# شكر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: شكر

الكاف والشين والراء معهما
ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك مستعملات كشر: الكَشْرُ: بدو الأسنان عند التبسم، ويقال في غير ضحك، كَشَرَ عن أسنانه إذا أبداها. قال المتلمس:
إن شر الناس من يَكْشِرُ لي		حين ألقاه وإن غبت شتـم
وقال:
وإن من الإخوان إخوان كِشْرةٍ		وإخوان كيف الحال والبال كله
الكِشْرة في هذا البيت خلف من المكاشرة، لأن الفِعلةَ تجيء في مصدر فاعل، تقول: هاجر هِجرةً، وعاشر عِشرةً، وإنما يكون هذا التأسيس فيما يكون من الافتعال على تفاعلا جميعا.
والكاشرُ: ضرب من البضع، يقال: باضعتها بضعاً كاشراً، لا يشتق منه فعل عن أبي الدقيش.
كرش: يقال لكل مجتمع: كَرِش حتى لجماعة الناس.
واستكرش الجدي: عظم بطنه. وكل سخل يَسْتكرش حتى يعظم بطنه، ويشتد أكله.
ويقال للصبي إذا عظم بطنه، وأخذ في الأكل: استكرش، وأنكر عامتهم ذلك، وقالوا للصبي: استجفر، وفي الأشياء كلها جائز، وهو اتساع البطن وخروج الجنبين.
وكَرِشُ الرجل: عياله من صغار ولده. يقال: كرِشٌ منثور، أي: صبيان صغار.
وتزوج فلان فلانة فنثرت له بطنها وكَرِشَها، أي، كثر ولدها.
وأتان كرشاء: ضخمة الخاصرتين والبطن. حتى يقال للدلو المنتفخة النواحي: إنها لكرشاء.
وإذا تقبض جلد الوجه قيل: تكرّش فلان، وفي كل جلد كذلك.
والكَرْشاء: ضرب من النبات.
وكان رجل يُكْنَى أبا كرشاء، قال:
وإن أبا كَرْشاء ليس بسارق		ولكن مما يسرق القوم يأكل
شكر: الشُّكر: عرفان الإحسان ونشره وحمد موليه، وهو الشُّكُورُ أيضاً، قال الله عز وجل: "لا نريد منكم جزاء ولا شُكُوراً".
والشَّكور من الدواب: ما يسمن بالعلف اليسير ويكفيه.
والشَّكِرةُ من الحلوبات التي تصيب حظاً من بقل أو مرعى، فتغزر عليه بعد قلة اللبن، فإذا نزل القوم منزلاً وأصاب نعمهم شيئاً من بقل فدرت قيل: أَشْكَرَ القوم، وإنهم ليحتلبون شكْرة جزم. وشكِرتِ الحلوبة شكَراً، قال:
نضرب دراتها إذا شكِرَتْ		بأقطها، والرخاف نسلؤها
الرخفة: الزبدة.
والشَّكير من الشعر: ما ينبت بين الضفائر، ومن النبات ما ينبت من ساق الشجر، قضبان غضة تخرج بين القضبان القاسية، والجميع: الشكر، قال:
وبينا الفتي يهتز بالعيش ناضراً		كعسلوجة يهتز منها شَكيرُها
والشَّكْرُ: الفرج في قول الأعشى:
وبيضاء المعاصم إلف لهو		خلوت بشكرها ليلاً تماما
يَشْكُر: قبيلة من ربيعة. وشاكر: قبيلة من اليمن من همدان.
شرك: الشِّرْك: ظلم عظيم. والشِّرْكةُ: مخالطة الشريكين.
واشْتَرَكْنا بمعنى تشاركْنا، وجمع شريك: شُرَكاءُ وأشراكُ. قال لبيد:
تطير عدائد الأشْراك شفعا		ووتراً والزعامة للغـلام
وتقول لأم المرأة: هذه شريكتي، وفي المصاهرة تقول: رغبنا في شِرْكِكُمْ وصِهْرِكم.
والشِّراك: سير النعل. شرّكت النعل تَشريكاً.
والشَّرَكُ: أخاديد الطريق الواضح الذي تَلْحَبُه الأقدام والقوائم، قال:
عمى شَرَك الأقطار بيني وبينه		مراري مخشي به الموت ناضد
والطريق مُشْتَرَكٌ، أي، الناس فيه شُرَكاء، وكل شيء كان فيه القوم سواء فهو مُشْتَرَكٌ، كالفريضة المُشترَكة التي قضى فيها عمر فأَشْرَك بين الإخوة للأب والأم، والإخوة للأم.
والشَّرَك: حبالة يرتبك فيها الصيد، الواحدة: شَرَكَةٌ، والذي ينصب للحمام أيضاً، قال:
يا قانص الحب قد ظفرت بنا		فحل عنا الشباك والشركـا
رشك: الرَّشْكُ: اسم رجل على عهد الحسن، وكان الحسن إذا سئل عن فريضة قال: علينا بيان السهام وعلى يزيد الرِّشْكِ الحساب. كان أحسب أهل زمانه.
ويقال: كان معه حبالة يذرع بها الأرضين فغلب عليه الرِّشك، والرِّشْك: الذراع.

### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve **الراء** bunlarla birlikte

ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك kullanımdadır. **كشر**: **الكَشْرُ**: tebessüm sırasında dişlerin belirmesi; ve gülme dışında da söylenir. **كَشَرَ عن أسنانه**: onları (dişlerini) ortaya çıkardıysa. **المتلمس** dedi ki:
İnsanların en şerlisi, karşılaştığımda bana diş gösterendir		ve uzak kaldığımda söver

Ve dedi ki:
Ve kardeşlerden, diş gösterişi kardeşleri vardır		ve “nasılsın, hâl ve bütün gönül” kardeşleri vardır

Bu beyitte **الكِشْرة** , **المكاشرة**’den bir halef (yerine geçen)dir; çünkü **الفِعلةَ** , **فاعل**’in masdarında gelir; dersin ki: **هاجر هِجرةً** ve **عاشر عِشرةً**. Ancak bu tesis, **الافتعال**’dan **تفاعلا** üzerine olanın hepsinde olur.

**والكاشرُ**: bir tür **البضع**; denir ki: **باضعتها بضعاً كاشراً**; ondan fiil türetilmez; **أبي الدقيش**’ten (rivayetle).

**كرش**: her toplanmış olana **كَرِش** denir; hatta insanların topluluğuna bile.

**واستكرش الجدي**: karnı büyüdü. Ve her **سخل** **يَسْتكرش**; ta ki karnı büyüsün ve yemesi şiddetlensin.

Ve çocuğa, karnı büyüdüğünde ve yemeye başladığında denir: **استكرش**. Onların çoğunluğu bunu inkâr etti ve çocuğa dediler: **استجفر**. Ve her şeyde caizdir; o, karnın genişlemesi ve iki yanın dışarı çıkmasıdır.

Ve **كَرِشُ الرجل**: küçük çocuklarından olan iyali. Denir ki: **كرِشٌ منثور**; yani: küçük çocuklar.

Ve falan, falancayla evlendi; ona karnını ve **كَرِشَها**’sını saçtı; yani, çocuğu çoğaldı.

**وأتان كرشاء**: böğürleri ve karnı iri. Hatta yanları şişkin kovaya denir: o, elbette **لكرشـاء**dır.

Ve yüz derisi büzüldüğünde denir: falan **تكرّش** etti; ve her deride de böyledir.

**والكَرْشاء**: bitkiden bir tür.

Ve bir adam vardı, künyesi **أبا كرشاء** idi; dedi ki:
Ve **أبا كَرْشاء** hırsız değildir		ancak kavmin çaldığından yer

**شكر**: **الشُّكر**: iyiliği bilmek, onu yaymak ve sahibini övmektir; ve o, **الشُّكُورُ** da olur. Allah عز وجل dedi ki: "لا نريد منكم جزاء ولا **شُكُوراً**".

Ve binek hayvanlarından **الشَّكور**: az yemle semiren ve ona yeten.

Ve sağmal hayvanlardan **الشَّكِرةُ**: ot veya meradan bir paya isabet eden; sonra sütün azlığından sonra onun üzerine bol süt verir. Kavim bir menzile indiğinde ve onların davarları ottan bir şey bulup da süt akıttığında denir: **أَشْكَرَ القوم**. Ve onlar, kesinlikle **شكْرة** sağarlar. Ve sağmal **شكِرتِ**: **شكَراً**. Dedi ki:
**شكِرَتْ**’inde memelerini vururuz		peyniriyle; ve **الرخاف** onu sıyırır

**الرخفة**: tereyağı.

Ve saçtan **الشَّكير**: örgüler arasında biten şey; ve bitkiden, ağacın gövdesinden biten şey: sert çubuklar arasında çıkan taze dallar; hepsi: **الشكر**. Dedi ki:
Delikanlı, hayatla taze olarak sallanırken		ondan **شَكيرُها** sallanan bir fidan gibi

Ve **الشَّكْرُ**: **الأعشى**’nın sözünde ferç (kadınlık):
Ve bilekleri beyaz, eğlenceye alışık		gece tamamıyla onun **شكرها**’sıyla baş başa kaldım

**يَشْكُر**: **ربيعة**’den bir kabile. Ve **شاكر**: Yemen’den, **همدان**’dan bir kabile.

**شرك**: **الشِّرْك**: büyük zulüm. Ve **الشِّرْكةُ**: iki ortağın karışması.

**واشْتَرَكْنا** “**تشاركْنا**” manasındadır. Ve **شريك**’in cemi: **شُرَكاءُ** ve **أشراكُ**. **لبيد** dedi ki:
**الأشْراك**’ın sayıları çift olarak uçar		ve tek olarak; ve reislik delikanlıyadır

Ve kadının annesine dersin: bu benim **شريكتي**’mdir. Ve sıhrî hısımlıkta dersin: sizin **شِرْكِكُمْ** ve **صِهْرِكم**’ünüze rağbet ettik.

Ve **الشِّراك**: ayakkabı kayışı. Ayakkabıyı **شرّكت**: **تَشريكاً**.

Ve **الشَّرَكُ**: ayakların ve toynakların aşındırdığı açık yolun yarıkları. Dedi ki:
Benimle onun arasında bölgelerin **شَرَك**’i kör oldu		ölümün onunla korkutulduğu, yığılmış acılar

Ve yol **مُشْتَرَكٌ**tur; yani insanlar onda **شُرَكاء**dır. Ve kavmin onda eşit olduğu her şey **مُشْتَرَكٌ**tur; **عمر**’un hükmettiği **الفريضة المُشترَكة** gibi; onda baba-anne bir kardeşlerle, anne bir kardeşler arasında **فأَشْرَك** etti.

Ve **الشَّرَك**: avın dolaşıp kaldığı tuzak; tekili: **شَرَكَةٌ**. Ve güvercin için de kurulan. Dedi ki:
Ey sevda avcısı, bize eriştin		öyleyse bizden ağları ve **الشركـا**’yı çöz

**رشك**: **الرَّشْكُ**: Hasan devrinde bir adamın adı. Hasan’a bir farîza sorulduğunda derdi ki: bize hisseleri beyan etmek düşer; ve **يزيد الرِّشْكِ**’e hesap düşer. Zamanının en iyi hesap bileniydi.

Ve denir ki: onunla birlikte, yerleri ölçtüğü bir tuzak ipi vardı; böylece **الرِّشك** ona galip geldi. Ve **الرِّشْك**: arşın (zira).
