkezindedir. Arapçada bu kök, hem biyolojik-fiziksel tabanda az girdiyle dolup taşma (sütün göğüste birikip coşması) imgesini hem de ahlaki-hukuki tabanda görülen iyiliğe katlanarak mukabelede bulunma ve nimeti amelle açığa vurma boyutunu en dengeli biçimde kaynaştırmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شكر ile [كشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B1.md) arasındaki ses aktarımı (iştikâk-ı kebîr / kalb) | Bazı klasik dilcilere göre dişlerin açığa çıkması ve tebessümle içinin dışa vurulması anlamına gelen [كشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B1.md) kökünden dönüştürülerek, örtük nimetin açığa vurulması ve dolup taşması manasında merkezileşmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice śākar (שָׂכַر) ve Süryanice śkīrâ / şkārā bağlamı | Yapılan bir emeğin veya ihsanın bedelini ödeme, mükâfatlandırma ve hak edilen karşılığı verme manalarıyla semantik süreklilik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik doluluk ve taşma kökleri | Doğu Afrika ve Berberi dillerinde memenin dolması veya sıvının kap dolup taşması türevleriyle yüzeysel semantik koşutluklar iddia edilse de düzenli ses denklikleri sınırlıdır. | Muhtemel |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, al-Mufradāt ve Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكر | Anlamlı | Dolup taşma, nimeti açığa vurma | Az bir girdiyle bol verim verme ve ihsanı ikrar edip amele dönüştürme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) | Anlamlı | Ortak olma, pay alma | Bir mülkte, işte veya bağda birden fazla unsurun paydaş ve hisse sahibi olması. | Kur'an'da geçer; paydaşlık yönüyle hedef kökle zıt ilişki kurabilir. |
| [كشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B1.md) | Anlamlı | Dişleri gösterme, tebessüm etme | İnsanın içindeki duyguyu dişlerini veya yüzünü açarak dışa vurması. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve anlam dönüşümü (kalb) ilişkisi kurulur. |
| [كرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B4.md) | Anlamlı | Mide, karın, toplanma | Gezen hayvanların işkembesi; insanların bir araya toplanıp yığılması. | Kur'an'da geçmez; içsel doluluk ve hazne fikrinde birleşir. |
| [رشك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%83.md) | Anlamlı | İnce, zarif, çevik olma | Vücudun veya uzuvların hafif, atik ve ölçülü bir biçimde hareket etmesi. | Kur'an'da geçmez; müsta‘meldir. |
| ركش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكر | Merkez | Nimete mukabele | Bir ihsana, azaya, amele ve fiile dökülen verimli bir karşılık verme eylemidir. | İhsanın hakkını vererek üretken biçimde çoğaltmaktır. |
| [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) | Komşu | İsteğe bağlı iyiliği övme | İhsan olsun veya olmasın, zatî kemal ve güzellik karşısında duyulan genel övgüdür. | Şükür amelle de yapılırken, hamd dille ve kalple öne çıkar. |
| [مدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AD.md) | Komşu | Genel övgü ve sena | İradesi dışındaki fiziksel güzellik veya ihsan için de yapılabilen yalın övgüdür. | Ahlaki veya ameli bir karşılık içermesi zorunlu değildir. |
| [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) | Komşu | İyiliği anma, tekrarlama | Yapılan bir iyiliği başkalarına anlatarak övgüyü katlama ve yaymadır. | Sözlü nakil ve taltif ağırlıklıdır, bünyevi verim şart değildir. |
| [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) | Zıt | Örtme, nankörlük etme | Nimeti yok sayma, gizleme, görmezden gelme ve kaynağını inkâr etme eylemidir. | Nimeti amelsiz bırakıp köreltmektir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكر | Nimeti amelle ve ikrarla dışa vurup çoğaltma | Az girdiyle bol verim sağlama ve iyiliğe üretken mukabelede bulunma anlamını tam karşılar. | Kesin |
| Latince | gratias agere, remunerari, redundare | Şükran bildirmek, karşılığını ödemek, taşmak | gratias agere teşekkür boyutunu verirken, remunerari karşılık verme ve ödüllendirme yönünü, redundare ise taşkın verimliliği karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | gratitude, thanksgiving, responsiveness, fruitfulness | Minnettarlık, teşekkür, üretken mukabele | Modern İngilizcedeki "gratitude" zihinsel ve duygusal boyutta kalırken, kökün "işleme ve üretme" (fruitfulness/productivity) boyutu eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Dankbarkeit, danken, Ertrag bringen | Minnettarlık, teşekkür etmek, verim vermek | Almanca "danken" sözü "denken" (düşünmek) ile akraba olup idraki öne çıkarır; kökün ameli taşkınlık ve verimlilik yönü tam aktarılamaz. | Güçlü |
| Fransızca | reconnaissance, gratitude | Minnettarlık, tanıma ve borç bilme | "Reconnaissance" nimetin hakkını tanıma zemininde çok güçlüdür ancak bünyevi taşma ve ameli üretim boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Duden Etymologisches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَشْكُرُونَ / تَشْكُرُونَ | Nimetlerin idraki ve tevhid eksenli kulluk | İnsana verilen işitme, görme, akıl ve rızık donanımının yerli yerince kullanılmasını isteyen bağlamlar (Nahl [16:78](https://lisan.digital/tr/ayet/16:78.md), Mülk [67:23](https://lisan.digital/tr/ayet/67:23.md)). |
| اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا | Ameli ve üretken varoluş (Fiili şükür) | Şükrün yalnızca sözlü bir övgü değil, inşa ve adalet üzere yapılan pratik bir çalışma olduğunu belirten bağlam (Sebe [34:13](https://lisan.digital/tr/ayet/34:13.md)). |
| شَاكِرٌ / شَكُورٌ (Allah için) | Az amele çok ve kat kat mükâfat verme | Allah'ın kullarının azıcık samimi çabasını zayi etmeyip bereketlendirerek karşılık vermesi (Bakara [2:158](https://lisan.digital/tr/ayet/2:158.md), Teğabün [64:17](https://lisan.digital/tr/ayet/64:17.md)). |
| شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ | Nimetin artış ve muhafaza kanunu | Verilen nimetin hakkı verilip işlevsel kılındığında bizzat o nimetin ve bereketin büyüyeceğini bildiren ilahi yasa bağlamı (İbrahim [14:7](https://lisan.digital/tr/ayet/14:7.md)). |
| شَاكِرًا / كَفُورًا | İrade ve istikamet tercihi | İnsanın varlık karşısında duruşunu belirleyen iki ana eksenden biri (hakkını verip teslim olma) bağlamı (İnsan [76:3](https://lisan.digital/tr/ayet/76:3.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vücûb-i Şükri'l-Mün'im | Nimeti verene şükretmenin aklen mi yoksa vahiy/şeriat ulaştıktan sonra mı vacip olduğu meselesi. | Aklın yaratıcıyı tanıyıp O'na minnet ve itaat borçlu olduğu ahlaki-ontolojik sorumluluk. |
| Fıkıh | Secde-i Şükür ve Nimet Hukuku | Yeni bir nimet ulaştığında veya bir felaket savuştuğunda şükür secdesi yapmanın meşruiyeti ve rızkın zekâtla şükrünün edası. | Nimete karşı fiili, bedeni ve mali mükellefiyetlerin yerine getirilmesi. |
| Tefsir | Hamd ve Şükür Ayrımı | Fâtiha suresinde hamdin, diğer surelerde şükrün geçtiği yerlerde amelin şükre, sözün hamde tahsisi tartışması. | Şükrün kalple tasavvur, dille ikrar ve azalarla amel olmak üzere üçlü yapıda billurlaşması. |
| Hadis | Kulluk Şuurunun Zirvesi | Hz. Peygamber'in ayakları şişinceye kadar ibadet edip gerekçesini "Şükreden bir kul olmayayım mı?" diye açıklaması. | Şükrün bir borç ödeme telaşından ziyade, derin bir sevgi ve ihsan idrakinden doğan taşkın amel hali olması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve Tevhid | Nimeti mün'imden bilip O'na amelle yönelme | Nankörlük ve şirki engelleyip tevhidi pekiştirme | Varlığın tamamının karşılıksız bir ihsan olduğunu bilip bütün organları ilahi rızaya uygun işletmektir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve Metodoloji | Verilen akıl ve idrak araçlarını gerçeği keşifte kullanma | Cehaleti ve dogmatizmi kırarak bilginin hakkını verme | Göz, kulak ve kalbin (idrakin) hakikati arama yolunda işletilmesi ilahi bir şükür emridir. | Güçlü |
| Siyasi | Hilafet ve Kamu Gücü | Yöneticinin elindeki yetki ve kamu gücünü adalete hasretmesi | Gücün tiranlaşmasını ve yozlaşmasını önleme | Siyasi güç ve iktidar nimettir; şükrü ise Sebe [34:13](https://lisan.digital/tr/ayet/34:13.md)'te belirtildiği gibi adaletle icraatta bulunmaktır. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve Sermaye | Kaynakları atıl bırakmayıp üretime sokma ve infak etme | Servetin yığılmasını (kenz) engelleyip refahı tabana yayma | Sermayenin şükrü onun zekât ve infakla bereketlendirilmesi ve ekonomik dolaşımda katma değer üretmesidir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Pozitif geri besleme (positive feedback) ve amplifikasyon | Sisteme giren düşük seviyedeki bir girdinin bünyede işlenerek çok daha büyük bir çıktı üretmesi ve sistemi besleyen döngüyü büyütmesi prensibiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mütekabiliyet (reciprocity) ve sosyal sermaye üretimi | Alınan toplumsal desteğin ve iyiliğin sadece pasif kabulle karşılanmayıp eylemsel faydaya dönüştürülerek topluma geri verilmesi, böylece toplumsal güven dokusunun güçlenmesi mekanizmasıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Şükrü, yemekten sonra veya bir kaza atlatıldığında sadece dille söylenen "şükürler olsun" ifadesine ve pasif bir avunma mekanizmasına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Şükür; kalbin idraki, dilin ikrarı ve bedenin üretken çabasıyla nimeti fonksiyonelleştirmek, az olanı işleyip çoğaltmak ve Kur'an'ın "Ey Davud ailesi, şükür olarak amel üretin" fermanındaki gibi fiili bir duruş sergilemektir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumların tembelliği şükür zannetmesi, nimetlerin atıl bırakılarak yok oluşa sürüklenmesi ve şükürsüzlüğün (küfrân-ı nimet) doğuracağı iktisadi, ahlaki ve toplumsal çöküş yasalarının gözden kaçırılması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunu "şükreden" ile "nankörlük eden" (şâkir/kefûr) eksenine oturtması hasebiyle, insanın varoluşsal gayesini ve nimet karşısındaki ahlaki duruşunu en yalın biçimde tanımlayan anahtar bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış donanımlarının verildiği ayetlerde (Nahl [16:78](https://lisan.digital/tr/ayet/16:78.md), Mülk [67:23](https://lisan.digital/tr/ayet/67:23.md)), nimete mukabil artış yasasının bildirildiği müjdelerde (İbrahim [14:7](https://lisan.digital/tr/ayet/14:7.md)) ve peygamberlerin model kulluk tavırlarının sergilendiği kıssalarda (Sebe [34:13](https://lisan.digital/tr/ayet/34:13.md), Neml [27:40](https://lisan.digital/tr/ayet/27:40.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şükrün zenginlere mahsus bir tatmin veya fakirlere mahsus bir çaresizlik psikolojisi olduğu yanılgısını yıkar; şükrü her halükarda eldeki imkânı en üst verimle hakikat yolunda işletme dinamiği olarak konumlandırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Az bir otla veya yemle beslenen sağmal hayvanın memesinin sütle dolup taşması, bünyeye giren az girdinin taşkın bir verimle dışarıya akması.
- Soyut anlam: İhsan ve nimeti bilincin merkezine alıp amelle, dille ve eylemle onu açığa vurarak dönüştürmek, nimeti verene üretken ve bereketli bir kullukla mukabele etmek.
- Sistematik karşılık: Nimet akışını atıl kalmaktan ve nankörlükten (küfür) kurtarıp çoğaltan, varlığı pozitif geri besleme ile ilahi kaynağına bağlayan evrensel artış ve muhafaza yasası.
- LaTeX modeli: $$S = \sum_{i=1}^{n} \left( \alpha_i \cdot x_i \right) \implies \Delta Y = f(S) > 0 \quad \text{ile} \quad \frac{\partial Y}{\partial t} \propto S$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $x_i$ bireye veya topluma bahşedilen her bir nimeti, $\alpha_i$ bu nimete yönelik ameli, kalbi ve kavli bilinç katsayısını temsil eder. $S$ toplam şükür potansiyelini ifade eder. $f(S)$ fonksiyonu bu potansiyelin fiiliyata dökülmesiyle sistemdeki toplam bereket ve refah çıktısındaki artışı ($\Delta Y$) gösterir. Türevsel ifade ise çıktıdaki zamanla büyüme hızının ($\frac{\partial Y}{\partial t}$), gösterilen ameli şükrün büyüklüğü ($S$) ile doğru orantılı olduğunu sembolize eder; bu da İbrahim suresi 7. ayetindeki ilahi artış yasasını modeller.

## Geçtiği ayetler (69 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/2:52.md) — تَشْكُرُونَ

ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Bundan sonra sizi, şükredersiniz diye affetmiştik.

### [Bakara 2:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/2:56.md) — تَشْكُرُونَ

ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Sonra sizi, ölümünüzün arkasından şükredersiniz diye diriltmiştik.

### [Bakara 2:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/2:152.md) — وَاشْكُرُوا

فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ

Meal (IK): Öyleyse Beni zikredin ki, Ben de sizi anayım. Bir de Bana şükredin, nankörlük etmeyin.

### [Bakara 2:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/2:158.md) — شَاكِرٌ

إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Safa ile Merve Allah’ın nişanelerindendir. Artık kim hacc veya umre niyetiyle Ka’be ’yi ziyaret ederse bu ikisini de tavaf etmesinde bir beis yoktur. Kim gönüllü olarak iyilik yaparsa muhakkak ki Allah; Şakir’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:172](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/2:172.md) — وَاشْكُرُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; size rızık olarak veridğimiz şeylerin temiz olanlarından yeyin, Allah’a şükredin, eğer O’na kulluk ediyorsanız.

### [Bakara 2:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/2:185.md) — تَشْكُرُونَ

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ramazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.

### [Bakara 2:243](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/2:243.md) — يَشْكُرُونَ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْيَاهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Binlerce oldukları halde ölüm korkusuyla yurtlarından çıkanları görmedin mi? Allh onlara; (ölün) dedi. Sonra da onları diriltti. Şüphesiz ki, Allah insanlara karşı lutuf sahibidir. Ama insanların pek çoğu şükretmezler.

### [Ali İmran 3:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/3:123.md) — تَشْكُرُونَ

وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki siz, düşkün bir durumda iken Bedir’de Allah size kat’i bir zafer vermişti. Allah’tan korkun ki şükretmiş olasınız.

### [Ali İmran 3:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/3:144.md) — الشَّاكِرِينَ

وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Muhammed; sadece bir elçidir. Ondan önce de nice elçiler gelip geçmiştir. Şimdi o, ölür veya öldürülürse; geriye mi döneceksiniz? Kim geriye dönerse; Allah’a hiç bir zarar vermez. Allah, şükredenlerin mükafatını verecektir.

### [Ali İmran 3:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/3:145.md) — الشَّاكِرِينَ

وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلًا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Allah’ın izni olmadıkça hiç bir kimseye ölmek yoktur. O, vadesiyle yazılmış bir yazıdır. Kim dünya nimetini isterse kendisine ondan veririz, kim de ahiret nimetini dilerse buna da ondan veririz. Ve şükredenleri mükafatlandıracağız.

### [Nisa 4:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/4:147.md) — شَكَرْتُمْ · شَاكِرًا

مَا يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذَابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ وَكَانَ اللَّهُ شَاكِرًا عَلِيمًا

Meal (IK): Şükredip iman ederseniz; Allah, sizin niçin azab etsin? Allah Şakir ve Alim olandır.

### [Maide 5:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/5:6.md) — تَشْكُرُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.

### [Maide 5:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/5:89.md) — تَشْكُرُونَ

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Allah size rasgele yeminlerinizden dolayı değil, bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü sorumlu tutar. Onun keffareti; ailenize yedirmekte olduğunuzun ortalamasından, on düşkünü yedirmek, yahut giydirmek veya bir köle azad etmektir. Kim de bunları bulamazsa; üç gün oruçtur. İşte bu, yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffaretidir. Yeminlerinizi tutun. Şükredersiniz diye Allah ayetlerini size işte böyle açıklar.

### [En'am 6:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/6:53.md) — بِالشَّاكِرِينَ

وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِيَقُولُوا أَهَؤُلَاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Biz, böylece onların bir kısmını bir kısmıyla denedik ki: Aramızadan Allah bunlara mı lütfetti? desinler. Allah; şükredenleri daha iyi bilen değil midir?

### [En'am 6:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/6:63.md) — الشَّاكِرِينَ

قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً لَئِنْ أَنْجَانَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): De ki: Karanın ve denizlerin karanlıklarından sizi, kim kurtarır? Siz, gizlice O’na yalvarır yakarırsınız. Bizi bundan kurtarırsa; andolsun şükredenlerden olacağız.

### [Araf 7:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/7:10.md) — تَشْكُرُونَ

وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; sizi, yeryüzüne yerleştirdik. Ve size orada geçimlikler yarattık. Ne de az şükrediyorsunuz.

### [Araf 7:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/7:17.md) — شَاكِرِينَ

ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ

Meal (IK): Sonra andolsun ki; onların önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından geleceğim. Ve Sen, onların çoğunu şükreder bulmayacaksın.

### [Araf 7:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/7:58.md) — يَشْكُرُونَ

وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ

Meal (IK): İyi ve temiz memleketin bitkisi; Rabbının izniyle çıkar. Kötü olandan ise; faydası çok az olandan başkası çıkmaz. Şükreden bir kavim için ayetleri işte böyle yerli yerince açıklarız.

### [Araf 7:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/7:144.md) — الشَّاكِرِينَ

قَالَ يَامُوسَى إِنِّي اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسَالَاتِي وَبِكَلَامِي فَخُذْ مَا آتَيْتُكَ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Buyudu ki: Ey Musa; risaletim ve kelamımla seni insanlar arasından seçtim. Sana verdiğimi al ve şükredenlerden ol.

### [Araf 7:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/7:189.md) — الشَّاكِرِينَ

هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا فَلَمَّا تَغَشَّاهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفًا فَمَرَّتْ بِهِ فَلَمَّا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللَّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ آتَيْتَنَا صَالِحًا لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): O’dur, sizi tek bir nefisten yaratan ve ondan da gönlünün ısınacağı eşini vareden. Eşini örtüp bürüyünce; o, hafif bir yük yüklendi ve onunla bir müddet gider gelirdi. Nihayet ağırlaşınca; karı koca Rabbları olan Allah’a: Eğer bize salih bir çocuk verirsen andolsun ki şükredenlerden oluruz, diye dua ettiler.

### [Enfal 8:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/8:26.md) — تَشْكُرُونَ

وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Hatırlayın ki; bir zamanlar yeryüzünde azlıktınız, zayıf sayılırdınız. İnsanların sizi tutup kapmasından korkuyordunuz. Size ev bark verdi, yardımıyla destekledi ve temiz şeylerden rızıklandırdı. Umulur ki şükredersiniz.

### [Yunus 10:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/10:22.md) — الشَّاكِرِينَ

هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِهَا جَاءَتْهَا رِيحٌ عَاصِفٌ وَجَاءَهُمُ الْمَوْجُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ أُحِيطَ بِهِمْ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ لَئِنْ أَنْجَيْتَنَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Sizi karada ve denizde yürüten O’dur. Gemide bulunduğunuzda geminin onları hoş bir rüzgarla götürdüğünde ve onunla sevindiklerinde; birden şiddetli bir kasırga gelip onları her taraftan dalgaların sardığı ve çepeçevre kuşatıldıklarını sandıkları anda, Allah’ın dinine sarılarak: Bizi bu tehlikeden kurtarırsan; andolsun ki, şükredenlerden oluruz, diye O’na yalvarırlar.

### [Yunus 10:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/10:60.md) — يَشْكُرُونَ

وَمَا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduranlar, kıyamet gününü ne sanıyorlar? Doğrusu Allah, insanlar hakkında lütuf sahibidir. Fakat onların çoğu şükretmezler.

### [Yusuf 12:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/12:38.md) — يَشْكُرُونَ

وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائِي إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ مَا كَانَ لَنَا أَنْ نُشْرِكَ بِاللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ذَلِكَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Atalarım İbrahim, İshak ve Ya’kub’un dinine uydum. Herhangi bir şeyi Allah’a şirk koşmamız bize yaraşmaz. Bu, Allah’ın bize ve insanlara olan lütfundandır. Fakat insanların çoğu şükretmezler.

### [İbrahim 14:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/14:5.md) — شَكُورٍ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Musa’yı; kavmini karanlıklardan aydınlıklara çıkar ve onlara, Allah’ın günlerini hatırlat, diye gönderdik. Şüphesiz bunda, sabreden ve şükreden herkes için ayetler vardır.

### [İbrahim 14:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/14:7.md) — شَكَرْتُمْ

وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ

Meal (IK): Hani Rabbınız: Şükrederseniz; andolsun ki, size artırırım, nankörlük ederseniz; bilin ki azabım çok şiddetlidir, diye bildirmişti.

### [İbrahim 14:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/14:37.md) — يَشْكُرُونَ

رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Rabbımız; ben, çocuklarımdan kimini; namaz kılabilmeleri için, Senin mukaddes evinin yanında çorak bir vadiye yerleştirdim. Rabbımız; insanların gönüllerini onlara meylettir. Şükretmeleri için onları meyvelerle rızıklandır.

### [Nahl 16:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/16:14.md) — تَشْكُرُونَ

وَهُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Taze et yemeniz, giyineceğiniz süs eşyanızı çıkarmanız ve Allah’ın bol nimetinden istifade etmeniz için; denizi müsahhar kılan O’dur. Gemilerin onu yara yara gittiğini görürsün, O’nun lutfunu aramanız ve şükretmeniz içindir, belki şükredersiniz artık.

### [Nahl 16:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/16:78.md) — تَشْكُرُونَ

وَاللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Sizi, annelerinizin karnından Allah çıkardı. Hiç bir şey bilmezdiniz. Ve size kulaklar, gözler ve gönüller verdi ki şükredesiniz.

### [Nahl 16:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/16:114.md) — وَاشْكُرُوا

فَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا وَاشْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ

Meal (IK): Artık Allah’ın size rızık olarak verdiği şeylerden helal ve temiz olarak yeyin. Eğer O’na kulluk edecekseniz; Allah’ın nimetine şükredin.

### [Nahl 16:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/16:121.md) — شَاكِرًا

شَاكِرًا لِأَنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Rabbının nimetlerine şükrederdi. Onu beğenip seçmiş, kendisini doğru bir yola iletmişti.

### [İsra 17:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/17:3.md) — شَكُورًا

ذُرِّيَّةَ مَنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ إِنَّهُ كَانَ عَبْدًا شَكُورًا

Meal (IK): Nuh ile beraber taşıdığımız kimselerin soyunu da. Gerçekten o, çok şükreden bir kul idi.

### [İsra 17:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/17:19.md) — مَشْكُورًا

وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ وَسَعَى لَهَا سَعْيَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ كَانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُورًا

Meal (IK): Kim de ahireti isterse ve onun için inanmış olarak gerekli çabayı gösterirse; işte onların say’i şükre değerdir.

### [Enbiya 21:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/21:80.md) — شَاكِرُونَ

وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِنْ بَأْسِكُمْ فَهَلْ أَنْتُمْ شَاكِرُونَ

Meal (IK): Biz, ona; sizi savaşta korumak için zırh yapma sanatını öğrettik. Artık şükreder misiniz?

### [Hac 22:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/22:36.md) — تَشْكُرُونَ

وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Biz, kurbanlık develeri de sizin için Allah’ın nişanelerinden kıldık. Onlarda sizin için hayır vardır. Ön ayakları bağlı halde keserken üzerlerine Allah’ın adını anın. Kesilince onlardan yeyin. İsteyene de, istemeyene de verin. Şükredersiniz diye, onları böylece sizin emrinize müsahhar kıldık.

### [Müminun 23:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/23:78.md) — تَشْكُرُونَ

وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Sizin için kulaklar, gözler ve kalbler var eden O’dur. Ne de az şükrediyorsunuz.

### [Furkan 25:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/25:62.md) — شُكُورًا

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ خِلْفَةً لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يَذَّكَّرَ أَوْ أَرَادَ شُكُورًا

Meal (IK): İbret almak veya şükretmek isteyen kimseler için, gece ile gündüzü bir biri ardınca getiren O’dur.

### [Neml 27:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/27:19.md) — أَشْكُرَ

فَتَبَسَّمَ ضَاحِكًا مِنْ قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Onun bu sözü üzerine gülerek tebessüm etti ve dedi ki: Rabbım; bana ve ana babama verdiğin nimete şükürde ve hoşnud olacağın şeyi yapmakta beni muvaffak kıl ve rahmetinle beni salih kullarının arasına kat.

### [Neml 27:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/27:40.md) — أَأَشْكُرُ · شَكَرَ · يَشْكُرُ

قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قَالَ هَذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ

Meal (IK): Nezdinde kitabdan bir bilgi bulunan da dedi ki: Gözünü açıp kapamadan ben, onu sana getiririm. Süleyman tahtı yanına yerleşivermiş görünce dedi ki: Bu, Rabbımın lutfundandır. Şükür mü yoksa küfür mü edeceğim diye beni sınamak içindir. Kim şükrederse; ancak kendisi için şükretmiş olur. Kim de küfrederse; muhakkak ki Rabbım; Gani’dir, Kerim’dir.

### [Neml 27:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/27:73.md) — يَشْكُرُونَ

وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Rabbın; insanlara karşı lutuf sahibidir. Ama onların çoğu şükretmezler.

### [Kasas 28:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/28:73.md) — تَشْكُرُونَ

وَمِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): O’nun rahmetindendir ki; dinlenmeniz için geceyi, lutfedip verdiği rızkı aramanız için gündüzü yaratmıştır. Ta ki şükredesiniz.

### [Ankebut 29:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/29:17.md) — وَاشْكُرُوا

إِنَّمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا وَتَخْلُقُونَ إِفْكًا إِنَّ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَمْلِكُونَ لَكُمْ رِزْقًا فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَاعْبُدُوهُ وَاشْكُرُوا لَهُ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Siz; sadece Allah’ı bırakıp putlara tapıyor, aslı astarı olmayan sözler uyduruyorsunuz. Doğrusu Allah’tan başka taptıklarınızın size rızık vermeye güçleri yetmez. Öyleyse, rızkı Allah katında arayın, sadece O’na kulluk edin, O’na şükredin. Siz; ancak O’na döndürüleceksiniz.

### [Rum 30:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/30:46.md) — تَشْكُرُونَ

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ يُرْسِلَ الرِّيَاحَ مُبَشِّرَاتٍ وَلِيُذِيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَلِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Rüzgarları müjdeciler olarak göndermesi, rahmetinden size tattırması emri ile gemilerin yüzmesi ve lutfundan rızık istemeniz O’nun ayetlerindendir. Belki şükredersiniz.

### [Lokman 31:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/31:12.md) — اشْكُرْ · يَشْكُرْ · يَشْكُرُ

وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَمَنْ يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Allah’a şükret diye Lokman’a hikmeti verdik. Kim şükrederse; ancak kendisi için şükretmiş olur. Kim de küfrederse; muhakkak ki Allah; Gani’dir, Hamid’dir.

### [Lokman 31:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/31:14.md) — اشْكُرْ

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Biz insana, ana ve babasına iyi davranmasını tavsiye ettik. Annesi onu zorluk üstüne zorlukla taşımıştı. Sütten ayrılması da iki yıl sürmüştür. Bana ve ana-babana şükret. Dönüş ancak Bana’dır.

### [Lokman 31:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/31:31.md) — شَكُورٍ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَةِ اللَّهِ لِيُرِيَكُمْ مِنْ آيَاتِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ

Meal (IK): Görmez misin ki; gemiler denizde Allah’ın nimetiyle akıp gider. Böylece size ayetlerini gösterir. Bunlarda pek sabırlı ve çok şükreden kimseler için ayetler vardır.

### [Secde 32:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/32:9.md) — تَشْكُرُونَ

ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Sonra onu düzeltip tamamlamış ve ruhundan ona üflemiştir. Size de kulaklar, gözler ve kalbler vermiştir. Ne de az şükrediyorsunuz.

### [Sebe 34:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/34:13.md) — شُكْرًا · الشَّكُورُ

يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَاءُ مِنْ مَحَارِيبَ وَتَمَاثِيلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍ اعْمَلُوا آلَ دَاوُدَ شُكْرًا وَقَلِيلٌ مِنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ

Meal (IK): Onlar; kalelerden, heykellerden, büyük havuzlara benzer çanaklardan ve taşınması güç kazanlardan ne dilerse kendisine yaparlardı. Ey Davud hanedanı; şükrederek çalışın. Kullarımdan pek azı şükredicidir.

### [Sebe 34:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/34:15.md) — وَاشْكُرُوا

لَقَدْ كَانَ لِسَبَأٍ فِي مَسْكَنِهِمْ آيَةٌ جَنَّتَانِ عَنْ يَمِينٍ وَشِمَالٍ كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ

Meal (IK): Sebe’liler için yurdlarında bir ayet vardı: Sağlı sollu iki bahçe. Rabbınızın rızkından yeyin ve O’na şükredin. Güzel bir belde ve bağışlayan bir Rabb.

### [Sebe 34:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/34:19.md) — شَكُورٍ

فَقَالُوا رَبَّنَا بَاعِدْ بَيْنَ أَسْفَارِنَا وَظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ وَمَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ

Meal (IK): Fakat onlar dediler ki: Rabbım, yolculuklarımızın arasını uzaklaştır. Ve kendi öz nefislerine zulmettiler. Biz de onları efsaneler kılıverdik, darmadağınık ettik. Muhakkak ki bunda; çok sabreden ve çok şükreden herkes için ayetler vardır.

### [Fatır 35:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/35:12.md) — تَشْكُرُونَ

وَمَا يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائِغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): İki deniz bir olmaz. Şu; çok tatlıdır, susuzluğu keser içilmesi kolaydır. Şu ise tuzludur, acıdır. Her birinden taze et yersiniz ve giyeceğiniz süs eşyası çıkarırsınız. O’nun lutfundan aramanız ve şükretmeniz için gemilerin yara yara gittiklerini görürsünüz.

### [Fatır 35:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/35:30.md) — شَكُورٌ

لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ

Meal (IK): Mükafatlarını Allah’ın tam vermesi ve onlara lutfundan artırması içindir. Muhakkak kiO; Gafur’dur, Şekur’dur.

### [Fatır 35:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/35:34.md) — شَكُورٌ

وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ

Meal (IK): Derler ki: Hamdolsun bizden üzüntüyü gideren Allah’a. Muhakkak ki Rabbımız; elbette Gafur’dur, Şekur’dur.

### [Yasin 36:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/36:35.md) — يَشْكُرُونَ

لِيَأْكُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ وَمَا عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ أَفَلَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ki, ürününden ve ellerinin emeğinden yesinler. Hala şükretmezler mi?

### [Yasin 36:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/36:73.md) — يَشْكُرُونَ

وَلَهُمْ فِيهَا مَنَافِعُ وَمَشَارِبُ أَفَلَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Onlarda kendileri için faydalar ve içecekler vardır. Hala şükretmezler mi?

### [Zümer 39:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/39:7.md) — تَشْكُرُوا

إِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنْكُمْ وَلَا يَرْضَى لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ وَإِنْ تَشْكُرُوا يَرْضَهُ لَكُمْ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Eğer küfrederseniz; muhakkak ki Allah, sizden müstağnidir. Fakat O, kulları için küfre rıza göstermez. Eğer şükrederseniz; sizden hoşnud olur. Hiç bir günahkar diğerinin günahını yüklenmez. Sonra dönüşünüz Rabbınızadır. O zaman yaptıklarınızı size haber verir. Muhakkak ki O, göğüslerin özünü bilendir.

### [Zümer 39:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/39:66.md) — الشَّاكِرِينَ

بَلِ اللَّهَ فَاعْبُدْ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Hayır, yalnız Allah’a ibadet et ve şükredenlerden ol.

### [Mü'min 40:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/40:61.md) — يَشْكُرُونَ

اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Allah O’dur ki; dinlenesiniz diye size geceyi karanlık, gündüzü aydınlık kılmıştır. Şüphesiz ki Allah; insanlara karşı lutufkardır. Ne var ki insanların çoğu şükretmezler.

### [Şura 42:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/42:23.md) — شَكُورٌ

ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ

Meal (IK): İşte Allah’ın iman edip salih ameller işleyen kullarına müjdelediği budur. De ki: Ben, sizden buna karşılık; akrabalıkta sevgiden başka bir ücret istemem. Kim, bir iyilik kazanırsa; Biz onun iyiliğini arttırırız. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Şekur’dur.

### [Şura 42:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/42:33.md) — شَكُورٍ

إِنْ يَشَأْ يُسْكِنِ الرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَى ظَهْرِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ

Meal (IK): Dilerse O; rüzgarı durdurur da denizin yüzünde durakalırlar. Muhakkak ki bunda, sabırlı olan ve çok şükreden kimseler için ayetler vardır.

### [Casiye 45:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/45:12.md) — تَشْكُرُونَ

اللَّهُ الَّذِي سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فِيهِ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Emri gereğince denizde yüzmek üzere gemileri ve lutfedip verdiği rızkı aramanız için denizi size boyun eğdiren Allah’tır. Umulur ki şükredersiniz.

### [Ahkaf 46:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/46:15.md) — أَشْكُرَ

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): Biz; insana, anne ve babasına ihsan etmesini tavsiye ettik. Annesi onu zahmetle taşıdı ve zahmetle doğurdu. Taşınması ve sütten kesilmesi otuz aydır. Nihayet erginlik çağına ulaşınca ve kırk yaşına varınca der ki: Rabbım bana; ana-babama verdiğin nimete şükretmemi ve senin hoşnud olacağın salih amel işlememi ilham et. Bana verdiğin gibi soyuma da salah ver. Doğrusu ben, Sana döndüm. Ve gerçekten ben, müslümanlardanım.

### [Kamer 54:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/54:35.md) — شَكَرَ

نِعْمَةً مِنْ عِنْدِنَا كَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ شَكَرَ

Meal (IK): Katımızdan bir nimet olarak. İşte Biz; şükredeni böyle mükafatlandırırız.

### [Vakıa 56:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/56:70.md) — تَشْكُرُونَ

لَوْ نَشَاءُ جَعَلْنَاهُ أُجَاجًا فَلَوْلَا تَشْكُرُونَ

Meal (IK): İsteseydik onu tuzlu bir su kılardık. Öyleyse şükretmeli değil misiniz?

### [Tegabün 64:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/64:17.md) — شَكُورٌ

إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Eğer Allah’a güzel bir ödünçle ödünç verirseniz; onu sizin için katkat arttırır ve sizi bağışlar. Allah; Şekur’dur, Halim’dir.

### [Mülk 67:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/67:23.md) — تَشْكُرُونَ

قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ

Meal (IK): De ki: Sizi yaratan ve sizler için kulaklar, gözler ve kalbler var eden O’dur. Ne de az şükrediyorsunuz.

### [İnsan 76:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/76:3.md) — شَاكِرًا

إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا

Meal (IK): Gerçekten Biz; ona yolu gösterdik. Buna kimisi şükreder, kimisi de küfür.

### [İnsan 76:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/76:9.md) — شُكُورًا

إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا

Meal (IK): Biz; sizi, ancak Allah rızası için doyuruyoruz. Sizden bir karşılık ve teşekkür beklemiyoruz.

### [İnsan 76:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/ayet/76:22.md) — مَشْكُورًا

إِنَّ هَذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاءً وَكَانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُورًا

Meal (IK): İşte bu, sizin işlediklerinize karşılık oldu. Sa’yiniz meşkur olmuştur.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sütle dolu memedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين والراء معهما
ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك مستعملات كشر: الكَشْرُ: بدو الأسنان عند التبسم، ويقال في غير ضحك، كَشَرَ عن أسنانه إذا أبداها. قال المتلمس:
إن شر الناس من يَكْشِرُ لي		حين ألقاه وإن غبت شتـم
وقال:
وإن من الإخوان إخوان كِشْرةٍ		وإخوان كيف الحال والبال كله
الكِشْرة في هذا البيت خلف من المكاشرة، لأن الفِعلةَ تجيء في مصدر فاعل، تقول: هاجر هِجرةً، وعاشر عِشرةً، وإنما يكون هذا التأسيس فيما يكون من الافتعال على تفاعلا جميعا.
والكاشرُ: ضرب من البضع، يقال: باضعتها بضعاً كاشراً، لا يشتق منه فعل عن أبي الدقيش.
كرش: يقال لكل مجتمع: كَرِش حتى لجماعة الناس.
واستكرش الجدي: عظم بطنه. وكل سخل يَسْتكرش حتى يعظم بطنه، ويشتد أكله.
ويقال للصبي إذا عظم بطنه، وأخذ في الأكل: استكرش، وأنكر عامتهم ذلك، وقالوا للصبي: استجفر، وفي الأشياء كلها جائز، وهو اتساع البطن وخروج الجنبين.
وكَرِشُ الرجل: عياله من صغار ولده. يقال: كرِشٌ منثور، أي: صبيان صغار.
وتزوج فلان فلانة فنثرت له بطنها وكَرِشَها، أي، كثر ولدها.
وأتان كرشاء: ضخمة الخاصرتين والبطن. حتى يقال للدلو المنتفخة النواحي: إنها لكرشاء.
وإذا تقبض جلد الوجه قيل: تكرّش فلان، وفي كل جلد كذلك.
والكَرْشاء: ضرب من النبات.
وكان رجل يُكْنَى أبا كرشاء، قال:
وإن أبا كَرْشاء ليس بسارق		ولكن مما يسرق القوم يأكل
شكر: الشُّكر: عرفان الإحسان ونشره وحمد موليه، وهو الشُّكُورُ أيضاً، قال الله عز وجل: "لا نريد منكم جزاء ولا شُكُوراً".
والشَّكور من الدواب: ما يسمن بالعلف اليسير ويكفيه.
والشَّكِرةُ من الحلوبات التي تصيب حظاً من بقل أو مرعى، فتغزر عليه بعد قلة اللبن، فإذا نزل القوم منزلاً وأصاب نعمهم شيئاً من بقل فدرت قيل: أَشْكَرَ القوم، وإنهم ليحتلبون شكْرة جزم. وشكِرتِ الحلوبة شكَراً، قال:
نضرب دراتها إذا شكِرَتْ		بأقطها، والرخاف نسلؤها
الرخفة: الزبدة.
والشَّكير من الشعر: ما ينبت بين الضفائر، ومن النبات ما ينبت من ساق الشجر، قضبان غضة تخرج بين القضبان القاسية، والجميع: الشكر، قال:
وبينا الفتي يهتز بالعيش ناضراً		كعسلوجة يهتز منها شَكيرُها
والشَّكْرُ: الفرج في قول الأعشى:
وبيضاء المعاصم إلف لهو		خلوت بشكرها ليلاً تماما
يَشْكُر: قبيلة من ربيعة. وشاكر: قبيلة من اليمن من همدان.
شرك: الشِّرْك: ظلم عظيم. والشِّرْكةُ: مخالطة الشريكين.
واشْتَرَكْنا بمعنى تشاركْنا، وجمع شريك: شُرَكاءُ وأشراكُ. قال لبيد:
تطير عدائد الأشْراك شفعا		ووتراً والزعامة للغـلام
وتقول لأم المرأة: هذه شريكتي، وفي المصاهرة تقول: رغبنا في شِرْكِكُمْ وصِهْرِكم.
والشِّراك: سير النعل. شرّكت النعل تَشريكاً.
والشَّرَكُ: أخاديد الطريق الواضح الذي تَلْحَبُه الأقدام والقوائم، قال:
عمى شَرَك الأقطار بيني وبينه		مراري مخشي به الموت ناضد
والطريق مُشْتَرَكٌ، أي، الناس فيه شُرَكاء، وكل شيء كان فيه القوم سواء فهو مُشْتَرَكٌ، كالفريضة المُشترَكة التي قضى فيها عمر فأَشْرَك بين الإخوة للأب والأم، والإخوة للأم.
والشَّرَك: حبالة يرتبك فيها الصيد، الواحدة: شَرَكَةٌ، والذي ينصب للحمام أيضاً، قال:
يا قانص الحب قد ظفرت بنا		فحل عنا الشباك والشركـا
رشك: الرَّشْكُ: اسم رجل على عهد الحسن، وكان الحسن إذا سئل عن فريضة قال: علينا بيان السهام وعلى يزيد الرِّشْكِ الحساب. كان أحسب أهل زمانه.
ويقال: كان معه حبالة يذرع بها الأرضين فغلب عليه الرِّشك، والرِّشْك: الذراع.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve **الراء** bunlarla birlikte

ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك kullanımdadır. **كشر**: **الكَشْرُ**: tebessüm sırasında dişlerin belirmesi; ve gülme dışında da söylenir. **كَشَرَ عن أسنانه**: onları (dişlerini) ortaya çıkardıysa. **المتلمس** dedi ki:
İnsanların en şerlisi, karşılaştığımda bana diş gösterendir		ve uzak kaldığımda söver

Ve dedi ki:
Ve kardeşlerden, diş gösterişi kardeşleri vardır		ve “nasılsın, hâl ve bütün gönül” kardeşleri vardır

Bu beyitte **الكِشْرة** , **المكاشرة**’den bir halef (yerine geçen)dir; çünkü **الفِعلةَ** , **فاعل**’in masdarında gelir; dersin ki: **هاجر هِجرةً** ve **عاشر عِشرةً**. Ancak bu tesis, **الافتعال**’dan **تفاعلا** üzerine olanın hepsinde olur.

**والكاشرُ**: bir tür **البضع**; denir ki: **باضعتها بضعاً كاشراً**; ondan fiil türetilmez; **أبي الدقيش**’ten (rivayetle).

**كرش**: her toplanmış olana **كَرِش** denir; hatta insanların topluluğuna bile.

**واستكرش الجدي**: karnı büyüdü. Ve her **سخل** **يَسْتكرش**; ta ki karnı büyüsün ve yemesi şiddetlensin.

Ve çocuğa, karnı büyüdüğünde ve yemeye başladığında denir: **استكرش**. Onların çoğunluğu bunu inkâr etti ve çocuğa dediler: **استجفر**. Ve her şeyde caizdir; o, karnın genişlemesi ve iki yanın dışarı çıkmasıdır.

Ve **كَرِشُ الرجل**: küçük çocuklarından olan iyali. Denir ki: **كرِشٌ منثور**; yani: küçük çocuklar.

Ve falan, falancayla evlendi; ona karnını ve **كَرِشَها**’sını saçtı; yani, çocuğu çoğaldı.

**وأتان كرشاء**: böğürleri ve karnı iri. Hatta yanları şişkin kovaya denir: o, elbette **لكرشـاء**dır.

Ve yüz derisi büzüldüğünde denir: falan **تكرّش** etti; ve her deride de böyledir.

**والكَرْشاء**: bitkiden bir tür.

Ve bir adam vardı, künyesi **أبا كرشاء** idi; dedi ki:
Ve **أبا كَرْشاء** hırsız değildir		ancak kavmin çaldığından yer

**شكر**: **الشُّكر**: iyiliği bilmek, onu yaymak ve sahibini övmektir; ve o, **الشُّكُورُ** da olur. Allah عز وجل dedi ki: "لا نريد منكم جزاء ولا **شُكُوراً**".

Ve binek hayvanlarından **الشَّكور**: az yemle semiren ve ona yeten.

Ve sağmal hayvanlardan **الشَّكِرةُ**: ot veya meradan bir paya isabet eden; sonra sütün azlığından sonra onun üzerine bol süt verir. Kavim bir menzile indiğinde ve onların davarları ottan bir şey bulup da süt akıttığında denir: **أَشْكَرَ القوم**. Ve onlar, kesinlikle **شكْرة** sağarlar. Ve sağmal **شكِرتِ**: **شكَراً**. Dedi ki:
**شكِرَتْ**’inde memelerini vururuz		peyniriyle; ve **الرخاف** onu sıyırır

**الرخفة**: tereyağı.

Ve saçtan **الشَّكير**: örgüler arasında biten şey; ve bitkiden, ağacın gövdesinden biten şey: sert çubuklar arasında çıkan taze dallar; hepsi: **الشكر**. Dedi ki:
Delikanlı, hayatla taze olarak sallanırken		ondan **شَكيرُها** sallanan bir fidan gibi

Ve **الشَّكْرُ**: **الأعشى**’nın sözünde ferç (kadınlık):
Ve bilekleri beyaz, eğlenceye alışık		gece tamamıyla onun **شكرها**’sıyla baş başa kaldım

**يَشْكُر**: **ربيعة**’den bir kabile. Ve **شاكر**: Yemen’den, **همدان**’dan bir kabile.

**شرك**: **الشِّرْك**: büyük zulüm. Ve **الشِّرْكةُ**: iki ortağın karışması.

**واشْتَرَكْنا** “**تشاركْنا**” manasındadır. Ve **شريك**’in cemi: **شُرَكاءُ** ve **أشراكُ**. **لبيد** dedi ki:
**الأشْراك**’ın sayıları çift olarak uçar		ve tek olarak; ve reislik delikanlıyadır

Ve kadının annesine dersin: bu benim **شريكتي**’mdir. Ve sıhrî hısımlıkta dersin: sizin **شِرْكِكُمْ** ve **صِهْرِكم**’ünüze rağbet ettik.

Ve **الشِّراك**: ayakkabı kayışı. Ayakkabıyı **شرّكت**: **تَشريكاً**.

Ve **الشَّرَكُ**: ayakların ve toynakların aşındırdığı açık yolun yarıkları. Dedi ki:
Benimle onun arasında bölgelerin **شَرَك**’i kör oldu		ölümün onunla korkutulduğu, yığılmış acılar

Ve yol **مُشْتَرَكٌ**tur; yani insanlar onda **شُرَكاء**dır. Ve kavmin onda eşit olduğu her şey **مُشْتَرَكٌ**tur; **عمر**’un hükmettiği **الفريضة المُشترَكة** gibi; onda baba-anne bir kardeşlerle, anne bir kardeşler arasında **فأَشْرَك** etti.

Ve **الشَّرَك**: avın dolaşıp kaldığı tuzak; tekili: **شَرَكَةٌ**. Ve güvercin için de kurulan. Dedi ki:
Ey sevda avcısı, bize eriştin		öyleyse bizden ağları ve **الشركـا**’yı çöz

**رشك**: **الرَّشْكُ**: Hasan devrinde bir adamın adı. Hasan’a bir farîza sorulduğunda derdi ki: bize hisseleri beyan etmek düşer; ve **يزيد الرِّشْكِ**’e hesap düşer. Zamanının en iyi hesap bileniydi.

Ve denir ki: onunla birlikte, yerleri ölçtüğü bir tuzak ipi vardı; böylece **الرِّشك** ona galip geldi. Ve **الرِّشْك**: arşın (zira).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشُكْرُ: الثناء على المحسِن بما أَوْلاكَهُ من المعروف. يقال: شَكَرْتُهُ وشَكَرْتُ له، وباللام أفصح. وقوله تعالى: "لا نُريدُ منكُمْ جَزاء ولا شُكوراً"، يحتمل أن يكون مصدراً مثل قَعَدَ قُعوداً، ويحتمل أن يكون جمعاً مثل بُرْدٍ وبُرودٍ، وكُفْرٍ وكُفورٍ. والشُكْرانُ: خِلاف لاكفران. وتَشَكَّرْتُ له، مثل شَكَرْتُ له. والشَكورُ من الدوابّ: ما يكفيه العلَفُ القليل. وشَكْرُ المرأة فَرْجُهَا. قال الهذَليّ:
صَناعٌ بإِشْفاها حَصانٌ بِشَكْـرِهـاجَوادٌ بقوتِ البطنِ والعِرْقُ زاخِرُ
واشْتَكَرَتِ السماءُ: اشتد وقعها. واشْتَكَرَ الضرعُ: امتلأَ لبناً. تقول منه: شَكِرَتِ الناقةُ بالكسر تَشْكَرُ شَكَراً، فهي شَكِرَةٌ. قال الحطيئة:
إذا لم تكن إلاَّ الأماليسُ أَصْبَحَتْلها حُلَّقٌ ضَرَّاتُها شَـكِـراتُ
وأَشْكَرَ القومُ، أي يحلبون شَكِرَةً. وهذا رمن الشَكْرَةِ، إذا حفَلتْ من الربيع. وهي إبلٌ شَكارى، وغنمٌ شَكارى. وضَرَّةٌ شَكْرى، إذا كانت ملأى من اللبن. وشَكِرَتِ الشجرة أيضاً تَشْكَرُ شَكَراً، أي خرج منها الشِكيرُ، وهو ما ينبت حول الشجرة من أصلها.

##### Türkçe

**الشُكْرُ**: iyilik edene, sana iyilikten verdiği şey sebebiyle övgü. Denir: **شَكَرْتُهُ** ve **شَكَرْتُ له**; **اللام** ile (kullanım) daha fasihdir. Yüce Allah’ın sözü: “لا نُريدُ منكُمْ جَزاء ولا **شُكوراً**”، (burada) **شُكوراً**’nun, **قَعَدَ قُعوداً** gibi bir mastar olması muhtemeldir; ve **بُرْدٍ** ve **بُرودٍ** gibi, **كُفْرٍ** ve **كُفورٍ** gibi bir cem‘ olması da muhtemeldir. Ve **الشُكْرانُ**: **لاكفران**’ın zıddıdır. Ve **تَشَكَّرْتُ له**: **شَكَرْتُ له** gibidir. Ve binek hayvanlarından **الشَكورُ**: az yem kendisine yeten (hayvan)dır. Ve **شَكْرُ** kadının: ferci (cinsel uzvu)dur. Hüzeli dedi ki:
صَناعٌ بإِشْفاها حَصانٌ بِشَكْـرِهـاجَوادٌ بقوتِ البطنِ والعِرْقُ زاخِرُ

Ve **اشْتَكَرَتِ السماءُ**: vuruşu (yağışı) şiddetlendi. Ve **اشْتَكَرَ الضرعُ**: sütle doldu. Ondan (şöyle) dersin: **شَكِرَتِ الناقةُ** (kesre ile) **تَشْكَرُ** **شَكَراً**; o hâlde o **شَكِرَةٌ**’dir. Hutay’e dedi ki:
إذا لم تكن إلاَّ الأماليسُ أَصْبَحَتْلها حُلَّقٌ ضَرَّاتُها شَـكِـراتُ

Ve **أَشْكَرَ القومُ**: yani **شَكِرَةً** sağarlar. Ve bu, **الشَكْرَةِ**’dendir; ilkbahardan (otlayıp) dolduğu zaman. Ve o, **شَكارى** develerdir; ve **شَكارى** koyunlardır. Ve **ضَرَّةٌ شَكْرى**: sütle dolu olduğu zaman. Ve **شَكِرَتِ الشجرة** de **تَشْكَرُ** **شَكَراً**; yani ondan **الشِكيرُ** çıktı; o da, ağacın kökünden, onun etrafında biten şeydir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ش ر
كشر ، كرش ، شكر ، شرك ، رشك : مستعملة .
كشر : قال الليثُ : الكَشْرُ : بُدوُّ الأسنَان عند التَّبسُّم ، وأنشد :
إِنَّ منَ الإخوَانِ إخوَانَ كِشْرَةٍ
واخوانَ كيفَ الحالُ والحال كلُّهُ
قال : والفِعْلةُ تجيءُ في مصدرِ فاعل . تقول : هاجرَ هِجرةً وعاشر عِشرةً .
قال : وإنما يكونُ هذا التأسيسِ فيما يدخل الإفتعالُ على تفاعلا جميعاً .
قال : وزعمَ أَبو الدُّقيشِ : أن الكَاشِرَ ضربٌ من البُضْع .
يقال : باضَعَها بُضعاً كاشِراً ، ولا يُشتَقُّ منهُ فعلٌ .
ورُوِي عن أَبي الدَّرداءِ أنَّه قال : ( إنَّا لنَكْشِرُ في وجوهِ أَقوامٍ وإنَّ قلوبنَا لتَقْلِيَهُم ) أي نتبسَّمُ في وجوههم .
ويقال : كَشَرَ السَّبُعُ عن نابِه إذا هَرَّ للخِرَاشِ ، وكَشرَ فلانٌ لفلانٍ إذا تنّمرَ له وأَوْعدَه ، كأَنهُ سبعٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : العُنْقودُ إِذا أُكِل ما عليه وأُلْقي ، فهو الكَشَرُ ، قال : والكشَرُ : الخُبزُ اليابسُ .
قال ويقال : كَشِرَ إذا هَرَبَ ، وكشَرَ إِذا افترَّ .
كرش : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( الأنصارُ كَرِشي وعَيبَتِي ) .
قال أبو عبيد : قال أبو زيد يقال : عليه كرشٌ من النَّاس أي جماعةٌ ، فكأنه أرادَ أنهُم جماعتي وصحابتي الذين أَثقُ بهم وأعتمدُ عليهم .
قال ، وقال الأحمرُ : همْ كَرِشٌ منثورةٌ .
وقال الليث : كَرِش الرجُل : عيالُه من صغار وَلدِه .
ويقال : كَرشٌ منثورةٌ أَي صبيان صغارٌ ، وتزوَّجَ فلانٌ فُلانةَ فَنَثرَتْ لهُ ذا بَطِنها وكَرِشها أي كَثُرَ ولدها ، وأَتانٌ كَرْشاءُ : ضخمةُ الخاصرَتينِ .
ويقال للدَّلْو المُنتفخةِ النّوَاحي : كرشاءُ ، وتكَرَّشَ جلدُ وجهِ الرجُل إِذا تَقبَّضَ ، ويقال ذلك في كل جلدٍ .
ويقال للصبيِّ إذا عظُمَ بطنُه وأخذَ في الأكلِ : قد اسْتكرَش .
قال : وأنكر بعضهُم ذلك في الصبيّ ، فقال يقال للصبيّ : قد اسْتَجفرَ ، إنما يقال : استكرَش الجَديُ ، وكلُّ سَخلٍ يَسْتكرشُ حين يعظمُ بطنُه ، ويشتدُّ أكله .
قال : والكَرشُ لكلّ مُجْترَ ، تؤنثُه العرب بمنزلة المعدة للإنسان ، ولليربوع كرشٌ وللأرنب كرشٌ . قال رؤبة :
طَلْقٌ إِذا استكرشَ ذو التكريش
أَبلجُ صَدَّافٌ عن التّحريش
قال شمر : استكرشَ : تقبض ، وقطّب ، وعبس .
ابن بُزُرْجَ : ثوبٌ أكْراشٌ وثوبٌ أكْباشٌ ، وهو من برود اليمن ، وبينهم رحم كرشاءُ أي بعيدةٌ .
وقال غيرُه : ما وجَدتُ إلى ذلك الأمر فا كَرِشٍ أي لم أجِد إِليه سبيلاً .
وامرأةٌ كَرْشاءُ : واسعةُ البطن .
ويقال : كَرِشَ الجِلد يَكْرَشُ كَرشاً إذا مسَّتْه النارُ فانْزَوَى ، والمُكرَّشةُ مِن طعام البادِين : أَنْ يُؤخذ اللحم الأشْمَط فيهَرَّم تهرِيماً صِغاراً ويُقَطَّع عليه شحمٌ ثم تُقوَّر قطعةُ كَرِشٍ من كرِش البعير ويُغسل ويُنظَّف وجهُه الأملس الذي لا فَرْثَ فيه ويُجعل فيه اللحمُ المُهَرَّم ويُجمَع أطرافُه ويُخَلّ عليه بخلالٍ وتُحفَر له إِرَةٌ ويُطْرَح فيها الرِّضافُ ويوقَد عليها حتى تَحمَى وتَحْمَرَّ فتصيرَ كالنار ثم يُنَحَّى الجمرُ عنها وتُدْفَن المُكرَّشةُ فيها ويُجعل فوقها مَلَّةٌ حاميةٌ ثم يوقَد فوقها بحطبٍ جزْلٍ ثم يُترك حتى يَنْضَج فتَخرج وقد طابت وصارت كالقطعة الواحدة فتُؤكل طيِّبة . يقال : كَرّشوا لنا تَكْرِيشاً .
والكَرِشُ من نبات الرِّياض والقِيعانِ أَنْجَعُ مَرتعٍ وأمرؤه تَسْمَنُ عليه الإبل وتغزُرُ ، وكذلك الخيلُ تَسمنُ عليه يَنْبُتُ في الشتاء ويَهِيجُ في الصَّيف .
شكر : قال الليث : الشُّكْرُ : عِرفانُ الإحسانِ ونَشرُه ، وحَمْدُ مُوليهِ ، وهو الشُّكور أيضاً ، والشُّكُورُ من الدَّوابِّ : ما يكفيهِ للسِّمَنِ العلفُ القليلُ ، والشَّكِرَةُ من الحَلائِبِ : التي تصيبُ حظّاً من بقلٍ أو مرعًى فتغْزُرُ عليه بعد قلةِ لبنٍ . وإِذا نزلَ القومُ منزلاً فأصابتْ نَعَمُهُمْ شيئاً من البُقول فَدَرَّتْ ، قيل : أَشْكَرَ القومُ ، وإِنهم ليحتلِبُونَ شَكْرَةً جَزْم ، وقد شَكِرَتِ الحَلُوبَةُ شَكَراً ، وأنشد :
نَضْرِبُ دِرَّاتِهَا إِذا شَكِرَتْ
بأَقْطِهَا والرِّخَاَف نسلؤها
والرَّخْفَةُ : الزُّبْدَةُ ، والشَّكِيرُ من الشَّعرِ والنباتِ : ما يَنْبُت من الشَّعر بين الضفائرِ ، والجميعُ : الشُّكُرُ . وأنشد :
وبيْنَا الفتى يَهْتَزُّ للعَين نَاضِراً
كَعُسْلُوجَةٍ يَهْتزُّ منها شَكِيرُها
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الشَّكِيرُ : ما ينبتُ في أصلِ الشجرِ من الورقِ ليس بالكِبار ، والشكيرُ من الفَرْخِ : الزَّغَبُ .
( سلمة عن الفراء ) : يقال : شَكِرَتِ الشجرةُ وأَشْكَرَت إذا خرج فيها الشيء .
وحدثنا محمد بنُ إسحاق ، قال : حدثنا يعقوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، قال : حدثنا الحارثُ بن مُرَارَةَ الحنفيُّ ، قال : حدثنا المأثور بن سِرَاج بن مَجَّاعَةَ ، وطريفُ بن سلاَمة بن نوحِ بن مَجَّاعَةَ والأَفْوَاقُ بنت الأغرِّ أن مَجَّاعَةَ أتى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقال قائلهم :
ومَجَّاعُ اليَمَامَةِ قد أَتَانَا
يُخَبِّرُنَا بما قال الرَّسُولُ
فأعطينا المَقَادَة واستقمنا
وكانَ المَرْء يسْمَعُ ما يقولُ
فأَقْطَعَهُ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) وكتبَ له بذلك كتاباً :
بسم الله الرحمن الرحيم
هذا كتابٌ كتبه محمدٌ رسولُ الله لمَجَّاعَة بن مُرارةَ بن سُلمى : أَنِّي أقطعْتُكَ الفَوْرَة وعَوَانةَ من العَرَمَةِ والحُبَلِ فمن حاجَّك فإِليَّ .
قال : فلما قُبِضَ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) وفَدَ على أبي بكرٍ فأَقطعهِ الخِضْرِمَة ثمَّ وفدَ على عمر فأقطعهُ الريا بِالحَجْرِ . ثم إن هلالَ بن سراجِ بن مَجَّاعة وفد إلى عُمر بن عبد العزيز بكتاب رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) بعدَما استُخلف فأَخذهُ عمر فقبَّله ووضعه على عينيه ومَسَحَ به وجههُ رجاءَ أن يصيبَ وجههُ موضِعَ يَدِ رسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) فَسَمَرَ عنده هِلالٌ ليلةً فقال له : يا هلالُ ، أَبَقِيَ من كهُولِ بني مَجَّاعَةَ أَحَدٌ ؟ قال : نعمْ وشَكِيرٌ كثيرٌ . فضحك عمر ، وقال : كلِمَةٌ عربيةٌ ، قال ، فقال جُلَساؤهُ : وما الشَّكِيرُ يا أمير المؤمنين ؟ قال : أَلمْ ترَ إلى الزَّرْعِ إِذا زَكا فأَخرجَ فنبتَ في أصوله فذلكم الشّكِيرُ ، ثم أجازهُ وأعطاه وأكرمه وأعطاه في فرائضِ العِيَال ، والمُقَاتِلَة .
( قلت ) : أراد بقوله : وشكِيرٌ كثيرٌ أي ذريةٌ صغارٌ شبههم بشكِيرِ الزَّرْع وهو ما نبتَ منه صغاراً في أصوله .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) قال : الشّكِرَةُ : الممتلئةُ الضّرْع من النُّوقِ .
وقال الحُطَيْئَةُ يصف إبلاً غزاراً :
إذا لم يكن إلاّ الأمالِيسُ أصبحتْ
لها حُلَّقٌ ضَرَّاتُها شَكِرَات
قال العجاج يصف رِكاباً أَجْهضت أولادَها :
والشّدَ نِيّاتُ يُسَاقِطْنَ النُّعَرْ
حُوصَ العيونِ مُجْهِضَاتٍ ما استَطَرْ
منهنَّ إتمامُ شكيرٍ فاشْتَكَرْ
ما استطرَّ من الطر يقال طرَّ شعره أي نبت ، وطر شاربه مثله يقول : ما استطر منهم إتمام يعني بلوغ التمام والشكير : ما نبت صغيراً فأشكر صار شكيراً .
بِحَاجِبٍ ولا قَفَاً ولا أَزْبَأَرّ
منهن سيساء ولا استغشى الوبر
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : اشْتَكَرَتِ السَّماءُ وحَفَلتْ واغْبَرَّت ، كل ذلك من حين يجدُّ وقعُ مطرِها ويشتدُّ . وأنشد غيره لامرىء القيس :
فترى الوَدَّ إذا ما أشْجَذَتْ
وتُوَاريه إذا ما تَشْتَكِر
واشتكرت الريحُ إذا اشتدَّ هُبُوبُها . وقال ابن أحمر :
المُطْعِمُونَ إِذا ريحُ الشِّتَا اشتكرت
والطّاعِنُون إذا ما استلحمَ البطلُ
واشتكَرَ الحرُّ والبردُ كذلك . وقال الشاعر :
غَداةَ الخِمْسِ واشْتكرَتْ حَرُورٌ
كأنّ أَجيجَها وهَجُ الصِّلاءِ
وشَكْرُ المرأة : فرجُها .
ومنه قول يحيى بن يعمَرَ لرجلٍ خاصَمته إِليه امرأتُهُ في مالها مَهْرِها ( أَإِنْ سأَلَتْك ثَمنَ شكرِها وشَبْرِكَ أَنشأَتَ تَطُلُّها وتَضْهَلُهَا ) .
وقال الشاعر يصف امرأة أنشده ابن السكيت :
صَنَاعٌ بإشفَاها حَصانٌ بشكرها
جوادٌ بزادِ الرّكب والعِرقُ زاخرُ
ويقال للفِدْرة من اللحم إذا كانت سمينةً : شَكْرَى . قال الرَّاعي :
تَبيتُ المحالُ الغُرُّفى حَجَراتها
شكارَى مَرَاها ماؤُها وحديدها
أراد بحديدها مِغْرَفَةً من الحديد تُساط القدرُ بها وتُغْتَرَفُ بها إِهالتها .
وقال أبو سعيد يقال : فاتحْتُ فلاناً الحديثَ وكاشرتُهُ بمعنى واحد .
قال : وشاكرتُه : أريتُه أنِّي لهُ شاكرٌ .
وقال الليث : يَشْكُرُ : قبيلةٌ من رَبيعةَ . وشاكر : قبيلةٌ من هَمْدَانَ في اليمن .
( عمرو عن أبيه ) : الشِّكارُ : فروجُ النساءٍ واحدها : شَكْرٌ .
والشَّكورُ من أسماءِ الله جلّ وعزّ معناه أنه يزكو عنده القليلُ من أعمال العباد فيُضَاعفُ لهم به الجزاء . قال ذلك أبو إسحاقَ الزَّجاجُ .
وأما الشكورُ من عباد الله فهو الذي يجتهدُ في شكر ربِّه بطاعته وأدائه ما وُظِّفَ عليه من عبادته .
قال الله جلّ وعزّ : ( وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍ اعْمَلُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ ءَالَ دَاوُودَ شُكْراً وَقَلِيلٌ مِّنْ ) ( سبأ : 13 ) نُصِبَ قوله شكراً لأنه مفعولٌ له كأنه قال : اعملوا للَّهِ شكراً ، وإن شئت كان منصوباً على أنه مصدرٌ مؤكدٌ . وعشبٌ مَشْكَرَةٌ : مَغْزَرةٌ للبن .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المِشكارُ من النُّوقِ : التي تغزُرُ في الصَّيف وتنقطعُ في الشِّتاء والتي يدوم لَبَنها سنتها كلها ، يقال لها : رَفُودٌ ، ومَكودٌ ، ووَشولٌ ، وصفيٌّ .
شرك : قال الله جلّ وعزّ مُخْبِراً عن عبده لُقمانَ الحكيم أنهُ قال لابنه : ( وَهُوَ يَعِظُهُ ياَبُنَىَّ لاَ تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ ) ( لقمان : 13 ) والشرك : أن تجعل لله شريكاً في رُبُوبيَّته ، تعالى الله عن الشُّركاءِ والأنداد ، وإنما دخلت الباءُ في قوله : ( يَعِظُهُ ياَبُنَىَّ لاَ ( لأن معناه لا تعدل به غيره فتجعلَه شريكاً له ، وكذلك قولُهُ :
) بِمَآ أَشْرَكُواْ بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَاناً ) ( آل عمران : 151 ) لأن معناه عدلوا به ، ومن عدل بالله شيئاً من خلقه فهو مشركٌ لأن الله واحدٌ لا شريكَ له ولا ندَّ ولا نديد .
وقال الليث : الشِّرْكةُ : مُخالطة الشَّرِيكين . يقالُ : اشْتَركْنَا بمعنى تَشاركنا وجمع الشَّرِيكِ : شُرَكاءُ ، وأشراكٌ . وقال لبيد :
تَطِيرُ عَدَائِدُ الأشْرَاكِ شَفْعاً
وَوِتراً والزَّعامةُ لِلْغُلامِ
يقال : شَرِيكٌ وأشْرَاكٌ كما قالوا : يتيمٌ وأيتامٌ ، ونصيرٌ وأنصارٌ ، والأشراكُ أيضاً جمع الشِّرْكِ ، وهو النصيبُ كما يقال : قِسمٌ وأقسامٌ ، فإن شئت جعلت الأشْرَاكَ في بيت لبيد جمع شريكٍ ، وإن شئت جعلته جمع شِرْكٍ وهو النصيبُ .
وقال الليث : يقال : هذه شَرِيكَتِي ، ويقال في المصاهرة : رَغِبنا في شِرْكِكُم ، أي في مصاهرتكُم .
قلتُ : وسمعتُ بعض العرب يقول : فلانٌ شَرِيك فلانٍ إذا تزوَّج بابنتِه أو بأخته ، وهو الذي يُسَمِّيه الناسُ : الخَتَنَ .
قلت : وامرأة الرجلِ : شريكتُه ؛ وهي جارَتُه ، وزوجها جارُها وهذا يدلُّ على أنَّ الشَّرِيكَ جارٌ وأنه أقرب الجيران .
وقال الليث الشِّرَاكُ : سَيْرُ النَّعْل .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : يقال مِنَ الشِّرَاكِ : شرَّكْت النَّعْلَ وأشْرَكْتها إذا جعلتَ لها شِرَاكاً .
وقال ابن بُزُرْجَ : شَرِكَتِ النَّعّلُ وشَسِعَتْ وزَمَّت إذا انقطع كلُّ ذلك منها .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الْزَمْ شَرَكَ الطريق ، الواحدةُ : شَرَكةٌ ، وهي أَنْسَاعُ الطريق .
وقال غيره : هي أخاديدُ الطريق ، ومعناهما واحدٌ ، وهي ما حَفرت الدَّوابُّ بقوائمها في مَتْنِ الطريق ، شَرَكةٌ هاهُنا ، وأخرى بِجَنْبِها .
وقال شمر : أُمُّ الطريق ، مُعظمُه وبُنَيَّاتُه : أشْرَاكٌ صغارٌ تتشعَّبُ عنه ثم تنقطع .
( الأصمعي ) : يقال : لطَمهُ لطْماً شُرَكِيّاً أي متتابعاً ، ولطمهُ لطمَ المُتَنَقِّشِ وهو البعير تدخلُ في يده الشَّوْكةُ فيضرِبُ بها الأرض ضرباً شديداً ، فهو حينئذ مُتَنَقشٌ .
وقال : وماءٌ ليس فيه أشْرَاكٌ أي ليس فيه شُرَكاءُ ، واحدها شِرْكٌ .
قال : ورأيت فلاناً مُشْتَرَكاً إذا كان يُحَدِّث نفسه أي أن رأيه مُشترَكٌ ليس بواحدٍ .
ويقال : الكلأُ في بني فلانٍ شُرُكٌ أي طرائقُ ، واحدها شِرَاكٌ ، ويقال : شَرَكهُ في الأمر يَشْرَكُهُ : إذا دخل معه فيه ، وأشْرَكَ فلانٌ فلاناً في البيع إذا أدخله مع نفسه فيه .
وقال الليث : شَرَكُ الصَّائدِ : حِبالته يرتبكُ
فيها الصَّيد ، والواحدة شَرَكةٌ .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( الناس شُرَكاءُ في ثلاثٍ : الكَلأِ والماءِ والنّارِ ) .
قلت : ومعنى النار : الحطبُ الذي يُسْتَوْقَدُ به ، ويؤخذ من عَفْوِ البلادِ ، وكذلك الماءُ الذي يَنْبُعُ من منبعٍ غير مملوكٍ ، والكلأ الذي منبته غير مملوك والناس فيه مُسْتَوُون ، والفريضة التي تسَمَّى المُشْتَرَكةَ ، وهي زوجٌ وأمٌ وأخوانِ لأُمَ وأخوانِ لأبٍ وأُمٍ ، للزوج النصف ، وللأُم السدس ، وللأَخوين للأُم الثلث ويَشْرَكُهُم بنو الأب والأم ، لأن الأب لمَّا سَقَط سَقَطَ حُكْمه ، وكان كمن لم يكن ، وصاروا بني أُمَ معاً ، وهذا قول زيد بن ثابت ، وكان عمرُ حَكَم فيها بأن جعل الثلث للإخوة للأم ولم يجعل للإخوة للأَب والأم شيئاً فراجعه في ذلك الإِخوة للأَب والأم ، وقالوا له : هَبْ أبانا كان حِماراً فأشركنا بقرابة أُمِّنا ، فأَشرك بينهم فسمِّيت الفريضة مُشَرَّكةً .
وقال الليث : هي المُشْتَرَكةُ .
وقال أبو العباس في قول الله جلَّ وعزَّ : ( وَالَّذِينَ هُم بِهِ مُشْرِكُونَ ) ( النحل : 100 ) معناه : الذين صاروا مشركين بطاعتهم للشيطان وليس المعنى أنهم آمنوا بالله وأشركوا بالشيطان ، ولكن عَبدوا الله وعبدوا معه الشيطان فصاروا بذلك مُشركين ليس أنهم أشركوا بالشيطان وآمنوا بالله وحده ، رواه عنه أبو عمرَ الزاهد .
قال : وعرضتُه على المُبَرّد : فقال : مُتْلَئِبٌّ صحيحٌ .
رشك : قال الليث : الرّشْكُ اسم رجلٍ يقال له يزيدُ الرِّشْك ، وكان أحسبَ أهلِ زمانه ، فكان الحسنُ البصريُّ إذا سُئِل عن حساب فريضة قال : علينا بيانُ السِّهام وعَلَى يزيدَ الرِّشْكِ الحسابُ .
قلت : ما أرى الرِّشْكَ عربياً وأراه لقباً لا أصل له في العربيَّة .

##### Türkçe

ك ش ر
**كشر** ، **كرش** ، **شكر** ، **شرك** ، **رشك** : kullanımdadır.

**كشر** : **الليث** dedi: **الكَشْرُ**: tebessüm sırasında dişlerin görünmesidir; ve şu beyti okudu:
إِنَّ منَ الإخوَانِ إخوَانَ كِشْرَةٍ
واخوانَ كيفَ الحالُ والحال كلُّهُ

Dedi: ve **الفِعْلةُ** (kalıbı), **فاعل**’in masdarında gelir. Dersin ki: **هاجرَ** **هِجرةً** ve **عاشر** **عِشرةً**.
Dedi: bu kuruluş ancak, **الإفتعالُ**’ın **تفاعلا** üzerine bütünüyle girdiği şeylerde olur.
Dedi: ve **أَبو الدُّقيشِ** iddia etti: **الكَاشِرَ** **البُضْع**’dan bir türdür.
Denir: **باضَعَها** **بُضعاً كاشِراً**; ve ondan fiil türetilmez.

Ve **أَبي الدَّرداءِ**’dan rivayet edildi ki o dedi: ( **إنَّا لنَكْشِرُ في وجوهِ أَقوامٍ وإنَّ قلوبنَا لتَقْلِيَهُم** ) yani yüzlerine tebessüm ederiz.

Ve denir: **كَشَرَ السَّبُعُ عن نابِه**; eğer **الخِرَاشِ** için **هَرَّ** ederse; ve **كَشرَ فلانٌ لفلانٍ**; eğer ona karşı kaplan kesilip onu tehdit ederse; sanki o bir yırtıcıdır.

( **ثعلب عن ابن الأعرابي** ) dedi: **العُنْقودُ** eğer üzerindekiler yenir ve atılırsa, o **الكَشَرُ**’dur. Dedi: ve **الكشَرُ**: kuru ekmektir.
Dedi: ve denir: **كَشِرَ**; eğer kaçarsa; ve **كشَرَ**; eğer dişlerini göstererek gülümserse.

**كرش** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki o dedi: ( **الأنصارُ كَرِشي وعَيبَتِي** ).
**أبو عبيد** dedi: **أبو زيد** dedi: denir: onun üzerinde insanlardan **كرشٌ** vardır; yani bir topluluk; sanki o, “onlar benim cemaatim ve güvendiğim ve dayandığım yoldaşlarımdır” demek istedi.
Dedi; ve **الأحمرُ** dedi: onlar dağınık bir **كَرِشٌ**’tür.
Ve **الليث** dedi: adamın **كَرِش**’i: küçük çocuklarından olan bakmakla yükümlü olduklarıdır.
Ve denir: dağınık bir **كَرشٌ**; yani küçük çocuklar; ve falan, filan kadınla evlendi de o, ona karnını ve **كَرِش**’ini saçtı; yani çocuğu çoğaldı. Ve **أَتانٌ كَرْشاءُ**: böğürleri iri olan.
Ve şişkin yanlı kovaya **كرشاءُ** denir. Ve adamın yüz derisi büzüşürse **تكَرَّشَ**; ve bu her deri için söylenir.
Ve çocuğa, karnı büyüyüp yemeye başladığında denir: **قد اسْتكرَش**.
Dedi: ve bazısı bunu çocuk hakkında inkâr etti; dedi ki: çocuğa denir: **قد اسْتَجفرَ**; ancak denir: **استكرَش الجَديُ**; ve her yavru, karnı büyüyüp yemesi şiddetlendiğinde **يَسْتكرشُ**.
Dedi: ve **الكَرشُ** her geviş getiren içindir; Araplar onu, insan için mide konumunda dişil sayarlar; ve jerboa için bir **كرشٌ** vardır ve tavşan için bir **كرشٌ** vardır. **رؤبة** dedi:
طَلْقٌ إِذا استكرشَ ذو التكريش
أَبلجُ صَدَّافٌ عن التّحريش

**شمر** dedi: **استكرشَ**: büzüştü, kaşlarını çattı ve surat astı.
**ابن بُزُرْجَ**: **ثوبٌ أكْراشٌ** ve **ثوبٌ أكْباشٌ**; o Yemen’in çizgili kumaşlarındandır. Ve aralarında uzak bir akrabalık vardır; yani **رحم كرشاءُ**.
Ve başkası dedi: o işe bir **كَرشٍ** bulmadım; yani ona bir yol bulmadım.
Ve **امرأةٌ كَرْشاءُ**: karnı geniş olan.
Ve denir: **كَرِشَ الجِلد يَكْرَشُ كَرشاً**; eğer ateş ona dokunur da büzüşürse. Ve **المُكرَّشةُ** bedevîlerin yemeğindendir: benekli et alınır, küçük küçük doğranır; üzerine içyağı kesilir; sonra devenin işkembesinden bir **كَرِشٍ** parçası oyulur, yıkanır; içinde pislik olmayan düz yüzü temizlenir; içine doğranmış et konur; uçları birleştirilir; çubuklarla üzerine çubuk geçirilir; onun için bir çukur kazılır; içine kızgın taşlar atılır; üzerine ateş yakılır, ısınır ve kızarır da ateş gibi olur; sonra kor ondan uzaklaştırılır; **المُكرَّشةُ** onun içine gömülür; üstüne kızgın bir kül örtüsü konur; sonra üstünde iri odunla ateş yakılır; sonra pişinceye kadar bırakılır; çıkar, güzel kokmuş ve tek parça gibi olmuş olur; güzelce yenir. Denir: **كَرّشوا لنا تَكْرِيشاً**.
Ve **الكَرِشُ** çayır ve düzlük bitkilerindendir: en yararlı otlaktır; develer onun üzerinde semirir ve sütü çoğalır; atlar da onun üzerinde semirir. Kışın biter ve yazın kuruyup sertleşir.

**شكر** : **الليث** dedi: **الشُّكْرُ**: iyiliği bilmek ve onu yaymaktır; ve onu yapanı övmektir; o aynı zamanda **الشُّكور**’dur. Ve binek hayvanlarından **الشُّكُورُ**: az yem ona semirmeye yetendir. Ve süt verenlerden **الشَّكِرَةُ**: bir miktar ot ya da mera bulur da, az sütten sonra onunla sütü çoğalan. Ve kavim bir yere iner de hayvanları otlardan bir şey bulup sütü akarsa, “kavim **أَشْكَرَ** etti” denir. Ve onlar kesin bir **شَكْرَةً** sağarlar. Ve sağmal **شَكِرَت** **شَكَراً** etmiştir. Ve şu beyti okudu:
نَضْرِبُ دِرَّاتِهَا إِذا شَكِرَتْ
بأَقْطِهَا والرِّخَاَف نسلؤها

Ve **الرَّخْفَةُ**: kaymaktır. Ve saç ve bitkiden **الشَّكِيرُ**: örgüler arasında biten saçtır; çoğulu: **الشُّكُرُ**. Ve şu beyti okudu:
وبيْنَا الفتى يَهْتَزُّ للعَين نَاضِراً
كَعُسْلُوجَةٍ يَهْتزُّ منها شَكِيرُها

( **ثعلب عن ابن الأعرابي** ): **الشَّكِيرُ**: ağacın dibinde, büyük yapraklardan olmayan yaprakların bitmesidir. Ve civcivden **الشكيرُ**: tüycüktür.
( **سلمة عن الفراء** ): denir: **شَكِرَتِ الشجرةُ** ve **أَشْكَرَت**; eğer onda şey çıkarsa.

Bize **محمد بنُ إسحاق** haber verdi; dedi: bize **يعقوبُ الدَّوْرَقِيُّ** haber verdi; dedi: bize **الحارثُ بن مُرَارَةَ الحنفيُّ** haber verdi; dedi: bize **المأثور بن سِرَاج بن مَجَّاعَةَ** ve **طريفُ بن سلاَمة بن نوحِ بن مَجَّاعَةَ** ve **الأَفْوَاقُ بنت الأغرِّ** haber verdi ki **مَجَّاعَةَ** Allah’ın Elçisi’ne ( صلى الله عليه وسلم ) geldi; onların sözcüsü dedi ki:
ومَجَّاعُ اليَمَامَةِ قد أَتَانَا
يُخَبِّرُنَا بما قال الرَّسُولُ
فأعطينا المَقَادَة واستقمنا
وكانَ المَرْء يسْمَعُ ما يقولُ

Bunun üzerine Allah’ın Elçisi ( صلى الله عليه وسلم ) ona iktâ verdi ve bununla ilgili ona bir yazı yazdı:
بسم الله الرحمن الرحيم
Bu, Muhammed Allah’ın Elçisi’nin, **مَجَّاعَة بن مُرارةَ بن سُلمى** için yazdığı bir yazıdır: sana **الفَوْرَة**’yi ve **عَوَانةَ**’yi, **العَرَمَة** ve **الحُبَل**’den iktâ ettim; kim seninle çekişirse, bana gelsin.

Dedi: Allah’ın Elçisi ( صلى الله عليه وسلم ) vefat edince, **أبي بكر**’e heyetle geldi; o da ona **الخِضْرِمَة**’yi iktâ etti. Sonra **عمر**’e heyetle geldi; o da ona **الريا بِالحَجْرِ**’i iktâ etti. Sonra **هلالَ بن سراجِ بن مَجَّاعة** halife kılındıktan sonra Allah’ın Elçisi’nin ( صلى الله عليه وسلم ) yazısıyla **عُمر بن عبد العزيز**’e heyetle geldi; **عمر** onu aldı, öptü, gözlerinin üzerine koydu ve yüzünü onunla meshetti; Allah’ın Elçisi’nin ( صلى الله عليه وسلم ) elinin değdiği yerin yüzüne isabet etmesini umarak. **هلالٌ** onun yanında bir gece sohbet etti; ona dedi ki: “Ey **هلالُ**! **بني مَجَّاعَةَ**’nin yaşlılarından biri kaldı mı?” Dedi: “Evet; ve çok **شَكِيرٌ**.” **عمر** güldü ve dedi: “Arapça bir kelime.” Dedi; meclisindekiler dedi ki: “Ey müminlerin emiri, **الشَّكِيرُ** nedir?” Dedi: “Ekin olgunlaşıp da köklerinde çıkarıp bitirdiğini görmedin mi? İşte o **الشّكِيرُ**’dir.” Sonra ona geçiş izni verdi, verdi, ikram etti; ve ona, ailelerin ve savaşçıların payları içinde verdi.

( **قلت** ): “ve çok **شكِيرٌ**” sözüyle, küçük çocuklar zürriyeti kastetti; onları, ekinin **شكِير**’ine benzetti; o da köklerinde ondan küçük olarak bitendir.

( **أبو عبيد عن الأصمعي** ) dedi: **الشّكِرَةُ**: develerden memesi dolu olan.
Ve **الحُطَيْئَةُ** bol sütlü develeri vasfederek dedi:
إذا لم يكن إلاّ الأمالِيسُ أصبحتْ
لها حُلَّقٌ ضَرَّاتُها شَكِرَات

**العجاج** yavrularını düşürmüş binekleri vasfederek dedi:
والشّدَ نِيّاتُ يُسَاقِطْنَ النُّعَرْ
حُوصَ العيونِ مُجْهِضَاتٍ ما استَطَرْ
منهنَّ إتمامُ شكيرٍ فاشْتَكَرْ

**ما استطرَّ**: **الطر**’dan; denir: **طرَّ شعره** yani bitti; ve **طر شاربه** bunun gibidir. Diyor ki: onlardan **إتمام**’ın **ما استطر** etmediği; yani tamlığa erişme. Ve **الشكير**: küçük olarak bitendir; sonra **أشكر** ederse **شكيراً** olur.
بِحَاجِبٍ ولا قَفَاً ولا أَزْبَأَرّ
منهن سيساء ولا استغشى الوبر

( **أبو عبيد عن الأصمعي** ): **اشْتَكَرَتِ السَّماءُ**; doldu ve tozlandı; bunların hepsi, yağmurunun düşüşü yenilenip şiddetlendiği zamandan itibaren olur. Ve başkası **امرئ القيس**’e ait olarak okudu:
فترى الوَدَّ إذا ما أشْجَذَتْ
وتُوَاريه إذا ما تَشْتَكِر

Ve rüzgâr, esişi şiddetlenirse **واشتكرت الريحُ**. Ve **ابن أحمر** dedi:
المُطْعِمُونَ إِذا ريحُ الشِّتَا اشتكرت
والطّاعِنُون إذا ما استلحمَ البطلُ

Ve sıcak ve soğuk da böylece **واشتكَرَ** eder. Ve şair dedi:
غَداةَ الخِمْسِ واشْتكرَتْ حَرُورٌ
كأنّ أَجيجَها وهَجُ الصِّلاءِ

Ve kadının **شَكْرُ**’ü: ferci (cinsel uzvu)dur.
Ve ondan, **يحيى بن يعمَرَ**’in, karısı mehir malı hakkında ona dava açmış bir adama sözü: ( **أَإِنْ سأَلَتْك ثَمنَ شكرِها وشَبْرِكَ أَنشأَتَ تَطُلُّها وتَضْهَلُهَا** ).

Ve şair, **ابن السكيت**’in kendisine okuduğu üzere, bir kadını vasfederek dedi:
صَنَاعٌ بإشفَاها حَصانٌ بشكرها
جوادٌ بزادِ الرّكب والعِرقُ زاخرُ

Ve etten bir parça semiz olursa ona **شَكْرَى** denir. **الرَّاعي** dedi:
تَبيتُ المحالُ الغُرُّفى حَجَراتها
شكارَى مَرَاها ماؤُها وحديدها

**حديدها** ile, tencerenin onunla karıştırıldığı ve onunla yağının alındığı demirden bir kepçe kastetti.

**أبو سعيد** dedi: denir: **فاتحْتُ** falanla sözü ve **كاشرتُهُ**; ikisi bir mânâdadır.
Dedi: ve **شاكرتُه**: ona, benim onun için şükredici olduğumu gösterdim.
Ve **الليث** dedi: **يَشْكُرُ**: **رَبيعةَ**’dan bir kabiledir. Ve **شاكر**: Yemen’de **هَمْدَانَ**’dan bir kabiledir.
( **عمرو عن أبيه** ): **الشِّكارُ**: kadınların ferçleridir; tekili: **شَكْرٌ**.

Ve **الشَّكورُ** Allah’ın isimlerindendir, yüce ve aziz; mânâsı: kulların amellerinden az olan, onun katında artar; böylece onlara onunla karşılığı kat kat verir. Bunu **أبو إسحاقَ الزَّجاجُ** söyledi.
Allah’ın kullarından **الشكورُ** ise, Rabbine itaatle ve kendisine yüklenen ibadeti eda etmekle şükretmede gayret edendir.

Yüce ve aziz Allah dedi: ( **وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍ اعْمَلُو** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ ءَالَ دَاوُودَ **شُكْراً** وَقَلِيلٌ مِّنْ ) ( سبأ : 13 )
**شكراً** sözü mansub kılındı; çünkü o, onun için mef’ûldür; sanki “Allah için şükür olarak amel edin” dedi. İstersen, onu, pekiştirici masdar olduğu için mansub kılınmış yaparsın. Ve **عشبٌ مَشْكَرَةٌ**: sütçe bol olan.

( **ثعلب عن ابن الأعرابي** ): develerden **المِشكارُ**: yazın sütü çoğalan ve kışın kesilen; ve sütü bütün yılı devam eden; ona denir: **رَفُودٌ** ve **مَكودٌ** ve **وَشولٌ** ve **وصفيٌّ**.

**شرك** : Yüce ve aziz Allah, hikmet sahibi kulu **لُقمانَ**’dan haber vererek, onun oğluna dediğini söyledi: ( **وَهُوَ يَعِظُهُ ياَبُنَىَّ لاَ تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ** ) ( لقمان : 13 ). Ve **الشرك**: Allah’a rubûbiyetinde bir ortak kılmandır; Allah, ortaklardan ve benzerlerden yücedir. Ve **الباءُ**, şu sözünde ancak girdi: ( **يَعِظُهُ ياَبُنَىَّ لاَ** ( çünkü mânâsı: onunla başkasını denk tutma da onu ona ortak kılma. Ve bunun gibi onun sözü:
) **بِمَآ أَشْرَكُواْ بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَاناً** ) ( آل عمران : 151 )
çünkü mânâsı: onunla denk tuttular. Ve Allah’a, yaratıklarından bir şeyi denk tutan kimse müşriktir; çünkü Allah birdir, ortağı yoktur, benzeri yoktur, dengi yoktur.

Ve **الليث** dedi: **الشِّرْكةُ**: iki ortağın birbirine karışmasıdır. Denir: **اشْتَركْنَا**; **تَشاركنا** mânâsında. Ve **الشَّرِيكِ**’in çoğulu: **شُرَكاءُ** ve **أشراكٌ**. Ve **لبيد** dedi:
تَطِيرُ عَدَائِدُ الأشْرَاكِ شَفْعاً
وَوِتراً والزَّعامةُ لِلْغُلامِ

Denir: **شَرِيكٌ** ve **أشْرَاكٌ**; onların “**يتيمٌ** ve **أيتامٌ**; **نصيرٌ** ve **أنصارٌ**” dedikleri gibi. Ve **الأشراكُ** ayrıca **الشِّرْكِ**’in çoğuludur; o da paydır; “**قِسمٌ** ve **أقسامٌ**” denildiği gibi. İstersen, **لبيد**’in beytindeki **الأشْرَاكَ**’ı **شريك**’in çoğulu yaparsın; istersen onu **شِرْكٍ**’in çoğulu yaparsın; o da paydır.

Ve **الليث** dedi: denir: “bu benim **شَرِيكَتِي**’mdir.” Ve dünürlükte denir: “biz sizin **شِرْكِكُم**’a rağbet ettik”; yani sizinle dünür olmaya.
Dedim: bazı Arapların şöyle dediğini işittim: falan, falanın **شَرِيك**’idir; eğer onun kızıyla ya da kız kardeşiyle evlenirse; o, insanların **الخَتَنَ** diye adlandırdığıdır.
Dedim: adamın karısı: onun **شريكتُه**’dir; o, onun komşusudur; ve kocası onun komşusudur. Bu, **الشَّرِيكَ**’in komşu olduğuna ve onun en yakın komşu olduğuna delâlet eder.

Ve **الليث** dedi: **الشِّرَاكُ**: ayakkabının kayışıdır.
( **أبو عبيد عن أبي زيد** ): **الشِّرَاكِ**’tan denir: **شرَّكْت النَّعْلَ** ve **أشْرَكْتها**; eğer ona bir **شِرَاكاً** yaptıysan.
Ve **ابن بُزُرْجَ** dedi: **شَرِكَتِ النَّعّلُ** ve **شَسِعَتْ** ve **زَمَّت**; eğer bunların her biri ondan koparsa.

( **أبو عبيد عن الأصمعي** ): “yolun **شَرَكَ**’sına yapış”; tekili: **شَرَكةٌ**; o, yolun izleridir.
Ve başkası dedi: o, yolun yarıklarıdır; ikisinin mânâsı birdir. O, hayvanların ayaklarıyla yolun sırtında kazdığı şeydir: burada bir **شَرَكةٌ**, yanında bir başkası.
Ve **شمر** dedi: yolun anası, büyüğü; ve onun küçük kolları: ondan ayrılan sonra kesilen küçük **أشْرَاكٌ**’tır.

( **الأصمعي** ): denir: onu **لطْماً شُرَكِيّاً** tokatladı; yani peş peşe. Ve onu, eline diken giren devenin tokatlaması gibi tokatladı; o, onunla yere şiddetli vurur; o vakit o **مُتَنَقشٌ**’tur.
Dedi: ve içinde **أشْرَاكٌ** olmayan su; yani içinde ortaklar yok; tekili: **شِرْكٌ**.
Dedi: falanı **مُشْتَرَكاً** gördüm; eğer kendi kendine konuşuyorsa; yani onun görüşü **مُشترَكٌ**’tır, tek değildir.

Ve denir: falan oğullarında ot **شُرُكٌ**’tur; yani yollar; tekili: **شِرَاكٌ**. Ve denir: onu işte **شَرَكهُ** **يَشْرَكُهُ**; eğer onunla ona girmişse. Ve falan, falanı satışta **أشْرَكَ** etti; eğer onu kendisiyle birlikte ona dâhil ettiyse.
Ve **الليث** dedi: avcının **شَرَكُ**’u: avın dolaşıp kaldığı tuzağıdır; tekili **شَرَكةٌ**’dır.

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki o dedi: ( **الناس شُرَكاءُ في ثلاثٍ : الكَلأِ والماءِ والنّارِ** ).
Dedim: ateşin mânâsı: yakılan odun; ülkelerin sahipsiz yerlerinden alınır. Ve aynı şekilde, sahip olunmayan bir kaynaktan fışkıran su; ve bitiş yeri sahip olunmayan ot; insanlar onda eşittir. Ve **المُشْتَرَكةَ** diye adlandırılan farîza: o, bir koca, bir anne, bir anne bir kardeşler ve bir baba-anne bir kardeşlerdir. Kocaya yarı; anneye altıda bir; anne bir kardeşlere üçte bir; baba-anne bir kardeşler onlara ortak olur; çünkü baba düşünce hükmü de düştü; sanki yokmuş gibi oldu; hepsi birlikte anne oğulları oldu. Bu, **زيد بن ثابت**’in görüşüdür. **عمر** onda, üçte biri anne bir kardeşlere verip baba-anne bir kardeşlere bir şey vermeyerek hükmetmişti; baba-anne bir kardeşler bu hususta ona başvurdular ve ona dediler: “Varsay ki babamız bir eşekti; bizi annemizin yakınlığıyla ortak et.” Böylece aralarında ortak etti; farîza **مُشَرَّكةً** diye adlandırıldı.
Ve **الليث** dedi: o, **المُشْتَرَكةُ**’dir.

Ve **أبو العباس** yüce ve aziz Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ( **وَالَّذِينَ هُم بِهِ مُشْرِكُونَ** ) ( النحل : 100 ): mânâsı: şeytana itaatleriyle müşrik olanlardır; mânâ, “Allah’a iman ettiler ve şeytana ortak koştular” değildir; fakat Allah’a kulluk ettiler ve onunla birlikte şeytana kulluk ettiler; böylece bununla müşrik oldular; “şeytana ortak koştular ve yalnız Allah’a iman ettiler” değildir. Bunu ondan **أبو عمرَ الزاهد** rivayet etti.
Dedi: onu **المُبَرّد**’e arz ettim; dedi ki: “**مُتْلَئِبٌّ** sahih.”

**رشك** : **الليث** dedi: **الرّشْكُ** bir adamın adıdır; ona **يزيدُ الرِّشْك** denir; o, zamanının en iyi hesap bileniydi. **الحسنُ البصريُّ** farîza hesabından sorulunca derdi ki: payların beyanı bize; hesap ise **يزيدَ الرِّشْكِ**’e.
Dedim: **الرِّشْكَ**’ın Arapça olduğunu sanmıyorum; onu, Arapçada aslı olmayan bir lakap görüyorum.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والكاف وما يثلثهما)
(شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ،  وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها.  وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا.  وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض أخذَ واحدةً وَشَِكْلَها.
ومن الباب: الشُّكلة، وهي حُمرةٌ يخالطها بياض. وعينٌ شَكْلاء، إذا كَانَ في بياضها حُمرة يسيرة. قال ابن دريد([1]): ويسمَّى الدَّمُ  أشكلَ، للحمرة والبياض المختلطين منه. وهذا صحيح، وهو من الباب الذي ذكرناه في إشكال هذا الأمر، وهو التباسه؛ لأنَّها حُمرةٌ لابَسَها بياض.
قال الكسائيّ: أشكلَ النَّخْل، إِذا طابَ رُطَبُه وأَدرَك. وهذا أيضاً من الباب؛ لأنَّه قد شاكل التَّمر في حلاوَتِه ورُطوبَتهِ وحُمرته. فأمَّا قولُهم: شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً، إِذا قيَّدْتَه بعلامات الإعراب فلستُ أحْسِبه من كلام العرب العاربة، وإِنما هو شيءٌ ذكره أهلُ العربيَّة، وهو من الألقاب المولَّدة. ويجوز أن يكون قد قاسوه على ما ذكرناه؛ لأنَّ ذلك وإن لم يكن خطّاً مستوياً فهو مُشاكلٌ له([2]).
وممّا شذّ عن هذا الأصل: شاكِل الدَّابَّة وشاكلتُه، وهو ما عَلاَ الطِّفْطِفَةَ منه. وقال قُطرب: الشَّاكِل: ما بين العِذار والأُذن من البياض.
ومما شذّ أيضاً: الشَّكلاء، وهي الحاجة، وكذلك الأَشْكَلَة. وبنو شَكَل: بطنٌ من العرب.
ومن هذا الباب: الأَشْكَل، وهو السِّدْر الجبَليّ. قال الراجز:
* عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) *
(شكم) الشين والكاف والميم أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على عطاء، والآخر يدلُّ على شِدَّةٍ في شيءٍ وقوّة.
فالأوّل: الشَّكْمُ وهو العطاء والثَّواب. يقال شَكَمني شَكْماً، والاسم الشُّكْم. وجاء في الحديث أنَّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم [احتَجَمَ([4]) ثم قال: "اشْكُمُوه"]، أي أعطوه أَجْره. وقال الشاعر:
أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر:
أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])والأصل الآخر: الشّكيمة: أي شِدة النفس([7]). والشكيمة شكيمة اللِّجام، وهي الحديدة المعترضة التي فيها الفأس، والجمع شكائم. وحكى ناس: شكَمه، أي عضّه. والشَّكيم: العَضّ في قول جرير:
* أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) *
وشكيم القدر: عُراها.
(شكه) الشين والكاف والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مشابَهةٍ ومقارَبة. يقال: شاكَهَ الشيءُ [الشيءَ([9])] مشاكهةً وشِكاهاً، إِذا شابَهه وقاربَه. وفي المثل: "شاكِهْ، أبا يسارٍ([10])" أي قارِبْ. وحُكي عن أبي عمرو بن العلاء: أشْكَه الأمر، إذا اشْتَبه الأمر.
(شكو) الشين والكاف والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على توجُّع من شيء. فالشّكو المصدر؛ شكوته [شكْواً([11])، و] شَكاةً، وشِكايةً. وشكوتُ فلاناً فأشكاني، أي أعتبني من شَكواي([12]). وأشكاني، إذا فعل بك ما يُحوِجُك إلى شكايته. والشَّكاة والشِّكاية بمعنى. والشكِيّ: الذي يشتكي وجعاً. والشكِيُّ المشكوِّ أيضاً؛ شكَوتُه فهو شَكِيٌّ ومشكوٌّ.
(شكد) الشين والكاف والدال أصلٌ. يقولون: إنَّ الشُّكد: الشُّكر. وسمعت علي بن إبراهيم القطّان يقول: سمعت عليّ بن عبد العزيز يقول: سمعت أبا عبيد يقول: سمعت الأمويّ يقول: الشُّكد: العَطاء، والشُّكم: الجَزاء، والمصدر: الشَّكْد. وقال الكسائيّ: الشُّكم: العِوَض. والأصمعيُّ يقول الشُّكم والشُّكْد: العطاء.
(شكر) الشين والكاف والراء أصولٌ أربعةٌ متباينةٌ بعيدة القياس. فالأول: الشُّكر: الثَّناء على الإنسان بمعروف يُولِيكَهُ. ويقال إنَّ حقيقة الشُّكر الرِّضا باليسير. يقولون : فرسٌ شَكور، إذا كفاه لسِمَنِه العلفُ القليل. وينشدون قول الأعشى:
ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ  في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])ويقال في المثل: "أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة"، وذلك أنَّها تخضرّ من الغيم من غير مطَر.
والأصل الثاني: الامتلاء والغُزْر في الشيء. يقال حَلُوبة([14]) شَكِرَةٌ إِذا أصابت حَظّاً من مرعىً فَغزُرت. ويقال: أشكر القومُ، وإنهم ليحتلبون شَكِرَةً، وقد شَكِرت الحَلُوبة. ومن هذا الباب: شَكِرَت الشّجرةُ، إذا كَثُر فيئُها.
والأصل الثالث: الشَّكير من النبات، وهو الذي ينبُت من ساق الشَّجرة، وهي قُضبان غضّة. ويكون ذلك في النَّبات أوّلَ ما ينبُت. قال:
* حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ *
والأصل الرابع: الشَّكْر، وهو النِّكاح. ويقال بل شَكْر المرأةِ: فَرْجها. وقال يحيى بن يعمر، لرجلٍ خاصمته امرأتُه: "إن سأَلَتْكَ ثَمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنشأْتَ تطُلُّها وتَضْهَلها".
(شكع) الشين والكاف والعين أصلٌ يدل على غضَب وضجرٍ وما أشبه ذلك. يقال شَكِعَ الرَّجُل، إذا كثُر أنينُه. وكذلك الغضبان إذا اشتدَّ غضبُهُ، يَشْكَع شَكَعاً.
وقد حكَوْا كلمتين أخريين ما أدري ما صحتهما؟ قالوا: شَكَعَ رأسَ بعيرِهِ بزمامه، إذا رَفَعَه. ويقولون: شَكِعَ الزَّرعُ([15])، إِذا كَثُر حَبُّه.
---------------------ـ
([1]) الجمهرة: (3: 68).
([2]) في الأصل: "مشكل له".
([3]) للعجاج في ديوانه 51 واللسان (شكل). والقياس: جمع قوس. ورواية الديوان:
* معج المرامي عن قياس الأشكل  *
([4]) التكملة من المجمل. وفي اللسان: "أن أبا طيبة حجم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: اشكموه".
([5]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 129 من خمسة دواوين العرب، والمفضليات (2: 197).
([6]) البيت في المجمل واللسان (شكم) بدون نسبة، وروايتهما: "جزل العطاء".
([7]) في الأصل: "شديد النفس"، تحريف.
([8]) صدره في الديوان 450، واللسان (شكم):
* فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *.
([9]) التكملة من المجمل.
([10]) أبا يسار، نصب على النداء، انظر أمثال الميداني.
([11]) التكملة من المجمل.
([12]) الإعتاب: الإرضاء. وفي الأصل: "اعتنى"، صوابه في المجمل.
([13]) ديوان الأعشى 72 واللسان (شكر). برواية: "في الربيع حجون". وأنشده في (رهب) بروايتنا هذه بدون نسبة. وفي الأصل: "في الصيف"، تحريف.
([14]) في الأصل: "خلفة"، صوابها من اللسان. وفي المجمل: "ناقة".
([15]) هذه الكلمة والتي قبلها مما فات صاحب اللسان. وقد ذكرهما في القاموس.

ـ

##### Türkçe

(باب الشين والكاف وما يثلثهما)
(**شكل**) **الشين** ve **الكاف** ve **اللام**: بابının çoğu benzeşmedir. Dersin ki: bu, bunun **شَِكل**’idir; yani onun benzeridir. Bundan dolayı “**أمرٌ مُشْكِل**” denir; “**أمر مُشْتبِه**” denildiği gibi; yani bu, şuna benzedi; ve bu, şunun **شِكل**’ine girdi; sonra bunun üzerine taşınır da şöyle denir: **شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ**; bu da şundandır ki onun ayaklarından biri ile onun **شِكْل**’i olan (diğer) bir ayak arasında birleştirir. Yine **دابّة** üzerinde **شِكال** (bulunur), eğer onun iki elinden biri ve iki ayağından biri **مُحَجَّلا** ise. Ve o, o kıyastır; çünkü beyazlık birini ve onun **شَِكْل**’ini aldı.
Ve babtan: **الشُّكلة**; o, beyazlığın karıştığı bir kızıllıktır. Ve **عينٌ شَكْلاء**; eğer onun beyazında az bir kızıllık olursa. İbn Düreyd([1]) dedi: Kan, ondan karışmış kızıllık ve beyazlık sebebiyle **أشكل** diye adlandırılır. Bu doğrudur; ve bu, bizim bu işin **إشكال**’inde zikrettiğimiz babtandır; o da onun karışıklığıdır; çünkü o, beyazlığın ona karıştığı bir kızıllıktır.
Kisâî dedi: **أشكلَ النَّخْل**; eğer onun yaş hurması olgunlaşıp erişirse. Bu da babtandır; çünkü o, tatlılığında ve yaşlığında ve kızıllığında hurmaya benzeşmiştir. Amma onların sözü: **شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً**; eğer onu i‘rab alâmetleriyle kayıtladıysan, ben onu fasih Arapların كلامından saymıyorum; ancak o, Arapça ehlinin zikrettiği bir şeydir; ve o, sonradan türetilmiş lakaplardandır. Ve caizdir ki onu bizim zikrettiğimize kıyas etmiş olsunlar; çünkü o, her ne kadar düz bir çizgi olmasa da ona benzeşendir([2]).
Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **شاكِل الدَّابَّة** ve **شاكلتُه**; o, ondan **الطِّفْطِفَة**’nin üstüne çıkan şeydir. Kutrub dedi: **الشَّاكِل**: **العِذار** ile **الأُذن** arasındaki beyazlıktır.
Ve yine şâz olanlardandır: **الشَّكلاء**; o, ihtiyaçtır; yine **الأَشْكَلَة** de böyledir. Ve **بنو شَكَل**: Araplardan bir batındır.
Ve bu babtandır: **الأَشْكَل**; o, dağ **السِّدْر**’idir. Râciz dedi:
* عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) *

(**شكم**) **الشين** ve **الكاف** ve **الميم**: iki sahih asıldır: birisi عطا’ya delâlet eder, diğeri bir şeyde şiddete ve kuvvete delâlet eder.
Birincisi: **الشَّكْمُ**; o, عطا ve sevaptır. Denir: **شَكَمني شَكْماً**; isim **الشُّكْم**’dür. Hadiste geldi ki Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم [**احتَجَمَ**([4])] sonra dedi: "**اشْكُمُوه**"; yani ona ücretini verin. Şair dedi:
أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر:
أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])
Diğer asıl: **الشّكيمة**; yani nefsin şiddeti([7]). Ve **الشكيمة**: yuların **شكيمة**’sidir; o, içinde **الفأس** bulunan enlemesine demirdir; çoğulu **شكائم**’dir. Bazı kimseler nakletti: **شكَمه**; yani onu ısırdı. Ve **الشَّكيم**: Cerîr’in sözünde ısırmadır:
* أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) *
Ve **شكيم القدر**: onun kulplarıdır.

(**شكه**) **الشين** ve **الكاف** ve **الهاء**: bir tek asıldır; benzerliğe ve yakınlığa delâlet eder. Denir: **شاكَهَ الشيءُ** [**الشيءَ**([9])] **مشاكهةً** ve **شِكاهاً**; eğer ona benzer ve ona yaklaşırsa. Meselde: "**شاكِهْ، أبا يسارٍ([10])**"; yani yaklaş. Ebû Amr b. el-Alâ’dan nakledildi: **أشْكَه الأمر**; eğer iş şüpheli olursa.

(**شكو**) **الشين** ve **الكاف** ve illetli harf: bir tek asıldır; bir şeyden sızlanmaya delâlet eder. O halde **الشّكو** masdardır; **شكوته** [**شكْواً**([11])، و] **شَكاةً** ve **شِكايةً**. Ve **شكوتُ** falanı, sonra o beni **أشكاني**; yani şikâyetimden beni hoşnut etti([12]). Ve **أشكاني**; eğer sana, onu şikâyet etmene muhtaç kılacak şeyi yaparsa. Ve **الشَّكاة** ve **الشِّكاية** aynı mânâdadır. Ve **الشكِيّ**: bir ağrıdan şikâyet eden kimsedir. Ve **الشكِيُّ**: şikâyet edilendir de; **شكَوتُه**; o halde o **شَكِيٌّ** ve **مشكوٌّ**’dur.

(**شكد**) **الشين** ve **الكاف** ve **الدال**: bir asıldır. Derler ki: **الشُّكد**: **الشُّكر**’dür. Ali b. İbrâhîm el-Kattân’ı şöyle derken işittim: Ali b. Abdülazîz’i şöyle derken işittim: Ebû Ubeyd’i şöyle derken işittim: el-Emevî’yi şöyle derken işittim: **الشُّكد**: عطadır; **الشُّكم**: cezadır; masdar: **الشَّكْد**’dir. Kisâî dedi: **الشُّكم**: ivazdır. Asmaî **الشُّكم** ve **الشُّكْد** der: عطadır.

(**شكر**) **الشين** ve **الكاف** ve **الراء**: kıyastan uzak, birbirinden ayrı dört asıldır. Birincisi: **الشُّكر**; insana, sana ulaştırdığı bir iyilik sebebiyle övgüdür. Ve denir ki **الشُّكر**’ün hakikati az olana razı olmaktır. Derler: **فرسٌ شَكور**; eğer semizliği için az yem ona yeterse. A‘şâ’nın sözünü okurlar:
ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ  في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])
Ve meselde denir: "**أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة**"; bu da şundandır ki o, yağmur olmaksızın buluttan yeşerir.
İkinci asıl: bir şeyde doluluk ve bolluk. Denir: **حَلُوبة**([14]) **شَكِرَةٌ**; eğer otlaktan bir nasip bulup bollaşırsa. Ve denir: **أشكر القومُ**; ve şüphesiz onlar **شَكِرَةً** sağarlar; ve **شَكِرت الحَلُوبة**. Ve bu babtandır: **شَكِرَت الشّجرةُ**; eğer gölgesi çoğalırsa.
Üçüncü asıl: bitkiden **الشَّكير**; o, ağacın gövdesinden bitendir; o da taze dallardır. Bu, bitkide, ilk bittiği zamanda olur. Dedi:
* حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ *
Dördüncü asıl: **الشَّكْر**; o, nikâhtır. Ve denir ki, bilakis kadının **شَكْر**’ü: onun ferci’dir. Yahyâ b. Ya‘mer, karısı onunla çekişen bir adama dedi: "إن سأَلَتْكَ ثَمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنشأْتَ تطُلُّها وتَضْهَلها".

(**شكع**) **الشين** ve **الكاف** ve **العين**: öfkeye ve bıkkınlığa ve buna benzer şeye delâlet eden bir asıldır. Denir: **شَكِعَ الرَّجُل**; eğer onun inlemesi çok olursa. Yine öfkeli kimse, öfkesi şiddetlenince, **يَشْكَع شَكَعاً**.
Ve iki başka kelime naklettiler; ben onların sıhhatini bilmiyorum? Dediler: **شَكَعَ رأسَ بعيرِهِ بزمامه**; eğer onu kaldırırsa. Ve derler: **شَكِعَ الزَّرعُ**([15]); eğer onun tanesi çok olursa.
---------------------ـ
([1]) el-Cemhere: (3: 68).
([2]) Asılda: "مشكل له".
([3]) el-Accec’indir; divanında 51 ve Lisân (**شكل**). Ve **القياس**: **قوس**’un cem‘idir. Divan rivayeti:
* معج المرامي عن قياس الأشكل  *
([4]) Tekmile, el-Mücmel’dendir. Lisân’da: "أن أبا طيبة حجم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: اشكموه".
([5]) Beyit, ‘Alkame b. ‘Abede el-Fahl’ındır; divanında 129, Beş Arap Divanı’ndan, ve el-Mufaddaliyât (2: 197).
([6]) Beyit, el-Mücmel ve Lisân’da (**شكم**) nisbesizdir; ikisinin rivayeti: "جزل العطاء".
([7]) Asılda: "شديد النفس"; tahrif.
([8]) Sadrı divanda 450, ve Lisân (**شكم**):
* فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *.
([9]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([10]) **أبا يسار**: nida üzerine nasb; el-Meydânî’nin Emsâl’ine bak.
([11]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([12]) **الإعتاب**: razı etmedir. Asılda: "اعتنى"; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([13]) el-A‘şâ divanı 72 ve Lisân (**شكر**). Rivayetle: "في الربيع حجون". Ve (**رهب**)’de bizim bu rivayetimizle nisbesiz okuttu. Asılda: "في الصيف"; tahrif.
([14]) Asılda: "خلفة"; doğrusu Lisân’dandır. El-Mücmel’de: "ناقة".
([15]) Bu kelime ve ondan önceki, Lisân sahibinin kaçırdıklarındandır. Onları Kâmûs’ta zikretmiştir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشكر: تصور النعمة وإظهارها، قيل: وهو مقلوب عن الكشر، أي: الكشف، ويضاده الكفر، وهو: نسيان النعمة، وسترها، ودابة شكور: مظهرة بسمنها إسداء صاحبها إليها، وقيل: أصله من عين شكرى، أي: ممتلئة، فالشكر على هذا هو الامتلاء من ذكر المنعم عليه. والشكر ثلاثة أضرب:
شكر القلب، وهو تصور النعمة.
وشكر اللسان، وهو الثناء على المنعم.
وشكر سائر الجوارح، وهو مكافأة النعمة بقدر استحقاقه.
وقوله تعالى: ﴿اعملوا آل داود شكرا﴾ [سبأ/13]، فقد قيل (شكرا) انتصب على التمييز (وتبعه الفيروزآبادي على هذا في البصائر 2/335. وقال النحاس: ونصب (شكرا) عند أبي إسحق من وجهين:
أحدهما: اعملوا للشكر، أي: لتشكروا الله عز وجل.
والأخرى: أن يكون التقدير: اشكروا شكرا. راجع: إعراب القرآن 2/661). ومعناه: اعملوا ما تعملونه شكرا لله. وقيل: (شكرا) مفعول لقوله: (اعملوا)، وذكر اعملوا ولم يقل اشكروا؛ لينبه على التزام الأنواع الثلاثة من الشكر بالقلب واللسان وسائر الجوارح. قال: ﴿اشكر لي ولوالديك﴾ [لقمان/ 14]، ﴿وسنجزي الشاكرين﴾ [آل عمران/145]، ﴿ومن شكر فإنما يشكر لنفسه﴾ [النمل/40]، وقوله: ﴿وقليل من عبادي الشكور﴾ [سبأ/13]، ففيه تنبيه أن توفيه شكر الله صعب؛ ولذلك لم يثن بالشكر من أوليائه إلا على اثنين، قال في إبراهيم عليه السلام: ﴿شاكرا لأنعمه﴾ [النحل/121]، وقال في نوح: ﴿إنه كان عبدا شكورا﴾ [الإسراء/3]، وإذا وصف الله بالشكر في قوله: ﴿والله شكور حليم﴾ [التغابن/17]، فإنما يعني به إنعامه على عباده، وجزاؤه بما أقاموا من العبادة. ويقال: ناقة شكرة: ممتلئة الضرع من اللبن، وقيل: هو أشكر من بروق (في اللسان: البروق: نبت ضعيف ريان، واحدها بروقة.
يقال: أشكر من بروقة. وأقصف من بروقة. راجع: اللسان (برق) ؛ وأساس البلاغة ص 20)، وهو نبت يخضر ويتربى بأدنى مطر، والشكر يكنى به عن فرج المرأة، وعن النكاح. قال بعضهم (الكلام ليحي بن يعمر، وقد قاله لرجل طالبته امرأته بمهرها.
وهو في عمدة الحفاظ (شكر) ؛ ومجالس ثعلب 2/465، وشرح أدب الكاتب ص 76، تطلها: تبطل حقها) :
*أإن سألتك ثمن شكرها**وشبرك أنشأت تطلها*
والشكير: نبت في أصل الشجرة غض، وقد شكرت الشجرة: كثر غصنها.

##### Türkçe

- **الشكر**: nimeti tasavvur etmek ve onu izhar etmek; denildi ki: o, **الكشر**’den (yani: keşf) kalbedilmiştir; ve onun zıddı **الكفر**’dür; o da: nimeti unutmak ve onu örtmektir. Ve **دابة شكور**: sahibinin ona ihsanını semizliğiyle izhar edendir. Ve denildi ki: onun aslı **عين شكرى**’dandır; yani: dolu. Buna göre **الشكر**, kendisine nimet verileni anmaktan dolayı dolup taşmaktır. Ve **الشكر** üç darb (tür)dür:
**شكر القلب**: o, nimeti tasavvur etmektir.
**وشكر اللسان**: o, nimet verene sena etmektir.
**وشكر سائر الجوارح**: o, nimeti, onun istihkakı miktarınca mükâfatlandırmaktır.
Ve Yüce sözü: ﴿اعملوا آل داود شكرا﴾ [سبأ/13]; denildi ki (**شكرا**) temyiz üzere nasb olundu (ve el-Fîrûzâbâdî buna göre **البصائر** 2/335’te ona tâbi oldu. Ve en-Nehhâs dedi: (**شكرا**)’nın nasbı Ebû İshâk’a göre iki vecihten:
Birincisi: **اعملوا** li’ş-şukr; yani: Allah عز وجل’e şükredesiniz diye.
İkincisi: takdirin: **اشكروا شكرا** olmasıdır. Müracaat: **إعراب القرآن** 2/661). Ve onun manası: Allah’a şükür olarak işlediğinizi işleyin. Ve denildi ki: (**شكرا**) **اعملوا** sözünün mef’ûlüdür; ve **اعملوا** dedi, **اشكروا** demedi; kalp, dil ve sair uzuvlarla şükrün üç nev’ine iltizam etmeye tenbih etsin diye. Dedi: ﴿اشكر لي ولوالديك﴾ [لقمان/ 14], ﴿وسنجزي الشاكرين﴾ [آل عمران/145], ﴿ومن شكر فإنما يشكر لنفسه﴾ [النمل/40]. Ve sözü: ﴿وقليل من عبادي الشكور﴾ [سبأ/13]; onda, Allah’ın şükrünü tam yerine getirmenin zor olduğuna tenbih vardır; bundan dolayı, velilerinden şükür ile ancak iki kişi üzerine sena etmedi: İbrahim عليه السلام hakkında dedi: ﴿شاكرا لأنعمه﴾ [النحل/121]; ve Nûh hakkında dedi: ﴿إنه كان عبدا شكورا﴾ [الإسراء/3]. Ve Allah, ﴿والله شكور حليم﴾ [التغابن/17] sözünde şükür ile vasfedildiğinde, bununla ancak kullarına in’amını ve ibadetten ikame ettikleri şeyle onları mükâfatlandırmasını kasteder. Ve denilir: **ناقة شكرة**: memesi sütten dolu. Ve denildi ki: o, **بروق**’tan daha **أشكر**’dir (Lisân’da: **البروق**: zayıf, suya kanmış bir bitkidir; onun teki **بروقة**’dır.
Denilir: **أشكر من بروقة**. Ve **أقصف من بروقة**. Müracaat: **اللسان** (**برق**) ; ve **أساس البلاغة** s. 20); ve o, en az bir yağmurla yeşeren ve büyüyen bir bitkidir. Ve **الشكر**, kadının ferci ve nikâh hakkında kinaye edilir. Bazıları dedi (söz Yahyâ b. Ya‘mer’indir; onu, karısı kendisinden mehrini talep eden bir adama söylemiştir.
Ve o, **عمدة الحفاظ** (**شكر**)’dadır; ve **مجالس ثعلب** 2/465’te, ve **شرح أدب الكاتب** s. 76’da; **تطلها**: onun hakkını iptal edersin):
*أإن سألتك ثمن شكرها**وشبرك أنشأت تطلها*
Ve **الشكير**: ağacın dibinde taze bir bitkidir. Ve muhakkak ağaç **شكرت**: dalı çoğaldı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ك ر
شكـرت للـه تعالـى نعمتـه‏.‏
‏"‏ واشكـروا لـي ‏"‏ وقـد يقـال‏:‏ شكـرت فلاناً يريدون نعمة فلان وقد جاء زياد الأعجم بهما في قوله‏:‏ ويشكر تشكر من ضامها ويشكـر لله لا تشكر وعليه‏:‏ فلان محمود مشكور وهـو كثيـر الشكـر والشكـران والشكـور‏.‏
ورجـل شكـور وقـوم شكر وتشكرت له ما صنع وكاشرته وشاكرته‏:‏ أريته أني شاكر له‏.‏
ومن المجاز‏:‏ دابة شكور‏:‏ يكفيها قليل العلف وهي تسمن عليه وتصلح وناقة وشاة شكرة‏:‏ تعتلـف أي علـف كـان ويصبـح ضرعهـا ملـآن وقـد شكـرت حلوبتهـم وضـرة شكـرى‏:‏ حفـول بالدرة‏.‏
قال الراعي‏:‏ أغن غضيض الطرف باتت تعله صرى ضرة شكرى فأصبح طاوياً وفردة شكرى وفدر شكارى‏:‏ سيالة دسماً‏.‏
قال الراعي‏:‏ تبيت المحال الغرّ في حجراتهـا شكارى مراها ماؤها وحديدها وشكر فلان‏:‏ بعد أن كان شحيحاً صار سخيـاً‏.‏
وشكـرت الشجـرة‏:‏ كثـر شكيرهـا وهـي قضبـان غضـة تنبـت مـن ساقها أو ورق صغار تحت ورقها الكبار‏.‏
واشتكر الجنين‏:‏ نبت عليه الشكير وهو الزغب وكل شعر لين رقيق فهو شكير كشعر الشيـخ والنابـت تحـت الضفائـر وفلانـة ذات شكيـر وهـو مـا ولـي الوجـه والقفـا‏.‏
وقـال عمـر بـن عبـد العزيـز لهلـال بن مجاعة‏:‏ هل بقي من شيوخ مجاعة أحد فقال‏:‏ نعم وشكير كثير يريد الأحداث‏.‏

##### Türkçe

ش ك ر
**شكـرت** yüce Allah’a nimetini.
“Ve **اشكـروا لـي**” ve denilmiş olabilir: **شكـرت فلاناً**; onların kastettikleri, falanın nimeti(ni)dir. Ziyâd el-A‘cem ikisini de şu sözünde getirmiştir:
Ve **يشكر**; **تشكر** (sen) onu, onu zapteden kimseyi; ve Allah’a **يشكـر**; (sen) **لا تشكر**.
Buna göre: falan övülmüş, **مشكور**dur; ve o, çok **الشكـر** ve **الشكـران** ve **الشكـور** sahibidir.

Ve bir adam **شكـور**; ve bir kavim **شكر**. Ve ona, yaptığı şeyi **تشكرت**; ve ona **كاشرته** ve ona **شاكرته**: ona, kendimin ona şükreden olduğumu gösterdim.

Mecazdan: **دابة شكور**: az yem ona yeter; onun üzerine semirir, iyi olur. Ve bir deve ve bir koyun **شكرة**: her ne yem olursa olsun yer; ve sabahleyin memesi dolu olur. Ve onların sağmalını **شكـرت**; ve bir **ضـرة شكـرى**: memeyle dolu (olan).

Er-Râ‘î dedi:
**أغن غضيض الطرف باتت تعله
صرى ضرة شكرى فأصبح طاوياً**

Ve bir tek (hayvan) **شكرى**; ve **فدر شكارى**: yağı akıcı.

Er-Râ‘î dedi:
**تبيت المحال الغرّ في حجراتهـا
شكارى مراها ماؤها وحديدها**

Ve falan **شكر**: cimri iken sonra cömert oldu.

Ve ağacı **شكـرت**: onun **شكير**i çoğaldı; o, gövdesinden biten taze dallardır; yahut büyük yapraklarının altında küçük yapraklar(dır).

Ve cenin **اشتكر**: üzerine **الشكير** bitti; o da tüy(ler)dir. Ve her yumuşak ince saç, şeyhin saçı ve örgülerin altında biten gibi, **شكير**dir. Ve falanca **ذات شكيـر**dir; o da yüzün ve ensenin bitişiğinde olan şeydir.

Ve Ömer b. Abdülazîz, Hilâl b. Mecâ‘a’ya dedi: Mecâ‘a’nın şeyhlerinden biri kaldı mı? O dedi: Evet; ve çok **شكير**; gençleri kastediyor.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشُّكْرُ: عِرْفانُ الإِحسان ونَشْرُه، وهو الشُّكُورُ أَيضاً. قال ثعلب: الشُّكْرُ لا يكون إِلاَّ عن يَدٍ، والحَمْدُ يكون عن يد وعن غير يد، فهذا الفرق بينهما. والشُّكْرُ من الله: المجازاة والثناء الجميل، شَكَرَهُ وشَكَرَ له يَشْكُرُ شُكْراً وشُكُوراً وشُكْراناً؛ قال أَبو نخيلة:
شَكَرْتُكَ، إِنَّ الشُّكْرَ حَبْلٌ منَ التُّقَى،
وما كُلُّ مَنْ أَوْلَيْتَهُ نِعْمَةً يَقْضِي
قال ابن سيده: وهذا يدل على أَن الشكر لا يكون إِلا عن يد، أَلا ترى أَنه قال: وما كل من أَوليته نعمة يقضي؟ أَي ليس كل من أَوليته نعمة يشكرك عليها. وحكى اللحياني: شكرت اللهوشكرت لله وشَكَرْتُ بالله، وكذلك شكرت نعمة الله، وتَشَكَّرَ له بلاءَه: كشَكَرَهُ. وتَشَكَّرْتُ له: مثل شَكَرْتُ له. وفي حديث يعقوب: إِنه كان لا يأْكل شُحُومَ الإِبل تَشَكُّراً لله عز وجل؛ أَنشد أَبو علي:
وإِنِّي لآتِيكُمْ تَشَكُّرَ ما مَضَى
من الأَمْرِ، واسْتيجابَ ما كان في الغَدِ
أَي لِتَشَكُّرِ ما مضى، وأَراد ما يكون فوضع الماضي موضع الآتي. ورجل شَكورٌ: كثير الشُّكْرِ. وفي التنزيل العزيز: إِنه كان عَبْداً شَكُوراً. وفي الحديث: حين رُؤيَ، صلى الله عليه وسلم، وقد جَهَدَ نَفْسَهُ بالعبادة فقيل له: يا رسول الله، أَتفعل هذا وقد غفر الله لك ما تقدّم من ذنبك وما تأَخر؟ أَنه قال، عليه السلام: أَفَلا أَكونُ عَبْداً شَكُوراً؟ وكذلك الأُنثى بغير هاء. والشَّكُور: من صفات الله جل اسمه، معناه: أَنه يزكو عنده القليلُ من أَعمال العباد فيضاعف لهم الجزاء، وشُكْرُه لعباده: مغفرته لهم. والشَّكُورُ: من أَبنية المبالغة. وأَما الشَّكُورُ من عباد الله فهو الذي يجتهد في شكر ربه بطاعته وأَدائه ما وَظَّفَ عليه من عبادته. وقال الله تعالى: اعْمَلُوا آلَ داودَ شُكْراً وقليلٌ من عِبادِيَ الشَّكُورُ؛ نصب شُكْراً لأَنه مفعول له، كأَنه قال: اعملوا لله شُكْراً، وإِن شئت كان انتصابه على أَنه مصدر مؤكد. والشُّكْرُ: مثل الحمد إِلا أَن الحمد أَعم منه، فإِنك تَحْمَدُ الإِنسانَ على صفاته الجميلة وعلى معروفه، ولا تشكره إِلا على معروفه دون صفاته. والشُّكْرُ: مقابلة النعمة بالقول والفعل والنية، فيثني على المنعم بلسانه ويذيب نفسه في طاعته ويعتقد أَنه مُولِيها؛ وهو من شَكَرَتِ الإِبل تَشْكُر إِذا أَصابت مَرْعًى فَسَمِنَتْ عليه. وفي الحديث: لا يَشْكُرُ الله من لا يَشْكُرُ الناسَ؛ معناه أَن الله لا يقبل شكر العبد على إِحسانه إِليه، إِذا كان العبد لا يَشكُرُ إِحسانَ الناس ويَكْفُر معروفَهم لاتصال أَحد الأَمرين بالآخر؛ وقيل: معناه أَن من كان من طبعه وعادته كُفْرانُ نعمة الناس وتركُ الشُّكْرِ لهم، كان من عادته كُفْرُ نعمة الله وتركُ الشكر له، وقيل: معناه أَن من لا يشكُر الناس كان كمن لا يشكُر الله وإِن شَكَرَهُ، كما تقول: لا يُحِبُّني من لا يُحِبُّك أَي أَن محبتك مقرونة بمحبتي فمن أَحبني يحبك ومن لم يحبك لم يحبني؛ وهذه الأَقوال مبنية على رفع اسم الله تعالى ونصبه. والشُّكْرُ: الثناءُ على المُحْسِنِ بما أَوْلاكَهُ من المعروف. يقال: شَكَرْتُه وشَكَرْتُ له، وباللام أَفصح. وقوله تعالى: لا نريد منكم جزاءً ولا شُكُوراً؛ يحتمل أَن يكون مصدراً مثل قَعَدَ قُعُوداً، ويحتمل أَن يكون جمعاً مثل بُرْدٍ وبُرُود وكُفْرٍ وكُفُورٍ. والشُّكْرانُ: خلاف الكُفْرانِ. والشَّكُور من الدواب: ما يكفيه العَلَفُ القليلُ، وقيل: الشكور من الدواب الذي يسمن على قلة العلف كأَنه يَشْكُرُ وإِن كان ذلك الإِحسان قليلاً، وشُكْرُه ظهورُ نمائه وظُهُورُ العَلَفِ فيه؛ قال الأَعشى: ولا بُدَّ مِنْ غَزْوَةٍ في الرَّبيعِ
حَجُونٍ، تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورَا
والشَّكِرَةُ والمِشْكارُ من الحَلُوباتِ: التي تَغْزُرُ على قلة الحظ من المرعى. ونَعَتَ أَعرابيٌّ ناقةً فقال: إِنها مِعْشارٌ مِشْكارٌ مِغْبارٌ، فأَما المشكار فما ذكرنا، وأَما المعشار والمغبار فكل منهما مشروح في بابه؛ وجَمْعُ الشَّكِرَةِ شَكارَى وشَكْرَى. التهذيب: والشَّكِرَةُ من الحلائب التي تصيب حظّاً من بَقْل أَو مَرْعًى فَتَغْزُرُ عليه بعد قلة لبن، وإِذا نزل القوم منزلاً فأَصابتْ نَعَمُهم شيئاً من بَقْلٍ قَدْ رَبَّ قيل: أَشْكَرَ القومُ، وإِنهم لَيَحْتَلِبُونَ شَكِرَةَ حَيْرَمٍ، وقد شَكِرَتِ الحَلُوبَةُ شَكَراً؛ وأَنشد:
نَضْرِبُ دِرَّاتِها، إِذا شَكِرَتْ،
بِأَقْطِها، والرِّخافَ نَسْلَؤُها
والرَّخْفَةُ: الزُّبْدَةُ. وضَرَّةٌ شَكْرَى إِذا كانت مَلأَى من اللبن، وقد شِكْرَتْ شَكَراً.
وأَشْكَرَ الضَّرْعُ واشْتَكَرَ: امتلأَ لبناً.
وأَشْكَرَ القومُ: شَكِرتْ إِبِلُهُمْ، والاسم الشَّكْرَةُ. الأَصمعي: الشَّكِرَةُ الممتلئة الضرع من النوق؛ قال الحطيئة يصف إِبلاً غزاراً: إِذا لم يَكُنْ إِلاَّ الأَمَالِيسُ أَصْبَحَتْ
لَها حُلَّقٌ ضَرَّاتُها، شَكِرات
قال ابن بري: ويروى بها حُلَّقاً ضَرَّاتُها، وإِعرابه على أَن يكون في أَصبحت ضمير الإِبل وهو اسمها، وحُلَّقاً خبرها، وضراتها فاعل بِحُلَّق، وشكرات خبر بعد خبر، والهاء في بها تعود على الأَمالِيسِ؛ وهي جمع إمْلِيسٍ، وهي الأَرض التي لا نبات لها؛ قال: ويجوز أَن يكون ضراتها اسم أَصبحت، وحلقاً خبرها، وشكرات خبر بعد بعد خبر؛ قال: وأَما من روى لها حلق، فالهاء في لها تعود على الإِبل، وحلق اسم أَصبحت، وهي نعت لمحذوف تقديره أَصبحت لها ضروع حلق، والحلق جمع حالق، وهو الممتلئ، وضراتها رفع بحلق وشكرات خبر أَصبحت؛ ويجوز أَن يكون في أَصبحت ضمير الأَبل، وحلق رفع بالإِبتداء وخبره في قوله لها، وشكرات منصوب على الحال، وأَما قوله: إِذا لم يكن إِلاَّ الأَماليس، فإِنَّ يكن يجوز أَن تكون تامة، ويجوز أَن تكون ناقصة، فإِن جعلتها ناقصة احتجت إِلى خبر محذوف تقديره إِذا لم يكن ثَمَّ إِلاَّ الأَماليس أَو في الأَرض إِلاَّ الأَماليس، وإِن جعلتها تامة لم تحتج إِلى خبر؛ ومعنى البيت أَنه يصف هذه الإِبل بالكرم وجودة الأَصل، وأَنه إِذا لم يكن لها ما ترعاه وكانت الأَرضُ جَدْبَةً فإِنك تجد فيها لبناً غزيراً. وفي حديث يأْجوج ومأْجوج: دَوابُّ الأَرض تَشْكَرُ شَكَراً، بالتحريك، إِذا سَمِنَت وامتلأَ ضَرْعُها لبناً. وعُشْبٌ مَشْكَرَة: مَغْزَرَةٌ للبن، تقول منه: شَكِرَتِ الناقة، بالكسر، تَشْكَرُ شَكَراً، وهي شَكِرَةٌ. وأَشْكَرَ القومُ أَي يَحْلُبُون شَكِرَةً. وهذا زمان الشَّكْرَةِ إِذا حَفَلتْ من الربيع، وهي إِبل شَكَارَى وغَنَمٌ شَكَارَى. واشْتَكَرَتِ السماءُ وحَفَلَتْ واغْبَرَّتْ: جَدَّ مطرها واشتْدَّ وقْعُها؛ قال امرؤ القيس يصف مطراً:
تُخْرِجُ الوَدَّ إِذا ما أَشْجَذَتْ،
وتُوالِيهِ إِذا ما تَشْتَكِرْ
ويروى: تَعْتَكِرْ. واشْتَكَرَِت الرياحُ: أَتت بالمطر. واشْتَكَرَتِ الريحُ: اشتدّ هُبوبُها؛ قال ابن أَحمر:
المُطْعِمُونَ إِذا رِيحُ الشِّتَا اشْتَكَرَتْ،
والطَّاعِنُونَ إِذا ما اسْتَلْحَمَ البَطَلُ
واشْتَكَرَتِ الرياحُ: اختلفت؛ عن أَبي عبيد؛ قال ابن سيده: وهو خطأُ. واشْتَكَرَ الحرُّ والبرد: اشتدّ؛ قال الشاعر:
غَداةَ الخِمْسِ واشْتَكَرَتْ حَرُورٌ،
كأَنَّ أَجِيجَها وَهَجُ الصِّلاءِ
وشَكِيرُ الإِبل: صغارها. والشَّكِيرُ من الشَّعَرِ والنبات: ما ينبت من الشعر بين الضفائر، والجمع الشُّكْرُ؛ وأَنشد:
فَبَيْنا الفَتى لِلْعَيْنِ ناضِراً،
كعُسْلُوجَةٍ يَهْتَزُّ منها شَكِيرُها
ابن الأَعرابي: الشَّكِيرُ ما ينبت في أَصل الشجرة من الورق وليس بالكبار. والشَّكيرُ من الفَرْخِ: الزَّغَبُ. الفراء: يقال شَكِرَتِ الشَّجَرَةُ وأَشْكَرَتْ إِذا خرج فيها الشيء.
ابن الأَعرابي: المِشْكارُ من النُّوقِ التي تَغْزرُ في الصيف وتنقطع في الشتاء، والتي يدوم لبنها سنتها كلها يقال لها: رَكُودٌ ومَكُودٌ وَوَشُولٌ وصَفِيٌّ. ابن سيده: والشَّكِيرُ الشَّعَرُ الذي في أَصل عُرْفِ الفَرَسِ كأَنه زَغَبٌ، وكذلك في الناصية. والشَّكِيرُ من الشعر والريش والعَفا والنَّبْتِ: ما نَبَتَ من صغاره بين كباره، وقيل: هو أَول النبت على أَثر النبت الهائج المُغْبَرِّ، وقد أَشْكَرَتِ الأَرضُ، وقيل: هو الشجر ينبت حول الشجر، وقيل: هو الورق الصغار ينبت بعد الكبار. وشَكِرَتِ الشجرة أَيضاً تَشْكَرُ شَكَراً أَي خرج منها الشَّكِيرُ، وهو ما ينبت حول الشجرة من أَصلها؛ قال الشاعر:
ومِنْ عِضَةٍ ما يَنْبُتَنَّ شَكِيرُها
قال: وربما قالوا للشَّعَرِ الضعيف شَكِيرٌ؛ قال ابن مقبل يصف فرساً: ذَعَرْتُ بِهِ العَيرَ مُسْتَوْزِياً،
شَكِيرُ جَحَافِلِهِ قَدْ كَتِنْ
ومُسْتَوْزِياً: مُشْرِفاً منتصباً. وكَتِنَ: بمعنى تَلَزَّجَ وتَوَسَّخَ. والشَّكِيرُ أَيضاً: ما ينبت من القُضْبانِ الرَّخْصَةِ بين القُضْبانِ العاسِيَةِ. والشَّكِيرُ: ما ينبت في أُصول الشجر الكبار. وشَكِيرُ النخلِ: فِراخُه. وشَكِرَ النخلُ شَكَراً: كثرت فراخه؛ عن أَبي حَنيفة؛ وقال يعقوب: هو من النخل الخُوصُ الدر حول السَّعَفِ؛ وأَنشد لكثيِّر: بُرُوكٌ بأَعْلى ذِي البُلَيْدِ، كأَنَّها
صَرِيمَةُ نَخْلٍ مُغْطَئِلٍّ شَكِيرُها
مغطئل: كثير متراكب. وقال أَبو حنيفة: الشكير الغصون؛ وروي الأَزهري بسنده: أَن مَجَّاعَةَ أَتى رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، فقال قائلهم:ومَجَّاعُ اليَمامَةِ قد أَتانا،
يُخَبِّرُنا بِمَا قال الرَّسُولُ
فأَعْطَيْنا المَقادَةَ واسْتَقَمْنا،
وكانَ المَرْءُ يَسْمَعُ ما يَقُولُ
فأَقْطَعَه رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، وكتب له بذلك كتاباً: بسم الله الرحمن الرحيم، هذا كتابٌ كَتَبَهُ محمدٌ رسولُ الله، لِمَجَّاعَةَ بنِ مُرارَةَ بن سَلْمَى، إِني أَقطعتك الفُورَةَ وعَوانَةَ من العَرَمَةِ والجَبَل فمن حاجَّكَ فإِليَّ. فلما قبض رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، وَفَدَ إِلى أَبي بكر، رضي الله عنه، فأَقطعه الخِضْرِمَةَ، ثم وَفَدَ إِلى عمر، رضي الله عنه، فأَقطعه أَكثر ما بالحِجْرِ، ثم إِن هِلالَ بنَ سِراجِ بنِ مَجَّاعَةَ وَفَد إِلى عمر بن عبد العزيز بكتاب رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، بعدما استخلف فأَخذه عمر ووضعه على عينيه ومسح به وجهه رجاء أَن يصيب وجهه موضع يد رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، فَسَمَرَ عنده هلالٌ ليلةً، فقال له: يا هلال أَبَقِيَ من كُهُولِ بني مَجَّاعَةَ أَحدٌ؟ ثقال: نَعَمْ وشَكِيرٌ كثير؛ قال: فضحك عمر وقال: كَلِمَةٌ عربيةٌ، قال: فقال جلساؤه: وما الشَّكير يا أَمير المؤمنين؟ قال: أَلم تَرَ إِلى الزرع إِذا زكا فأَفْرَخَ فنبت في أُصوله فذلكم الشَّكيرُ. ثم أَجازه وأَعطاه وأَكرمه وأَعطاه في فرائض العيال والمُقاتِلَةِ؛ قال أَبو منصور: أَراد بقوله وشَكِير كثير أَي ذُرِّيَّةٌ صِغارٌ،. شبههم بشَكِيرِ الزرع، وهو ما نبت منه صغاراً في أُصول الكبار؛ وقال العجاج يصف رِكاباً أَجْهَضَتْ أَولادَها:
والشَّدِنِيَّاتُ يُسَاقِطْنَ النَّغَرْ،
خُوصُ العُيونِ مُجْهِضَاتٌ ما اسْتَطَرْ،
مِنْهُنَّ إِتْمامُ شَكِيرٍ فاشْتَكَرْ
ما اسْتَطَرَّ: من الطَّرِّ. يقال: طَرَّ شَعَرُه أَي نبت، وطَرَّ شاربه مثله. يقول: ما اسْتَطَرَّ منهنَّ. إِتمام يعني بلوغ التمام. والشَّكِيرُ: ما نبت صغيراً فاشْتَكَر: صار شَكِيراً.
بِحاجِبٍ ولا قَفاً ولا ازْبأَرْ
مِنْهُنَّ سِيساءٌ، ولا اسْتَغْشَى الوَبَرْ
والشَّكِيرُ: لِحاءُ الشجر؛ قال هَوْذَةُ بنُ عَوْفٍ العامِريّ: على كلِّ خَوَّارِ العِنانِ كأَنها
عَصَا أَرْزَنٍ، قد طارَ عَنْهَا شَكِيرُها
والجمع شُكُرٌ. وشُكُرُ الكَرْمِ: قُضْبانَه الطِّوالُ، وقيل: قُضبانه الأَعالي. وقال أَبو حنيفة: الشَّكِير الكَرْم يُغرَسُ من قضيبه، والفعل كل ذلك أَشْكَرَتْ واشْتَكَرَت وشَكِرَتْ.
والشَّكْرُ: فَرْجُ المرأَة وقيل لحم فرجها؛ قال الشاعر يصف امرأَة، أَنشده ابن السكيت:
صَناعٌ بإِشْفاها، حَصانٌ بِشَكْرِها،
جَوادٌ بِقُوتِ البَطْنِ، والعِرْضُ وافِرُ
وفي رواية: جَوادٌ بزادِ الرَّكْبِ والعِرْق زاخِرُ، وقيل: الشَّكْرُ بُضْعُها والشَّكْرُ لغة فيه؛ وروي بالوجهين بيت الأَعشى: خَلَوْتُ بِشِكْرِها وشَكرها
(* قوله: «خلوت إلخ» كذا بالأَصل).
وفي الحديث: نَهَى عن شَكْرِ البَغِيِّ، هو بالفتح، الفرج، أَراد عن وطئها أَي عن ثمن شَكْرِها فحذف المضاف، كقوله: نهى عن عَسِيبِ الفَحْلِ أَي عن ثمن عَسْبِهِ. وفي الحديث: فَشَكَرْتُ الشاةَ، أَي أَبدلت شَكْرَها أَي فرجها؛ ومنه قول يحيى بن يَعْمُر لرجل خاصمته إِليه امرأَته في مَهْرِها: أَإِنْ سأَلَتْكَ ثمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنْشأْتَ تَطُلُّها وتَضْهَلُها؟ والشِّكارُ: فروج النساء، واحدها شَكْرٌ. ويقال للفِدرَة من اللحم إِذا كانت سمينة: شَكْرَى؛ قال الراعي:
تَبِيتُ المَخالي الغُرُّ في حَجَراتِها
شَكارَى، مَراها ماؤُها وحَدِيدُها
أَراد بحديدها مِغْرَفَةٍ من حديد تُساطُ القِدْرُ بها وتغترف بها إِهالتها. وقال أَبو سعيد: يقال فاتحْتُ فلاناً الحديث وكاشَرْتُه وشاكَرْتُه؛ أَرَيْتُه أَني شاكِرٌ.
والشَّيْكَرانُ: ضرب من النبت.
وبَنُو شَكِرٍ: قبيلة في الأَزْدِ. وشاكر: قبيلة في اليمن؛ قال: مُعاوِيَ، لم تَرْعَ الأَمانَةَ، فارْعَها
وكُنْ شاكِراً للهِ والدِّينِ، شاكِرُ
أَراد: لم تَرْعَ الأَمانةَ شاكرٌ فارعها وكن شاكراً لله، فاعترض بين الفعل والفاعل جملةٌ أُخرى، والاعتراض للتشديد قد جاء بين الفعل والفاعل والمبتدإِ والخبر والصلة والموصول وغير ذلك مجيئاً كثيراً في القرآن وفصيح الكلام. وبَنُو شاكرٍ: في هَمْدان. وشاكر: قبيلة من هَمْدان باليمن. وشَوْكَرٌ: اسم. ويَشْكُرُ: قبيلة في ربيعة. وبنو يَشْكُرَ قبيلة في بكر بن وائل.

##### Türkçe

**الشُّكْرُ**: iyiliği bilme ve onu yayma; o, **الشُّكُورُ** da demektir.

Sa‘leb dedi: **الشُّكْرُ** ancak bir elden (bir iyilikten) dolayı olur; **الحَمْدُ** ise bir elden dolayı da olur, el olmaksızın da olur; işte ikisi arasındaki fark budur. Ve Allah’tan **الشُّكْرُ**: karşılık verme ve güzel övgüdür. **شَكَرَهُ** ve **شَكَرَ له**; **يَشْكُرُ**; **شُكْراً** ve **شُكُوراً** ve **شُكْراناً** (şekillerinde gelir); Ebû Nuhayle dedi ki:

**شَكَرْتُكَ، إِنَّ الشُّكْرَ حَبْلٌ منَ التُّقَى،
وما كُلُّ مَنْ أَوْلَيْتَهُ نِعْمَةً يَقْضِي**

İbn Sîde dedi: Bu, şükrün ancak bir elden dolayı olacağına delâlet eder; görmüyor musun, o dedi ki: “Ve her nimet verdiğin kimse karşılık vermez?” Yani: nimet verdiğin herkes onun üzerine sana şükretmez. Lihyânî nakletti: **شكرت الله** ve **شكرت لله** ve **شَكَرْتُ بالله**; yine **شكرت نعمة الله**. Ve **تَشَكَّرَ له بلاءَه**: **كَشَكَرَهُ** gibidir. Ve **تَشَكَّرْتُ له**: **شَكَرْتُ له** gibidir. Yakub hadîsinde: onun, azîz ve celîl Allah’a **تَشَكُّراً** olarak deve içyağlarını yemediği (geçer); Ebû Ali inşâd etti:

**وإِنِّي لآتِيكُمْ تَشَكُّرَ ما مَضَى
من الأَمْرِ، واسْتيجابَ ما كان في الغَدِ**

Yani: “geçenin şükrü için”; ve olacak olanı kastetti de geçmişi gelecek yerine koydu. Ve **رجل شَكورٌ**: şükrü çok olan. Aziz tenzîlde: “O, **عَبْداً شَكُوراً** idi.” Hadîste: (Peygamber) صلى الله عليه وسلم görüldüğünde, ibadetle nefsini yorduğu hâlde, ona denildi ki: “Ey Allah’ın elçisi, bunu yapıyorsun; hâlbuki Allah senin geçmiş günahını da gelecek günahını da bağışladı?” Onun, عليه السلام, dediği: “Öyleyse **عَبْداً شَكُوراً** olmayayım mı?” Dişi de **هاء** olmaksızın böyledir. Ve **الشَّكُور**: Allah جل اسمه’nin sıfatlarındandır; mânası: kulların amellerinden az olan, onun katında artar; böylece onlar için karşılığı kat kat verir. Ve kulları için onun **شُكْرُه**: onlara mağfiretidir. Ve **الشَّكُورُ**: mübalağa kalıplarındandır. Allah’ın kullarından **الشَّكُورُ** ise, Rabbine itaatiyle ve üzerine vazifeli kılındığı ibadetini edâ etmesiyle şükürde gayret eden kimsedir.

Allah تعالى dedi: “**اعْمَلُوا آلَ داودَ شُكْراً** ve kullarımdan azı **الشَّكُورُ**dur”; **شُكْراً**yı, mef‘ûl leh olduğu için nasbetti; sanki “Allah için şükür olarak amel edin” dedi; istersen, te’kîd edici masdar olması üzere de nasbı olur. Ve **الشُّكْرُ**: **الحمد** gibidir; ancak **الحمد** ondan daha geneldir; çünkü sen insanı güzel sıfatları üzerine de, iyiliği üzerine de **تَحْمَدُ** edersin; onu ise ancak iyiliği üzerine, sıfatları dışında, şükredersin. Ve **الشُّكْرُ**: nimeti söz, fiil ve niyetle karşılamaktır; böylece nimeti vereni diliyle över, itaati içinde nefsini eritir ve onun (nimetin) vericisi olduğuna inanır. Ve o, “develer **شَكَرَتِ الإِبل تَشْكُر**”dendir: otlağa eriştiğinde ve onun üzerinde semirdiğinde. Hadîste: “İnsanlara şükretmeyen Allah’a şükretmez”; mânası: kul, insanlara yapılan iyiliği şükretmeyip onların iyiliğini inkâr ederken, Allah’ın kendisine ihsanına şükrünü Allah kabul etmez; iki işten birinin ötekine bağlı olmasından dolayı. Denildi: mânası, tabiatı ve âdeti insanların nimetine nankörlük ve onlara şükrü terk etmek olan kimsenin, âdeti Allah’ın nimetine nankörlük ve ona şükrü terk etmek olur. Denildi: mânası, insanlara şükretmeyen kimse, ona şükretse bile, Allah’a şükretmeyen kimse gibidir; senin “Seni sevmeyen beni sevmez” demen gibi; yani senin sevgin benim sevgime bağlanmıştır; beni seven seni sever, seni sevmeyen beni sevmez. Bu sözler, Allah تعالى isminin ref‘i ve nasbı üzerine bina edilmiştir. Ve **الشُّكْرُ**: ihsan edeni, sana verdiği iyilikle övmektir. Denir: **شَكَرْتُه** ve **شَكَرْتُ له**; **باللام** ile daha fasîhtir. Allah تعالى’nın sözü: “Biz sizden ne bir karşılık isteriz ne de **شُكُوراً**”; masdar olması muhtemeldir, **قَعَدَ قُعُوداً** gibi; cem‘ olması da muhtemeldir, **بُرْدٍ** ve **بُرُود** ile **كُفْرٍ** ve **كُفُورٍ** gibi. Ve **الشُّكْرانُ**: **الكُفْرانِ**ın zıddıdır.

Ve hayvanlardan **الشَّكُور**: az yem kendisine yeten; denildi: hayvanlardan şükûr, az yem üzerine semiren kimsedir; sanki o, ihsan az da olsa **يَشْكُرُ**; onun şükrü, gelişmesinin görünmesi ve yemin onda görünmesidir; A‘şâ dedi ki:

**ولا بُدَّ مِنْ غَزْوَةٍ في الرَّبيعِ
حَجُونٍ، تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورَا**

Ve sağmal hayvanlardan **الشَّكِرَةُ** ve **المِشْكارُ**: mer‘âdan az pay üzerine bol süt veren. Bir bedevî bir deveyi niteledi de dedi: “O, **مِعْشارٌ مِشْكارٌ مِغْبارٌ**dur”; **المشْكار** ise dediğimizdir; **المعشار** ve **المغبار** ise her biri kendi bâbında açıklanmıştır. Ve **الشَّكِرَةِ**nin cem‘i: **شَكارَى** ve **شَكْرَى**. **التهذيب**: ve **الشَّكِرَةُ**, sağmal develerden, bir miktar ot yahut mer‘â payına erişip, az sütten sonra onun üzerine bol süt verendir. Ve kavim bir menzile indiğinde, hayvanları bir şey ot bulup da (ot) büyümüş ise denilir: “**أَشْكَرَ القومُ**”; ve “Onlar, **شَكِرَةَ حَيْرَمٍ** sağarlar” (denir). Ve sağmal hayvan **شَكِرَتِ الحَلُوبَةُ شَكَراً** olmuştur; ve inşâd etti:

**نَضْرِبُ دِرَّاتِها، إِذا شَكِرَتْ،
بِأَقْطِها، والرِّخافَ نَسْلَؤُها**

Ve **الرَّخْفَةُ**: kaymaktır. Ve **ضَرَّةٌ شَكْرَى**: sütle dolu olduğunda; ve **شِكْرَتْ شَكَراً** olmuştur.

Ve meme **أَشْكَرَ** ve **اشْتَكَرَ**: sütle doldu. Ve “kavim **أَشْكَرَ**”: develeri **شَكِرتْ**; isim **الشَّكْرَةُ**dur. Asma‘î: **الشَّكِرَةُ**, develerden memesi dolu olan; Hutay’e bol sütlü develeri vasfederek dedi:

**إِذا لم يَكُنْ إِلاَّ الأَمَالِيسُ أَصْبَحَتْ
لَها حُلَّقٌ ضَرَّاتُها، شَكِرات**

İbn Berrî dedi: “**بها حُلَّقاً ضَرَّاتُها**” diye de rivayet edilir; i‘râbı, **أَصبحت**’ta develerin zamiri bulunması ve onun ismi olması, **حُلَّقاً**ın haberi olması; **ضَرَّاتُها**nın **بِحُلَّق** ile fâil olması; **شَكِرات**ın haber üstüne haber olması üzeredir. Ve **بها**daki **الهاء**, **الأَمالِيسِ**e döner; o, **إمْلِيسٍ**in cem‘idir; o da bitkisi olmayan yerdir. Dedi: **ضَرَّاتُها**nın **أَصبحت**’ın ismi, **حُلَّقاً**ın haberi, **شَكِرات**ın haber üstüne haber olması da câizdir. Dedi: “**لَها حُلَّق**” diye rivayet eden ise, **لَها**daki **الهاء** develere döner; **حُلَّق** **أَصبحت**’ın ismidir; o, mahzûf bir mevsûfun sıfatıdır; takdiri: “Onun için dolu memeler oldu”; **الحلق** **حالِق**ın cem‘idir; o da dolu olandır. Ve **ضَرَّاتُها** **حُلَّق** ile merfûdur; **شَكِرات** **أَصبحت**’ın haberidir. Ve **أَصبحت**’ta develerin zamiri bulunması, **حُلَّق**ın mübteda ile merfû olması ve haberinin “**لها**” sözünde olması; **شَكِرات**ın hâl olarak mansûb olması da câizdir. “**إِذا لم يكن إِلاَّ الأَماليس**” sözüne gelince: **يكن**in tam olması da câizdir, nâkıs olması da câizdir; onu nâkıs yaparsan mahzûf bir habere muhtaç olursun; takdiri: “Orada ancak **الأَماليس** olursa” yahut “yerde ancak **الأَماليس** olursa”; onu tam yaparsan habere muhtaç olmazsın. Beytin mânası: bu develeri kerem ve asıl güzelliğiyle vasfeder; ve onun için otlayacağı şey bulunmadığında ve yer kıraç olduğunda, onda bol süt bulursun. Ye’cûc ve Me’cûc hadîsinde: “Yerin hayvanları **تَشْكَرُ شَكَراً** (harekeli)”; semirdiklerinde ve memeleri sütle dolduğunda. Ve **عُشْبٌ مَشْكَرَة**: süt için bol verimli; bundan denir: deve **شَكِرَتِ الناقة** (kesre ile), **تَشْكَرُ شَكَراً**; o **شَكِرَةٌ**dir. Ve “kavim **أَشْكَرَ**”: yani **شَكِرَةً** sağarlar. Ve bu, bahardan dolduğunda **زمان الشَّكْرَةِ**dir; ve onlar **إِبل شَكَارَى** ve **غَنَمٌ شَكَارَى**dır. Ve gök **اشْتَكَرَت** ve **حَفَلَت** ve **اغْبَرَّت**: yağmuru ciddileşti ve vuruşu şiddetlendi; İmru’ul-Kays yağmuru vasfederek dedi:

**تُخْرِجُ الوَدَّ إِذا ما أَشْجَذَتْ،
وتُوالِيهِ إِذا ما تَشْتَكِرْ**

“**تَعْتَكِرْ**” diye de rivayet edilir. Ve rüzgârlar **اشْتَكَرَِت**: yağmurla geldi. Ve rüzgâr **اشْتَكَرَت**: esişi şiddetlendi; İbn Ahmer dedi:

**المُطْعِمُونَ إِذا رِيحُ الشِّتَا اشْتَكَرَتْ،
والطَّاعِنُونَ إِذا ما اسْتَلْحَمَ البَطَلُ**

Ve rüzgârlar **اشْتَكَرَت**: ihtilâf etti; Ebû Ubeyd’den; İbn Sîde dedi: bu hatadır. Ve sıcak ve soğuk **اشْتَكَرَ**: şiddetlendi; şair dedi:

**غَداةَ الخِمْسِ واشْتَكَرَتْ حَرُورٌ،
كأَنَّ أَجِيجَها وَهَجُ الصِّلاءِ**

Ve **شَكِيرُ الإِبل**: yavruları. Ve kıl ve bitkiden **الشَّكِيرُ**: örgüler arasında kıldan biten şey; cem‘i **الشُّكْرُ**dur; ve inşâd etti:

**فَبَيْنا الفَتى لِلْعَيْنِ ناضِراً،
كعُسْلُوجَةٍ يَهْتَزُّ منها شَكِيرُها**

İbnü’l-A‘râbî: **الشَّكِيرُ**, ağacın kökünde biten yapraktır; büyüklerden değildir. Ve civcivden **الشَّكيرُ**: tüycüktür. Ferrâ: denir: ağaç **شَكِرَتِ الشَّجَرَةُ** ve **أَشْكَرَتْ**; içinde bir şey çıktığında.

İbnü’l-A‘râbî: develerden **المِشْكارُ**, yazın bol süt verip kışın kesilendir; sütü bütün yılı devam edene **رَكُودٌ** ve **مَكُودٌ** ve **وَوَشُولٌ** ve **صَفِيٌّ** denir. İbn Sîde: ve **الشَّكِيرُ**, atın yelesinin kökündeki kıldır; sanki tüycüktür; alnındaki (perçemdeki) de böyledir. Ve kıl, tüy, **العَفا** ve bitkiden **الشَّكِيرُ**: büyükleri arasında küçüklerinden biten şeydir. Denildi: o, tozlu coşkun bitkinin ardından bitkinin ilkidir; ve yer **أَشْكَرَتِ الأَرضُ** olmuştur. Denildi: o, ağaçların çevresinde biten ağaçtır. Denildi: o, büyüklerden sonra biten küçük yapraklardır. Ve ağaç da **شَكِرَتِ الشجرة** ayrıca **تَشْكَرُ شَكَراً**: yani ondan **الشَّكِيرُ** çıktı; o, ağacın kökünden çevresinde bitendir; şair dedi:

**ومِنْ عِضَةٍ ما يَنْبُتَنَّ شَكِيرُها**

Dedi: bazen zayıf kıla da **شَكِيرٌ** derler; İbn Mukbil bir atı vasfederek dedi:

**ذَعَرْتُ بِهِ العَيرَ مُسْتَوْزِياً،
شَكِيرُ جَحَافِلِهِ قَدْ كَتِنْ**

Ve **مُسْتَوْزِياً**: yüksekten bakan, dik duran. Ve **كَتِنَ**: **تَلَزَّجَ** ve **تَوَسَّخَ** mânasındadır. Ve **الشَّكِيرُ** ayrıca: sert dallar arasında biten yumuşak dallardan biten şeydir. Ve **الشَّكِيرُ**: büyük ağaçların köklerinde biten şeydir. Ve hurmanın **شَكِيرُ**u: filizleridir. Ve hurma **شَكِرَ النخلُ شَكَراً**: filizleri çoğaldı; Ebû Hanîfe’den. Yakub dedi: o, hurmada, yaprak saplarının çevresindeki ince yapraklardır; Kesîr’den inşâd etti:

**بُرُوكٌ بأَعْلى ذِي البُلَيْدِ، كأَنَّها
صَرِيمَةُ نَخْلٍ مُغْطَئِلٍّ شَكِيرُها**

**مغطئل**: çok, üst üste yığılmış. Ebû Hanîfe dedi: **الشكير** dallardır. Ezherî senediyle rivayet etti: **مَجَّاعَةَ** Resûlullah’a, صلى الله عليه وسلم, geldi; onların sözcüsü dedi ki:

**ومَجَّاعُ اليَمامَةِ قد أَتانا،
يُخَبِّرُنا بِمَا قال الرَّسُولُ
فأَعْطَيْنا المَقادَةَ واسْتَقَمْنا،
وكانَ المَرْءُ يَسْمَعُ ما يَقُولُ**

Bunun üzerine Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, ona (arazi) verdi ve bununla ilgili ona bir yazı yazdı: “Rahmân ve Rahîm Allah’ın adıyla. Bu, Muhammed Resûlullah’ın, **مَجَّاعَةَ بنِ مُرارَةَ بن سَلْمَى** için yazdığı kitaptır: Sana **الفُورَةَ**yı ve **عَوانَةَ**yı, **العَرَمَة**den ve dağdan verdim; kim seninle çekişirse bana gelsin.” Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, vefat edince, Ebû Bekir’e, رضي الله عنه, geldi; o da ona **الخِضْرِمَةَ**yı verdi. Sonra Ömer’e, رضي الله عنه, geldi; o da ona **الحِجْر**de olanın çoğunu verdi. Sonra **هِلالَ بنَ سِراجِ بنِ مَجَّاعَةَ** Resûlullah’ın kitabıyla, halife olduktan sonra, Ömer b. Abdülazîz’e geldi; Ömer onu aldı, gözlerinin üzerine koydu ve onunla yüzünü meshetti; Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, elinin yeri yüzüne isabet etsin diye ümit ederek. Hilâl onun yanında bir gece sohbet etti; ona dedi ki: “Ey Hilâl, **بني مَجَّاعَةَ**nin yaşlılarından biri kaldı mı?” Dedi: “Evet; ve **شَكِيرٌ** çok.” Ömer güldü ve dedi: “Arapça bir kelime.” Dedi: Meclisindekiler dediler: “Ey müminlerin emîri, **الشَّكير** nedir?” Dedi: “Ekin gelişip filizlenince, köklerinde biten şeyi görmedin mi? İşte o **الشَّكيرُ**dur.” Sonra ona câize verdi, ona verdi, onu ikram etti; ve ona, aile ve savaşçıların farîzalarında da verdi. Ebû Mansûr dedi: “**وشَكِير كثير**” sözüyle, yani küçük zürriyet (çok) demek istedi. Onları, ekinin **شَكِير**ine benzetti; o, büyüklerin köklerinde küçük olarak bitendir. ‘Accâc, yavrularını düşüren binekleri vasfederek dedi:

**والشَّدِنِيَّاتُ يُسَاقِطْنَ النَّغَرْ،
خُوصُ العُيونِ مُجْهِضَاتٌ ما اسْتَطَرْ،
مِنْهُنَّ إِتْمامُ شَكِيرٍ فاشْتَكَرْ**

**ما اسْتَطَرَّ**: **الطَّرِّ**dendir. Denir: “Saçı **طَرَّ**”: yani bitti; bıyığı da böyledir. Diyor ki: onlardan biten şey. **إِتمام**: tamamlığa erişmek demektir. Ve **الشَّكِيرُ**: küçük bitip de **فاشْتَكَر**: **شَكِيراً** oldu.

**بِحاجِبٍ ولا قَفاً ولا ازْبأَرْ
مِنْهُنَّ سِيساءٌ، ولا اسْتَغْشَى الوَبَرْ**

Ve **الشَّكِيرُ**: ağacın kabuğudur; Hovze b. ‘Avf el-‘Âmirî dedi:

**على كلِّ خَوَّارِ العِنانِ كأَنها
عَصَا أَرْزَنٍ، قد طارَ عَنْهَا شَكِيرُها**

Cem‘i **شُكُرٌ**dur. Ve üzüm asmasının **شُكُرُ**u: uzun çubuklarıdır; denildi: üst çubuklarıdır. Ebû Hanîfe dedi: **الشَّكِير** asma, çubuğundan dikilendir; fiil, bunların hepsi için: **أَشْكَرَتْ** ve **اشْتَكَرَت** ve **شَكِرَتْ**.

Ve **الشَّكْرُ**: kadının ferci; denildi: fercinin eti; şair bir kadını vasfederek, İbnü’s-Sikkît’in inşâd ettiği:

**صَناعٌ بإِشْفاها، حَصانٌ بِشَكْرِها،
جَوادٌ بِقُوتِ البَطْنِ، والعِرْضُ وافِرُ**

Bir rivayette: “**جَوادٌ بزادِ الرَّكْبِ والعِرْق زاخِرُ**”. Denildi: **الشَّكْرُ** onun **بُضْعُ**ıdır; ve **الشَّكْرُ** bunun hakkında bir dildir (lehçedir). A‘şâ’nın beyti iki vecihle rivayet edilmiştir:

**خَلَوْتُ بِشِكْرِها وشَكرها**

(Metin: “**خلوت إلخ**” asılda böyle.)

Hadîste: “**شَكْرِ البَغِيِّ**”den nehyetti; o, fetha iledir: ferç. Onunla, onunla cima‘ı, yani onun **شَكْرِها**sının bedelini (ücretini) kastetti; muzâfı hazfetti; “**نهى عن عَسِيبِ الفَحْلِ**” yani onun **عَسْبِهِ**nin bedelinden (nehyetti) sözü gibi. Hadîste: “**فَشَكَرْتُ الشاةَ**”: yani onun **شَكْرَها**sını, yani fercini değiştirdim. Bundan, Yahyâ b. Ya‘mur’un, karısı mehir hususunda kendisine davacı olarak gelen bir adama sözü: “Eğer senden onun **شَكْرِها**sının ve senin **شَبْرِك**in bedelini istese, onu oyalayıp onu aldatır mısın?” Ve **الشِّكارُ**: kadınların ferçleridir; tekili **شَكْرٌ**dur. Ve et parçasına, semiz olduğunda, **شَكْرَى** denir; Râ‘î dedi:

**تَبِيتُ المَخالي الغُرُّ في حَجَراتِها
شَكارَى، مَراها ماؤُها وحَدِيدُها**

**حديدها** ile, demirden bir kepçeyi kastetti; tencere onunla karıştırılır ve onunla yağı alınır. Ebû Sa‘îd dedi: “Falancayla konuşmayı açtım, onunla **كاشَرْتُه** ve **شاكَرْتُه**”; ona, şükreden olduğumu gösterdim.

Ve **الشَّيْكَرانُ**: bitkiden bir türdür.

Ve **بَنُو شَكِرٍ**: **الأَزْدِ** içinde bir kabiledir. Ve **شاكر**: Yemen’de bir kabiledir; (şair) dedi:

**مُعاوِيَ، لم تَرْعَ الأَمانَةَ، فارْعَها
وكُنْ شاكِراً للهِ والدِّينِ، شاكِرُ**

Şunu kastetti: “**لم تَرْعَ الأَمانةَ شاكرٌ**; onu gözet ve Allah’a şükreden ol”; fiil ile fâil arasına başka bir cümleyle itiraz etti. İtiraz, şiddetlendirme için, fiil ile fâil, mübteda ile haber, sıla ile mevsûl ve başkaları arasında, Kur’ân’da ve fasih sözde çokça gelmiştir. Ve **بَنُو شاكرٍ**: **هَمْدان** içinde (bir kabile). Ve **شاكر**: Yemen’de **هَمْدان**dan bir kabiledir. Ve **شَوْكَرٌ**: bir isimdir. Ve **يَشْكُرُ**: **ربيعة** içinde bir kabiledir. Ve **بنو يَشْكُرَ**: **بكر بن وائل** içinde bir kabiledir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ك ر * الشُّكْرُ * الثناء على المحسن بما أولاكه من المعروف وقد * شَكَرهُ * بشكره بالضم * شُكْرا * و * شُكْرَاناً * أيضا يقال * شَكَرَهُ * وشكر له وهو باللام أفصح وقوله تعالى ﴿ولا شكورا﴾ يحتمل أن يكون مصدرا كقعد قعودا وأن يكون جمعا كبُرد وبُرُود وكُفر وكُفُور و * الشُّكْرَانُ * ضد الكفران و * تَشَكَّر * له مثل شكر له

##### Türkçe

* ش ك ر * **الشُّكْرُ**: iyilik edene, sana verdiği iyilikten dolayı övgü. Ve onu, ضم ile şükretmesiyle **شَكَرهُ**; **شُكْرا** ve ayrıca **شُكْرَاناً** (diye) (şükretti). Denilir: **شَكَرَهُ** ve **شكر له**; o, لام ile (olan) daha fasîhtir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ولا شكورا﴾, (şu ihtimale) elverişlidir: **قعودا** (gibi) **قعد** (kalıbında) bir mastar olması; ve **بُرُود** ve **بُرد** ve **كُفُور** ve **كُفر** gibi bir cem‘ olması. Ve **الشُّكْرَانُ**, **الكفران**’ın zıddıdır. Ve **تَشَكَّر** ona; **شكر له** gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشكر، بالضم: عفان الإحسان ونشره، وهو الشكور أيضا، أو لا يكون الشكر إلا عن يد، والحمد يكون عن يد وعن غير يد، فهذا الفرق بينهما، قاله ثعلب، واستدل ابن سيده على ذلك بقول أبي نخيلة: شكرتك إن الشكر حبل من التقي وما كل من أوليته نعمة يقضي.
 قال: فهذا يدل على أن الشكرلا يكون إلا عن يد، ألا ترى أنه قال: وما كل من أوليته إلخ، أي ليس كل من أوليته نعمة يشكرك عليها. وقال المصنف في البصائر: وقيل: الشكر مقلوب الكشر، أي الكشف، وقيل: أصله من عين شكري أي ممتلئة، والشكر على هذا: الامتلاء من ذكر المنعم.والشكر على ثلاثة أضرب: شكر بالقلب، وهو تصور النعمة، وشكر باللسان، وهو الثناء على المنعم، وشكر بالجوارح، وهو مكافأة النعمة بقدر استحقاقة.
 وقال أيضا: الشكر مبني على خمس قواعد: خضوع الشاكر للمشكور، وحبه له، واعترافه بنعمته، والثناء عليه بها، وأن لا يستعملها فيما يكره، هذه الخمسة هي أساس الشكر، وبناؤه عليها، فإن عدم منها واحدة اختلت قاعدة من قواعد الشكر، وكل من تكلم في الشكر فإن كلامه إليها يرجع، وعليها يدور، فقيل مرة: إنه الاعتراف بنعمة المنعم على وجه الخضوع. وقيل: الثناء على المحسن بذكر إحسانه، وقيل: هو عكوف القلب على محبة المنعم، والجوارح على طاعته، وجريان اللسان بذكره والثناء عليه، وقيل: هو مشاهدة المنة وحفظ الحرمة.

  وما ألطف ما قال حمدون القصار: شكر النعمة أن ترى نفسك فيها طفيليا. ويقربه قول الجنيد: الشكر أن لا ترى نفسك أهلا للنعمة. وقال أبو عثمان: الشكر معرفة العجز عن الشكر، وقيل: هو إضافة النعم إلى مولاها. وقال رويم: الشكر: استفراغ الطاقة، يعني في الخدمة. وقال الشبلي: الشكر رؤية المنعم لا رؤية النعمة، ومعناه أن لايحجبه رؤية النعمة ومشاهدتها عن رؤية المنعم بها، والكمال أن يشهد النعمة والمنعم، لأن شكره بحسب شهوده للنعمة، وكلما كان أتم كان الشكر أكمل، والله يحب من عبده أن يشهد نعمه، ويعترف بها، ويثنى عليه بها، ويحبه عليها، لا أن يفنى عنها، ويغيب عن شهودها. وقيل: الشكر قيد النعم الموجودة، وصيد النعم المفقودة. ثم قال: وتكلم الناس في الفرق بين الحمد والشكر، أيهما أفضل? وفي حديث  الحمد رأس الشكر، فمن لم يحد الله لم يشكره  والفرقبينهما أن الشكر أعم من جهة أنواعه وأسبتبه، وأخص من جهة متعلقاته، والحمد أعم من جهة المتعلقات وأخص من جهة الأسباب، ومعنى هذا أن الشكر يكون بالقلب خضوعا واستكانة، وباللسان ثناء واعترافا، وبالجوارح طاعة وانقيادا، ومتعلقة المنعم دون الأوصاف ذاتية، فلا يقال: شكرنا الله على حياته وسمعه وبصره وعلمه، وهو المحمود بها، كما هو محمود على إحسانه وعدله، والشكر يكون على الإحسان والنعم، فكل ما يتعلق به الشكر يتعلق به الحمد، من غير عكس، وكل ما يقع به الحمد يقع به الشكر، من غير عكس، فإن الشكر يقع بالجوارح، والحمد باللسان.
 الشكر من الله المجازاة والثناء الجميل. يقال: شكره شكر له يشكره شكرا، بالضم، وشكورا، كقعود، وشكرانا، كعثمان، حكى اللحياني: شكرت الله، وشكرت لله، وشكرت بالله، كذلك شكرت نعمة الله، شكرت بها وفي البصائر للمصنف: والشكر: الثناء على المحسن بما أولاكه من المعروف، يقال: شكرته، وشكرت له، وباللام أفصح. قال تعالى  واشكروا لي  وقال جل ذكره  أن اشكر لي ولوالدتك  وقوله تعالى  لا نريد منكم جزاء ولا شكورا  يحتمل أن يكون مصدرا مثل قعد قعودا، ويحتمل أن يكون جمعا مثل برد وبرود. وتشكر له بلاءه، كشكره، وتشكرت له، مثل شكرت له، وفي حديث يعقوب عليه السلام  أنه كان لا يأكل شحوم الإبل تشكرا لله عز وجل  . أنشد أبو علي:
  وإني لآتيكم تشكـر مـا مـضـى                      من الأمر واستجاب ما كان في الغد والشكور، كصبور: الكثير الشكر والجمع شكر، وفي التنزيل  إنه كان عبدا شكورا  وهو من أبنية المبالغة، وهو الذي يجتهد في شكر ربه بطاعته، وأدائه ما وظف عليه من عبادته. وأما الشكور في صفات الله عز وجل فمعناه أنه يزكو عنده القليل من أعمال العباد فيضاعف لهم الجزاء، وشكره لعباده مغفرته لهم. وقال شيخنا: الشكور في أسمائه هو معطي الثواب الجزيل بالعمل القليل، لا ستحالة حقيقيته فيه تعالى، أو الشكر في حقه تعالى بمعنى الرضا، والإثابة لازمة للرضا، فهو مجاز في الرضا، ثم تجوز به إلى الإثابة. وقولهم: شكر الله سعيه، بمعنى أثابه. من المجازك الشكور: الدابة يكيفيها العلف القليل. وقيل: هي التي تسمن على قلة العلف، كأنها تشكر وإن كان ذلك الإحسان قليلا، وشكرها ظهور نمائها وظهور العلف فيها، قال الأعشى:
  ولا بد من غزوة في الربـيع                      حجون تكل الوقاح الشكورا.

  والشكر، بالفتح الحر، أي فرج المرأة، أو لحمها، أي لحم فرجها، وهكذا في النسخ، قال شيخنا: والصواب أو لحمه، سواء رجع إلى الشكر أو الحر، فإن كلا منهما مذكر، والتأويل غير محتاج إليه. قلت: وكأن المصنف تبع عبارة المحكم على عادته، فإنه قال: والشكر: فرج المرأة، وقيل: لحم فرجها، ولكنه ذكره المرأة، ثم أعاد الضمير إليها، بخلاف المصنف فتأمل، ثم قال: قال الشاعر يصف امرأة، أنشده ابن السكيت:
  صناع بإشفاها حصان بشكـرهـا                      جواد بقوت البطن والعرض وافر. وفي رواية:
  جواد بزاد الركب والعرق زاجر. ويكسر فيهما، وبالجهين روى بيت الأعشى:  خلوت بشكرها وبشكرها. والجمع شكار، وفي الحديث نهى عن شكر البغي، هو بالفتح الفرج، أراد ما تعطى على وطئها، أي عن ثمن شكرها، فحذف المصاف، كقوله نهى عن عسب الفحل أي عن ثمن عسبه. الشكر: النكاح، وبه صدر الصاغاني في التكملة. شكر، بالفتح: لقب والان ابن عمرو، أبي حي بالسراة وقيل: هو اسم صقيع بالسراة، وروى أن النبي، صلى الله تعالى عليه وسلم، قال يوما:  بأي البلاد الله شكر: قالوا: بموضع كذا، قال فإن بدن الله تنحر عنده الآن، وكان هناك قوم من ذلك الموضع، فلما رجعوا رأوا قومهم قتلوا في ذلك اليوم قال البكري: ومن قبائل الأزد شكر، أراهم سموا باسم هذا الموضع. شكر: جبل باليمن، قريب من جرش.
 من المجاز: شكرت الناقة، كفرح، تشكر شكرا: امتلالأ ضرعها لبنا فهي شكرة، كفرحة، ومشكار، من نوق شكارى، كسكارى، وشكرى، كسكرى، وشكرات. ونعت أعرابي ناقة فقال: إنها معشار مشكار مغبار. فالمشكار من الحلوبات هي التي تغزر على قلة الحظ من المرعى. وفي التهذيب: والشكرة من الحلائب التي تصيب حظا من بقل أو مرعى فتغزر عليه بعد قلة لبن، وقد شكرت الحلوبة شكرا، وأنشد:
  نضرب درتها إذا شكرت                      بأقطها والرخاف نسلؤها. الرخفة: الزبدة، وضرة شكرى، إذا كانت ملأى من اللبن. وقال الأصمعي: الشكرة: الممتلئة الضرع من النوق، قال الحطيئة يصف إبلا غزارا:
  إذا لم يكن إلا الأماليس أصبحت                      لها حلق ضراتها شـكـرات. قال ابن بري: الأماليس: جمع إمليس، وهي الأرض التي لا نبات لها، والمعنى: أصبحت لها ضروع خلق، أي ممتلئات، أي إذا لم يكن لها ما ترعاه وكانت الأرض جدبة فلإنك تجد فيها لبنا غزيرا. والدابة تشكر شكرا، إذا سمنت وامتلاء ضرعها لبنا، وقد جاء ذلك في حديث يأجوج ومأجوج. وقال ابن الأعرابي: المشكار من النوق: التي تغزر في الصيف، وتنقطع في الشتاء، والتي يدوم لبنها سنتها كلها يقال لها: رفود، ومكود، ووشول، وصفى.
 من المجاز: شك~ر فولان، إذا سخا بماله، أو غزر عطاؤه بعد بخله وشحه. من المجاز شكرت الشجرة تشكر شكرا، إذا خرج منها الشكير، كأمير، وهي قضبان غضة تنبت من ساقها، كما سيأتي، ويقال أيضا: أشكرت، رواهما الفراء، وسيأتي للمصنف، وزاد الصاغاني: واشتكرت: يقال: عشب مشكرة، بالفتح، أي مغزرة للبن. من المجاز: أشكر الضرع: امتلأ لبنا، كاشتكر. أشكر القوم: شكرت إبلهم أي سمنت، والاسم: الشكرة، بالضم. وفي التهذيب: وإذا نزل القوم منزلا فأصاب نعمهم شيئا من بقل قدرب، قيل: أشكر القوم، وإنهم ليحتلبون شكرة. وفي التكملة: يقال: أشكر القوم: احتلبوا شكرة شكرة. واشتكرت السماء وحفلت وأغبرت: جد مطرها واشتد وقعها، قال امرؤ القيس يصف مطرا:
  تخرج الود إذا ما أشجذت                      وتواريه إذا ما تشتكـر ويروى: تعتكر. اشتكرت الرياح: أتت بالمطر، ويقال: اشتكرت الريح، إذا اشتد هبوبها، قال بن أحمر:
  المطمعمون إذا ريح الشتا اشتكرت                      والطاعنون إذا ما استحلم الثقـل. هكذا رواه الصاغاني. اشتكر الحر والبرد: اشتدا قال أبو وجزة:

  غداة الخمس واشتكرت حرور                      كأن أجيجها وهج الصـلاء. من المجاز: اشتكر الرجل في عدوه إذا اجتهد. والشكير، كأمير: الشعر في أصل عرف الفرس كأنه زغب وكذلك في الناصية. من المجاز: فلانة ذات شكير، هو ما ولى الوجه والقفا من العر، كذا في الأساس. الشكير من ابل: صغارها، أي أحداثها، وهو مجاز، تشبيها بشكير النخل. الشكير من الشعر والريش والعفاء والنبت: ما نبت من صغاره بين كباره، وربما قالو للشعر الضعيف شكير، قال ابن مقبل يصف فرسا:
  ذعرت به العير مستوزيا                      شكير جحافله قد كتـن هو أول النبت على أثر النبت الهائج المغبر، وقد أشكرت الأرض. قيل: الشكير: ما ينبت من القضبان الغضة الرخصة بين القضبان العاسية، وقيل: الشكير من الشعر والنبات: ما ينبت من الشعر بين الضفائر، والجمع الشكر، وأنشد:
  وبينا الفتى يهتز للعين ناضرا                      كعسلوجة يهتز منها شكيرها. قيل: هو ما ينبت في أصول الشجر الكبار. وقيل: ما ينبت حول الشجرة من أصلها. وقال ابن الأعرابي: الشكير: ما ينبت في أصل الشجرة من الورق ليس بالكبار. الشكير: فراخ النخل، والنخل قد شكر وشكر، كنصر، وفرح، شكرا كثر فراخه، هذا عن أبي حنيفة.
 قال الفراء: شكرت الشجرة، وأشكرت: خرج فيها الشكير. قال يعقوب: الشكير: هو الخوص الذي حول السعف، وأنشد لكثير:
  بروك بأعلى ذي البليد كأنـهـا                      صريمة نخل مغطئل شكيرها. قال أبو حنيفة: الشكير: الغضون. الشكير أيضا: لحاء الشجر، قال هوذة بن عوف العامري:
  على كل خوار العنـان كـأنـهـا                      عصا أرزن قد طار عنها شكيرهاز ج شكير، بضمتين. قال أبو حنيفة: الشكير: الكرم يغرس من قضيبه ، وشكر الكرم: قضبانه الطوال، وقيل: قضبانه الأعلى. والفعل من الكل أشكر، وشكر، واشتكر. ويروى أن هلال بن سراج بن مجاعة بن مرارة بن سلمى، وفد على عمر بن عبد العزيز بكتاب رسول الله صلى عليه وسلم لجده مجاعة بالإقطاع، فوضعه على عينيه، ومسح به وجهه، رجاء أن يصيب وجهه موضع يد رسول الله صلى الله عليه وسلم، ثم أجازه وأعطاه وأكرمه، فسمر عنده هلال ليلة، فقال له: يا هلال، أبقى من كهولة بني مجاعة أحد? قال: نعم، وشكير كثير، قال: فضحك عمر، وقال: كلمة عربية، قال: فقال جلساؤه: وما الشكير يا أمير المؤمنين? قال: ألم تر إلى الزرع إذا زكا، فأخرج، فنبت في أصوله? فذالكم الشكير، وأراد بقوله: وشكير كثير: ذرية صغارا، شبههم بشكير الزرع، وهو نابت منه صغارا في أصول الكبار. وقال العجاج يصف ركابا أجهضت أولادها:
  والشدنيات يساقـطـن الـنـغـر
  خوض العيون مجهضات ما استطر
  منهن إتمام شكـير فـاشـتـكـر والشكير: ما نبت صغيرا، فاشتكر: صار شكيرا. ويقال: هذا زمان الشكرية محركة، هكذا في النسخ، والذي في اللسان وغيره: هذا زمان الشكرة، إذا حفلت الإبل من الربيع وهي إبل شكارى، وغنم شكارى. ويشكر بن علي بن بكر بن وائل بن قاسط بن هنب ين أفصى ابن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة. ويشكر بن مبشر بن صعب في الأزد: أبو قبيلتين عظيمتين. وشكير، كزبير : جبل بالأندلس لا يفارقه الثلج صيفا ولا شتاء. وشكر، كزفر: جزيرة بها شرقيها، ويقال: هي شقر بالقاف، وقد تقدم. وشكر، كبقم: لقب محمد ابن المنذر السمي الهروي الحافظ، من حفاظ خراسان.

  وشكر، بالضم، وشوكر، كجوهر : من الأعلام، فمن الأول: الوزير عبد الله بن علي بن شكر والشريف شكر بن أبي الفتوح الحسيني، وآخرون. والشاكري: الأجير، والمستخدم، وهو معرب جاكر، صرح به الصاغاني في التكملة. والشكائر: النواصي، كأنه جمع شكيرة. والمشتكرة من الرياح: الشديدة وقيل: المختلفة. وروى عن أبي عبيد: اشتكرت الرياح: اختلفت، قال ابن سيده وهو خطأ. والشيكران، وتضم الكاف، وضم الكاف هو الصواب، كما صرح به ابن هشام اللخمي في لحن العامة، والفارابي في ديوان الأدب: نبت، هنا ذكره الجوهري، أو الصواب بالسين الهملة، كما ذكره أبو حنيفة، ووهم الجوهري في ذكره في المعجمة، أو الصواب الشوكران بالواو، كما ذهب إليه الصاغاني، وقال: هو نبات ساقه كساق الرازيانج وورقه كورق القثاء، وقيل: كورق اليبروح وأصغر وأشد صفرة وله زهر أبيض، وأصله دقيق لاثمر له، وبزره مثل النانخواة أو الأنيسون من غير طعم ولا رائحة، وله لعاب.
 وقال البدر القرافي: جزم في السين المهملة مقتصرا عليه، وفي المعجمة صدر بما قاله الجوهري، ثم حكى ما اقتصر عليه في المهملة، ووهم الجوهري، وعبر بأو إشارة إلى الخلاف، كما هي عادته بالتتبع، ومثل هذا لا وهم، إذ هو قول لأهل اللغة، وقد صدر به، وكان مقتضي اقتصاره في باب السين المهملة أن يؤخر في الشين المعجمة ما اقتصر عليه الجوهري، ويقدم ما وهم فيه الجوهري، انتهى.
 وشاكرته الحديث، أي فاتحته، و قال أبو سعيد: يقال: فاتحت فلانا الحديث وكاشرته، وشاكرته، أريته أنى له شاكر. والشكرى، كسكرى: الفدرة السمينة من اللحم ، قال الراعي:
  تبيت المحال الغر في حجـراتـهـا                      شكارى مراها ماؤهـا وحـديدهـا
  أراد بحديدها مـغـرفة مـن حـديد                      تساط القدر بها، وتغترف بها إهالتها. ومما يستدرك عليه: اشتكر الجنين: نبت عليه الشكير وهو الزغب. وبطن خفه بالأشكز ورجل شكاز: معربد، وهو من شكزه يشكزه، إذا طعنه ونخسه بالإصبع، كل ذلك من الأساس. وبنو شاكر: قبيلة في اليمن من همدان، وهو شاكر بن ربيعة بن مالك ابن معاوية بن صعب بن دومان بن بكيل. وبنو شكر: قبيلة من الأزد. وقد سموا شاكرا وشكرأ، بالفتح، وشكرا محركة. وعبد العزيز بن علي بن شكر الأزجي المحدث، محركة: شيخ لأبي الحسين بن الطيوري. وعبد الله بن يوسف بن شكرة، مفتوحا مشددا، أصبهاني، سمع أسيد بن عاصم، وعنه الشريحاني. وأبو نصر الشكري الباشاني، محركة: شيخ لأبي سعد الماليني وبالضم: ناصر الدين محمد بن مسعود الشكري الحلبي عن يوسف ابن خليل مات سنة 678. ومدينة شاكرة بالبصرة، وفي نسخة: بالمنصورة. والشاكرية: طائفة منسوبة إلى ابن شاكر، وفيهم يقول القائل: فنحن على دين ابن شاكر وأبو الحسن علي بن محمد بن شوكر المل البغدادي: ثقة، روى عن أبي القاسم البغوي والقاضي أبو منصور محمد بن أحمد بن علي بن شكرويه الأصبهاني آخر من روى عن أبي علي البغدادي، وابن خرشيد قوله، توفي سنة 482

##### Türkçe

**الشكر**، ötre ile: iyiliğin karşılığını vermek ve onu yaymak; o, **الشكور** da (denir); yahut **الشكر** ancak bir elden (bir iyilikten) dolayı olur, **الحمد** ise bir elden (bir iyilikten) ve elden olmayan (bir şeyden) dolayı olur; işte ikisi arasındaki fark budur; bunu **ثعلب** söylemiştir. **ابن سيده** buna **أبي نخيلة**’nin sözüyle delil getirdi:
شكرتك إن الشكر حبل من التقي وما كل من أوليته نعمة يقضي.

Dedi ki: Bu, **الشكر**’ün ancak bir elden (bir iyilikten) dolayı olduğunu gösterir; görmüyor musun ki o: “وما كل من أوليته إلخ” dedi; yani: kendisine bir nimet verdiğim herkes onun üzerine sana şükretmez. **المصنف** **البصائر**’de dedi: Ve denildi ki: **الشكر** **الكشر**’ün ters çevrilmişidir; yani açığa çıkarma. Ve denildi ki: aslı “عين شكري”dendir; yani dolu; ve **الشكر** bu üzere: nimet vereni anmaktan dolayı dolup taşmadır. Ve **الشكر** üç kısımdır: kalp ile şükür; o, nimeti tasavvur etmektir; dil ile şükür; o, nimet vereni övmektir; organlarla şükür; o, nimetin karşılığını, hak edişi miktarınca vermektir.

Yine dedi: **الشكر** beş kaide üzerine bina edilmiştir: şükredenin, kendisine şükredilene boyun eğmesi; onu sevmesi; onun nimetini ikrar etmesi; onunla onu övmesi; onu, hoşlanmadığı şeyde kullanmaması. Bu beş, **الشكر**’ün esasıdır ve onun bunlar üzerine bina edilmesidir; bunlardan biri eksik olursa **الشكر**’ün kaidelerinden bir kaide bozulur. **الشكر** hakkında konuşan herkesin sözü bunlara döner ve bunların etrafında döner. Böylece bir defa denildi ki: o, nimet verenin nimetine, boyun eğiş üzere ikrardır. Ve denildi ki: iyilik edeni, iyiliğini anmakla övmektir. Ve denildi ki: o, kalbin nimet vereni sevmeye kapanması; organların ona itaate (kapanması); dilin onu anmak ve onunla onu övmekle akmasıdır. Ve denildi ki: o, minneti müşahede etmek ve hürmeti korumaktır.

Ve **حمدون القصار**’ın söylediği ne kadar latiftir: Nimetin şükrü, kendini onun içinde asalak görmendir. Buna **الجنيد**’in sözü yaklaşır: **الشكر** kendini nimete ehil görmemendir. **أبو عثمان** dedi: **الشكر** şükürden aczi bilmektir. Ve denildi ki: o, nimetleri sahibine nispet etmektir. **رويم** dedi: **الشكر** gücü tüketmektir; yani hizmette. **الشبلي** dedi: **الشكر** nimeti görmek değil, nimet vereni görmektir; manası: nimeti görmesi ve müşahede etmesi, onu onunla nimet vereni görmekten perdelemesin; kemal, nimeti ve nimet vereni (birlikte) müşahede etmektir; çünkü onun şükrü, nimeti müşahedesi kadardır; her ne kadar daha tam olursa şükür daha kâmil olur. Ve Allah, kulundan nimetlerini müşahede etmesini, onları ikrar etmesini, onlarla kendisini övmesini, onların üzerine kendisini sevmesini ister; onlardan fena bulmasını ve onların müşahedesinden gaip olmasını değil. Ve denildi ki: **الشكر** mevcut nimetlerin bağıdır ve kayıp nimetlerin avıdır. Sonra dedi: İnsanlar **الحمد** ile **الشكر** arasındaki fark hakkında konuştu; hangisi daha faziletli? Ve hadiste: “**الحمد** **الشكر**’ün başıdır; kim Allah’ı hamd etmezse O’na şükretmemiş olur.” Ve ikisi arasındaki fark: **الشكر** türleri ve sebepleri cihetinden daha umumîdir; fakat taalluk ettikleri cihetinden daha hususîdir. **الحمد** taalluklar cihetinden daha umumîdir; fakat sebepler cihetinden daha hususîdir. Bunun manası: **الشكر** kalp ile boyun eğiş ve alçalış olarak olur; dil ile övgü ve ikrar olarak olur; organlarla itaat ve boyun eğme olarak olur. Ve onun taalluku, zatî sıfatlar değil, nimet verendir; bu yüzden: “Allah’a hayatı, işitmesi, görmesi ve ilmi üzerine şükrettik” denilmez; hâlbuki O, bunlarla övülendir; tıpkı ihsanı ve adaleti üzerine övüldüğü gibi. Ve **الشكر** ihsan ve nimetler üzerine olur; böylece **الشكر**’ün taalluk ettiği her şey **الحمد**’ün de taalluk ettiği şeylerdendir; tersine değil. Ve **الحمد**’ün vuku bulduğu her şeyle **الشكر** de vuku bulur; tersine değil; çünkü **الشكر** organlarla vuku bulur, **الحمد** ise dil ile.

Allah’tan **الشكر**: karşılık vermek ve güzel övgüdür. Denir: “شكره شكر له يشكره شكرا” ötre ile; ve “شكورا” **قعود** gibi; ve “شكرانا” **عثمان** gibi. **اللحياني** nakletti: “Allah’a şükrettim: **شكرت الله**; ve Allah için şükrettim: **وشكرت لله**; ve Allah ile şükrettim: **وشكرت بالله**; aynı şekilde: Allah’ın nimetine şükrettim: **شكرت نعمة الله**; onunla şükrettim: **شكرت بها**.” Ve **المصنف**’in **البصائر**’inde: **الشكر**: iyilik edeni, sana verdiği iyilikten dolayı övmektir. Denir: “ona şükrettim: **شكرته**; ve onun için şükrettim: **وشكرت له**”; **لام** ile (kullanım) daha fasihdir. Yüce Allah dedi: **واشكروا لي**. Ve celâli zikredilen dedi: **أن اشكر لي ولوالدتك**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **لا نريد منكم جزاء ولا شكورا**; bunun, “قعد قعودا” gibi bir mastar olması muhtemeldir; ve “برد وبرود” gibi bir cem‘ olması muhtemeldir. “Onun belasına şükretti: **وتشكر له بلاءه**” onun “**شكره**”si gibidir. Ve “**وتشكرت له**” “**شكرت له**” gibidir. Ve Yakub عليه السلام hadîsinde: “O, deve iç yağlarını Allah عز وجل’e şükür olarak yemezdi: **أنه كان لا يأكل شحوم الإبل تشكرا لله عز وجل**.” **أبو علي** inşad etti:
وإني لآتيكم تشكـر مـا مـضـى                      من الأمر واستجاب ما كان في الغد

Ve **الشكور**، **صبور** gibi: çok şükreden; cem‘i **شكر**’dür. Ve tenzilde: **إنه كان عبدا شكورا**. O, mübalağa kalıplarındandır; o, Rabbine itaatiyle ve üzerine vazife kılınan ibadetini eda etmesiyle şükürde gayret edendir. Allah عز وجل’in sıfatlarında **الشكور** ise manası: kulların amellerinden az olan, O’nun yanında artar; böylece onlara karşılığı kat kat verir; ve O’nun kullarına şükrü, onları bağışlamasıdır. Şeyhimiz dedi: O’nun isimlerinde **الشكور**, az amelle çok sevap verendir; O تعالى hakkında hakikati imkânsız olduğundan; yahut O تعالى hakkında **الشكر**, rıza manasınadır; ve sevap verme rızanın lâzımıdır; böylece o, rızada mecazdır; sonra onunla sevap vermeye mecaz yapıldı. Ve onların sözü: “Allah onun gayretini şükretti: **شكر الله سعيه**” manası: ona sevap verdi. **الشكور**’dan mecaz: az yemle yetinen binek hayvanıdır. Ve denildi ki: o, az yem üzerine semiren hayvandır; sanki o, ihsan az da olsa şükreder; onun şükrü, gelişmesinin görünmesi ve yemin onda görünmesidir. **الأعشى** dedi:
ولا بد من غزوة في الربـيع                      حجون تكل الوقاح الشكورا.

Ve **الشكر**، fetha ile: **الحر**; yani kadının ferci; yahut onun eti; yani fercinin eti. Nüshalarda böyledir. Şeyhimiz dedi: Doğrusu “yahut onun eti: **أو لحمه**”dir; ister **الشكر**’e dönsün ister **الحر**’e; çünkü ikisi de müzekkerdir; te’vile ihtiyaç yoktur. Ben dedim: Sanki **المصنف**, âdeti üzere **المحكم**’in ibaresine tâbi oldu; çünkü o dedi: “**والشكر: فرج المرأة، وقيل: لحم فرجها**”; fakat “kadın”ı zikretti, sonra zamiri ona döndürdü; **المصنف**’in aksine; düşün. Sonra dedi: Bir şair, bir kadını vasfederken söyledi; **ابن السكيت** onu inşad etti:
صناع بإشفاها حصان بشكـرهـا                      جواد بقوت البطن والعرض وافر.
Bir rivayette:
جواد بزاد الركب والعرق زاجر.

İkisinde de kesre yapılır. Ve **بالجهين** **الأعشى**’nin beytini rivayet etti: “**خلوت بشكرها وبشكرها**.” Cem‘i **شكار**’dır. Ve hadiste: “**شكر البغي**”den nehiy vardır; o, fetha ile fercdir; onunla, onunla cimaı üzerine verilen şeyi kastetti; yani onun **شكر**’ünün bedeli hakkında; böylece muzafı hazfetti; “**نهى عن عسب الفحل**” sözü gibi; yani onun **عسب**’inin bedeli hakkında. **الشكر**: nikâhtır; **الصاغاني** **التكملة**’de bununla başladı. **شكر**، fetha ile: **الان ابن عمرو**’nun lakabıdır; **أبي حي**’nin **السراة**’deki amcaoğludur. Ve denildi ki: o, **السراة**’de bir **صقيع** ismidir. Ve rivayet edildi ki Peygamber صلى الله تعالى عليه وسلم bir gün dedi: “Allah’ın **شكر**’ü hangi beldedir?” Dediler: “Şu yer.” Dedi: “Allah’ın devesi şimdi orada boğazlanıyor.” Ve orada o yerden bir kavim vardı; döndüklerinde kavimlerinin o gün öldürüldüğünü gördüler. **البكري** dedi: **الأزد** kabilelerinden **شكر** vardır; onları, bu yerin adıyla adlandırılmış görürüm. **شكر**: Yemen’de, **جرش**’e yakın bir dağdır.

Mecazdan: “Dişi deve şükretti: **شكرت الناقة**” **فرح** gibi; “şükreder: **تشكر**” “şükür olarak: **شكرا**”: memesinin sütle dolması; böylece o, **شكرة** olur, **فرحة** gibi; ve **مشكار**; **شكارى** develerden, **سكارى** gibi; ve **شكرى**، **سكرى** gibi; ve **شكرات**. Bir bedevî bir deveyi niteledi de dedi: “O, onda bir veren, **مشكار** ve **مغبار**dır.” Böylece **المشكار** sağmalardan: otlaktan az pay üzerine bol süt veren (deve)dir. **التهذيب**’de: **الشكرة** sağmallardandır; biraz ot yahut mera payına erişir de, az sütten sonra onun üzerine bol süt verir; ve sağmal “şükretti: **شكرت الحلوبة**” “şükür olarak: **شكرا**.” Ve inşad etti:
نضرب درتها إذا شكرت                      بأقطها والرخاف نسلؤها.

**الرخفة**: tereyağıdır. Ve “**ضرة شكرى**”: sütle dolu olduğunda. **الأصمعي** dedi: **الشكرة**: develerden memesi dolu olandır. **الحطيئة** bol sütlü develeri vasfederken dedi:
إذا لم يكن إلا الأماليس أصبحت                      لها حلق ضراتها شـكـرات.

**ابن بري** dedi: **الأماليس**: **إمليس**’in cem‘idir; o, bitkisi olmayan yerdir. Mana: onun memeleri “خلق” oldu; yani dolu; yani: ona otlayacağı bir şey olmadığında ve yer kıraç olduğunda, onda bol süt bulursun. Ve hayvan “şükreder: **تشكر**” “şükür olarak: **شكرا**”: semirdiğinde ve memesi sütle dolduğunda; bu, **يأجوج ومأجوج** hadîsinde gelmiştir. **ابن الأعرابي** dedi: develerden **المشكار**: yazın bol süt veren, kışın kesilen; ve sütü bütün senesi devam edene **رفود** ve **مكود** ve **وشول** ve **صفى** denir.

Mecazdan: “Falan şükretti: **شكر فلان**”: malıyla cömert olduğunda; yahut cimriliği ve pintiliğinden sonra bağışı bol olduğunda. Mecazdan: “Ağaç şükretti: **شكرت الشجرة**” “şükreder: **تشكر**” “şükür olarak: **شكرا**”: ondan **الشكير** çıktığında; **أمير** gibi; o, gövdesinden biten taze dallardır; ileride geleceği üzere. Ve ayrıca “**أشكرت**” denir; ikisini **الفراء** rivayet etti; ve **المصنف**’e ileride gelecektir. **الصاغاني** artırdı: “**واشتكرت**.” Denir: “**عشب مشكرة**” fetha ile; yani sütü bol yapan. Mecazdan: “Meme **أشكر** oldu”: sütle doldu; **اشتكر** gibi. “Kavim **أشكر** oldu”: develeri **شكرت**; yani semirdi; isim: **الشكرة** ötre ile. **التهذيب**’de: Kavim bir menzile indi de hayvanları biraz **بقل** bulduysa, denir: “Kavim **أشكر** oldu”; ve “Onlar **شكرة** sağarlar.” **التكملة**’de: denir: “Kavim **أشكر** oldu”: **شكرة شكرة** sağdılar. Ve “Gök **واشتكرت** oldu, doldu ve tozuttu: **وحفلت وأغبرت**”: yağmuru bol oldu ve düşüşü şiddetlendi. **امرؤ القيس** yağmuru vasfederken dedi:
تخرج الود إذا ما أشجذت                      وتواريه إذا ما تشتكـر

“**تعتكر**” diye de rivayet edilir. “Rüzgârlar **اشتكرت**”: yağmur getirdi. Ve denir: “Rüzgâr **اشتكرت**”: esişi şiddetlendiğinde. **بن أحمر** dedi:
المطمعمون إذا ريح الشتا اشتكرت                      والطاعنون إذا ما استحلم الثقـل.

Bunu **الصاغاني** böyle rivayet etti. “Sıcak ve soğuk **اشتكر** oldu”: şiddetlendi. **أبو وجزة** dedi:

غداة الخمس واشتكرت حرور                      كأن أجيجها وهج الصـلاء.

Mecazdan: Adam düşmanına karşı **اشتكر** etti: gayret ettiğinde. Ve **الشكير**، **أمير** gibi: atın yelesinin kökündeki kıl; sanki tüy; aynı şekilde perçemde. Mecazdan: “Falanca **ذات شكير**”: o, yüzün ve ensenin tarafına gelen **العر**’dır; **الأساس**’ta böyledir. Develerden **الشكير**: küçükleri; yani yenileri; o mecazdır; hurmanın **شَكير**’ine benzetme olarak. Kılın, tüyün, **العفاء**’nın ve bitkinin **الشكير**’i: büyüklerinin arasında küçüklerinden biten şeydir. Bazen zayıf kıla **شكير** derler. **ابن مقبل** bir atı vasfederken dedi:
ذعرت به العير مستوزيا                      شكير جحافله قد كتـن

O, kabarmış tozlu bitkinin ardından, bitkinin ilk bitişidir. Ve yer **أشكرت** oldu. Denildi ki: **الشكير**: sert dallar arasında biten yumuşak taze dallardır. Ve denildi ki: kıl ve bitkiden **الشكير**: örgüler arasında biten kıldır. Cem‘i **الشكر**’dür. Ve inşad edildi:
وبينا الفتى يهتز للعين ناضرا                      كعسلوجة يهتز منها شكيرها.

Denildi ki: o, büyük ağaçların köklerinde bitendir. Ve denildi ki: ağacın kökünden etrafında bitendir. **ابن الأعرابي** dedi: **الشكير**: ağacın kökünde biten, büyüklerden olmayan yapraktır. **الشكير**: hurmanın yavruları; ve hurma “**شكر** ve **شكر**” etti, **نصر** ve **فرح** gibi; “**شكرا**”: yavruları çoğaldı; bu, **أبي حنيفة**’dendir.

**الفراء** dedi: “Ağaç şükretti: **شكرت الشجرة**; ve **أشكرت**: onda **الشكير** çıktı.” **يعقوب** dedi: **الشكير**: yaprak saplarının etrafındaki **الخوص**’tur. Ve **كثير**’den inşad etti:
بروك بأعلى ذي البليد كأنـهـا                      صريمة نخل مغطئل شكيرها.

**أبو حنيفة** dedi: **الشكير**: **الغضون**’dur. **الشكير** ayrıca: ağacın kabuğudur. **هوذة بن عوف العامري** dedi:
على كل خوار العنـان كـأنـهـا                      عصا أرزن قد طار عنها شكيرها

**شكير**’in cem‘i: **شكير**; iki ötre ile. **أبو حنيفة** dedi: **الشكير**: çubuğundan dikilen asmadır; ve asmanın **شكر**’ü: uzun çubuklarıdır; ve denildi ki: üst çubuklarıdır. Fiil, hepsinden: **أشكر** ve **شكر** ve **اشتكر**. Ve rivayet edilir ki: **هلال بن سراج بن مجاعة بن مرارة بن سلمى**, dedesi **مجاعة**’ya iktâ hakkında Resulullah صلى الله عليه وسلم’in mektubuyla **عمر بن عبد العزيز**’e elçi geldi; onu gözlerinin üzerine koydu ve onunla yüzünü meshetti; Resulullah صلى الله عليه وسلم’in elinin yeri yüzüne isabet etsin diye ümit ederek; sonra ona caize verdi, verdi ve ikram etti. Sonra **هلال** onun yanında bir gece sohbet etti. Ona dedi: “Ey **هلال**! **بني مجاعة**’nın yaşlılarından kimse kaldı mı?” Dedi: “Evet; ve **شكير** çok.” **عمر** güldü ve dedi: “Arapça bir kelime.” Dedi: Meclisindekiler dedi: “Ey müminlerin emiri, **الشكير** nedir?” Dedi: “Ekin olgunlaşıp çıktığında, köklerinde çıkar da biter ya; işte o **الشكير**’dir.” Ve “**وشكير كثير**” sözüyle küçük zürriyeti kastetti; onları ekinin **شَكير**’ine benzetti; o, büyüklerin köklerinde ondan biten küçüklerdir. **العجاج** çocuklarını düşüren binekleri vasfederken dedi:
والشدنيات يساقـطـن الـنـغـر
خوض العيون مجهضات ما استطر
منهن إتمام شكـير فـاشـتـكـر

Ve **الشكير**: küçük olarak bitendir; “**فاشتكر**”: **شكير** oldu. Ve denir: “Bu, **الشكرية** zamanı” (harekeli); nüshalarda böyledir. **اللسان** ve başkasında olan: “Bu, **الشكرة** zamanı”dır; develer bahardan dolayı dolduğunda; onlar **شكارى** develerdir; ve **شكارى** koyunlardır. Ve **يشكر بن علي بن بكر بن وائل بن قاسط بن هنب ين أفصى ابن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة**. Ve **يشكر بن مبشر بن صعب** **الأزد**’de: iki büyük kabilenin babasıdır. Ve **شكير**، **زبير** gibi: Endülüs’te bir dağ; yazın da kışın da kar ondan ayrılmaz. Ve **شكر**، **زفر** gibi: doğusunda **بها** olan bir adadır; ve denilir ki: o, **شقر**’dur **القاف** ile; geçmişti. Ve **شكر**، **بقم** gibi: **محمد ابن المنذر السمي الهروي الحافظ**’ın lakabıdır; Horasan hafızlarındandır.

Ve **شكر** (ötre ile), ve **شوكر** ( **جوهر** gibi): özel adlardandır; birinciden: vezir Abdullah b. Ali b. **شكر** ve şerif **شكر** b. Ebî’l-Futûh el-Hüseynî, ve başkaları. Ve **الشاكري**: ücretli işçi ve hizmette kullanılan kimse; o, **جاكر**’ın Arapçalaştırılmışıdır; bunu es-Sâğânî **التكملة**’de açıkça belirtmiştir. Ve **الشكائر**: perçemlerdir; sanki **شكيرة**’nin çoğuludur. Ve rüzgârlardan **المشتكرة**: şiddetli olan; ve denildi: farklı olan. Ve Ebû Ubeyd’den rivayet edildi: **اشتكرت الرياح**: farklılaştı; İbn Sîde dedi ki: bu hatadır. Ve **الشيكران**; ve **الكاف** ötrelenir; ve **الكاف**’ın ötrelenmesi doğrudur; bunu İbn Hişâm el-Lahmî **لحن العامة**’de ve el-Fârâbî **ديوان الأدب**’de açıkça belirtmiştir: bir bitkidir; burada el-Cevherî onu zikretti; yahut doğrusu **السين** المهملة iledir, Ebû Hanîfe’nin zikrettiği gibi; el-Cevherî onu **المعجمة**’de zikretmekte yanıldı; yahut doğrusu **الشوكران** vav iledir, es-Sâğânî’nin gittiği gibi; ve dedi ki: o, sapı rezene sapı gibi, yaprağı hıyar yaprağı gibi olan bir bitkidir; ve denildi: **اليبروح** yaprağı gibi, daha küçük ve daha sarıdır; ve onun beyaz çiçeği vardır; ve kökü incedir, meyvesi yoktur; ve tohumu **النانخواة** yahut **الأنيسون** gibidir, tat ve koku olmaksızın; ve onun salyası vardır.

Ve Bedr el-Karâfî dedi ki: **السين** المهملة’de yalnız onunla yetinerek kesin hüküm verdi; ve **المعجمة**’de el-Cevherî’nin dediğiyle başlattı; sonra **المهملة**’de yalnız onunla yetindiğini nakletti; ve el-Cevherî yanıldı; ve ihtilafa işaret olarak “yahut” ile ifade etti; onun iz sürmedeki âdeti üzere; ve bunun gibisi yanılma değildir; zira o, dil ehlinin bir sözüdür; ve onunla başlamıştır; ve onun **السين** المهملة بابında yetinmesinin gereği, el-Cevherî’nin yalnız onunla yetindiğini **الشين** المعجمة’de geciktirmesi ve el-Cevherî’nin yanıldığı şeyi öne almasıydı; bitti.

Ve **شاكرته الحديث**, yani onu konuşmaya açtım. Ve Ebû Saîd dedi: denilir ki: falana sözü açtım ve **كاشرته**, ve **شاكرته**; ona, benim onun için **شاكر** olduğumu gösterdim. Ve **الشكرى**, **سكرى** gibi: etten semiz olan **الفدرة**’dir; er-Râî dedi ki:

تبيت المحال الغر في حجـراتـهـا                      شكارى مراها ماؤهـا وحـديدهـا

Onun **حديدها**’sıyla demirden bir kepçe kastetti; tencere onunla karıştırılır ve onunla yağlı kısmı alınır. Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **اشتكر الجنين**: üzerinde **الشكير** bitti; o da tüycüktür. Ve mestinin karnını **الأشكز** ile astı; ve **رجل شكاز**: azgın; o, **شكزه يشكزه**’dendir; onu dürttüğü ve parmakla batırdığı zaman; bunların hepsi **الأساس**’tandır. Ve **بنو شاكر**: Yemen’de Hemdân’dan bir kabiledir; o, Şâkir b. Rabîa b. Mâlik b. Muâviye b. Sa‘b b. Dûmân b. Bekîl’dir. Ve **بنو شكر**: Ezd’den bir kabiledir. Ve **شاكرا** ve **شكرأ** diye adlandırıldılar; fetih ile; ve **شكرا** harekeli. Ve **عبد العزيز بن علي بن شكر** el-Ezceyî el-muhaddis, harekeli: Ebû’l-Hüseyn b. et-Tıyûrî’ye şeyhtir. Ve **عبد الله بن يوسف بن شكرة**, fethalı şeddeli olarak, İsfahânî; Useyd b. Âsım’ı işitti; ondan da eş-Şureyhânî (rivayet etti). Ve Ebû Nasr **الشكري** el-Bâşânî, harekeli: Ebû Sa‘d el-Mâlînî’ye şeyhtir. Ve ötre ile: Nâsıruddîn Muhammed b. Mes‘ûd **الشكري** el-Halebî, Yûsuf b. Halîl’den; 678 yılında öldü. Ve Basra’da **شاكرة** şehri; bir nüshada: Mansûra’da. Ve **الشاكرية**: İbn Şâkir’e nispet edilen bir taifedir; ve onların hakkında söyleyenin dediği: “Biz İbn Şâkir’in dini üzereyiz.” Ve Ebû’l-Hasen Ali b. Muhammed b. **شوكر** el-Mell el-Bağdâdî: güvenilir; Ebû’l-Kâsım el-Beğavî’den rivayet etti. Ve kadı Ebû Mansûr Muhammed b. Ahmed b. Ali b. **شكرويه** el-İsfahânî, Ebû Ali el-Bağdâdî’den rivayet edenlerin sonuncusu; ve İbn Hurşîd’in sözü; 482 yılında vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَكَرَ لَهُ
1 شَكَرَ لَهُ ذ , and شَكَرَهُ, (S, Mgh, K,) but the former is the more chaste, (S,) and the latter is for شَكَرَ نِعْمَتَهُ, (A,) aor. شَكُرَ , (TA,) inf. n. شُكْرٌ and شُكْرَانٌ (S, A, * Msb, K) and شُكُورٌ, (S, K) which last, in the Kur lxxvi. 9, may be either an inf. n. or pl. of شُكْرٌ [used as a simple subst.], (S,) He thanked him; or praised, eulogized, or commended, him, for a benefit or benefits: (S:) he was grateful, or thankful, to him; or he acknowledged his beneficence, and spoke of it largely: (S, * K: [but in the S, the verb in the former sense has شُكْرٌ only for its inf. n., and it is implied that in the latter sense it has for its inf. n. only شُكْرَانٌ, as will be seen below:]) and شَكَرَ لِلّٰهِ, and شَكَرَ اللّٰهَ, (Lh, Msb, K,) which latter is less common than the former, and even disallowed by As in prose, though allowed by him in verse, (Msb,) and شَكَرَ بِاللّٰهِ and شَكَرَ نِعْمَةَ اللّٰهِ, and شَكَرَ بِنِعْمَةِ اللّٰهِ, (Lh, K,) and شَكَرَ لِلّٰهِ نِعْمَتَهُ, (A,) inf. n. شُكْرٌ and شُكْرَانٌ (Msb) [and شُكُورٌ], He thanked, or praised, God for his beneficence: (A:) he was grateful, or thankful, to God; or acknowledged his beneficence, and spoke of it largely: (K:) he acknowledge the beneficence of God, and acted in the manner incumbent on him in rendering Him obedience and abstaining from disobedience; so that شُكْر is in word and in deed: (Msb:) and لَهُ ↓ تَشَكَّرَ signifies the same as شَكَرَ لَهُ: (S, A, Msb, K:) you say, لَهُ مَا صَنَعَ ↓ تَشَكَّرْتُ [I thanked him, &c., for what he did]: (A:) and لَهُ بَلَآءَهُ ↓ تشكّر [He was grateful to Him, &c., i. e. to God, for his probation]: (K:) and أَشْكُرُ اـِلَيْكَ نِعَمَ اللّٰهِ [I praise to thee, or mention to thee with thanks, the favours of God]: (L in art. حمد:) [but there are many explanations of شَكَرَ beside those given above: its meanings will be more fully shown by what here follows:] شُكْرٌ is the thanking a benefactor; or praising, eulogizing, or commending, him, (S, A,) for a benefits: (S:) or the being grateful, or thankful; or acknowledging beneficence; and speaking of it largely; and [in the copies of the K, “ or, ” but this is evidently a mistake,] it is only on account of favour received; (K;) and شُكْرَانٌ is [the same, being] contr. of كُفْرَانٌ: (S:) شُكْرٌ [sometimes] differs from حَمْدٌ; (Msb in art. حمد;) for شكر is only on account of favour received; whereas حمد is sometimes because of favour received, (Th, Az, TA in art. حمد, and Msb ubi suprà,) and sometimes form other causes; (Th ubi suprà;) [and thus] the latter is of more common application than the former; (S in art. حمد;) therefore you do not say شَكَرْتُهُ عَلَى شَجَاعَتِهِ, but you say حَمِدْتُهُ على شجاعته: (Msb ubi suprà:) or شُكْرٌ is more common than حَمْدٌ with respect to its kinds and means, and more particular with respect to the objects to which it relates; and the latter is more common with respect to the objects to which it relates, and more particular with respect to the means; for the former is, with the heart, the being humble, or lowly, and submissive; and with the tongue, the act of praising, eulogizing, or commending; and acknowledging beneficence; and with the members, the act of obeying, and submitting one's self; and the object to which it relates is the benefactor, exclusively of his essential qualities; therefore one does not say شَكَرْنَا اللّٰهَ عَلَى حَيَاتِهِ [we thanked God for his existence, or praised Him, &c.]; but He is مَحْمُود on that account, like as He is for his beneficence; and شُكْرٌ is also for beneficence: thus حَمْدٌ relates to every object to which, as an object, شُكْرٌ relates; but the reverse is not the case: and everything whereby is حمد, thereby is شكر; but the reverse is not the case; for the latter is by means of the members, or limbs, and the former is by means of the tongue: شُكْرٌ is of three kinds; with the heart, or mind, which is the forming an [adequate] idea of the benefit; and with the tongue, which is the praising, eulogizing, or commending, the benefactor; and with the members, or limbs, which is the requiting the benefit according to its desert: it rests upon five foundations; humility of him who renders it towards him to whom it is rendered; his love of him; his acknowledgment of his benefit; the eulogizing him for it; and his not making use of the benefit in a manner which he [who has conferred it] dislikes: it is also explained as devotion of the heart to love of the benefactor, and of the members to obey him, and the employment of the tongue in mentioning him and eulogizing him: [and there are several other explanations of it which it is unnecessary to add:] some say that it is formed by transposition from كَشْرٌ, the “ act of uncovering, or exposing to view: ” others, that it is from عَيْنٌ شَكْرَى “ a full fountain, or eye; ” accord. to which etymology it would signify the being full of the praise of the benefactor. (B, TA.) ― -b2- شُكْرٌ on the part of God signifies (tropical:) The requiting and commending [a person]: (K:) or (assumed tropical:) the forgiving a man: or (tropical:) the regarding him with content, satisfaction, good will, or favour: and hence, necessarily, (tropical:) the recompensing, or rewarding, him: the saying شَكَرَ اللّٰهُ سَعْيَهُ signifies (tropical:) May God recompense, or reward, his work, or labour. (TA.) -A2- شَكِرَتْ, aor. شَكَرَ , (S, K,) inf. n. شَكَرٌ, (S,) (tropical:) Her (a camel's) udder became full (S, K, TA) of milk: (S, TA:) or she (a camel) obtained a good share of leguminous herbage, or [other] pasturage, and in consequence abounded with milk after having had little milk: (T, TA:) and she (a beast;) became fat, (K, TA,) and her udder became full of milk. (TA.) ― -b2- And شَكِرَ (tropical:) He was, or became, liberal, or bountiful, (A, K,) after having been niggardly: (A:) or he gave largely after having been niggardly. (K.) -A3- شَكِرَتْ said of a tree (شَجَرَةٌ), (Fr, S, A, K,) aor. شَكَرَ , inf. n. شَكَرٌ, (S,) (assumed tropical:) It produced, or put forth, what are termed شَكِير, (Fr, S, K,) i. e. what grow around it, from its أَصْل [i. e. root, or base, or stem]; (S;) as also ↓ اشكرت, (Fr, TA,) and ↓ اشتكرت: (Sgh, TA:) or its شَكِير, i. e. sappy twigs or shoots, from its stem, or small leaves beneath the large, became abundant. (A.) ― -b2- And شَكِرَ, aor. شَكَرَ , (K,) inf. n. شَكَرٌ; (TA;) and شَكَرَ, aor. شَكُرَ ; and ↓ اشكر; (K;) said of palm-trees (نَخْلٌ), (assumed tropical:) They had many شَكِير, i. e. offsets, or suckers. (AHn, K, * TA.) ― -b3- And شَكَرَ and ↓ اشكر and ↓ اشتكر are all verbs from شكِيرٌ. (K.) [It is said in the K that these verbs are from شكير in all of certain significations there mentioned; app. meaning, all that are there mentioned after the next preceding verb: and hence they seem to have the significations here following: ― -b4- said of palmtrees (نَخْل), (assumed tropical:) They put forth leaves around their branches:: ― -b5- and, said of trees in general شَجَرَ, (assumed tropical:) They put forth branches: ― -b6- and (assumed tropical:) They produced bark: ― -b7- and, said of a grape-vine, (assumed tropical:) it grew from a shoot planted: ― -b8- in the TA it seems to be implied that, said of a vine, they signify (assumed tropical:) It put forth long shoots, or upper shoots.]

شَاكَرْتُهُ
3 شَاكَرْتُهُ ذ I showed him that I was thankful, or grateful, (A, O, K,) to him. (A.) -A2- And شَاكَرْتُهُ الحَدِيثَ I commenced with him discourse. (O, K.)

اشكر القَوْمُ
4 اشكر القَوْمُ ذ (assumed tropical:) The people's camels had their udders full of milk (شَكِرَتْ اـِبِلُهُمْ): (K:) or the people's camels became fat: (TA:) or the people milked a camel or sheep or goat having her udder full of milk, i. e., such as is termed شَكِرَة: (S:) or the people milked camels or sheep or goats having their udders full of milk, one such after another: (O, TA: [but for اِحْتَلَبُوا شَكْرَةً شَكْرَةً in the O, and شُكْرَةً شُكْرَةً in the TA, I read احتلبوا شَكِرَةً شَكِرَةً, agreeably with what here next precedes:]) or the people, having alighted in a place where their camels found herbs, or leguminous plants, had abundance of milk from them. (T, TA.) ― -b2- اشكر said of an udder: see 8. ― -b3- اشكرت الأَرْضُ (assumed tropical:) The land produced fresh herbage after other herbage that had become dried up and dusty. (TA.) ― -b4- See also 1, near the end of the paragraph, in three places.

تشكّر
5 تشكّر ذ : see 1, in three places. ― -b2- Also [He affected, or made a show of, thankfulness, or gratitude: (see تَحَمَّدَ:) or] he seemed, or appeared, thankful, or grateful. (KL.)

اشتكر
8 اشتكر ذ (tropical:) It (an udder) became full (S, K, TA) of milk; (S, TA;) as also ↓ اشكر. (K.) ― -b2- اشتكرت السَّمَآءُ (assumed tropical:) The rain fell vehemently: (S:) or the sky rained much. (K.) ― -b3- اشتكرت الرِيَاحُ (assumed tropical:) The winds brought rain: (K:) or blew violently: or, as is said on the authority of A'Obeyd, were contrary; but ISd says that this is a mistake. (TA.) ― -b4- Also اشتكر (assumed tropical:) It (heat, and cold,) became intense. (K.) ― -b5- (tropical:) He (a man) strove, exerted himself, or did his utmost, in his running. (K, TA.) -A2- Also (assumed tropical:) It became what is termed شَكِير [q. v.]. (TA.) ― -b2- See also 1, near the end of the paragraph, in two places. ― -b3- [Hence, app.,] (tropical:) It (a fœtus) put forth downy hair. (A.)

شَكْرٌ
شَكْرٌ ذ The vulva, or pudendum, of a woman: (S, M, Msb, K:) or the flesh thereof: (M, K, * MF:) as also ↓ شِكْرٌ, in either of these senses: (K:) pl. شِكَارٌ: (Msb, TA:) لَحْمُهَا, in the K, as the second explanation, is a mistake for لَحْمُهُ. (MF.) It is said in a trad., نَهَى عَنْ شَكْرِ البَغِىِ, meaning He forbade the giving hire for prostitution; the word ثَمَنِ being understood as prefixed to شكر. (TA.) ― -b2- Also i. q. نِكَاحٌ [i. e. The act of compressing, or of contracting marriage with, a woman]. (TS, K.)

شُكْرٌ
شُكْرٌ ذ and inf. n. of شَكَرَ: (S, A, * Msb, K:) and it may [be used as a simple subst., and, as such,] have for its pl. شُكُورٌ. (S. [See 1.])

شِكْرٌ
شِكْرٌ ذ : see شَكْرٌ.

شُكْرَةٌ
شُكْرَةٌ ذ (assumed tropical:) [Fulness of the udder of a camel; and so ↓ شَكَرِيَّةٌ is expl. in the TK;] a subst. from أَشْكَرَ القَوْمُ [q. v.]. (K.) One says, هٰذَا زَمَنُ الشُّكْرَةِ, so in the L and other lexicons, (TA,) or ↓ الشَّكَرَةِ, (so in my copies of the S,) or ↓ الشَّكَرِيَّةِ, (so in the O and K,) (assumed tropical:) [This is the time of the fulness of the udder,] when the camels abound with milk, or have their udders full, (اـِذَا حَفَلَتْ, q. v.,) from the [herbage called] رَبِيع. (S, O, L, K.)

شَكَرَةٌ
شَكَرَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شَكِرَةٌ
شَكِرَةٌ ذ (tropical:) A she-camel, (As, S, A, K,) and ewe or she-goat, (A,) having her udder full (As, S, A, K) of milk, (S,) whatever be the fodder, or herbage, she has eaten; (A;) as also ↓ مِشْكَارٌ: (K:) or the former, that has obtained a good share of leguminous herbage, or of [other] pasture, and in consequence abounds with milk after having had little milk: (T, TA:) and ↓ the latter, that abounds with milk though having had but a small share of pasture: (TA:) or that abounds with milk in summer and ceases in winter: (IAar, TA:) pl. of the former شَكَارَى, (S, K,) applied to camels and to sheep or goats, (S,) and شَكْرَى (K) and شَكِرَاتٌ: (S, K:) and شَكَارَى is applied to camels, and sheep or goats, as meaning abounding with milk, or having their udders full, (اـِذَا حَفَلَتْ,) from the [herbage called] رَبِيع. (S, TA.) [↓ شَكْرَى is also a sing. epithet, having a similar signification: as well as a pl.] One says ↓ ضَرَّةٌ شَكْرَى (tropical:) An udder abounding with milk: (A:) or having much milk. (S.) And ↓ عَيْنٌ شَكْرَى (assumed tropical:) A full source or eye. (B, TA.) And ↓ فِدْرَةٌ شَكْرَى (assumed tropical:) A fat piece of flesh-meat: (K:) or (tropical:) [a piece of flesh-meat] flowing with grease, or gravy: (A: [but in my copy, قِدْرَةٌ is erroneously put for فِدْرَةٌ:]) pl. شَكَارَى. (A.)

شَكْرَى
شَكْرَى ذ : see the next four preceding sentences.

شَكَرِيَّةٌ
شَكَرِيَّةٌ ذ : see شُكْرَةٌ, in two places.

شَكُورٌ
شَكُورٌ ذ an intensive epithet, (TA,) signifying كَثِيرُ الشُّكْرِ [i. e. One who thanks much; or who is very thankful or grateful: see 1]: (K, TA:) and one who is earnest, or does his utmost, in thanking his Lord, or in being thankful or grateful to Him, by obedience to Him, performing his appointed religious services: (TA:) or one who does his utmost in showing his thankfulness, or gratitude, with his heart and his tongue and his members, or limbs, with firm belief, and with acknowledgment [of benefits received]: or who sees his inability to be [sufficiently] thankful or grateful: or who renders thanks, or is thankful or grateful, for probation: or, for what is denied him: (KT:) pl. شُكُرٌ. (TA.) ― -b2- (tropical:) A beast that is sufficed by little fodder or herbage, (S, A,) and that fattens upon it: (A:) or that fattens upon little fodder or herbage: (K:) as though thankful for that small benefit. (TA.) ― -b3- الشَّكُورُ, applied to God, (tropical:) [He who approves, or rewards, or forgives, much, or largely:] He who gives large reward for small, or few, works: He in whose estimation small, or few, works performed by his servants increase, and who multiplies his rewards to them. (TA.)

شَكِيرٌ
شَكِيرٌ ذ (tropical:) The shoots that grow around a tree, from its أَصْل [i. e. root, or base, or stem]: (S:) or sappy twigs or shoots, that grow from the stem of a tree: or small leaves beneath the large: (A:) or fresh and tender twigs or shoots, that grow among such as have become thick and tough: and what grow at, or upon, the أُصُول [i. e. roots, or bases, or stems,] of large trees: or small leaves that grow at, or upon, the root, or base, or stem, of a tree: (IAar, TA:) and offsets, or suckers, or sprouts, of palm-trees: (K:) and the leaves that are around the branches of the palm-tree: (Yaa- koob, K:) and plants, and hair, and feathers, and abundant ostrich-feathers (عِفَآء, K, TA, in the CK عَفاء), such as are small, growing among such as are large: or the first, of herbage, growing after other herbage that has become dried up and dusty: (K:) and downy hair, or down: and any soft, fine hair: (A:) or hair growing among the plaits: pl. شُكُرٌ: and weak hair: (TA:) and hair at the roots of a horse's mane, (K, TA,) like down, and in the forelock: (TA:) and the hair that is next to the face and the back of the neck: (A, K:) and branches: (AHn, K: [in the CK, والغُصُونِ is erroneously put for والغُصُونُ:]) and the bark (لِحَآء) of trees: pl. شُكُرٌ: (K:) and the pl. also signifies the long shoots of a grape-vine: or its higher, or highest, shoots: (AHn, TA:) and the sing., a grape-vine growing from a planted shoot. (AHn, K, TA.) ― -b2- Also (tropical:) Young men: (A:) or young offspring. (TA, from a trad.) ― -b3- And (tropical:) The young ones of camels: (K, TA:) as being likened to the شَكِير of palm-trees. (TA.)

شَكَائِرُ
شَكَائِرُ ذ (assumed tropical:) Forelocks: (K, TA:) as though pl. of شَكِيرَةٌ [which may be n. un. of شَكِيرٌ]. (TA.)

شِكُورِيَةٌ
[ شِكُورِيَةٌ ذ a name applied in the present day to Cichorium, intybus and endivia; wild and garden-succory, and endive; as also هِنْدَبَى, correctly هِنْدَبًى.]

شَاكِرِىٌّ
شَاكِرِىٌّ ذ A hired man, or hireling; one taken as a servant: an arabicized word, from [the Pers.] چَاكَرْ. (O, K.)

شَوْكَرَانٌ
شَوْكَرَانٌ ذ : see the next paragraph.

شَيْكُرَانٌ
شَيْكُرَانٌ ذ (S, K) and شَيْكَرَانٌ, (K,) [in the CK, erroneously, شَكْرَان and with damm to the ك,] or the correct form is شَيْكُرَانٌ, with damm to the ك as Ibn-Hishلm El-Lakhmee and El-Fلrلbee have expressly affirmed; (TA;) or it is correctly with س, (K,) unpointed, and so it is mentioned by AHn; (TA;) [but see سَيْكُرَانٌ;] or correctly ↓ شَوْكَرَانٌ, (K,) as Sgh holds to be the case, (TA,) [and thus it is written in several medical books, from the Pers. شَوْكَرَانْ; accord. to Golius, Cicuta herba, and applied in the present day to conium, i. e. hemlock, or a species thereof; and this is probably what is meant by Golius, as the conium maculatum, or common hemlock, is called by some cicuta;] a certain plant, (S, K,) of the kind called حَمْض, (so in a marginal note in a copy of the S,) the stem of which is like that of the رَازِيَانَج [or fennel], and the leaves of which are like those of the [species of cucumber called.] قِثَّآء, or, as some say, like those of the يَبْرُوح [q. v.], and smaller; having a white flower, and a slender stem, without any fruit; and its seed is like [that of] the نَانَخَوَاة [or ammi], or [of] the أَنِيسُون [or anise], without taste or odour, and mucilaginous. (TA.)

أَشْكَرُ
أَشْكَرُ ذ [More, and most, thankful, or grateful, &c.: see an ex. voce بَرْوَقٌ].

عُشْبٌ مَشْكَرَةٌ
عُشْبٌ مَشْكَرَةٌ ذ (O, K, TA, in the CK مُشْكِرَةٌ,) (assumed tropical:) Herbage that causes milk to be copious. (O, K, TA. [In the CK, مُغْزَرَةُ اللَّبَنِ is erroneously put for مَغْزَرَةٌ لِلَّبَنِ.])

مِشْكَارٌ
مِشْكَارٌ ذ : see شَكِرَةٌ, in two places.

رِيحٌ مُشْتَكِرَةٌ
رِيحٌ مُشْتَكِرَةٌ ذ (assumed tropical:) A violent wind: (O, K:) or, as some say, a contrary wind; (O, TA;) but ISd, says that this is a mistake. (TA.)

##### Türkçe

**شَكَرَ لَهُ**
1 **شَكَرَ لَهُ** ذ, ve **شَكَرَهُ**, (S, Mgh, K,) fakat birincisi daha fasih olandır, (S,) ikincisi ise **شَكَرَ نِعْمَتَهُ** içindir, (A,) muzâri‘i **شَكُرَ**, (TA,) mastarı **شُكْرٌ** ve **شُكْرَانٌ** (S, A, * Msb, K) ve **شُكُورٌ**dur, (S, K) ki bu sonuncusu, Kur’ân lxxvi. 9’da, ya bir mastar ya da **شُكْرٌ**’ün çoğulu [basit isim olarak kullanılmış] olabilir, (S,) Ona teşekkür etti; yahut bir fayda veya faydalar sebebiyle onu övdü, meth ü senâ etti veya takdir etti: (S:) ona minnettar oldu; yahut onun iyiliğini ikrar etti ve onu genişçe andı: (S, * K: [fakat S’de, fiil birinci mânâda mastar olarak yalnız **شُكْرٌ**’e sahiptir; ikinci mânâda ise mastar olarak yalnız **شُكْرَانٌ**’a sahip olduğu ima edilmiştir; aşağıda görüleceği üzere:]) ve **شَكَرَ لِلّٰهِ**, ve **شَكَرَ اللّٰهَ**, (Lh, Msb, K,) ki ikincisi birinciden daha az yaygındır; hatta As tarafından nesirde reddedilmiş, fakat şiirde ona göre câiz görülmüştür, (Msb,) ve **شَكَرَ بِاللّٰهِ** ve **شَكَرَ نِعْمَةَ اللّٰهِ**, ve **شَكَرَ بِنِعْمَةِ اللّٰهِ**, (Lh, K,) ve **شَكَرَ لِلّٰهِ نِعْمَتَهُ**, (A,) mastarı **شُكْرٌ** ve **شُكْرَانٌ**dur (Msb) [ve **شُكُورٌ**], Allah’a, O’nun ihsanı sebebiyle şükretti yahut O’nu övdü: (A:) Allah’a minnettar oldu; yahut O’nun ihsanını ikrar etti ve onu genişçe andı: (K:) Allah’ın ihsanını ikrar etti ve O’na itaatte bulunup isyandan kaçınmak suretiyle kendisine vâcip olan tarz üzere davrandı; böylece **شُكْر** sözde ve fiilde olur: (Msb:) ve **لَهُ** ↓ **تَشَكَّرَ** **شَكَرَ لَهُ** ile aynı mânâyı ifade eder: (S, A, Msb, K:) şöyle dersin, **لَهُ مَا صَنَعَ** ↓ **تَشَكَّرْتُ** [Onun yaptığı şey için ona teşekkür ettim, vb.]: (A:) ve **لَهُ بَلَآءَهُ** ↓ **تشكّر** [O’na, yani Allah’a, imtihanı için minnettar oldu, vb.]: (K:) ve **أَشْكُرُ اـِلَيْكَ نِعَمَ اللّٰهِ** [Allah’ın nimetlerini sana överek yahut teşekkürle sana zikrederim]: (L, **حمد** maddesinde:) [fakat **شَكَرَ**’ın yukarıda verilenlerin dışında birçok açıklaması vardır: mânâları, burada ardından gelenle daha tam gösterilecektir:] **شُكْرٌ**, ihsanda bulunan kimseye teşekkür etmektir; yahut bir fayda sebebiyle onu övmek, meth ü senâ etmek veya takdir etmektir: (S, A,) (S:) yahut minnettar olmak; yahut ihsanı ikrar etmek; ve onu genişçe anmak; ve [K nüshalarında “yahut” denilmiştir; fakat bu açıkça bir hatadır,] yalnız alınan bir lütuf sebebiyledir; (K;) ve **شُكْرَانٌ**, **كُفْرَانٌ**’ın zıddıdır: (S:) **شُكْرٌ** [bazen] **حَمْدٌ**’den ayrılır; (Msb, **حمد** maddesinde;) zira şükür yalnız alınan lütuf sebebiyledir; hâlbuki hamd bazen alınan lütuf sebebiyle olur, (Th, Az, TA **حمد** maddesinde, ve Msb, aynı yerde,) bazen de başka sebeplerden dolayı; (Th, aynı yerde;) [ve böylece] ikincisi birinciden daha genel kullanımlıdır; (S, **حمد** maddesinde;) bu sebeple **شَكَرْتُهُ عَلَى شَجَاعَتِهِ** demezsin; fakat **حَمِدْتُهُ على شجاعته** dersin: (Msb, aynı yerde:) yahut **شُكْرٌ**, türleri ve vasıtaları bakımından **حَمْدٌ**’den daha yaygındır, iliştiği şeyler bakımından daha hususîdir; **حَمْدٌ** ise iliştiği şeyler bakımından daha yaygındır, vasıtalar bakımından daha hususîdir; zira birincisi kalp ile, alçakgönüllü olmak, zelil olmak ve boyun eğmektir; dil ile, övme, meth ü senâ etme veya takdir etme fiilidir; ve ihsanı ikrar etmektir; uzuvlarla ise, itaat etme ve teslim olma fiilidir; ve iliştiği şey, ihsanda bulunan kimsedir; onun zâtî sıfatları hariç: bu sebeple **شَكَرْنَا اللّٰهَ عَلَى حَيَاتِهِ** [Allah’a varlığı için şükrettik yahut O’nu övdük, vb.] denmez; fakat O, bu sebeple **مَحْمُود**dur; tıpkı ihsanı sebebiyle olduğu gibi; ve **شُكْرٌ** ayrıca ihsan içindir: böylece **حَمْدٌ**, nesne olarak **شُكْرٌ**’ün iliştiği her şeye ilişir; fakat bunun tersi böyle değildir: ve hamd olan her şeyle şükür de olur; fakat bunun tersi böyle değildir; zira şükür uzuvlar vasıtasıyladır; hamd ise dil vasıtasıyladır: **شُكْرٌ** üç çeşittir; kalp yahut zihin ile ki bu, nimetin [yeterli] tasavvurunu oluşturmaktır; dil ile ki bu, ihsanda bulunanı övmek, meth ü senâ etmek veya takdir etmektir; ve uzuvlar ile ki bu, nimeti layık olduğu şekilde karşılamaktır: beş temel üzerine dayanır; şükredenin, kendisine şükredilene karşı tevazuu; onu sevmesi; onun nimetini ikrar etmesi; bunun için onu övmesi; ve nimeti, onu verenin hoşlanmadığı bir tarzda kullanmaması: ayrıca, kalbin ihsanda bulunanı sevmeye adanması, uzuvların ona itaat etmeye adanması, dilin de onu anmak ve meth ü senâ etmekte kullanılması olarak açıklanır: [ve buna dair başka birkaç açıklama daha vardır ki eklemek gereksizdir:] bazıları bunun **كَشْرٌ**’den, yani “örtüyü kaldırma yahut görünür kılma fiili”nden, yer değiştirme ile oluştuğunu söyler; başkaları ise bunun **عَيْنٌ شَكْرَى** “dolu bir pınar yahut göz”den olduğunu söyler; bu etimolojiye göre, ihsanda bulunanın övgüsüyle dolu olmayı ifade eder. (B, TA.) ― -b2- Allah tarafından **شُكْرٌ** şu mânâya gelir (mecaz:) [bir kimseyi] karşılamak ve takdir etmek: (K:) yahut (mecaz kabul edilerek:) bir adamı bağışlamak: yahut (mecaz:) ona rıza, hoşnutluk, iyi niyet yahut lütufla bakmak: ve buradan zorunlu olarak, (mecaz:) onu mükâfatlandırmak yahut ödüllendirmek: **شَكَرَ اللّٰهُ سَعْيَهُ** sözü (mecaz:) Allah onun işini yahut emeğini mükâfatlandırsın yahut ödüllendirsin demektir. (TA.) -A2- **شَكِرَتْ**, muzâri‘i **شَكَرَ**, (S, K,) mastarı **شَكَرٌ**, (S,) (mecaz:) Onun (dişi devenin) memesi doldu (S, K, TA) sütle: (S, TA:) yahut o (dişi deve) baklagil otundan yahut [başka] otlaktan iyi bir pay elde etti ve bunun sonucunda, az sütlü olduktan sonra sütü bol oldu: (T, TA:) ve o (bir hayvan) semirdi, (K, TA,) ve memesi sütle doldu. (TA.) ― -b2- Ve **شَكِرَ** (mecaz:) O (bir kimse) cimri olduktan sonra cömert oldu, (A, K,) (A:) yahut cimri olduktan sonra bolca verdi. (K.) -A3- **شَكِرَتْ**, bir ağaç hakkında (**شَجَرَةٌ**), (Fr, S, A, K,) muzâri‘i **شَكَرَ**, mastarı **شَكَرٌ**, (S,) (mecaz kabul edilerek:) **شَكِير** denilen şeyi verdi yahut çıkardı, (Fr, S, K,) yani onun **أَصْل**’inden [yani kökünden yahut dibinden yahut gövdesinden] etrafında biten şey: (S;) bunun gibi ↓ **اشكرت**, (Fr, TA,) ve ↓ **اشتكرت**: (Sgh, TA:) yahut onun **شَكِير**’i, yani gövdesinden çıkan sulu ince dallar yahut sürgünler, yahut büyük yaprakların altındaki küçük yapraklar, çoğaldı. (A.) ― -b2- Ve **شَكِرَ**, muzâri‘i **شَكَرَ**, (K,) mastarı **شَكَرٌ;** (TA;) ve **شَكَرَ**, muzâri‘i **شَكُرَ;** ve ↓ **اشكر;** (K;) hurma ağaçları (**نَخْلٌ**) hakkında, (mecaz kabul edilerek:) Onlarda çok **شَكِير** vardı, yani dip sürgünleri yahut filizler. (AHn, K, * TA.) ― -b3- Ve **شَكَرَ** ve ↓ **اشكر** ve ↓ **اشتكر**, hepsi **شكِيرٌ**’den türemiş fiillerdir. (K.) [K’da bu fiillerin, orada zikredilen bazı mânâların tümünde **شكير**’den olduğu söylenir; görünüşe göre, bir önceki fiilden sonra orada zikredilenlerin hepsi kastedilmiştir: ve bundan, aşağıdaki mânâlara sahip görünüyorlar: ― -b4- hurma ağaçları (**نَخْل**) hakkında, (mecaz kabul edilerek:) dallarının etrafında yaprak çıkardılar: ― -b5- ağaçlar genel olarak (**شَجَرَ**) hakkında, (mecaz kabul edilerek:) dal çıkardılar: ― -b6- ve (mecaz kabul edilerek:) kabuk ürettiler: ― -b7- ve bir asma hakkında, (mecaz kabul edilerek:) dikilmiş bir sürgünden büyüdü: ― -b8- TA’da, bir asma hakkında söylendiğinde, (mecaz kabul edilerek:) uzun sürgünler yahut üst sürgünler çıkardı mânâsı ima edilmiş görünür.]

**شَاكَرْتُهُ**
3 **شَاكَرْتُهُ** ذ Ona, kendisine karşı teşekkürkâr yahut minnettar olduğumu gösterdim. (A, O, K,) (A.) -A2- Ve **شَاكَرْتُهُ الحَدِيثَ** Onunla konuşmaya başladım. (O, K.)

**اشكر القَوْمُ**
4 **اشكر القَوْمُ** ذ (mecaz kabul edilerek:) Kavmin develerinin memeleri sütle doldu (**شَكِرَتْ اـِبِلُهُمْ**): (K:) yahut kavmin develeri semirdi: (TA:) yahut kavim, memesi sütle dolu bir deve yahut koyun yahut keçiyi sağdı; yani **شَكِرَة** denilen türden olanı: (S:) yahut kavim, memeleri sütle dolu develeri yahut koyunları yahut keçileri, birbiri ardınca sağdı: (O, TA: [fakat O’daki **اِحْتَلَبُوا شَكْرَةً شَكْرَةً** ve TA’daki **شُكْرَةً شُكْرَةً** yerine, burada hemen önce gelene uygun olarak **احتلبوا شَكِرَةً شَكِرَةً** okurum:]) yahut kavim, develerinin ot yahut baklagil bitkileri bulduğu bir yere konup, onlardan bol süt elde etti. (T, TA.) ― -b2- Meme hakkında söylenen **اشكر**: 8’e bak. ― -b3- **اشكرت الأَرْضُ** (mecaz kabul edilerek:) Yer, kuruyup tozlanmış başka ottan sonra taze ot bitirdi. (TA.) ― -b4- Ayrıca 1’e bak, paragrafın sonuna yakın, üç yerde.

**تشكّر**
5 **تشكّر** ذ: 1’e bak, üç yerde. ― -b2- Ayrıca [teşekkürkârlık yahut minnettarlık tasladı: (**تَحَمَّدَ**’a bak:) yahut] teşekkürkâr yahut minnettar görünür oldu. (KL.)

**اشتكر**
8 **اشتكر** ذ (mecaz:) O (meme) sütle doldu (S, K, TA); (S, TA;) bunun gibi ↓ **اشكر**. (K.) ― -b2- **اشتكرت السَّمَآءُ** (mecaz kabul edilerek:) Yağmur şiddetle yağdı: (S:) yahut gök çok yağmur yağdırdı. (K.) ― -b3- **اشتكرت الرِيَاحُ** (mecaz kabul edilerek:) Rüzgârlar yağmur getirdi: (K:) yahut şiddetle esti: yahut A’Obeyd rivayetine göre, ters rüzgârlar oldu; fakat ISd bunun bir hata olduğunu söyler. (TA.) ― -b4- Ayrıca **اشتكر** (mecaz kabul edilerek:) O (sıcak ve soğuk) şiddetlendi. (K.) ― -b5- (mecaz:) O (bir adam) koşusunda çabaladı, gayret etti yahut bütün gücünü kullandı. (K, TA.) -A2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) **شَكِير** denilen şey oldu [bk.]. (TA.) ― -b2- Ayrıca 1’e bak, paragrafın sonuna yakın, iki yerde. ― -b3- [Bundan, görünüşe göre,] (mecaz:) O (cenin) ince tüy çıkardı. (A.)

**شَكْرٌ**
**شَكْرٌ** ذ Kadının ferci yahut avret yeri: (S, M, Msb, K:) yahut onun eti: (M, K, * MF:) bu iki mânâdan herhangi birinde, bunun gibi ↓ **شِكْرٌ**: (K:) çoğulu **شِكَارٌ**: (Msb, TA:) K’da ikinci açıklama olarak geçen **لَحْمُهَا**, **لَحْمُهُ** yerine bir hatadır. (MF.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **نَهَى عَنْ شَكْرِ البَغِىِ**, mânâsı: fuhuş için ücret vermeyi yasakladı; **ثَمَنِ** kelimesinin **شكر**’in başına takdir edildiği kabul edilir. (TA.) ― -b2- Ayrıca **نِكَاحٌ** ile aynı mânâdadır [yani bir kadını sıkıştırma fiili yahut onunla nikâh akdi yapma]. (TS, K.)

**شُكْرٌ**
**شُكْرٌ** ذ ve **شَكَرَ**’ın mastarıdır: (S, A, * Msb, K:) ve [basit isim olarak kullanılabilir ve bu hâliyle] çoğulu **شُكُورٌ** olabilir. (S. [1’e bak.])

**شِكْرٌ**
**شِكْرٌ** ذ: **شَكْرٌ**’e bak.

**شُكْرَةٌ**
**شُكْرَةٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) [Dişi devenin memesinin doluluğu; ve böylece ↓ **شَكَرِيَّةٌ** TK’da açıklanır;] **أَشْكَرَ القَوْمُ**’dan türemiş bir isimdir [bk.]. (K.) Şöyle denir: **هٰذَا زَمَنُ الشُّكْرَةِ**, L ve diğer sözlüklerde böyle, (TA,) yahut ↓ **الشَّكَرَةِ**, (S nüshalarımda böyle,) yahut ↓ **الشَّكَرِيَّةِ**, (O ve K’da böyle,) (mecaz kabul edilerek:) [Bu, memenin doluluğu zamanıdır,] develerin sütçe bol olduğu yahut memelerinin dolu olduğu zaman, (**اـِذَا حَفَلَتْ**, bk.), [**رَبِيع** denilen] ot sebebiyle. (S, O, L, K.)

**شَكَرَةٌ**
**شَكَرَةٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**شَكِرَةٌ**
**شَكِرَةٌ** ذ (mecaz:) Memesi sütle dolu olan dişi deve, (As, S, A, K,) ve dişi koyun yahut dişi keçi, (A,) (As, S, A, K) sütle, (S,) hangi yem yahut otu yemiş olursa olsun; (A;) bunun gibi ↓ **مِشْكَارٌ**: (K:) yahut birincisi, baklagil otundan yahut [başka] otlaktan iyi bir pay elde etmiş ve bunun sonucunda, az sütlü olduktan sonra sütü bol olmuş olandır: (T, TA:) ve ↓ ikincisi, otlaktan az pay almış olduğu hâlde sütü bol olandır: (TA:) yahut yazın sütü bol olup kışın kesilen olandır: (IAar, TA:) birincinin çoğulu **شَكَارَى**, (S, K,) develere ve koyunlara yahut keçilere uygulanır, (S,) ve **شَكْرَى** (K) ve **شَكِرَاتٌ**: (S, K:) ve **شَكَارَى**, develere ve koyunlara yahut keçilere, sütçe bol yahut memeleri dolu mânâsıyla uygulanır, (**اـِذَا حَفَلَتْ,**) [**رَبِيع** denilen] ot sebebiyle. (S, TA.) [↓ **شَكْرَى** ayrıca benzer bir mânâya sahip tekil bir sıfattır; tıpkı bir çoğul olduğu gibi.] Şöyle denir ↓ **ضَرَّةٌ شَكْرَى** (mecaz:) Sütçe bol bir meme: (A:) yahut sütü çok olan. (S.) Ve ↓ **عَيْنٌ شَكْرَى** (mecaz kabul edilerek:) Dolu bir kaynak yahut göz. (B, TA.) Ve ↓ **فِدْرَةٌ شَكْرَى** (mecaz kabul edilerek:) Yağlı bir et parçası: (K:) yahut (mecaz:) [yağ yahut et suyu akan] bir et parçası: (A: [fakat nüshamda **قِدْرَةٌ**, yanlışlıkla **فِدْرَةٌ** yerine konmuştur:]) çoğulu **شَكَارَى**. (A.)

**شَكْرَى**
**شَكْرَى** ذ: önceki dört cümleye bak.

**شَكَرِيَّةٌ**
**شَكَرِيَّةٌ** ذ: **شُكْرَةٌ**’ye bak, iki yerde.

**شَكُورٌ**
**شَكُورٌ** ذ pekiştirme sıfatıdır, (TA,) **كَثِيرُ الشُّكْرِ** mânâsındadır [yani çok şükreden; yahut çok teşekkürkâr yahut minnettar olan: 1’e bak]: (K, TA:) ve Rabbine şükretmede yahut O’na minnettar olmada, O’na itaat ederek, kendisine farz kılınmış ibadetlerini yerine getirerek, gayretli olan yahut bütün gücünü kullanan: (TA:) yahut kalbiyle, diliyle ve uzuvlarıyla, sağlam imanla ve [nimetlerin] ikrarıyla, şükrünü yahut minnettarlığını göstermede bütün gücünü kullanan; yahut [yeterince] şükredememekten aczini gören: yahut imtihan için şükreden yahut minnettar olan: yahut kendisine verilmeyen şey için: (KT:) çoğulu **شُكُرٌ**. (TA.) ― -b2- (mecaz:) Az yem yahut otla yetinen, (S, A,) ve onunla semiren hayvan: (A:) yahut az yem yahut otla semiren: (K:) sanki o küçük fayda için şükrediyormuş gibi. (TA.) ― -b3- Allah hakkında **الشَّكُورُ**, (mecaz:) [çokça razı olan yahut çokça mükâfatlandıran yahut çokça bağışlayan:] az yahut küçük ameller için büyük mükâfat veren; kullarının yaptığı az yahut küçük amellerin, O’nun katında artıp çoğaldığı ve O’nun onlara mükâfatlarını kat kat verdiği. (TA.)

**شَكِيرٌ**
**شَكِيرٌ** ذ (mecaz:) Bir ağacın **أَصْل**’inden [yani kökünden yahut dibinden yahut gövdesinden] etrafında biten sürgünler: (S:) yahut bir ağacın gövdesinden çıkan sulu ince dallar yahut sürgünler: yahut büyük yaprakların altındaki küçük yapraklar: (A:) yahut kalınlaşıp sertleşmiş olanların arasında biten taze ve nazik ince dallar yahut sürgünler: ve büyük ağaçların **أُصُول**’ünde [yani köklerinde yahut diplerinde yahut gövdelerinde] biten şeyler: yahut bir ağacın kökünde yahut dibinde yahut gövdesinde biten küçük yapraklar: (IAar, TA:) ve hurma ağaçlarının dip sürgünleri yahut filizleri: (K:) ve hurma ağacının dallarının etrafındaki yapraklar: (Yaa- koob, K:) ve bitkiler, ve kıl, ve tüy, ve bol devekuşu tüyleri (**عِفَآء**, K, TA, CK’da **عَفاء**), küçük olup büyüklerin arasında biten türden: yahut kuruyup tozlanmış başka ottan sonra çıkan ilk ot: (K:) ve ince tüy, yahut ince tüyler: ve her türlü yumuşak, ince kıl: (A:) yahut örgülerin arasında biten kıl: çoğulu **شُكُرٌ**: ve zayıf kıl: (TA:) ve atın yelesinin köklerindeki, ince tüy gibi olan kıl, (K, TA,) ve perçemindeki: (TA:) ve yüze ve ensenin arkasına yakın olan kıl: (A, K:) ve dallar: (AHn, K: [CK’da **والغُصُونِ**, yanlışlıkla **والغُصُونُ** yerine konmuştur:]) ve ağaçların kabuğu (**لِحَآء**): çoğulu **شُكُرٌ**: (K:) ve çoğul ayrıca asmanın uzun sürgünleri mânâsına gelir: yahut onun daha yüksek yahut en yüksek sürgünleri: (AHn, TA:) ve tekil, dikilmiş bir sürgünden büyüyen bir asma. (AHn, K, TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz:) genç erkekler: (A:) yahut genç nesil. (TA, bir rivayetten.) ― -b3- Ve (mecaz:) develerin yavruları: (K, TA:) hurma ağaçlarının **شَكِير**’ine benzetildikleri için. (TA.)

**شَكَائِرُ**
**شَكَائِرُ** ذ (mecaz kabul edilerek:) perçemler: (K, TA:) sanki **شَكِيرَةٌ**’nin çoğuluymuş gibi [ki bu, **شَكِيرٌ**’ün birim ismi olabilir]. (TA.)

**شِكُورِيَةٌ**
[ **شِكُورِيَةٌ** ذ günümüzde Cichorium, intybus ve endivia’ya verilen bir addır; yabani ve bahçe hindibası ve endiv; bunun gibi **هِنْدَبَى**, doğrusu **هِنْدَبًى**.]

**شَاكِرِىٌّ**
**شَاكِرِىٌّ** ذ Ücretli işçi yahut hizmetçi; hizmetçi olarak tutulan kimse: [Farsça] چَاكَرْ’ten Arapçalaştırılmış bir kelimedir. (O, K.)

**شَوْكَرَانٌ**
**شَوْكَرَانٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak.

**شَيْكُرَانٌ**
**شَيْكُرَانٌ** ذ (S, K) ve **شَيْكَرَانٌ**, (K,) [CK’da yanlışlıkla **شَكْرَان** ve **ك**’ye damme ile,] yahut doğru şekil **شَيْكُرَانٌ**’dır; **ك**’ye damme ile; bunu İbn-Hishلm El-Lakhmee ve El-Fلrلbee açıkça teyit etmişlerdir; (TA;) yahut doğru olarak **س** iledir, (K,) noktasız, ve böylece AHn tarafından zikredilmiştir; (TA;) [fakat **سَيْكُرَانٌ**’a bak;] yahut doğru olarak ↓ **شَوْكَرَانٌ**’dır, (K,) Sgh’nin böyle olduğuna kail olduğu üzere, (TA,) [ve böylece birkaç tıp kitabında, Farsça **شَوْكَرَانْ**’dan, yazılır; Golius’a göre Cicuta herba; ve günümüzde conium’a, yani baldıran otuna yahut onun bir türüne uygulanır; ve bu muhtemelen Golius’un kastettiğidir; zira conium maculatum, yani adi baldıran, bazılarınca cicuta diye adlandırılır;] belirli bir bitki, (S, K,) **حَمْض** denilen türden, (S’nin bir nüshasının kenar notunda böyle,) sapı **رَازِيَانَج**’ın [yahut rezene] sapı gibi olan, yaprakları **قِثَّآء** denilen [hıyar türünün] yaprakları gibi olan; yahut bazılarına göre **يَبْرُوح**’un [bk.] yaprakları gibi ve daha küçük; beyaz çiçekli, ince saplı, meyvesiz; tohumu **نَانَخَوَاة**’nin [yahut ammi] tohumu gibi, yahut **أَنِيسُون**’un [yahut anason] gibi; tatsız ve kokusuz, ve sümüksü. (TA.)

**أَشْكَرُ**
**أَشْكَرُ** ذ [Daha çok ve en çok şükreden yahut minnettar olan, vb.: **بَرْوَقٌ** maddesinde bir örneğe bak.]

**عُشْبٌ مَشْكَرَةٌ**
**عُشْبٌ مَشْكَرَةٌ** ذ (O, K, TA, CK’da **مُشْكِرَةٌ**, ) (mecaz kabul edilerek:) Sütü bol yapan ot. (O, K, TA. [CK’da **مُغْزَرَةُ اللَّبَنِ**, yanlışlıkla **مَغْزَرَةٌ لِلَّبَنِ** yerine konmuştur.])

**مِشْكَارٌ**
**مِشْكَارٌ** ذ: **شَكِرَةٌ**’ye bak, iki yerde.

**رِيحٌ مُشْتَكِرَةٌ**
**رِيحٌ مُشْتَكِرَةٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) Şiddetli rüzgâr: (O, K:) yahut bazılarına göre ters rüzgâr; (O, TA;) fakat ISd bunun bir hata olduğunu söyler. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَكَرَ
شَكَرَ U ( n. ac. شُكْر 3 ,  شُكُوْر 27 ,  شُكْرَاْن 35 ),
a.  Thanked; praised; rewarded.

شَكِرَ
شَكِرَ A ( n. ac. شَكَر 4 ),
a.  Became fat.

b.  Was, became generous, liberal, bountiful.

c.  Had much milk.

شَاْكَرَ
شَاْكَرَ III ,
a.  Proved grateful to.

b.  Entered into ( conversation ) with.

أَشْكَرَ
أَشْكَرَ IV ,
a.  Had much milk.

تَشَكَّرَ
تَشَكَّرَ V
a.  [ La ], Thanked; praised; was grateful to.

اِشْتَكَرَ
اِشْتَكَرَ VIII ,
a.  Became full.

شَكْر
شَكْر 1 , ( pl. شِكَاْر 23 ),
a.  Vulva, pudendum.

شَكْرَى
شَكْرَى 1ya ,
a.  Full.

شِكْر
شِكْر 2 ,
a.  see 1 .

شُكْر
شُكْر 3 , ( pl. شُكُوْر 27 ),
a.  Thanks; thanksgiving, praise.

مَشْكَرَة
مَشْكَرَة 17t ,
a.  Milk-producing ( herbage ).

شَاْكِر
شَاْكِر 21 , ( pl. شُكَّر 11 ),
a.  Thankful, grateful.

شَاْكِرِيّ
شَاْكِرِيّ 21yi , ( pl. شَاْكِرِيَّة 21yit ),  P. ,
a.  Servant, hireling.

شَاْكِرِيَّة
شَاْكِرِيَّة 21yit ,
a.  Hire, wages.

b.  [ coll. ], A kind of poniard.

شَكَاْرَة
شَكَاْرَة 22t , ( pl. شَكَاْئِرُ 46 ),
a.  Part, portion.

b.  Seed-plot.

شَكِيْر
شَكِيْر 25 , ( pl. شُكُر 10 ),
a.  Shoot, sprout, sucker.

b.  Hair, feathers.

شَكُوْر
شَكُوْر 26 ,
a.  see 21 .

b.  Paying; profitable, remunerative.

شُكْرَاْن
شُكْرَاْن 35 ,
a.  Gratitude, thankfulness.

شَوْكَرَان
شَوْكَرَان P. ,
a.  Hemlock.

##### Türkçe

**شَكَرَ**
**شَكَرَ** U ( n. ac. **شُكْر** 3 ,  **شُكُوْر** 27 ,  **شُكْرَاْن** 35 ),
a. Teşekkür etti; övdü; mükâfatlandırdı.

**شَكِرَ**
**شَكِرَ** A ( n. ac. **شَكَر** 4 ),
a. Şişmanladı.

b. Cömert, eli açık, bol ihsanlı oldu.

c. Sütü çok oldu.

**شَاْكَرَ**
**شَاْكَرَ** III ,
a. -e karşı şükran gösterdi.

b. (Konuşma) içine girdi.

**أَشْكَرَ**
**أَشْكَرَ** IV ,
a. Sütü çok oldu.

**تَشَكَّرَ**
**تَشَكَّرَ** V
a. [ La ], Teşekkür etti; övdü; -e karşı minnettar oldu.

**اِشْتَكَرَ**
**اِشْتَكَرَ** VIII ,
a. Dolu oldu.

**شَكْر**
**شَكْر** 1 , ( pl. **شِكَاْر** 23 ),
a. Vulva, pudendum.

**شَكْرَى**
**شَكْرَى** 1ya ,
a. Dolu.

**شِكْر**
**شِكْر** 2 ,
a. 1’e bak.

**شُكْر**
**شُكْر** 3 , ( pl. **شُكُوْر** 27 ),
a. Teşekkür; şükür, övgü.

**مَشْكَرَة**
**مَشْكَرَة** 17t ,
a. Süt artıran (ot).

**شَاْكِر**
**شَاْكِر** 21 , ( pl. **شُكَّر** 11 ),
a. Şükreden, minnettar.

**شَاْكِرِيّ**
**شَاْكِرِيّ** 21yi , ( pl. **شَاْكِرِيَّة** 21yit ),  P. ,
a. Hizmetçi, ücretli işçi.

**شَاْكِرِيَّة**
**شَاْكِرِيَّة** 21yit ,
a. Ücret, yevmiye.

b. [ coll. ], Bir tür hançer.

**شَكَاْرَة**
**شَكَاْرَة** 22t , ( pl. **شَكَاْئِرُ** 46 ),
a. Parça, pay.

b. Tohum ekim yeri.

**شَكِيْر**
**شَكِيْر** 25 , ( pl. **شُكُر** 10 ),
a. Sürgün, filiz, dip sürgünü.

b. Kıl, tüyler.

**شَكُوْر**
**شَكُوْر** 26 ,
a. 21’e bak.

b. Ödeyen; kârlı, kazançlı.

**شُكْرَاْن**
**شُكْرَاْن** 35 ,
a. Şükran, minnettarlık.

**شَوْكَرَان**
**شَوْكَرَان** P. ,
a. Baldıran.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شكر
شَكَرَ - يَشْكُرُ - شُكْر - شُكْراً - شَاكِر - شَاكِرِيْن - شَكُوْر - مَشْكُوْر - شُكُوْر
شَكَرَ - يَشْكُرُ + كائن + كائناً أو لـِ كائن + شيئاً (نعمة أو فضلاً): يمدحه ويثني على إحسانه وفضله: يعترف، ويبدي له ما يدل على أنه يعترف بالفضل والمنة، على نعمة أو حسنة جاءته منه أو بواسطته، من قول باللسان، أو مبادلة الفعل الحسن بفعل حسن
شُكْر: اسم فعل " شَكَرَ - يَشْكُرُ ": الاعتراف، وإبداء ما يدل على الاعتراف بالفضل والمنة لآخر، على نعمة أو حسنة جاءته منه، من قول باللسان أو مبادلة الفعل الحسن بفعل حسن
شُكْراً: حال من " شُكْر ": وهو شاكر
شَاكِر: اسم فاعل صفة مشبهة من فعل " شَكَرَ - يَشْكُرُ ": من يعترف ويبدي ما يدل على اعترافه بالفضل والمنة لآخر، على نعمة أو حسنة جاءته منه، من قول باللسان أو مبادلة الفعل الحسن بفعل حسن
الله شاكر لحسنات عباده: الله يعترف لعباده بأنهم فعلوا الحسنات لوجهه الكريم، وسيكافئهم بالحسنى على ذلك
شَاكِرِيْن: جمع "شَاكِر"
شَكُوْر: على وزن " فـَعول"اسم فاعل مبالغة من " شَكَرَ - يَشْكُرُ ": كثير الشكر
مَشْكُوْر: اسم مفعول من " شَكَرَ - يَشْكُرُ "
شُكُوْر: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من  " شَكَرَ - يَشْكُرُ ": بمعنى اسم آلة أو وسيلة: الوسيلة أو الأداة التي يشكر بواسطتها الشاكر من أنعم وأحسن إليه: الشيء الذي يقدمه الشاكر إلى من أنعم أو أحسن إليه، ليعبر به عن شكره له
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المدح والحمد والثناء والتعظيم لآخر على فضله وحسن مزاياه "، وهي:
وَقِرَ - يَوْقَرُ (وَقِرَ - يَقِرُ)، عَزَرَ - يَعْزِرُ، حَمِدَ - يَحْمَدُ، صَنِمَ - يَصْنَمُ، شَكَرَ - يَشْكُرُ، وَثَنَ - يَثِنُ
شكر - يشكر - اشكر + لـِ  كائن
 	﴿إنما تعبدون من دون الله أوثانا وتخلقون إفكا إن الذين تعبدون من دون الله لا يملكون لكم رزقا فابتغوا عند الله الرزق واعبدوه واشكروا له إليه ترجعون(17)﴾ العنكبوت ﴿بل الله فاعبد وكن من الشاكرين (66)﴾ الزمر
 	﴿ياأيها الذين آمنوا كلوا من طيبات ما رزقناكم واشكروا لله إن كنتم إياه تعبدون (172)﴾ البقرة ﴿فكلوا مما رزقكم الله حلالا طيبا واشكروا نعمة الله إن كنتم إياه تعبدون (114)﴾ النحل
 	﴿ولقد آتينا لقمان الحكمة أن اشكر لله ومن يشكر فإنما يشكر لنفسه ومن كفر فإن الله غني حميد (12)﴾ لقمان ﴿قال الذي عنده علم من الكتاب أنا آتيك به قبل أن يرتد إليك طرفك فلما رآه مستقرا عنده قال هذا من فضل ربي ليبلوني أأشكر أم أكفر ومن شكر فإنما يشكر لنفسه ومن كفر فإن ربي غني كريم (40)﴾ النمل
شكر - يشكر - اشكر + لـِ كائن + نعمة أو أمرً
 	﴿ووصينا الإنسان بوالديه حملته أمه وهنا على وهن وفصاله في عامين أن اشكر لي ولوالديك إلي المصير(14)﴾ لقمان
 	﴿قل هو الذي أنشأكم وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون (23)﴾ الملك ﴿ثم سواه ونفخ فيه من روحه وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون(9)﴾ السجدة
 	﴿وهو الذي أنشأ لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون (78)﴾ المؤمنون ﴿والله أخرجكم من بطون أمهاتكم لا تعلمون شيئا وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة لعلكم تشكرون (78)﴾ النحل
 	﴿والبدن جعلناها لكم من شعائر الله لكم فيها خير فاذكروا اسم الله عليها صواف فإذا وجبت جنوبها فكلوا منها وأطعموا القانع والمعتر كذلك سخرناها لكم لعلكم تشكرون (36)﴾ الحج
 	﴿واذكروا إذ أنتم قليل مستضعفون في الأرض تخافون أن يتخطفكم الناس فآواكم وأيدكم بنصره ورزقكم من الطيبات لعلكم تشكرون (26)﴾ الأنفال ﴿ربنا إني أسكنت من ذريتي بواد غير ذي زرع عند بيتك المحرم ربنا ليقيموا الصلاة فاجعل أفئدة من الناس تهوي إليهم وارزقهم من الثمرات لعلهم يشكرون(37)﴾ إبراهيم
 	﴿وهو الذي سخر البحر لتأكلوا منه لحما طريا وتستخرجوا منه حلية تلبسونها وترى الفلك مواخر فيه ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (14)﴾ النحل ﴿وما يستوي البحران هذا عذب فرات سائغ شرابه وهذا ملح أجاج ومن كل تأكلون لحما طريا وتستخرجون حلية تلبسونها وترى الفلك فيه مواخر لتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (12)﴾ فاطر
 	﴿الله الذي سخر لكم البحر لتجري الفلك فيه بأمره ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون(12)﴾ الجاثية ﴿ومن آياته أن يرسل الرياح مبشرات وليذيقكم من رحمته ولتجري الفلك بأمره ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (46)﴾ الروم
 	﴿ومن رحمته جعل لكم الليل والنهار لتسكنوا فيه ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (73)﴾ القصص
 	﴿شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن هدى للناس وبينات من الهدى والفرقان فمن شهد منكم الشهر فليصمه ومن كان مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر يريد الله بكم اليسر ولا يريد بكم العسر ولتكملوا العدة ولتكبروا الله على ما هداكم ولعلكم تشكرون (185)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون (6)﴾ المائدة ﴿لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما عقدتم الأيمان فكفارته إطعام عشرة مساكين من أوسط ما تطعمون أهليكم أو كسوتهم أو تحرير رقبة فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام ذلك كفارة أيمانكم إذا حلفتم واحفظوا أيمانكم كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تشكرون (89)﴾ المائدة
 	﴿ثم عفونا عنكم من بعد ذلك لعلكم تشكرون(52)﴾ البقرة ﴿ثم بعثناكم من بعد موتكم لعلكم تشكرون (56)﴾ البقرة
 	﴿ولقد نصركم الله ببدر وأنتم أذلة فاتقوا الله لعلكم تشكرون(123)﴾ آل عمران ﴿واذكروا إذ أنتم قليل مستضعفون في الأرض تخافون أن يتخطفكم الناس فآواكم وأيدكم بنصره ورزقكم من الطيبات لعلكم تشكرون (26)﴾ الأنفال
 	﴿والبلد الطيب يخرج نباته بإذن ربه والذي خبث لا يخرج إلا نكدا كذلك نصرف الآيات لقوم يشكرون (58)﴾ الأعراف
 	﴿إن تكفروا فإن الله غني عنكم ولا يرضى لعباده الكفر وإن تشكروا يرضه لكم ولا تزر وازرة وزر أخرى ثم إلى ربكم مرجعكم فينبئكم بما كنتم تعملون إنه عليم بذات الصدور(7)﴾ الزمر ﴿قال الذي عنده علم من الكتاب أنا آتيك به قبل أن يرتد إليك طرفك فلما رآه مستقرا عنده قال هذا من فضل ربي ليبلوني أأشكر أم أكفر ومن شكر فإنما يشكر لنفسه ومن كفر فإن ربي غني كريم (40)﴾ النمل ﴿وإذ تأذن ربكم لئن شكرتم لأزيدنكم ولئن كفرتم إن عذابي لشديد(7)﴾ إبراهيم
 	﴿فاذكروني أذكركم واشكروا لي ولا تكفروني(152)﴾ البقرة
 	﴿نعمة من عندنا كذلك نجزي من شكر (35)﴾ القمر
 	﴿ألم تر إلى الذين خرجوا من ديارهم وهم ألوف حذر الموت فقال لهم الله موتوا ثم أحياهم إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثر الناس لا يشكرون (243)﴾ البقرة ﴿الله الذي جعل لكم الليل لتسكنوا فيه والنهار مبصرا إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثر الناس لا يشكرون (61)﴾ غافر
 	﴿واتبعت ملة آبائي إبراهيم وإسحاق ويعقوب ما كان لنا أن نشرك بالله من شيء ذلك من فضل الله علينا وعلى الناس ولكن أكثر الناس لا يشكرون (38)﴾ يوسف ﴿وما ظن الذين يفترون على الله الكذب يوم القيامة إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثرهم لا يشكرون (60)﴾ يونس
 	﴿وإن ربك لذو فضل على الناس ولكن أكثرهم لا يشكرون (73)﴾ النمل
 	﴿ليأكلوا من ثمره وما عملته أيديهم أفلا يشكرون (35)﴾ يس ﴿ولهم فيها منافع ومشارب أفلا يشكرون (73)﴾ يس
 	﴿لو نشاء جعلناه أجاجا فلولا تشكرون (70)﴾ الواقعة
 	﴿لقد كان لسبإ في مسكنهم آية جنتان عن يمين وشمال كلوا من رزق ربكم واشكروا له بلدة طيبة ورب غفور(15)﴾ سبأ
 	﴿ولقد مكناكم في الأرض وجعلنا لكم فيها معايش قليلا ما تشكرون (10)﴾ الأعراف
 	﴿فتبسم ضاحكا من قولها وقال رب أوزعني أن أشكر نعمتك التي أنعمت علي وعلى والدي وأن أعمل صالحا ترضاه وأدخلني برحمتك في عبادك الصالحين(19)﴾ النمل ﴿ووصينا الإنسان بوالديه إحسانا حملته أمه كرها ووضعته كرها وحمله وفصاله ثلاثون شهرا حتى إذا بلغ أشده وبلغ أربعين سنة قال رب أوزعني أن أشكر نعمتك التي أنعمت علي وعلى والدي وأن أعمل صالحا ترضاه وأصلح لي في ذريتي إني تبت إليك وإني من المسلمين(15)﴾ الأحقاف
 	﴿والبلد الطيب يخرج نباته بإذن ربه والذي خبث لا يخرج إلا نكدا كذلك نصرف الآيات لقوم يشكرون (58)﴾ الأعراف
شاكر
عليم	﴿إن الصفا والمروة من شعائر الله فمن حج البيت أو اعتمر فلا جناح عليه أن يطوف بهما ومن تطوع خيرا فإن الله شاكر عليم(158)﴾ البقرة ﴿ما يفعل الله بعذابكم إن شكرتم وآمنتم وكان الله شاكرا عليما (147)﴾ النساء
 	﴿بل الله فاعبد وكن من الشاكرين (66)﴾ الزمر ﴿قال ياموسى إني اصطفيتك على الناس برسالاتي وبكلامي فخذ ما آتيتك وكن من الشاكرين (144)﴾ الأعراف
 	﴿وما محمد إلا رسول قد خلت من قبله الرسل أفإين مات أو قتل انقلبتم على أعقابكم ومن ينقلب على عقبيه فلن يضر الله شيئا وسيجزي الله الشاكرين (144)﴾ آل عمران ﴿وما كان لنفس أن تموت إلا بإذن الله كتابا مؤجلا ومن يرد ثواب الدنيا نؤته منها ومن يرد ثواب الآخرة نؤته منها وسنجزي الشاكرين (145)﴾ آل عمران
 	﴿قل من ينجيكم من ظلمات البر والبحر تدعونه تضرعا وخفية لئن أنجانا من هذه لنكونن من الشاكرين(63)﴾ الأنعام ﴿هو الذي يسيركم في البر والبحر حتى إذا كنتم في الفلك وجرين بهم بريح طيبة وفرحوا بها جاءتها ريح عاصف وجاءهم الموج من كل مكان وظنوا أنهم أحيط بهمدعوا الله مخلصين له الدين لئن أنجيتنا من هذه لنكونن من الشاكرين (22)﴾ يونس
 	﴿هو الذي خلقكم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها فلما تغشاها حملت حملا خفيفا فمرت به فلما أثقلت دعوا الله ربهما لئن آتيتنا صالحا لنكونن من الشاكرين (189)﴾ الأعراف
 	﴿إنا هديناه السبيل إما شاكرا وإما كفورا (3)﴾ الإنسان
 	﴿وكذلك فتنا بعضهم ببعض ليقولوا أهؤلاء من الله عليهم من بيننا أليس الله بأعلم بالشاكرين (53)﴾ الأنعام ﴿ثم لآتينهم من بين أيديهم ومن خلفهم وعن أيمانهم وعن شمائلهم ولا تجد أكثرهم شاكرين (17)﴾ ألأعراف ﴿وعلمناه صنعة لبوس لكم لتحصنكم من بأسكم فهل أنتم شاكرون (80)﴾ الأنبياء
 	﴿شاكرا لأنعمه اجتباه وهداه إلى صراط مستقيم (121)﴾ النحل
شكور
 	﴿ليوفيهم أجورهم ويزيدهم من فضله إنه غفور شكور (30)﴾ فاطر ﴿وقالوا الحمد لله الذي أذهب عنا الحزن إن ربنا لغفور شكور (34)﴾ فاطر ﴿ذلك الذي يبشر الله عباده الذين آمنوا وعملوا الصالحات قل لا أسألكم عليه أجرا إلا المودة في القربى ومن يقترف حسنة نزد له فيها حسنا إن الله غفور شكور (23)﴾ الشورى
حليم	﴿إن تقرضوا الله قرضا حسنا يضاعفه لكم ويغفر لكم والله شكور حليم(17)﴾ التغابن
 	﴿ولقد أرسلنا موسى بآياتنا أن أخرج قومك من الظلمات إلى النور وذكرهم بأيام الله إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور (5)﴾ إبراهيم ﴿فقالوا ربنا باعد بين أسفارنا وظلموا أنفسهم فجعلناهم أحاديث ومزقناهم كل ممزق إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور (19)﴾ سبأ
 	﴿ألم ترى أن الفلك تجري في البحر بنعمة الله ليريكم من آياته إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور(31)﴾ لقمان ﴿إن يشأ يسكن الريح فيظللن رواكد على ظهره إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور(33)﴾ الشورى
 	﴿ذرية من حملنا مع نوح إنه كان عبدا شكورا (3)﴾ الإسراء ﴿يعملون له ما يشاء من محاريب وتماثيل وجفان كالجواب وقدور راسيات اعملوا آل داوود شكرا وقليل من عبادي الشكور (13)﴾ سبأ
شكرا
 	﴿يعملون له ما يشاء من محاريب وتماثيل وجفان كالجواب وقدور راسيات اعملوا آل داوود شكرا وقليل من عبادي الشكور (13)﴾ سبأ
مشكور
 	﴿ومن أراد الآخرة وسعى لها سعيها وهو مؤمن فأولئك كان سعيهم مشكورا (19)﴾ الإسراء ﴿إن هذا كان لكم جزاء وكان سعيكم مشكورا (22)﴾ الإنسان
شُكوراً
 	﴿إنما نطعمكم لوجه الله لا نريد منكم جزاء ولا شكورا (9)﴾ الإنسان ﴿وهو الذي جعل الليل والنهار خلفة لمن أراد أن يذكر أو أراد شكورا (62)﴾ الفرقان
مختار الصحاح
● [شكر] ش ك ر: الشُّكْرُ الثناء على المحسن بما أولاكه من المعروف وقد شَكَرهُ بشكره بالضم شُكْرا و شُكْرَاناً أيضا يقال شَكَرَهُ وشكر له وهو باللام أفصح وقوله تعالى ﴿ولا شكورا﴾ يحتمل أن يكون مصدرا كقعد قعودا وأن يكون جمعا كبُرد وبُرُود وكُفر وكُفُور و الشُّكْرَانُ ضد الكفران و تَشَكَّر له مثل شكر له
الراغب
شكر
- الشكر: تصور النعمة وإظهارها، قيل: وهو مقلوب عن الكشر، أي: الكشف، ويضاده الكفر، وهو: نسيان النعمة، وسترها، ودابة شكور: مظهرة بسمنها إسداء صاحبها إليها، وقيل: أصله من عين شكرى، أي: ممتلئة، فالشكر على هذا هو الامتلاء من ذكر المنعم عليه. والشكر ثلاثة أضرب:
شكر القلب، وهو تصور النعمة.
وشكر اللسان، وهو الثناء على المنعم.
وشكر سائر الجوارح، وهو مكافأة النعمة بقدر استحقاقه.
وقوله تعالى: }اعملوا آل داود شكرا{ [سبأ/13]، فقد قيل (شكرا) انتصب على التمييز (وتبعه الفيروزآبادي على هذا في البصائر 2/335. وقال النحاس: ونصب (شكرا) عند أبي إسحق من وجهين:
أحدهما: اعملوا للشكر، أي: لتشكروا الله عز وجل.
والأخرى: أن يكون التقدير: اشكروا شكرا. راجع: إعراب القرآن 2/661). ومعناه: اعملوا ما تعملونه شكرا لله. وقيل: (شكرا) مفعول لقوله: (اعملوا)، وذكر اعملوا ولم يقل اشكروا؛ لينبه على التزام الأنواع الثلاثة من الشكر بالقلب واللسان وسائر الجوارح. قال: }اشكر لي ولوالديك﴿[لقمان/ 14]،﴾وسنجزي الشاكرين﴿[آل عمران/145]،﴾ومن شكر فإنما يشكر لنفسه﴿[النمل/40]، وقوله:﴾وقليل من عبادي الشكور﴿[سبأ/13]، ففيه تنبيه أن توفيه شكر الله صعب؛ ولذلك لم يثن بالشكر من أوليائه إلا على اثنين، قال في إبراهيم عليه السلام:﴾شاكرا لأنعمه﴿[النحل/121]، وقال في نوح:﴾إنه كان عبدا شكورا﴿[الإسراء/3]، وإذا وصف الله بالشكر في قوله:﴾والله شكور حليم{ [التغابن/17]، فإنما يعني به إنعامه على عباده، وجزاؤه بما أقاموا من العبادة. ويقال: ناقة شكرة: ممتلئة الضرع من اللبن، وقيل: هو أشكر من بروق (في اللسان: البروق: نبت ضعيف ريان، واحدها بروقة.
يقال: أشكر من بروقة. وأقصف من بروقة. راجع: اللسان (برق) ؛ وأساس البلاغة ص 20)، وهو نبت يخضر ويتربى بأدنى مطر، والشكر يكنى به عن فرج المرأة، وعن النكاح. قال بعضهم (الكلام ليحي بن يعمر، وقد قاله لرجل طالبته امرأته بمهرها.
وهو في عمدة الحفاظ (شكر) ؛ ومجالس ثعلب 2/465، وشرح أدب الكاتب ص 76، تطلها: تبطل حقها) :
- 271 - أإن سألتك ثمن شكرها *** وشبرك أنشأت تطلها
والشكير: نبت في أصل الشجرة غض، وقد شكرت الشجرة: كثر غصنها.
ملخص اللسان:
1.     الشُّكْرُ: عِرْفانُ الإِحسان ونَشْرُه، قال ثعلب: الشُّكْرُ لا يكون إِلاَّ عن يَدٍ، والحَمْدُ يكون عن يد وعن غير  يد، فهذا الفرق بينهما. والشُّكْرُ: مثل الحمد إِلا أَن  الحمد أَعم منه، فإِنك تَحْمَدُ الإِنسانَ على صفاته الجميلة وعلى معروفه،  ولا تشكره إِلا على معروفه دون صفاته. والشُّكْرُ: مقابلة النعمة بالقول  والفعل والنية، فيثني على المنعم بلسانه ويذيب نفسه في طاعته ويعتقد أَنه  مُولِيها؛
2.     والشُّكْرُ من الله: المجازاة والثناء الجميل، والشَّكُور: من صفات الله جل اسمه، معناه: أَنه يزكو  عنده القليلُ من أَعمال العباد فيضاعف لهم الجزاء، وشُكْرُه لعباده:  مغفرته لهم.
3.     شَكَرَهُ وشَكَرَ له يَشْكُرُ شُكْراً وشُكُوراً وشُكْراناً.وأَما الشَّكُورُ من عباد الله  فهو الذي يجتهد في شكر ربه بطاعته وأَدائه ما وَظَّفَ عليه من عبادته.  والشُّكْرُ:  الثناءُ على المُحْسِنِ بما أَوْلاكَهُ من المعروف. يقال: شَكَرْتُه  وشَكَرْتُ له، وباللام أَفصح.
4.     شَكَرَتِ الإِبل تَشْكُر إِذا أَصابت مَرْعًى فَسَمِنَتْ  عليه. والشَّكُور من الدواب: ما يكفيه العَلَفُ القليلُ،وقيل: الشكور من الدواب الذي  يسمن على قلة العلف كأَنه يَشْكُرُ وإِن كان ذلك الإِحسان قليلاً،وشُكْرُه ظهورُ نمائه وظُهُورُ العَلَفِ فيه؛
5.     وأَشْكَرَ الضَّرْعُ واشْتَكَرَ: امتلأَ لبناً.
6.     واشْتَكَرَتِ  السماءُ وحَفَلَتْ واغْبَرَّتْ: جَدَّ مطرها واشتْدَّ وقْعُها؛
7.     واشْتَكَرَِت الرياحُ: أَتت بالمطر. واشْتَكَرَتِ  الريحُ: اشتدّ هُبوبُها؛ واشْتَكَرَ الحرُّ والبرد: اشتدّ؛
8.     الشَّكِيرُ ما ينبت في أَصل الشجرة من الورق وليس  بالكبار. والشَّكيرُ من الفَرْخِ: الزَّغَبُ. يقال شَكِرَتِ  الشَّجَرَةُ وأَشْكَرَتْ إِذا خرج فيها الشيء،وشَكِرَ النخلُ شَكَراً: كثرت فراخه؛ الشَّكِير الكَرْم يُغرَسُ من قضيبه،
لسان العرب
● - شكر: الشُّكْرُ: عِرْفانُ الإِحسان ونَشْرُه، وهو الشُّكُورُ أَيضاً.  قال ثعلب: الشُّكْرُ لا يكون إِلاَّ عن يَدٍ، والحَمْدُ يكون عن يد وعن غير  يد، فهذا الفرق بينهما. والشُّكْرُ من الله: المجازاة والثناء الجميل،  شَكَرَهُ وشَكَرَ له يَشْكُرُ شُكْراً وشُكُوراً وشُكْراناً؛ قال أَبو  نخيلة:  شَكَرْتُكَ، إِنَّ الشُّكْرَ حَبْلٌ منَ التُّقَى،  وما كُلُّ مَنْ أَوْلَيْتَهُ نِعْمَةً يَقْضِي  قال ابن سيده: وهذا يدل على أَن الشكر لا يكون إِلا عن يد، أَلا ترى  أَنه قال: وما كل من أَوليته نعمة يقضي؟ أَي ليس كل من أَوليته نعمة يشكرك  عليها. وحكى اللحياني: شكرت اللهوشكرت لله وشَكَرْتُ بالله، وكذلك شكرت  نعمة الله، وتَشَكَّرَ له بلاءَه: كشَكَرَهُ. وتَشَكَّرْتُ له: مثل  شَكَرْتُ له. وفي حديث يعقوب: إِنه كان لا يأْكل شُحُومَ الإِبل تَشَكُّراً لله  عز وجل؛ أَنشد أَبو علي:  وإِنِّي لآتِيكُمْ تَشَكُّرَ ما مَضَى  من الأَمْرِ، واسْتيجابَ ما كان في الغَدِ  أَي لِتَشَكُّرِ ما مضى، وأَراد ما يكون فوضع الماضي موضع الآتي. ورجل  شَكورٌ: كثير الشُّكْرِ. وفي التنزيل العزيز: إِنه كان عَبْداً شَكُوراً.  وفي الحديث: حين رُؤيَ، صلى الله عليه وسلم، وقد جَهَدَ نَفْسَهُ  بالعبادة فقيل له: يا رسول الله، أَتفعل هذا وقد غفر الله لك ما تقدّم من ذنبك  وما تأَخر؟ أَنه قال، عليه السلام: أَفَلا أَكونُ عَبْداً شَكُوراً؟ وكذلك  الأُنثى بغير هاء. والشَّكُور: من صفات الله جل اسمه، معناه: أَنه يزكو  عنده القليلُ من أَعمال العباد فيضاعف لهم الجزاء، وشُكْرُه لعباده:  مغفرته لهم. والشَّكُورُ: من أَبنية المبالغة. وأَما الشَّكُورُ من عباد الله  فهو الذي يجتهد في شكر ربه بطاعته وأَدائه ما وَظَّفَ عليه من عبادته.  وقال الله تعالى: اعْمَلُوا آلَ داودَ شُكْراً وقليلٌ من عِبادِيَ  الشَّكُورُ؛ نصب شُكْراً لأَنه مفعول له، كأَنه قال: اعملوا لله شُكْراً، وإِن  شئت كان انتصابه على أَنه مصدر مؤكد. والشُّكْرُ: مثل الحمد إِلا أَن  الحمد أَعم منه، فإِنك تَحْمَدُ الإِنسانَ على صفاته الجميلة وعلى معروفه،  ولا تشكره إِلا على معروفه دون صفاته. والشُّكْرُ: مقابلة النعمة بالقول  والفعل والنية، فيثني على المنعم بلسانه ويذيب نفسه في طاعته ويعتقد أَنه  مُولِيها؛ وهو من شَكَرَتِ الإِبل تَشْكُر إِذا أَصابت مَرْعًى فَسَمِنَتْ  عليه. وفي الحديث: لا يَشْكُرُ الله من لا يَشْكُرُ الناسَ؛ معناه أَن  الله لا يقبل شكر العبد على إِحسانه إِليه، إِذا كان العبد لا يَشكُرُ  إِحسانَ الناس ويَكْفُر معروفَهم لاتصال أَحد الأَمرين بالآخر؛ وقيل: معناه  أَن من كان من طبعه وعادته كُفْرانُ نعمة الناس وتركُ الشُّكْرِ لهم، كان  من عادته كُفْرُ نعمة الله وتركُ الشكر له، وقيل: معناه أَن من لا يشكُر  الناس كان كمن لا يشكُر الله وإِن شَكَرَهُ، كما تقول: لا يُحِبُّني من  لا يُحِبُّك أَي أَن محبتك مقرونة بمحبتي فمن أَحبني يحبك ومن لم يحبك لم  يحبني؛ وهذه الأَقوال مبنية على رفع اسم الله تعالى ونصبه. والشُّكْرُ:  الثناءُ على المُحْسِنِ بما أَوْلاكَهُ من المعروف. يقال: شَكَرْتُه  وشَكَرْتُ له، وباللام أَفصح. وقوله تعالى: لا نريد منكم جزاءً ولا شُكُوراً؛  يحتمل أَن يكون مصدراً مثل قَعَدَ قُعُوداً، ويحتمل أَن يكون جمعاً مثل  بُرْدٍ وبُرُود وكُفْرٍ وكُفُورٍ. والشُّكْرانُ: خلاف الكُفْرانِ.  والشَّكُور من الدواب: ما يكفيه العَلَفُ القليلُ، وقيل: الشكور من الدواب الذي  يسمن على قلة العلف كأَنه يَشْكُرُ وإِن كان ذلك الإِحسان قليلاً،  وشُكْرُه ظهورُ نمائه وظُهُورُ العَلَفِ فيه؛ قال الأَعشى:  ولا بُدَّ مِنْ غَزْوَةٍ في الرَّبيعِ  حَجُونٍ، تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورَا  والشَّكِرَةُ والمِشْكارُ من الحَلُوباتِ: التي تَغْزُرُ على قلة الحظ  من المرعى. ونَعَتَ أَعرابيٌّ ناقةً فقال: إِنها مِعْشارٌ مِشْكارٌ  مِغْبارٌ، فأَما المشكار فما ذكرنا، وأَما المعشار والمغبار فكل منهما مشروح في  بابه؛ وجَمْعُ الشَّكِرَةِ شَكارَى وشَكْرَى. التهذيب: والشَّكِرَةُ من  الحلائب التي تصيب حظّاً من بَقْل أَو مَرْعًى فَتَغْزُرُ عليه بعد قلة  لبن، وإِذا نزل القوم منزلاً فأَصابتْ نَعَمُهم شيئاً من بَقْلٍ قَدْ  رَبَّ قيل: أَشْكَرَ القومُ، وإِنهم لَيَحْتَلِبُونَ شَكِرَةَ حَيْرَمٍ، وقد  شَكِرَتِ الحَلُوبَةُ شَكَراً؛ وأَنشد:  نَضْرِبُ دِرَّاتِها، إِذا شَكِرَتْ،  بِأَقْطِها، والرِّخافَ نَسْلَؤُها  والرَّخْفَةُ: الزُّبْدَةُ. وضَرَّةٌ شَكْرَى إِذا كانت مَلأَى من  اللبن، وقد شِكْرَتْ شَكَراً.  وأَشْكَرَ الضَّرْعُ واشْتَكَرَ: امتلأَ لبناً.  وأَشْكَرَ القومُ: شَكِرتْ إِبِلُهُمْ، والاسم الشَّكْرَةُ. الأَصمعي:  الشَّكِرَةُ الممتلئة الضرع من النوق؛ قال الحطيئة يصف إِبلاً غزاراً:  إِذا لم يَكُنْ إِلاَّ الأَمَالِيسُ أَصْبَحَتْ  لَها حُلَّقٌ ضَرَّاتُها، شَكِرات  قال ابن بري: ويروى بها حُلَّقاً ضَرَّاتُها، وإِعرابه على أَن يكون في  أَصبحت ضمير الإِبل وهو اسمها، وحُلَّقاً خبرها، وضراتها فاعل بِحُلَّق،  وشكرات خبر بعد خبر، والهاء في بها تعود على الأَمالِيسِ؛ وهي جمع  إمْلِيسٍ، وهي الأَرض التي لا نبات لها؛ قال: ويجوز أَن يكون ضراتها اسم  أَصبحت، وحلقاً خبرها، وشكرات خبر بعد بعد خبر؛ قال: وأَما من روى لها حلق،  فالهاء في لها تعود على الإِبل، وحلق اسم أَصبحت، وهي نعت لمحذوف تقديره  أَصبحت لها ضروع حلق، والحلق جمع حالق، وهو الممتلئ، وضراتها رفع بحلق  وشكرات خبر أَصبحت؛ ويجوز أَن يكون في أَصبحت ضمير الأَبل، وحلق رفع  بالإِبتداء وخبره في قوله لها، وشكرات منصوب على الحال، وأَما قوله: إِذا لم يكن  إِلاَّ الأَماليس، فإِنَّ يكن يجوز أَن تكون تامة، ويجوز أَن تكون ناقصة،  فإِن جعلتها ناقصة احتجت إِلى خبر محذوف تقديره إِذا لم يكن ثَمَّ  إِلاَّ الأَماليس أَو في الأَرض إِلاَّ الأَماليس، وإِن جعلتها تامة لم تحتج  إِلى خبر؛ ومعنى البيت أَنه يصف هذه الإِبل بالكرم وجودة الأَصل، وأَنه  إِذا لم يكن لها ما ترعاه وكانت الأَرضُ جَدْبَةً فإِنك تجد فيها لبناً  غزيراً. وفي حديث يأْجوج ومأْجوج: دَوابُّ الأَرض تَشْكَرُ شَكَراً،  بالتحريك، إِذا سَمِنَت وامتلأَ ضَرْعُها لبناً. وعُشْبٌ مَشْكَرَة: مَغْزَرَةٌ  للبن، تقول منه: شَكِرَتِ الناقة، بالكسر، تَشْكَرُ شَكَراً، وهي  شَكِرَةٌ. وأَشْكَرَ القومُ أَي يَحْلُبُون شَكِرَةً. وهذا زمان الشَّكْرَةِ  إِذا حَفَلتْ من الربيع، وهي إِبل شَكَارَى وغَنَمٌ شَكَارَى. واشْتَكَرَتِ  السماءُ وحَفَلَتْ واغْبَرَّتْ: جَدَّ مطرها واشتْدَّ وقْعُها؛ قال امرؤ  القيس يصف مطراً:  تُخْرِجُ الوَدَّ إِذا ما أَشْجَذَتْ،  وتُوالِيهِ إِذا ما تَشْتَكِرْ  ويروى: تَعْتَكِرْ. واشْتَكَرَِت الرياحُ: أَتت بالمطر. واشْتَكَرَتِ  الريحُ: اشتدّ هُبوبُها؛ قال ابن أَحمر:  المُطْعِمُونَ إِذا رِيحُ الشِّتَا اشْتَكَرَتْ،  والطَّاعِنُونَ إِذا ما اسْتَلْحَمَ البَطَلُ  واشْتَكَرَتِ الرياحُ: اختلفت؛ عن أَبي عبيد؛ قال ابن سيده: وهو خطأُ.  واشْتَكَرَ الحرُّ والبرد: اشتدّ؛ قال الشاعر:  غَداةَ الخِمْسِ واشْتَكَرَتْ حَرُورٌ،  كأَنَّ أَجِيجَها وَهَجُ الصِّلاءِ  وشَكِيرُ الإِبل: صغارها. والشَّكِيرُ من الشَّعَرِ والنبات: ما ينبت من  الشعر بين الضفائر، والجمع الشُّكْرُ؛ وأَنشد:  فَبَيْنا الفَتى لِلْعَيْنِ ناضِراً،  كعُسْلُوجَةٍ يَهْتَزُّ منها شَكِيرُها  ابن الأَعرابي: الشَّكِيرُ ما ينبت في أَصل الشجرة من الورق وليس  بالكبار. والشَّكيرُ من الفَرْخِ: الزَّغَبُ. الفراء: يقال شَكِرَتِ  الشَّجَرَةُ وأَشْكَرَتْ إِذا خرج فيها الشيء.  ابن الأَعرابي: المِشْكارُ من النُّوقِ التي تَغْزرُ في الصيف وتنقطع في  الشتاء، والتي يدوم لبنها سنتها كلها يقال لها: رَكُودٌ ومَكُودٌ  وَوَشُولٌ وصَفِيٌّ. ابن سيده: والشَّكِيرُ الشَّعَرُ الذي في أَصل عُرْفِ  الفَرَسِ كأَنه زَغَبٌ، وكذلك في الناصية. والشَّكِيرُ من الشعر والريش  والعَفا والنَّبْتِ: ما نَبَتَ من صغاره بين كباره، وقيل: هو أَول النبت على  أَثر النبت الهائج المُغْبَرِّ، وقد أَشْكَرَتِ الأَرضُ، وقيل: هو الشجر  ينبت حول الشجر، وقيل: هو الورق الصغار ينبت بعد الكبار. وشَكِرَتِ الشجرة  أَيضاً تَشْكَرُ شَكَراً أَي خرج منها الشَّكِيرُ، وهو ما ينبت حول  الشجرة من أَصلها؛ قال الشاعر:  ومِنْ عِضَةٍ ما يَنْبُتَنَّ شَكِيرُها  قال: وربما قالوا للشَّعَرِ الضعيف شَكِيرٌ؛ قال ابن مقبل يصف فرساً:  ذَعَرْتُ بِهِ العَيرَ مُسْتَوْزِياً،  شَكِيرُ جَحَافِلِهِ قَدْ كَتِنْ  ومُسْتَوْزِياً: مُشْرِفاً منتصباً. وكَتِنَ: بمعنى تَلَزَّجَ  وتَوَسَّخَ. والشَّكِيرُ أَيضاً: ما ينبت من القُضْبانِ الرَّخْصَةِ بين  القُضْبانِ العاسِيَةِ. والشَّكِيرُ: ما ينبت في أُصول الشجر الكبار. وشَكِيرُ  النخلِ: فِراخُه. وشَكِرَ النخلُ شَكَراً: كثرت فراخه؛ عن أَبي حَنيفة؛ وقال  يعقوب: هو من النخل الخُوصُ الدر حول السَّعَفِ؛ وأَنشد لكثيِّر:  بُرُوكٌ بأَعْلى ذِي البُلَيْدِ، كأَنَّها  صَرِيمَةُ نَخْلٍ مُغْطَئِلٍّ شَكِيرُها  مغطئل: كثير متراكب. وقال أَبو حنيفة: الشكير الغصون؛ وروي الأَزهري  بسنده: أَن مَجَّاعَةَ أَتى رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، فقال  قائلهم:ومَجَّاعُ اليَمامَةِ قد أَتانا،  يُخَبِّرُنا بِمَا قال الرَّسُولُ  فأَعْطَيْنا المَقادَةَ واسْتَقَمْنا،  وكانَ المَرْءُ يَسْمَعُ ما يَقُولُ  فأَقْطَعَه رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، وكتب له بذلك كتاباً: بسم  الله الرحمن الرحيم، هذا كتابٌ كَتَبَهُ محمدٌ رسولُ الله، لِمَجَّاعَةَ  بنِ مُرارَةَ بن سَلْمَى، إِني أَقطعتك الفُورَةَ وعَوانَةَ من العَرَمَةِ  والجَبَل فمن حاجَّكَ فإِليَّ. فلما قبض رسولُ الله، صلى الله عليه  وسلم، وَفَدَ إِلى أَبي بكر، رضي الله عنه، فأَقطعه الخِضْرِمَةَ، ثم وَفَدَ  إِلى عمر، رضي الله عنه، فأَقطعه أَكثر ما بالحِجْرِ، ثم إِن هِلالَ بنَ  سِراجِ بنِ مَجَّاعَةَ وَفَد إِلى عمر بن عبد العزيز بكتاب رسولُ الله،  صلى الله عليه وسلم، بعدما استخلف فأَخذه عمر ووضعه على عينيه ومسح به  وجهه رجاء أَن يصيب وجهه موضع يد رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، فَسَمَرَ  عنده هلالٌ ليلةً، فقال له: يا هلال أَبَقِيَ من كُهُولِ بني مَجَّاعَةَ  أَحدٌ؟ ثقال: نَعَمْ وشَكِيرٌ كثير؛ قال: فضحك عمر وقال: كَلِمَةٌ  عربيةٌ، قال: فقال جلساؤه: وما الشَّكير يا أَمير المؤمنين؟ قال: أَلم تَرَ  إِلى الزرع إِذا زكا فأَفْرَخَ فنبت في أُصوله فذلكم الشَّكيرُ. ثم أَجازه  وأَعطاه وأَكرمه وأَعطاه في فرائض العيال والمُقاتِلَةِ؛ قال أَبو منصور:  أَراد بقوله وشَكِير كثير أَي ذُرِّيَّةٌ صِغارٌ،. شبههم بشَكِيرِ الزرع،  وهو ما نبت منه صغاراً في أُصول الكبار؛ وقال العجاج يصف رِكاباً  أَجْهَضَتْ أَولادَها:  والشَّدِنِيَّاتُ يُسَاقِطْنَ النَّغَرْ،  خُوصُ العُيونِ مُجْهِضَاتٌ ما اسْتَطَرْ،  مِنْهُنَّ إِتْمامُ شَكِيرٍ فاشْتَكَرْ  ما اسْتَطَرَّ: من الطَّرِّ. يقال: طَرَّ شَعَرُه أَي نبت، وطَرَّ شاربه  مثله. يقول: ما اسْتَطَرَّ منهنَّ. إِتمام يعني بلوغ التمام.  والشَّكِيرُ: ما نبت صغيراً فاشْتَكَر: صار شَكِيراً.  بِحاجِبٍ ولا قَفاً ولا ازْبأَرْ  مِنْهُنَّ سِيساءٌ، ولا اسْتَغْشَى الوَبَرْ  والشَّكِيرُ: لِحاءُ الشجر؛ قال هَوْذَةُ بنُ عَوْفٍ العامِريّ:  على كلِّ خَوَّارِ العِنانِ كأَنها  عَصَا أَرْزَنٍ، قد طارَ عَنْهَا شَكِيرُها  والجمع شُكُرٌ. وشُكُرُ الكَرْمِ: قُضْبانَه الطِّوالُ، وقيل: قُضبانه  الأَعالي. وقال أَبو حنيفة: الشَّكِير الكَرْم يُغرَسُ من قضيبه، والفعل  كل ذلك أَشْكَرَتْ واشْتَكَرَت وشَكِرَتْ.  والشَّكْرُ: فَرْجُ المرأَة وقيل لحم فرجها؛ قال الشاعر يصف امرأَة،  أَنشده ابن السكيت:  صَناعٌ بإِشْفاها، حَصانٌ بِشَكْرِها،  جَوادٌ بِقُوتِ البَطْنِ، والعِرْضُ وافِرُ  وفي رواية: جَوادٌ بزادِ الرَّكْبِ والعِرْق زاخِرُ، وقيل: الشَّكْرُ  بُضْعُها والشَّكْرُ لغة فيه؛ وروي بالوجهين بيت الأَعشى:  خَلَوْتُ بِشِكْرِها وشَكرها  (* قوله: «خلوت إلخ» كذا بالأَصل).  وفي الحديث: نَهَى عن شَكْرِ البَغِيِّ، هو بالفتح، الفرج، أَراد عن  وطئها أَي عن ثمن شَكْرِها فحذف المضاف، كقوله: نهى عن عَسِيبِ الفَحْلِ أَي  عن ثمن عَسْبِهِ. وفي الحديث: فَشَكَرْتُ الشاةَ، أَي أَبدلت شَكْرَها  أَي فرجها؛ ومنه قول يحيى بن يَعْمُر لرجل خاصمته إِليه امرأَته في  مَهْرِها: أَإِنْ سأَلَتْكَ ثمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنْشأْتَ تَطُلُّها  وتَضْهَلُها؟ والشِّكارُ: فروج النساء، واحدها شَكْرٌ. ويقال للفِدرَة من اللحم  إِذا كانت سمينة: شَكْرَى؛ قال الراعي:  تَبِيتُ المَخالي الغُرُّ في حَجَراتِها  شَكارَى، مَراها ماؤُها وحَدِيدُها  أَراد بحديدها مِغْرَفَةٍ من حديد تُساطُ القِدْرُ بها وتغترف بها  إِهالتها. وقال أَبو سعيد: يقال فاتحْتُ فلاناً الحديث وكاشَرْتُه وشاكَرْتُه؛  أَرَيْتُه أَني شاكِرٌ.  والشَّيْكَرانُ: ضرب من النبت.  وبَنُو شَكِرٍ: قبيلة في الأَزْدِ. وشاكر: قبيلة في اليمن؛ قال:  مُعاوِيَ، لم تَرْعَ الأَمانَةَ، فارْعَها  وكُنْ شاكِراً للهِ والدِّينِ، شاكِرُ  أَراد: لم تَرْعَ الأَمانةَ شاكرٌ فارعها وكن شاكراً لله، فاعترض بين  الفعل والفاعل جملةٌ أُخرى، والاعتراض للتشديد قد جاء بين الفعل والفاعل  والمبتدإِ والخبر والصلة والموصول وغير ذلك مجيئاً كثيراً في القرآن وفصيح  الكلام. وبَنُو شاكرٍ: في هَمْدان. وشاكر: قبيلة من هَمْدان باليمن.  وشَوْكَرٌ: اسم. ويَشْكُرُ: قبيلة في ربيعة. وبنو يَشْكُرَ قبيلة في بكر بن  وائل.
مقاييس اللغة:
(شكر) الشين والكاف والراء أصولٌ أربعةٌ متباينةٌ بعيدة القياس. فالأول: الشُّكر: الثَّناء على الإنسان بمعروف يُولِيكَهُ. ويقال إنَّ حقيقة الشُّكر الرِّضا باليسير. يقولون : فرسٌ شَكور، إذا كفاه لسِمَنِه العلفُ القليل. وينشدون قول الأعشى:
ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ  في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])
ويقال في المثل: "أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة"، وذلك أنَّها تخضرّ من الغيم من غير مطَر.
والأصل الثاني: الامتلاء والغُزْر في الشيء. يقال حَلُوبة([14]) شَكِرَةٌ إِذا أصابت حَظّاً من مرعىً فَغزُرت. ويقال: أشكر القومُ، وإنهم ليحتلبون شَكِرَةً، وقد شَكِرت الحَلُوبة. ومن هذا الباب: شَكِرَت الشّجرةُ، إذا كَثُر فيئُها.
والأصل الثالث: الشَّكير من النبات، وهو الذي ينبُت من ساق الشَّجرة، وهي قُضبان غضّة. ويكون ذلك في النَّبات أوّلَ ما ينبُت. قال:
* حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ *
والأصل الرابع: الشَّكْر، وهو النِّكاح. ويقال بل شَكْر المرأةِ: فَرْجها. وقال يحيى بن يعمر، لرجلٍ خاصمته امرأتُه: "إن سأَلَتْكَ ثَمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنشأْتَ تطُلُّها وتَضْهَلها".
القاموس المحيط:
الشُّكْرُ، بالضم عِرْفانُ الإِحْسان ونَشْرُه، أو لا يكونُ إلاَّ عن يَدٍ، من اللهِ المُجازاةُ، والثَّناءُ الجميلُ، شَكَرَهُ،
له، شُكْراً وشُكُوراً وشُكْراناً، وشَكَرَ اللّهَ وللهِ وباللهِ و نِعمَةَ اللهِ، بها، وتَشَكَّرَ لهُ بَلاءَهُ، كشَكَرَهُ.والشَّكُورُ: الكثيرُ الشُّكْرِ، والدَّابَّةُ تَسْمَنُ عَلَى قِلَّةِ العَلَفِ.والشَّكْرُ: الحِرُ أو لَحْمُها، ويكسرُ فيهما، والنِّكاحُ، ولَقَبُ وَالاَنَ بنِ عَمْرٍو، أبي حَيٍّ بالسَّرَاةِ، وجَبَلٌ باليمنِ.وَشَكِرَتِ الناقَةُ، كفَرِحَ: امْتَلأ ضَرْعُها، فهي شَكِرَةٌ ومِشْكارٌ، من شَكارَى وَشَكْرَى وشَكِراتٍ، الدَّابَّةُ: سَمِنَتْ، فلانٌ: سَخَا، أو غَزُرَ عَطَاؤُهُ بعدَ بُخْلِهِ، الشَّجَرَةُ: خَرَجَ منها الشَّكيرُ. وعُشْبٌ مَشْكَرَةٌ: مَغْزَرَةٌ للَّبَنِ.وأشْكَرَ الضَّرْعُ: امْتَلأَ،كاشْتَكَرَ، القومُ: شَكِرَتْ إِبِلُهُم، والاسْمُ: الشُّكْرَةُ. واشْتَكَرَتِ السماءُ: جَدَّ مَطَرُها
الرِّياحُ: أتَتْ بالمَطَرِ، الحَرُّ، البَرْدُ: اشْتَدَّا، في عَدْوِهِ: اجْتَهَدَ.والشَّكيرُ: الشَّعَرُ في أصلِ عُرْفِ الفرسِ، وما وَلِيَ الوَجْهَ والقَفَا من الشَّعَرِ، من الإبِلِ: صغارُها، من الشَّعَرِ والرِّيشِ والعِفَاءِ والنَّبْتِ: صِغارُه بين كِبارِه، أو أوَّلُ النَّبْتِ على أثَرِ النَّبْتِ الهائِجِ المُغْبَرِّ، وما يَنْبُتُ من القُضْبانِ الرَّخْصَةِ بين العاسِيَةِ، وما يَنْبُتُ في أُصُولِ الشَّجَرِ الكِبارِ، وفِراخُ النَّخْلِ، والنَّخْلُ قَدْ شَكَرَ، كَنَصَرَ وفَرِحَ، وأشْكَرَ، والخوصُ الذي حَوْلَ السَّعَفِ، والغُصُونُ، ولِحاءُ الشَّجَرِ ج: شُكُرٌ، والكَرْمُ يُغْرَسُ من قَضِيبِهِ، والفِعْلُ من الكُلِّ: أشْكَرَ وَشَكَرَ واشْتَكَرَ.وهذا زَمَنُ الشَّكَرِيَّةِ، محركةً: إذا حَفَلَتِ الإِبِلُ من الرَّبيعِ. ويَشْكُرُ بنُ عليِّ بنِ بَكْرِ بنِ وائِلٍ، ويَشْكُرُ بنُ مُبَشِّرِ بنِ صَعْبٍ: أبو قَبيلَتينِ. وكزُبَيْرٍ: جَبَلٌ بالأَنْدَلُسِ لا يُفارِقُهُ الثَّلْجُ. وكزُفَرَ: جَزيرَةٌ بها. وكبَقَّمٍ: لَقَبُ محمدِ بنِ المُنْذِرِ الحافِظِ. وشُكْرٌ، بالضم وكجَوْهَرٍ: من الأَعْلاِمِ.والشاكِريُّ: الأَجيرُ والمُسْتَخْدَمُ، مُعَرَّبُ جاكر. والشَّكائِرُ: النواصِي. والمُشْتَكِرَةُ من الرِّياحِ: الشَّديدةُ.
والشَّيْكَرانُ، وتضمُّ الكافُ: نَبْتٌ، أو الصوابُ بالسينِ، ووَهِمَ الجَوْهَرِيُّ، أو الصوابُ الشَّوْكَرانُ.وشاكَرْتُه الحديثَ: فاتَحْتُه. وشاكَرْتُه: أرَيْتُه أنِّي شاكِرٌ.والشَّكْرَى، كسَكْرَى: الفِدْرَةُ السَّمِينَةُ من اللحمِ.
تاج العروس:
شكر
الشُّكْرُ بالضمّ : عِفانُ الإحسانِ ونَشره وهو الشُّكُورُ أيضاً أو لا يكونُ الشُّكْرُ إلاّ عنْ يدٍ والحمدُ يكونُ عن يدٍ وعن غَيرِ يدٍ فهذا الفرقُ بينهما قاله ثَعْلَبٌ واستدلّ ابنُ سِيده على ذلك بقول أبي نُخَيلة : شَكرْتكَ إنَّ الشُّكْرَ حبلٌ من التقي وما كُلُّ من أوليته نعمةً يقضي
قالَ : فهذا يَدلُ على أن الشُّكْرَلا يكونُ إلا عن يدٍ ألا ترى أنه قال : وما كُلُّ من أوليتهُ إلخ أي ليس كُلُّ من أوليته نعمةً يَشكُركَ عليها . وقال المصنفُ في البصائر : وقيل : الشُّكْرُ مقلوبُ الكَشرِ أي الكَشفِ وقيل : أصله من عَينٍ شكري أي ممتَلئةٍ والشكرُ على هذا : الامتلاءُ من ذِكْرِ المُنعمِ . والشُكْرُ على ثلاثة أضربٍ : شُكر بالقلبِ وهو تصَوُّرُ النعمة وشُكر باللسان وهو الثناءُ على المُنعم وشُكر بالجوارحِ وهو مكافأةُ النعمةِ بقدرِ استحقاقةِ
وقال أيضاً : الشُّكْرُ مَبنيُّ على خمسِ قواعدَ : خُضُوع الشاكرِ للمَشْكُورِ وحُبه له واعترافه بنعمتهِ والثناء عليه بها وأن لا يَسْتَعْمِلها فيما يكره هذه الخمسة هي أساسُ الشُّكْرِ وبناؤه عليها فإن عَدمَ منها واحدة اختلت قاعدةٌ من قواعد الشُّكرِ وكلّ من تكلمَ في الشُّكْرِ فإن كلامه إليها يَرجعُ وعليها يدورُ فقيلَ مرةً : إنه الاعترافُ بنعمة المُنعم على وجهِ الخُضُوعِ . وقيل : الثناءُ على المُحسن بذِكرِ إحسانه وقيل : هو عُكُوفُ القَلْبِ على محبةِ المنعمِ والجوارحِ على طاعتهِ وجَريانَ اللسانِ بذِكْره والثناء عليه وقيل : هو مُشاهدةُ المِنةِ وحفظُ الحُرمةِ
وما ألطفَ ما قالَ حَمدونُ القصارُ : شُكرُ النعمة أن ترى نفسك فيها طُفَيْلياًّ . ويقرُبُه قولُ الجُنَيْدِ : الشُّكْرُ أنْ لا ترى نفسك أهلاً للنعمةِ . وقال أبو عثمان : الشُّكرُ معرفةُ العَجْزِ عن الشُّكْرِ وقيل : هو إضافةُ النعمِ إلى مَولاها . وقال رُوَيْمٌ : الشُّكْرُ : اسْتِفْراغُ الطاقةِ يعني في الخدمةِ . وقال الشبليّ : الشُّكْرُ رُؤيةُ المُنعمِ لا رؤيةُ النِّعْمَة ومعناه أن لايَحجبه رؤيةُ النِّعْمةِ ومُشاهدتها عن رؤيةِ المُنعمِ بها والكمالَ أن يَشهدَ النعمةَ والمُنعمَ لأنّ شُكْره بحسبِ شُهوده للنعمة وكُلما كان أتمَّ كان الشُّكْرُ أكملَ واللهُ يُحبُّ من عَبدهَِ أن يَشهدَ نِعمه ويعترفَ بها ويُثنىَ عليه بها ويُحبه عليها لا أَنْ يَفْنَى عنها ويَغيبَ عن شُهودها . وقيل : الشُّكْرُ قيدُ النِّعَمِ المَوجودةِ وصيدُ النعمِ المَفقودةِ . ثم قال : وتكلم الناسُ في الفرقِ بين الحمدِ والشكرِ أيهما أفضلُ ؟ وفي حديث " الحمدُ رأسُ الشُّكْرِ فمن لم يََحْدِ اللهَ لم يَشْكره " والفرقُبينهما أن الشُّكْرَ أعمُّ من جِهةِ أنواعه وأسبتبه وأخصُّ من جِهةُ مُتعلقاته والحمدُ أعمُّ من جِهةِ المُتعلّقات وأخصُّ من جِهةِ الأسبابِ ومعنى هذا أنَّ الشُّكْرَ يكونُ بالقلبِ خُضُوعاً واستكانةً وباللسانِ ثناءً واعترافاً وبالجوارحِ طاعةً وانقياداً ومُتعلقةُ المُنْعمُ دونَ الأوصافِ ذاتية فلا يقال : شَكرنا اللهَ على حَياته وسَمعهِ وبصرهِ وعِلمهِ وهو المَحمودُ بها كما هو مَحمودٌ على إحسانه وعدله والشُّكْرُ يكون على الإحسانِ والنعمِ فكلُّ ما يتعلقُ به الشُّكْرُ يَتعلقُ به الحمدُ من غيرِ عكسٍ وكُلُّ ما يقعُ به الحمدُ يقع به الشُّكْرُ من غير عكس فإنّ الشُّكْرَ يَقعُ بالجوارحِ والحمدَ باللسان
الشُّكْرُ من اللهِ المُجازاةُ والثناءُ الجميلُ . يقال : شَكرهَ شكرَ لهُ يَشكرهُ شُكراً بالضمّ وشُكُوراً كقُعُودٍ وشُكراناً كعُثمان حكى اللحيانيّ : شَكرْتُ اللهَ وشكرتُ للهِ وشَكرتُ بِاللهِ كذلك شَكرتُ نِعمةَ اللهِ شَكَرتُ بها وفي البصائرِ للمصنف : والشُّكْرُ : الثناءُ على المُحسنِ بما أولاَكه من المعروفِ يقال : شكرته وشكرتُ له وباللامِ أفصحُ . قال تعالى " واشكروا لي " وقال جلّ ذِكره " أن اشكرْ لي ولوالدتكَ " وقوله تعالى " لا نريدُ مِنكم جزاءً ولا شُكُوراً " يحتمل أن يكون مَصدراً مثل قعدَ قُعُوداً ويحتمل أن يكونَ جَمعاً مثْل بُردٍ وبُرُودٍ . وتشكرَ له بلاءَه كشكَرهُ وتشَكَّرْتُ له مثل شَكَرتُ له وفي حديثِ يَعقوبَ عليه السلامُ " أنه كان لا يأكلُ شُحومَ الإبلِ تَشَكُّراً للهِ عز وجلَّ " . أنشد أبو عليٍّ :
وإني لآتيكمْ تَشَكرَ ما مضى ... من الأمرِ واستجابَ ما كان في الغَدِ والشَّكُور كصبورٍ : الكثيرُ الشُّكْرِ والجمعُ شُكرٌ وفي التنزيلِ " إنه كانَ عَبداً شَكوراً " وهو من أبنيةِ المبالغة وهو الذي يَجتهدُ في شُكرِ ربه بطاعته وأدائهِ ما وظَّفَ عليه من عِبادَته . وأما الشَّكُورُ في صفاتِ اللهِ عزَّ وجلَّ فمعناه أنه يزْكُو عنده القليلُ من أعمالِ العِبادِ فيُضَاعفُ لهم الجزاءَ وشُكْرُه لِعبادهِ مَغفرتهُ لهم . وقال شيخنا : الشَّكُورُ في أسمائه هو مُعطي الثوابِ الجَزِيلِ بالعملِ القليلِ لا سِتحالة حقيقيتهِ فيه تعالى أو الشُّكرُ في حقه تعالى بمعنى الرضا والإثابةُ لازمةٌ للرضا فهو مَجازٌ في الرضا ثم تُجُوزَ به إلى الإثابةِ . وقولهم : شَكرَ اللهُ سَعيه بمعنى أثابهُ . من المَجازك الشَّكُورُ : الدابةُ يَكيفيها العَلفُ القَليلُ . وقيل : هي التي تسمنُ على قلةِ العَلفِ كأنها تشكرُ وإنْ كانَ ذلك الإحسانُ قَليلاً وشُكْرُها ظُهورُ نمائِها وظُهُورُ العَلفِ فيها قال الأعشى :
ولا بُدَّ من غَزْوةٍ في الربيعِ ... حَجُونٍ تُكلُّ الوقاحَ الشّكُوراَ
والشَّكْرُ بالفتح الحِرُ أي فرجُ المرأةِ أو لحمها أي لحمُ فَرجَها وهكذا في النسخ قال شيخنا : والصوابُ أو لَحمه سواءٌ رَجعَ إلى الشَّكْرِ أو الحرِ فإنّ كلاَّ منهما مُذَكر والتأويلُ غيرُ مُحتاجٍ إليه . قلت : وكأن المُصنفَ تبع عبارةَ المُحكم على عادته فإنه قال : والشكرُ : فرجُ المَرأةِ وقيل : لَحمُ فرجها ولكنه ذَكرهَ المرأةَ ثم أعادَ الضمير إليها بِخلاف المُصنف فتأمل ثم قال : قال الشاعر يَصفُ امرأةً أنشده ابنُ السكيتِ :
صَناعٌ بإشفاها حَصانٌ بشكرِها ... جوادٌ بِقوتِ البطنِ والعرضُ وافرُ . وفي رواية :
" جَوادٌ بِزادِ الركبِ والعِرقُ زاجرُ . ويُكسرُ فيهما وبالجهين روى بيتُ الأعشى : " خَلوتُ بشِكْرِها وبشَكْرِهَا . والجمعُ شِكارٌ وفي الحديثِ نَهَى عن شَكرِ البغيّ هو بالفتح الفرجُ أراد ما تعطى على وطئها أي عن ثمنِ شَكرِهاَ فحذف المُصافَ كقولهِ نهى عن عسبِ الفَحلِ أي عن ثمنَ عَسبه . الشَّكْرُ : النُكاحُ وبه صَدر الصاغانيّ في التكملة . شَكرٌ بالفتح : لقبُ والانَ ابن عمرو أبي حي بالسراةِ وقيل : هو اسمُ صُقيعٍ بالسراةِ وروى أن النبي صلى الله تعالى عليه وسلم قال يوماً : " بأيّ البلادِ اللهِ شَكرٌ : قالوا : بموضعِ كذا قال فإنّ بُدنَ اللهِ تُنْحرُ عِنده الآنَ وكان هُناكَ قومٌ من ذلك الموضعِ فلما رَجعوا رأوا قومهم قُتلوا في ذلكَ اليومِ قال البكريُّ : ومن قَبائلِ الأزدِ شَكْرٌ أراهمُ سموا باسمِ هذا المَوضعِ . شَكْرٌ : جبلٌ باليمنِ قريبٌ من جُرشَ
من المجاز : شَكرتَ الناقةُ كفرحَ تَشكرُ شكراً : امتلالأَ ضرعها لبناً فهي شَكرةٌ كفرحةٍ ومِشكارٌ من نُوقٍ شكارى كسكارى وشَكرى كسكرى وشَكرِات . ونعتَ أعرابيٌّ ناقةٌ فقال : إنها مِعشارٌ مِشكارٌ مِغبارٌ . فالمِشكارُ من الحَلُوباتِ هي التي تَغْزُرُ على قلةِ الحظِّ من المَرعى . وفي التهذيب : والشكرةُ من الحلائبِ التي تُصيبُ حظاً من بقلٍ أو مرعى فتغزُرُ عليه بعدَ قلةِ لبنٍ وقد شكرت الحلوبةُ شَكراً وأنشد :
نضْرِبُ دِرتها إذا شَكرتْ ... بأقطِها والرخافَ نسلؤها . الرخفةُ : الزُّبْدةُ وضرةٌ شَكرىَ إذا كانت ملأى من اللبنِ . وقال الأصمعيُّ : الشَّكِرةُ : المُمْتلئةُ الضرعِ من النُّوقِ قال الحُطيئةُ يصفُ إبلاً غِزاراً :
إذا لمْ يكنْ إلا الأماليسُ أصبحتْ ... لها حُلقٌ ضَراتها شَكِراتُ . قال ابنُ بريّ : الأماليسُ : جمعُ إمليسٍ وهي الأرضُ التي لا نباتَ لها والمعنى : أصبحت لها ضُرُوعٌ خُلقٌ أي ممتلئاتٌ أي إذا لم يكنْ لها ما ترعاهُ وكانتَ الأرضُ جدبةً فلإنكَ تجدُ فيها لبناً غزيراً . والدابةُ تشكرُ شَكراً إذا سَمنتْ وامتلاءَ ضَرعها لبناً وقد جاءَ ذلك في حديثِ يأجوجَ ومأجوجَ . وقال ابنُ الأعرابي : المِشكارُ من النوقِ : التي تغزرُ في الصيف وتنقطع في الشتاءِ والتي يدومُ لبنها سنتها كُلها يقال لها : رَفُودٌ ومَكودٌ ووَشُولٌ وصَفىٌّ
من المَجازَ : شَك رَ فُولانٌ إذا سَخا بمالهِ أو غَزُرَ عطاؤه بعد بُخلهِ وشحه . من المجاز شَكرت الشجرةُ تشكرُ شَكراَ إذا خَرجَ منها الشَّكِيرُ كأميرٍ وهي قُضبانٌ غضةٌ تنبتُ من ساقها كما سيأتي ويقال أيضاً : أشكرتْ رواهما الفراءُ وسيأتي للمصنف وزادَ الصاغانيّ : واشتكرتْ : يقال : عُشبٌ مَشكرةٌ بالفتح أي مغزرةٌ للبنِ . من المَجاز : أشكرَ الضَّرْعُ : امتلأ لبناً كاشتكرَ . أشكرَ القومُ : شكرتْ إبلهمْ أي سَمِنتْ والاسمُ : الشُّكرةُ بالضم . وفي التهذيب : وإذا نزلَ القومُ مَنزلاً فأصابَ نعمهمُ شيئاً من بَقلٍ قدربَّ قيل : أشكرَ القومُ وإنهم ليحتلبونَ شَكِرةَ . وفي التكملة : يقال : أشكرَ القومُ : احتلبوا شَكَرةً شَكرِةً . واشتكرتِ السماءُ وحفلتْ وأغبرتْ : جدّ مَطرها واشتدَّ وقعها قال امرؤ القيس يصف مَطراً :
تُخرجُ الودَّ إذا ما أشجذتْ ... وتواريهِ إذا ما تشتكرْ ويروى : تعتكر . اشتكرت الرياحُ : أتتْ بالمطرِ ويقال : اشتكرت الريحُ إذا اشتدَّ هُبُوبُها قال بن أحمر :
المطْمعمون إذا ريحُ الشتا اشْتَكرتْ ... والطاعنونَ إذا ما استحلمَ الثقلُ . هكذا رواه الصاغاني . اشتكرَ الحرُّ والبردُ : اشتداّ قال أبو وجزةَ :
غَداةَ الخمسِ واشتكرتْ حَرُورٌ ... كأنَّ أجيجها وَهَجُ الصلاءِ . من المَجاز : اشتكر الرجلُ في عدوهِ إذا اجتهدَ . والشَّكيِر كأميرٍ : الشَّعُر في أصلِ عُرفِ الفَرسِ كأنه زغبٌ وكذلك في الناصيةِ . من المَجاز : فلانةُ ذاتُ شُكيرٍ هو ما ولى الوجهَ والقفاَ مِن الَّعرِ كذا في الأساس . الشَّكِيرُ من اٌبلِ : صِغارها أي أحداثها وهو مجاز تشبيهاً بشكيرِ النخلِ . الشَّكيرُ مِنَ الشَّعرِ والريشِ والعِفاءِ والنَّبْتِ : ما نبتَ من صِغاره بينَ كِباره وربما قالو للشعرِ الضعيفِ شَكيرٌ قال ابنُ مُقبلٍ يصفُ فرساً :
ذَعَرتُ به العيرَ مَسْتوزياً ... شَكيرُ جحافلهِ قدْ كتنْ هو أولُ النبتِ على أثرِ النبتِ الهائجِ المُغبرِّ وقد أشكرتِ الأرضُ . قيل : الشَّكيرُ : ما ينبتُ من القُضبانِ الغضة الرخصةِ بينَ القُضبانِ العاسيةِ وقيل : الشَّكيرُ من الشعرِ والنباتِ : ما ينبتُ من الشعرِ بين الضفائرِ والجمعُ الشُّكُرُ وأنشد :
وبينا الفتى يَهتزُّ للعينِ ناضِراً ... كعسْلُوجةٍ يهتزُّ منها شَكيرُهاَ . قيل : هو ما ينبتُ في أصولِ الشجرِ الكِبَارِ . وقيل : ما ينبتُ حولَ الشجرةِ من أصلها . وقال ابنُ الأعرابي : الشَّكيرُ : ما ينبتُ في أصلِ الشجرةِ من الورقِ ليس بالكبارِ . الشَّكيِرُ : فِراخُ النخلِ والنخلُ قد شكرَ وشكرَ كنصرَ وفرحَ شكراً كَثُرَ فراخه هذا عن أبي حنيفة
قال الفراءُ : شَكرت الشجرةُ وأشكرَتْ : خرج فيها الشَّكيِرُ . قال يعقوب : الشَّكِيرُ : هو الخُوصُ الذي حولَ السعفِ وأنشد لكُثيرٍ :
بُرُوك بأعلى ذي البُليدِ كأنها ... صَريمةُ نخلٍ مُغْطئلٍّ شَكيرها . قال أبو حنيفةَ : الشَّكِيرُ : الغُضُونُ . الشَّكيِرُ أيضاً : لِحاءُ الشَّجَرِ قال هوذةُ بنُ عَوفٍ العامريّ :
على كُلِّ خَوارِ العِنانِ كأنها ... عَصا أرزَنٍ قد طارَ عَنهاَ شَكيرُهاز ج شُكيرٌ بضمتينِ . قال أبوُ حنيفةَ : الشَّكيِرُ : الكَرْمُ يُغرسُ من قَضيبِه وشُكُرُ الكَرمِ : قُضْبانه الطِّوَالُ وقيل : قُضبانُه الأعلى . والفعلُ من الكُلِّ أشْكَرَ وشَكَرَ واشْتَكَرَ . ويروى أنَّ هِلالَ بنَ سِراجِ بنِ مجاعةَ بنِ مُرارةَ بنِ سلمى وفدَ علىَ عُمرَ بنِ عبدِ العزيزِ بكتابِ رَسولِ الله صلى عليه وسلم لجده مَجاعة بالإقطاع فوضعه على عينيهِ ومَسحَ به وجهه رَجاءَ أن يُصيبَ وَجْهه مَوضعُ يدِ رسول الله صلى الله عليه وسلم ثم أجازه وأعطاهُ وأكرمه فسمرَ عنده هِلالٌ ليلةً فقال له : يا هِلالُ أبقى من كُهُولةِ بنيِ مَجاعةَ أحدٌ ؟ قال : نعمْ وشَكِيرٌ كثيرٌ قال : فضحِكَ عُمرُ وقال : كَلِمةٌ عربيةٌ قال : فقال جُلساؤه : وما الشكيرُ يا أميرَ المؤمنين ؟ قال : ألمْ تَرَ إلى الزَّرْعِ إذا زَكا فأخرجَ فنبتَ في أصوله ؟ فذالكم الشَّكِيرُ وأرادَ بقوله : وشَكيرٌ كثير : ذُرِّيَّةً صِغاراً شَبَّهَهم بشكيرِ الزَّرْعِ وهو نابتَ منه صِغاراً في أصول الكبارِ . وقال العَجاجُ يَصفُ رِكاباً أجهضتْ أولادها :
" والشَّدَنياتُ يُساقطنَ النُّغَرْ
" خوضُ العُيُونِ مُجهِضاتٌ ما استطرْ
" منهنّ إتمامُ شَكيرٍ فاشتكرْ والشَّكيرُ : ما نبتَ صَغيراً فاشْتكر : صار شكيراً . ويقال : هذا زمانُ الشَّكريَّةِ مُحَرَّكةً هكذا في النَّسخ والذي في اللسانِ وغيره : هذا زمانُ الشَّكْرةِ إذا حفَلت الإبلُ من الرَّبيعِ وهي إبلٌ شَكارَى وغنمٌ شَكارَى . ويشْكُرُ بن عليّ بن بَكْرِ بن وائلِ بن قاسطِ بن هنْبِ ين أفْصى ابن دُعْميِّ بن جديلة بن أسَدِ بن ربيعةَ . ويشْكُرُ بن مُبشِّرِ بن صَعْبٍ في الأزْد : أبو قبيلتَيْنِ عظيمتيْنِ . وشُكَيْرٌ كزُبيْرٍ : جَبَلٌ بالأندلسِ لا يُفارِقُه الثلْجُ صيفاً ولا شتاءٍ . وشُكَرُ كزُفرَ : جزيرةُ بها شَرْقّيها ويقال : هي شَقْرٌ بالقاف وقد تقدم . وشَكَّرُ كبقَّم : لقبُ محمد ابن المُنْذر السُّميّ الهَرويّ الحافظ من حُفاظِ خُراسان
وشُكْرٌ بالضم وشَوْكَرٌ كجَوْهرٍ : من الأعلامِ فمن الأول : الوزيرُ عبدُ اللهِ بن علي بن شُكْرٍ والشريفُ شُكْرُ بن أبي الفُتوح الحسينيّ وآخرون . والشَّاكرِيّ : الأجِيرُ والمُسْتخْدمُ وهو مُعرَّبُ جاكَر صرَّحَ به الصّاغانيّ في التكملة . والشَّكائرُ : النَّواصي كأنَّه جَمْع شَكيرة . والمُشْتكرَةُ من الرِّياح : الشديدةُ وقيل : المُخْتلفةِ . ورُوى عن أبي عُبيدٍ : اشْتكَرَت الرِّياحُ : اخْتلَفتْ قال ابن سيده وهو خَطَأٌ . والشَّيْكَرانُ وتُضَمُّ الكافُ وضَمُّ الكافِ هو الصواب كما صرَّحَ به ابنُ هِشامٍ اللَّخْميّ في لَحْنِ العامة والفارابيّ في ديوانِ الأدبِ : نَبْتٌ هُنا ذكَرَه الجوهريُ أو الصوابُ بالسّينِ الهملة كما ذكره أبو حنيفة ووهِم الجَوْهريّ في ذكْرِه في المعجمة أو الصّوابُ الشَّوْكرانُ بالواو كما ذهبَ إليه الصَّاغانيّ وقال : هو نباتٌ ساقُه كساقِ الرّازيانجِ وورقُه كورق القِثَّاء وقيل : كورقِ اليبْروحِ وأصغُرُ وأشدُّ صُفْرةً وله زهرٌ أبيضُ وأصلُه دقيقٌ لاثمرَ له وبزْرُهُ مثلُ النانخَواةِ أو الأنيسُونِ من غير طَعْمٍ ولا رائحة وله لُعابٌ
وقال البَدْرُ القرافيّ : جزمَ في السينِ المُهملةِ مقْتصراً عليه وفي المعجمة صدَّر بما قاله الجوهريّ ثم حكَى ما اقْتَصرَ عليه في المًهْملة ووهم الجَوْهريّ وعبّر بأو إشارةً إلى الخلاف كما هي عادته بالتَّتُّبع ومثلُ هذا لا وهَمَ إذ هو قوْلٌ لأهْلِ اللغَة وقد صدرَ به وكان مُقْتضي اقتصارِه في باب السين المُهْملة أن يؤَخِّرَ في الشين المعجمة ما اقتصرَ عليه الجوهريّ ويُقدِّم ما وهمَ فيه الجَوْهَرِيّ انتهى
وشاكَرْتُه الحديثَ أي فاتحْتُه و قال أبو سعيد : يُقالُ : فاتَحْتُ فلاناً الحديثَ وكاشَرْتُه وشاكَرْتُه أريْتُه أنّى له شاكِرٌ . والشَّكْرَى كسَكْرَى : الفِدْرَةُ السّمينَةُ من اللحْمِ قال الرّاعي :
تبيتُ المحالُ الغُرُّ في حَجَراتِها ... شكَارَى مَرَاها ماؤُها وحَديدُها
أرادَ بحدِيدها مِغْرَفةً من حديدٍ ... تُساطُ القدْرُ بها وتُغْترَفُ بها إهالُتها . ومما يستدرك عليه : اشْتكَرَ الجَنينُ : نبت عليه الشَّكيرُ وهو الزَّغبُ . وبَطَّنَ خُفَّه بالأُشْكُز ورجلٌ شَكّازٌ : معربد وهو من شكَزَه يَشْكُزُه إذا طعنه ونَخَسه بالإصبع كل ذلك من الأساس . وبنو شاكِر : قبيلةٌ في اليَمن من هَمْدان وهو شاكِرُ بن ربيعةَ بن مالكِ ابن مُعاوِيةَ بن صَعْبِ بن دَوْمان بن بكيلٍ . وبنُو شُكْرٍ : قبيلةٌ من الأزْدِ . وقد سَمَّوْا شاكِراً وشَكْرأً بالفَتْح وشَكَراً مُحرَّكةً . وعبدُ العزيز بنُ عليّ بن شَكَرٍ الأزجِيّ المُحَدِّث مُحرَّكةً : شيخُ لأبي الحُسَيْن بن الطّيُوريّ . وعبد اللهِ بن يُوسفَ بن شَكَّرة مفتوحاً مشدَّدا أصْبهانيّ سمعَ أسيدَ بن عَاصمٍ وعنه الشريحانّي . وأبو نَصْرٍ الشَّكَريّ الباشَانيّ مُحرَّكةً : شيخٌ لأبي سَعْدٍ المالينيّ وبالضمّ : ناصِرُ الدّينِ محمد بن مَسعُود الشُّكرِيّ الحلَبيّ عن يوسفَ ابن خليلٍ مات سنة 678 . ومدينةُ شاكِرةَ بالبَصْرة وفي نسخةٍ : بالمنصورة . والشّاكرِيةُ : طائفَةٌ منسوبةٌ إلى ابن شاكرٍ وفيهم يقولُ القائلُ : فنحنُ على دينِ ابن شاكِر وأبو الحَسَنِ عليٌّ بن محمد بن شَوْكرٍ المُِّل البَغْداديُ : ثقةٌ روى عن أبي القاسم البغويّ والقاضي أبو منصور محمدُ بنُ أحمد بن عليّ بن شُكْرويه الأصْبهانيّ آخرُ من روى عن أبي عليٍّ البَغْدادي وابن خُرِشيد قوْلَه توفي سنة 482

_Türkçe çeviri henüz yok_
