# شكس (ش-ك-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Çekiç, “müteşakis” ise çekiştiren demektir

- Harfler: ش - ك - س
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُتَشَاكِسُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B3%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُتَفَاعِلُونَ | Çekişenler | 1 | 1 | [39:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/ayet/39:29.md) |

## Mücavir kökler — 10 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Örnek verdi
2. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hamd: Cümle kapısı demektir
3. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Rical ayak demektir
4. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
5. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Süllem” merdiven demektir
6. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Tasma kayış demektir
7. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
8. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kesr(sin ile) kırık demektir
9. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
10. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [شرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3.md), [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md), [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Huysuzluk, geçimsizlik, uzlaşmaz sertlik ve birbirine ters düşme |
| Çekirdek Özet 2 | Ortaklar arasında uyuşmazlık, zıt iradelerin çekişmesi ve tevhidsizliğin getirdiği parçalanmışlık |
| Çekirdek Özet 3 | Çok başlı ve zıt vektörlü yönetim yapılarının iç çatışmaya ve kilitlenmeye mahkûm oluşu |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca sıradan bir çekiştirme zannederek şirkteki irade çatışması ve ontolojik parçalanma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Birbirine geçme, saplanma, delinme, iki yön arasında tereddüt ve ayrışma noktası oluşturma (örnek: [شكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83.md), [شكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84.md), [شكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88.md), [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md)) | س | Çekirdekteki saplanma ve karmaşa hareketine sertlik, inat ve direnç eklenerek iki tarafın birbirine karşı uzlaşmaz bir huysuzlukla zıtlaşması anlamı oluşmuştur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Çatışmacı, keskin, kırıcı ve ayrıştırıcı etki |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Sahiplenme iddiası, baskı ve karşılıklı müdahale çabası |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | İnatçı duruş, esneklikten uzak direnç ve geçimsizlik |
| شكس | Karşılıklı sahiplik iddialarının ve keskin baskıların inatçı bir dirençle birbirine çarparak uzlaşmaz bir çatışma ve geçimsizlik oluşturması |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Alışverişte, ortaklıkta ve muamelede aşırı huysuzluk, esnek olmama ve karşı tarafı zora sokan geçimsiz tabiat |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde tabiatı uzlaşmaz ve sert kimseleri nitelemek üzere şöyle denilmiştir: إِنِّي امْرُؤٌ خُلِقْتُ شَكْساً أَشْوَسَا |
| Erken Arapça kullanım | Gece ile gündüzün birbiriyle uyuşmayıp zıtlaşarak birbirini kovalaması durumu için kadim Arap kelamında şu ifade yer almıştır: الليل والنهار يتشاكسان |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, Esâsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesi içerisinde شكس kökü, merkezi ve kuzeybatı Sami dillerinde marjinal kalan, asıl fonetik ve semantik gelişimini Arapça sahasında tamamlamış özel bir leksik birimdir. İkili شك çekirdeği (delme, birbirine geçme, düğümlenme) Sami dillerinde müşterek bir tabana sahipken, sonuna üçüncü harfin eklenmesiyle oluşan bu üçlü form Arapçada doğrudan ahlaki ve muameleye dair bir uzlaşmazlığı temsil etmiştir. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı kök dizilişi yerine, sertlik ve sürtüşme bildiren köklerle dolaylı fonetik akrabalıklar kurulabilse de Arapça, kökün anlamını "ortaklıkta huysuzluk, zıtlaşma ve geçimsizlik" ekseninde daraltarak özgün bir semantik alan kurmuştur.

Güven: Muhtemel

Kaynak: David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Huysuzluk, sert mizaç ve karşılıklı zıtlaşma bildiren üçlü kök | Karşılıklı ortaklıkta tarafların birbiriyle uyuşamaması ve zıt yönlere çekmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkili شك çekirdeği zemininde ayrışma ve sürtüşme akrabalığı | Üçlü form Arapça içinde özelleşmiş olup komşu Sami dillerinde yaygın bir türevi bulunmamaktadır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Güvenilir ve spekülatif olmayan veri tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: HALOT, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكس | Anlamlı | Huysuzluk, geçimsizlik, zıtlaşma | Birbirine zıt hedeflere sahip tarafların uzlaşmaz çekişmesi | Hedef köktür, Kur'an'da geçer |
| شسك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| كشس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| كسش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| سشك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| سكش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكس | Merkez | Çatışma ve uzlaşmazlık | Ortakların birbirine zıt hedeflerle kavgacı ve geçimsiz olması | Karşılıklı iradelerin kilitlenmesi durumu |
| [شرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3.md) | Komşu | Huysuzluk ve hırçınlık | Bireyin fıtratındaki katılık ve kaba tabiat | İlişkiden ziyade şahsi ahlak ön plandadır |
| [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Zorluk ve katılık | İşin sarpa sarması, esneklik tanımama hali | İradelerin zıtlığından çok sürecin tıkanmasıdır |
| [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Dallanma ve ihtilaf | Görüşlerin birbirine girerek fiili tartışmaya dönüşmesi | Fikirsel ve pratik karmaşadır |
| [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Bütünlük ve esenlik | Tek bir iradeye ait olma, çatışmasızlık ve uyum | Zümer [39:29](https://lisan.digital/tr/ayet/39:29.md)'daki salim kavramının zıttıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكس | Çatışan, geçimsiz ortaklar | Tek bir tasarruf üzerinde birden fazla zıt ve huysuz iradenin çekişmesi | Kesin |
| Latince | discors, litigiosus | Uyuşmaz, çatışan | İradelerin birbiriyle uyumsuzluğunu ve dava/kavga halini karşılar; ahlaki tabiat yönünü tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | conflicting, discordant, contentious | Çatışmalı, uzlaşmaz | Birbirine zıt hedefleri olan tarafların sürtüşmesini verir; Arapçadaki mizaç huysuzluğunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | uneinig, widerspenstig, zerstritten | Anlaşmazlık içinde, inatçı, kavgalı | Karşılıklı inatlaşma ve geçimsizlik halini iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | querelleur, divergent, discordeur | Kavgacı, ayrışık, uyuşmaz | Sürekli çatışan özneleri tanımlar; mülkiyet ortaklığındaki kilitlenmeyi dolaylı ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Dictionnaire Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُتَشَاكِسُونَ | Birbiriyle anlaşamayan, zıt huylu, her biri farklı yöne çeken ortaklar | Tevhid ile şirk arasındaki farkı gösteren mesel bağlamı (Zümer [39:29](https://lisan.digital/tr/ayet/39:29.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve şirk ontolojisi | Çok tanrılı tasavvurların kaçınılmaz çatışma doğuracağı ilkesi (Burhân-ı temânu') | İlahî iradelerin çatışması durumunda evrendeki düzenin bozulacağı gerçeği |
| Fıkıh | Mülkiyet ve şirket hukuku | Ortakların uyuşmazlığı halinde mal veya köle üzerindeki tasarrufların kilitlenmesi | Ortaklığın feshi veya hâkim müdahalesini gerektiren geçimsizlik hali |
| Tefsir | Temsilî meseller | Müşriğin parçalanmış psikolojisi ile muvahhidin iç huzurunun karşılaştırılması | Çelişkili arzular ve sahte otoriteler arasında ezilen insan durumu |
| Hadis | Veri bulunamadı | Istılahi bir kavram olarak belirginleşmemiştir | Veri bulunamadı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Şirk ve sahte ilahlar | Çok başlı kulluk ve parçalanmışlık | İnsanı birden fazla çatışan otoriteye bağlayarak ontolojik bunalıma sürükleme | Tevhidin zıddı olan parçalanmış kulluk halidir | Güçlü |
| İlmi | Çelişkili ilkeler ve aksiyomlar | Epistemik uyuşmazlık | Birbiriyle zıt öncüllerin tutarlı bir bilgi teorisi inşa etmesini engelleme | Zıt aksiyomlar sistemi kilitler ve anlamsızlaştırır | Güçlü |
| Siyasi | Çok başlı yönetim ve yetki karmaşası | Anarşi ve kilitlenme | Birbirini tanımayan veya çatışan erklerin devleti ve toplumu felç etmesi | Otorite çatışmasının karar alma mekanizmasını çökertmesi | Güçlü |
| İktisadi | Uyuşmaz ortaklık ve mülkiyet çekişmesi | Kilitlenmiş sermaye ve yönetim | Hissedarların çatışması yüzünden üretimin durması ve kaynak israfı | Karar birliği olmayan şirketlerin iflasa sürüklenmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Zıt vektörlerin bileşkesi ve girişim bozulması | Fizikte aynı nesneye etki eden farklı yönlerdeki kuvvetlerin cismi yıpratması veya sıfır net hareketle sistemi kilitlemesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Rol çatışması ve çoklu vesayet krizi | Sosyoloji ve yönetim biliminde bireyin birbiriyle çelişen birden çok amirin veya normun baskısı altında kalarak karar alamaması ve tükenmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir çekiştirme veya basit bir ortaklık kavgası seviyesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Birden çok sahte otoriteye, çelişkili ideolojiye veya hevese boyun eğmenin getirdiği varoluşsal bölünme, kilitlenme ve psikolojik yıkım |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevhidin insanın psikolojik ve toplumsal bütünlüğünü kuran temel ilke olduğunu kavrayamayıp şirki sadece soyut ve metafizik bir yanılgı saymak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Şirk psikolojisini ve çok başlı otoritenin insan kişiliğini nasıl parçaladığını tek bir zihinsel sahneyle somutlaştıran en güçlü temsili sunar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid-şirk karşılaştırmalarının yapıldığı, Burhân-ı temânu' fikrinin işlendiği mesel ayetlerinde (Zümer [39:29](https://lisan.digital/tr/ayet/39:29.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çok otoriteliliğin veya zıt ideolojilere aynı anda bağlı olmanın bir zenginlik olduğu vehmini çürütür; zıt emirlerin köleyi mahvettiğini gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ortaklıkta ve ilişkide huysuzluk, inatçı direnç ve zıt yönlere çekme.
- Soyut anlam: Birbiriyle uyuşmayan, uzlaşmaz hedeflere sahip iradelerin aynı nesne üzerinde kurduğu kilitlenme ve kaos.
- Sistematik karşılık: Çok merkezli, zıt vektörlü sistemlerin ürettiği entropi ve yetki krizinin tek merkezli tevhid nizamı ile bertaraf edilmesi.
- LaTeX modeli: $$ \vec{R} = \sum_{i=1}^{n} \vec{v}_i, \quad \vec{v}_i \cdot \vec{v}_j < 0 \quad (i \neq j) $$
- LaTeX açıklaması: Model, aynı nesneye etki eden birden fazla $n$ sayıdaki irade veya kuvvet vektörünü ($v_i$) gösterir. Bu vektörlerin skaler çarpımının negatif olması ($v_i \cdot v_j < 0$), kuvvetlerin birbirine zıt yöneldiğini, uzlaşmaz bir çatışma içinde olduğunu ve sistemde yapıcı bir hareket yerine kilitlenme ve yıpranma ürettiğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D8%B3/occurrences?meal=IK

### [Zümer 39:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/ayet/39:29.md) — مُتَشَاكِسُونَ

ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah, bir misal verir: Bir adamın, huysuz ve birbirleriyle ortak birkaç efendisi var. Bir adamın da tek bir efendisi var. Bu ikisi bir olur mu hiç? Hamd; Allah’a mahsustur; ama onların çoğu bilmezler.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Çekiç, “müteşakis” ise çekiştiren demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين والسين معهما
ش ك س يستعمل فقط شكس: الشِّكِسُ: السيء الخلق في المبايعة وغيرها، والشَّكَسُ: المصدر.
والليل والنهار يتشاكسان، أي: يتضادان، ولا يتوافقان، وكذلك الشَركاءُ الشَّكِسُون، وفي القرآن: "شركاء متشاكسون".
ورجل شكِسٌ بين الشَّكَسِ، قال:
إني امرؤ خلقت شَكْساً أشوسا

##### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve **السين** birlikte.

**ش ك س** yalnızca **شكس** kullanılır: **الشِّكِسُ**: alışverişte ve başkasında kötü huylu; **الشَّكَسُ**: mastar.

Gece ve gündüz **يتشاكسان**, yani: birbirine zıt olurlar, uyuşmazlar; aynı şekilde **الشَركاءُ الشَّكِسُون**; ve Kur’ân’da: "شركاء متشاكسون".

Ve **شكِسٌ** bir adam, **الشَّكَسِ** arasında (yani: **الشَّكَسِ** bakımından apaçık); dedi ki:
إني امرؤ خلقت شَكْساً أشوسا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رجل شَكْسٌ بالتسكين، أي صعبُ الخُلقِ وقوم شُكْسٌ، مثال رجلٍ صَدْقٍ وقومٍ صُدْقٍ. وقد شَكِسَ بالكسر شَكاسَةً. وحكى الفراء: رجلٌ شكِسٌ، وهو القياس.

##### Türkçe

Adam, sükûn ile **شَكْسٌ**: yani huyu zor (olan). Ve kavim **شُكْسٌ**; “adam **صَدْقٍ** ve kavim **صُدْقٍ**” misali. Ve kesre ile **شَكِسَ**; **شَكاسَةً** (olarak). Ve el-Ferrâ nakletti: “adam **شكِسٌ**”; ve o kıyastır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ش س
شكس : ومحلةٌ شكْسٌ : ضيقةٌ ، قال عبد منافٍ الهذلي :
وأَنَا الذي بَيَّتُّكُمْ في فِتْيَةٍ
بمحلَّةٍ شكْسٍ ولَيْلٍ مُظلم
قال الليث : الشَّكِسُ : السِّيءُ الخُلُق في المبايعةِ وغيرها ، وقد شَكِسَ يشكَسُ شَكَساً .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : الشكِسُ والشِرسُ جميعاً : السيءُ الخُلق .
وقال الفراء : رجلٌ شكِسٌ عَكِصٌ .
وقال الليث : الليلُ والنهار يتشاكسان أي يتضادَّان ، وقال أبو إسحاق في قول الله سبحانه : ( يَتَّقُونَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَّجُلاً فِيهِ شُرَكَآءُ مُتَشَاكِسُونَ ) ( الزمر : 29 ) وتفسيرُ هذا المثل أنه مصروفٌ لِمَن وحَّد الله جل وعز ولمنْ جعلَ معه شركاء . فالذي وحَّد الله مثله مثل السالم لرجل لاَ يشرَكه فيه غيره ، يقال : سَلِم فُلانٌ لفلان أي خلصَ له ، ومثل الذي عبد مع اللَّهِ غيرَه مَثلُ صاحبِ الشركاءِ المتشاكِسين ، والشركاء المتشاكِسون : العَسِرون المختلفون الذين لا يتفقون ، وأَراد بالشركاء الآلهة التي كانوا يعبدونها من دون الله .
وقال الفراء ، في قوله تعالى : ( فِيهِ شركاءُ مُتشاكِسون : مختلفون . وقال في تفسير الآية نحواً مما فسَّرْنا .

##### Türkçe

ك ش س
**شكس**: ve **محلةٌ شكْسٌ**: dar; Abd Menâf el-Hüzelî dedi:
Ve ben, sizi bir yiğitler topluluğu içinde gecelettim
**بمحلَّةٍ شكْسٍ** ve karanlık bir gece(de).

Leys dedi: **الشَّكِسُ**: alışverişte ve başkasında kötü huylu olan; ve gerçekten **شَكِسَ يشكَسُ شَكَساً**.

( Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den ): **الشكِسُ** ve **الشِرسُ** ikisi birlikte: kötü huylu.

Ferrâ dedi: **رجلٌ شكِسٌ عَكِصٌ**.

Leys dedi: gece ve gündüz **يتشاكسان** yani birbirine zıt olurlar; Ebû İshâk, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: ( **يَتَّقُونَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَّجُلاً فِيهِ شُرَكَآءُ مُتَشَاكِسُونَ** ) ( **الزمر : 29** ) ve bu meselin tefsiri şudur ki: Allah’ı aziz ve celîl birleyen kimseye ve O’nunla beraber ortaklar kılan kimseye sarf olunmuştur. Allah’ı birleyen kimse ise, misali, kendisinde başkası ortak olmayan bir adama ait olan sağlam (mülk) gibidir; denir ki: **سَلِم فُلانٌ لفلان** yani ona hâlis oldu; Allah ile beraber O’ndan başkasına ibadet edenin misali ise, **صاحبِ الشركاءِ المتشاكِسين** misalidir; ve **الشركاء المتشاكِسون**: anlaşması güç, ihtilaflı, uyuşmayan kimselerdir; ve **الشركاء** ile, Allah’tan başka taptıkları ilâhları kastetti.

Ferrâ dedi, O’nun sözü hakkında: ( **فِيهِ شركاءُ مُتشاكِسون**: ihtilaflılar. Ve âyetin tefsirinde, bizim tefsir ettiğimize yakın bir şey söyledi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشكس: السيئ الخلق، وقوله تعالى: ﴿شركاء متشاكسون﴾ [الزمر/29]، أي: متشاجرون لشكاسة خلقهم.

##### Türkçe

- **الشكس**: kötü huylu; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿شركاء متشاكسون﴾ [الزمر/29], yani: huysuzlukları sebebiyle çekişenler.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ك س
ومن المجاز‏:‏ الليل والنهار يتشاكسان‏:‏ يختلفان‏.‏

##### Türkçe

ش ك س
Mecazdan: **الليل** ve **النهار** **يتشاكسان**: ihtilaf ederler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّكُسُ والشَّكِسُ والشَّرِسُ، جميعاً: السَّيِّءُ الخلق، وقيل: هو السيِّءُ الخلق في المبايعة وغيرها. وقال الفراء: رجل شَكِسٌ عَكِصٌ؛ قال الراجز:
شَكْسٌ عَبُوسٌ عَنْبَسٌ عَذَوَّرُ
وقوم شُكْسٌ مثال رجل صَدْق وقوم صُدْق؛ وقد شَكِسَ، بالكسر، يَشْكَسُ شَكَساً وشَكاسَةً. الفراء: رجل شَكِسٌ، وهو القياس، وإِنه لَشكِسٌ لَكِسٌ أَي عَسِرٌ. والمِشْكَسُ: كالشَّكُسِ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: خُلِقْتَ شَكسْاً للأَعادي مِشْكَسا
وتَشاكَسَ الرجلان: تَضادَّا. وفي التنزيل العزيز: ضرب اللَّه مثلاً رجلاً فيه شُرَكاء مُتَشاكِسون ورجلاً سالماً لرجلٍ هل يَسْتَويانِ مثلاً؛ أَي متضايقون مُتَّضادُّون، وتفسير هذا المثل أَنه ضرب لمن وَحَّد اللَّه تعالى ولمن جعل معه شركاء، فالذي وَحَّدَ اللَّه تعالى مَثَلُه مَثَلُ السالم لرجل لا يَشْرَكُه فيه غيره؛ يقال: سَلِمَ فلانٌ لفلان أَي خَلَصَ له، ومَثَلُ الذي عَبَدَ مع اللَّه سبحانه غيره مَثَلُ صاحب الشركاء المتشاكسين، والشركاء المُتَشاكِسُون: العَسِرُونَ المختلفون الذين لا يتفقون، وأَراد بالشركاء الآلهة التي كانوا يعبدونها من دون اللَّه تعالى. وفي حديث عليّ، كرم اللَّه وجهه، فقال: أَنتم شركاء مُتَشاكسون؛ أَي مختلفون متنازعون.
ومَحَلَّةٌ شَكِسٌ: ضَيِّقَة؛ قال عبد مناف الهُذلي:
وأَنا الذي بَيَّتُّكم في فِتْيَةٍ،
بمَحَلَّةٍ شَكِسٍ وليلٍ مُظْلِم
والليل والنهارُ يَتَشاكَسان أَي يتضادَّان. وبنو شَكْسٍ، بفتح الشين: تَجْرٌ بالمدينة؛ عن ابن الأَعرابي.

##### Türkçe

**الشَّكُسُ** ve **الشَّكِسُ** ve **الشَّرِسُ**, hepsi: kötü huylu; ve denildi ki: o, alışverişte ve başkasında kötü huyludur. El-Ferrâ dedi: **شَكِسٌ** **عَكِصٌ** adam; râciz dedi ki:
**شَكْسٌ عَبُوسٌ عَنْبَسٌ عَذَوَّرُ**
Ve kavim **شُكْسٌ**, **رجل صَدْق** ve kavim **صُدْق** misali; ve (o) **شَكِسَ**, kesre ile, **يَشْكَسُ** **شَكَساً** ve **شَكاسَةً**. El-Ferrâ: **شَكِسٌ** adam; ve o kıyastır; ve şüphesiz o, **لَشكِسٌ لَكِسٌ**; yani: güç. Ve **المِشْكَسُ**: **الشَّكُسِ** gibi; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşad etti:
خُلِقْتَ شَكسْاً للأَعادي مِشْكَسا
Ve **تَشاكَسَ** iki adam: zıtlaştılar. Ve aziz tenzilde: Allah bir misal vurdu: içinde **شُرَكاء مُتَشاكِسون** bulunan bir adam ve bir adama ait salim bir adam; misalce eşit olurlar mı; yani daralan, zıtlaşan; ve bu misalin tefsiri şudur: Allah Teâlâ’yı birleyen kimse için ve O’nunla beraber ortaklar kılan kimse için vuruldu; Allah Teâlâ’yı birleyenin misali, bir adama salim olanın misali gibidir; onda başkası ona ortak olmaz; denilir: falan falana **سَلِمَ**; yani ona halis oldu; ve Allah Sübhânehû ile beraber başkasına ibadet edenin misali, birbirine ters düşen ortakların sahibinin misali gibidir; ve **الشركاء المُتَشاكِسُون**: anlaşmayan, ihtilaflı güç kimselerdir; ve ortaklarla, Allah Teâlâ’dan başka taptıkları ilahları kastetti. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın, dedi ki: siz **شركاء مُتَشاكسون**sunuz; yani ihtilaflı, çekişen.

Ve **مَحَلَّةٌ شَكِسٌ**: dar; Abd Menâf el-Hüzelî dedi ki:
وأَنا الذي بَيَّتُّكم في فِتْيَةٍ،
بمَحَلَّةٍ شَكِسٍ وليلٍ مُظْلِم
Ve gece ve gündüz **يَتَشاكَسان**; yani zıtlaşırlar. Ve **بنو شَكْسٍ**, şînin fethasıyla: Medine’de bir ticaret; İbnü’l-A‘râbî’den.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ك س * رجل * شَكْسٌ * بوزن فلس أي صعب الخلق وقوم * شُكْسٌ * بوزن قفل وبابه سلِم وحكى الفراء رجل * شَكِسٌ * بكسر الكاف وهو القياس قلت قوله تعالى ﴿شركاء مُتشاكسون﴾ أي مختلفون عسرو الأخلاق

##### Türkçe

* ش ك س * erkek: **شَكْسٌ**; **فلس** vezninde, yani yaratılışı zor. Ve kavim: **شُكْسٌ**; **قفل** vezninde; onun babı **سلِم**’dir. Ve el-Ferrâ rivayet etti: erkek **شَكِسٌ**, **الكاف**’ın kesriyle; ve o kıyastır. Dedim ki: Yüce Allah’ın sözü: { شركاء مُتشاكسون } yani ihtilaf edenler, ahlâkı zor olanlar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشكس، بالفتح: قبل الهلال بيوم أو يومين، وهو المحاق، نقله الصاغاني في العباب، عن أبي عمرو، وأنشد:
  يوم الثلاثاء بيوم شكس وذكر الفتح مستدرك. والشكس، كندس وكتف، الأخير عن الفراء، وهو القياس: الصعب الخلق العسره في المبايعة وغيرها، وقال الفراء: رجل شكس عكص، قال الراجز:

  شكس عبوس عنبس عذور ج شكس، بالضم، مثال: رجل صدق، وقوم صدق، وقد شكس ككرم، وفي التهذيب: وقد شكس، بالكسر، يشكس شكسا وشكاسة، وقال الفراء: رجل شكس، وهو القياس. وإنه لشكس لكس، أي عسر. ومن المجاز: الشكس، ككتف: البخيل، وأصل الشكاسة: العسر في المعاملة، ثم سمي به البخيل، نقله الصاغاني. وفي قوله تعالى:  ضرب الله مثلا رجلا فيه شركاء متشاكسون  أي مختلفون لا يتفقون. وقيل: متنازعون. وتشاكسوا: تخالفوا وتضادوا وقال ابن دريد: تشاكسوا: تعاسروا في بيع أو شراء، وشاكسه: عاسره. ومما يستدرك عليه: شكاسة الأخلاق: شراستها. ورجل شكس، بالكسر، كمشكس، كمنبر، عن ابن الأعرابي، وأنشد: خلقت شكسا للأعادي مشكسا ومحلة سكس: ضيقة، قال عبد مناف الهذلي:
  وأنا الذي بيتكم في فتـية                      بمحلة شكس وليل مظلم والليل والنهار يتشاكسان، أي يتضادان، وفي الأساس: يختلفان. وبنو شكس، بالفتح: تجر بالمدينة، عن ابن الأعرابي.

##### Türkçe

**الشكس**، fetih ile: hilâlden bir gün veya iki gün önce; o, **المحاق**tır; bunu **الصاغاني** **العباب**’da **أبي عمرو**’dan nakletti; ve inşâd etti:
  Salı günü, bir **شكس** günüyle; ve fetih zikri müstedrektir. Ve **الشكس**، **كندس** ve **كتف** gibi; sonuncusu **الفراء**’dan; ve o kıyastır: yaratılışı zor, alışverişte ve başkasında güç olan; ve **الفراء** dedi: **رجل شكس عكص**; **الراجز** dedi:

  **شكس** **عبوس** **عنبس** **عذور**; cem‘i **شكس**; damme ile; misal: **رجل صدق** ve **قوم صدق**; ve **شكس** etti, **كرم** gibi; ve **التهذيب**’de: ve **شكس** etti, kesre ile; **يشكس** **شكسا** ve **شكاسة**; ve **الفراء** dedi: **رجل شكس**; ve o kıyastır. Ve muhakkak o, **شكس لكس**’tir; yani güç. Ve mecazdan: **الشكس**، **كتف** gibi: cimri; ve **الشكاسة**’nin aslı: muamelede güçlük; sonra onunla cimri adlandırıldı; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve O’nun sözü (yüce):  **ضرب الله مثلا رجلا فيه شركاء متشاكسون**  yani ihtilaf edenler, uyuşmayanlar. Ve denildi: çekişenler. Ve **تشاكسوا**: muhalefet ettiler ve zıtlaştılar; ve **ابن دريد** dedi: **تشاكسوا**: bir satışta veya satın almada güçlük çıkardılar; ve **شاكسه**: ona güçlük çıkardı. Ve ona müstedrek olanlardandır: **شكاسة الأخلاق**: onun hırçınlığı. Ve **رجل شكس**; kesre ile; **كمشكس**، **كمنبر** gibi; **ابن الأعرابي**’den; ve inşâd etti: **خلقت شكسا للأعادي مشكسا** ve **محلة سكس**: dar; **عبد مناف الهذلي** dedi:
  Ve ben, sizin evinizi bir yiğitler içinde geceleyenim                      **بمحلة شكس** ve karanlık bir geceyle; ve gece ile gündüz **يتشاكسان**; yani zıtlaşırlar; ve **الأساس**’ta: ihtilaf ederler. Ve **بنو شكس**; fetih ile: Medine’de bir **تجر**; **ابن الأعرابي**’den.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَكِسَ
1 شَكِسَ ذ , (T, S, Msb, TA,) aor. شَكَسَ , inf. n. شَكَسٌ (T, Msb, TA) and شَكَاسَةٌ; (T, S, Msb, TA;) or شَكُسَ, aor. شَكُسَ , (O, K, TA,) inf. n. شَكَاسَةٌ; (O;) He was, or became, refractory, untractable, perverse, stubborn, or obstinate, in disposition: (S, O, K:) or hard in disposition, or illnatured, in behaviour or dealing: (TA:)or evil in disposition, or illnatured, and very perverse or cross or repugnant and averse; syn. شَرِسَ. (Msb, TA. *)

شاكسهُ
3 شاكسهُ ذ He treated him, or behaved towards him, with hardness, harshness, or illnature. (O, K.)

تشاكسوا
6 تشاكسوا ذ They treated, or behaved towards, one another with hardness, harshness, or illnature; or disagreed, one with another; in buying or selling: (IDrd, O, TA:) or they treated, or behaved towards, one another with contrariety, or opposition. (K, * TA.) [Hence,] اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ يَتَشَاكَسَانِ (tropical:) The night and the day are opposed to each other: (TA:) or alternate. (Az, A, O, TA.)

شَكْسٌ
شَكْسٌ ذ : see شَكِسٌ. ― -b2- مَحَلَّةٌ شَكْسٌ (assumed tropical:) A strait place of alighting or abode. (TA.) -A2- الشَّكْسُ A day, or two days, before the new moon; i. q. المُحَاقُ. (AA, O, K.)

شِكْسٌ
شِكْسٌ ذ : see the next following paragraph.

شَكُسٌ
شَكُسٌ ذ : see the next following paragraph.

شَكِسٌ
شَكِسٌ ذ , (Fr, S, Msb, K,) or ↓ شَكْسٌ, (S,) and ↓ شَكُسٌ, (K,) the first agreeable with analogy, (S,) A man (S) refractory, untractable, perverse, stubborn, or obstinate, in disposition: (S, K:) or hard in disposition, or illnatured: (TA:) or evil in disposition, or illnatured, and very perverse or cross or repugnant and averse; syn. شَرِسٌ: (Msb:) and ↓ شِكْسٌ and ↓ مِشْكَسٌ are likewise epithets applied [in the same sense, but the latter having an intensive signification,] to a man: (IAar, TA:) pl. شُكْسٌ; (S, K;) a pl. of the first or third; (K;) or of the second, like as صُدْقٌ is pl. of صَدْقٌ. (S.) ― -b2- Also the first, (tropical:) Niggardly; tenacious; avaricious. (K.)

مِشْكَسٌ
مِشْكَسٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُتَشَاكِسُونَ
مُتَشَاكِسُونَ ذ (Kur xxxix. 30) Disagreeing, one with another; (A, * K, * TA;) and behaving with hardness, harshness, or illnature: (A:) or disputing, or contending, together. (TA.) [See the verb, 6.]

##### Türkçe

**شَكِسَ**
1 **شَكِسَ** ذ , (T, S, Msb, TA,) muzâri‘ **شَكَسَ** , mastar ismi **شَكَسٌ** (T, Msb, TA) ve **شَكَاسَةٌ**; (T, S, Msb, TA;) yahut **شَكُسَ**, muzâri‘ **شَكُسَ** , (O, K, TA,) mastar ismi **شَكَاسَةٌ**; (O;) O, tabiatça asi, uysal olmayan, ters, inatçı yahut direngen idi veya oldu: (S, O, K:) yahut tabiatça katı, yahut muamelede yahut davranışta kötü huylu: (TA:) yahut tabiatça kötü, yahut kötü huylu, ve pek ters yahut huysuz yahut itici ve kaçınan; eş anlamlısı **شَرِسَ**. (Msb, TA. *)

**شاكسهُ**
3 **شاكسهُ** ذ O, ona katılıkla, sertlikle yahut kötü huylulukla muamele etti, yahut ona karşı öyle davrandı. (O, K.)

**تشاكسوا**
6 **تشاكسوا** ذ Onlar, birbirlerine katılıkla, sertlikle yahut kötü huylulukla muamele ettiler; yahut birbirleriyle anlaşmazlığa düştüler; alışverişte: (IDrd, O, TA:) yahut onlar, birbirlerine aykırılıkla yahut karşı koymayla muamele ettiler, yahut öyle davrandılar. (K, * TA.) [Bundan dolayı,] **اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ يَتَشَاكَسَانِ** (mecaz:) Gece ve gündüz birbirine karşıttır: (TA:) yahut ardışık gelir. (Az, A, O, TA.)

**شَكْسٌ**
**شَكْسٌ** ذ : bk. **شَكِسٌ**. ― -b2- **مَحَلَّةٌ شَكْسٌ** (varsayılan mecaz:) Konaklama yahut ikamet için dar bir yer. (TA.) -A2- **الشَّكْسُ** Yeni aydan bir gün, yahut iki gün, önce; yani **المُحَاقُ**. (AA, O, K.)

**شِكْسٌ**
**شِكْسٌ** ذ : bk. hemen sonraki paragraf.

**شَكُسٌ**
**شَكُسٌ** ذ : bk. hemen sonraki paragraf.

**شَكِسٌ**
**شَكِسٌ** ذ , (Fr, S, Msb, K,) yahut ↓ **شَكْسٌ**, (S,) ve ↓ **شَكُسٌ**, (K,) birincisi kıyasa uygun olarak, (S,) Tabiatça asi, uysal olmayan, ters, inatçı yahut direngen bir adam: (S, K:) yahut tabiatça katı, yahut kötü huylu: (TA:) yahut tabiatça kötü, yahut kötü huylu, ve pek ters yahut huysuz yahut itici ve kaçınan; eş anlamlısı **شَرِسٌ**: (Msb:) ve ↓ **شِكْسٌ** ve ↓ **مِشْكَسٌ** dahi aynı şekilde, [aynı manada, fakat ikincisi şiddet (mübalağa) manası taşıyarak,] bir adama nispet edilen sıfatlardır: (IAar, TA:) çoğulu **شُكْسٌ**; (S, K;) birincinin yahut üçüncünün çoğuludur; (K;) yahut ikincinin, tıpkı **صُدْقٌ**’un **صَدْقٌ**’un çoğulu olması gibi. (S.) ― -b2- Yine birincisi, (mecaz:) Cimri; sıkı tutan; tamahkâr. (K.)

**مِشْكَسٌ**
**مِشْكَسٌ** ذ : bk. hemen önceki paragraf.

**مُتَشَاكِسُونَ**
**مُتَشَاكِسُونَ** ذ (Kur xxxix. 30) Birbirleriyle anlaşmazlığa düşen; (A, * K, * TA;) ve katılıkla, sertlikle yahut kötü huylulukla davranan: (A:) yahut birlikte çekişen, yahut mücadele eden. (TA.) [Fiile bk., 6.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَكِسَ
شَكِسَ A ( n. ac. شَكَس 4 ), شَكُسَ U ( n. ac. شَكَاْسَة 22t ),
a.  Was perverse, stubborn, morose; was cross, contrary, ill-tempered, unsociable, disagreeable.

شَاْكَسَ
شَاْكَسَ III ,
a.  Treated harshly.

تَشَاْكَسَ
تَشَاْكَسَ VI ,
a.  Quarreled .  شَكِس 5 ,  شَكُس 6 , Perverse, stubborn, morose; unsociable, disagreeable.

b.  Avaricious, niggardly.

##### Türkçe

شَكِسَ
**شَكِسَ** A (n. ac. **شَكَس** 4), **شَكُسَ** U (n. ac. **شَكَاْسَة** 22t),
a. Aykırı, inatçı, somurtkan oldu; asık suratlı, muhalif, kötü huylu, ünsiyet etmeyen, sevimsiz oldu.

شَاْكَسَ
**شَاْكَسَ** III,
a. Sert davrandı.

تَشَاْكَسَ
**تَشَاْكَسَ** VI,
a. Kavga etti. **شَكِس** 5, **شَكُس** 6, aykırı, inatçı, somurtkan; ünsiyet etmeyen, sevimsiz.

b. Cimri, pinti.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شكس
شَكِسَ - يَشْكَسُ - تَشاكَسَ - يَتَشَاكَسُ - مَتَشَاكِس - مَتَشَاكِسُوْن
شَكِسَ - يَشْكَسُ + الكائن + في أمر أو عن أمر: يبدي الإباء والرفض والكره لإنفاذ أمر أو فعل، وذلك عناداً ناجماً عن سوء في الخلق والمزاج
تَشاكَسَ - يَتَشَاكَسُ: على وزن " تفاعلَ " من " شَكِسَ - يَشْكَسُ ": يتبادل كائنان وبدافع ذاتي،الرفض والإباء في إنفاذ أمر مشترك بينهما، وذلك عناداً وتغليباً لمزاج أو متعة أو هوى خاص بكل منهما
مَتَشَاكِس: اسم فاعل من " تَشاكَسَ - يَتَشَاكَسُ "
مَتَشَاكِسُوْن: جمع " مَتَشَاكِس "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإباء والرفض بمنع الأمر من المضي في مساره دون معارضة أو تعطيل، والقيام بعمل وفعل الرفض والمعارضة تجاه أمر أو عمل"، وهي:
لَدَّ - يَلُدُّ، شَكِسَ - يَشْكَسُ، أبَى - يَأبَى، أنِفَ - يَأنَفُ, عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ)، حَرَد َ - يَحْرِد
متشاكسون
	﴿ضرب الله مثلا رجلا فيه شركاء متشاكسون ورجلا سلما لرجل هل يستويان مثلا الحمد لله بل أكثرهم لا يعلمون(29)﴾ الزمر
مختار الصحاح:
● [شكس] ش ك س: رجل شَكْسٌ بوزن فلس أي صعب الخلق وقوم شُكْسٌ بوزن قفل وبابه سلِم وحكى الفراء رجل شَكِسٌ بكسر الكاف وهو القياس قلت قوله تعالى ﴿شركاء مُتشاكسون﴾ أي مختلفون عسرو الأخلاق
معجم الفرائد القرآنية:
ش ك س
"مُتَشَاكِسُونَ" في قوله تعالى :" ضَرَبَ اللَّـهُ مَثَلاً رَجُلاً فِيـهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلاً سَلَمـاً لِرَجُلٍ هَـلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَـلاً "  (29) الزمر .
شَكِسَ خُلقُه: أي ساء وضاق، ومتشاكسون: أي مختلفون متشاجرون مختصمون أبداً، ولا يتفقون لشكاسة أخلاقهم .
الراغب:
شكس
- الشكس: السيئ الخلق، وقوله تعالى: }شركاء متشاكسون{ [الزمر/29]، أي: متشاجرون لشكاسة خلقهم.
ملخص اللسان:
1.     الشَّكُسُ والشَّكِسُ والشَّرِسُ، جميعاً: السَّيِّءُ الخلق، وقيل:  هو السيِّءُ الخلق في المبايعة وغيرها.
2.     شَكِسَ، بالكسر، يَشْكَسُ شَكَساً وشَكاسَةً. رجل شَكِسٌ، وهو القياس، وإِنه لَشكِسٌ لَكِسٌ  أَي عَسِرٌ.
3.     وتَشاكَسَ الرجلان: تَضادَّا. وفي التنزيل العزيز: ضرب اللَّه مثلاً  رجلاً فيه شُرَكاء مُتَشاكِسون ورجلاً سالماً لرجلٍ هل يَسْتَويانِ مثلاً؛  أَي متضايقون مُتَّضادُّون، وتفسير هذا المثل أَنه ضرب لمن وَحَّد اللَّه  تعالى ولمن جعل معه شركاء، فالذي وَحَّدَ اللَّه تعالى مَثَلُه مَثَلُ  السالم لرجل لا يَشْرَكُه فيه غيره؛ والشركاء المُتَشاكِسُون: العَسِرُونَ المختلفون الذين لا يتفقون،
4.     ومَحَلَّةٌ شَكِسٌ: ضَيِّقَة؛
لسان العرب:
● - شكس: الشَّكُسُ والشَّكِسُ والشَّرِسُ، جميعاً: السَّيِّءُ الخلق، وقيل:  هو السيِّءُ الخلق في المبايعة وغيرها. وقال الفراء: رجل شَكِسٌ عَكِصٌ؛  قال الراجز:  شَكْسٌ عَبُوسٌ عَنْبَسٌ عَذَوَّرُ  وقوم شُكْسٌ مثال رجل صَدْق وقوم صُدْق؛ وقد شَكِسَ، بالكسر، يَشْكَسُ  شَكَساً وشَكاسَةً. الفراء: رجل شَكِسٌ، وهو القياس، وإِنه لَشكِسٌ لَكِسٌ  أَي عَسِرٌ. والمِشْكَسُ: كالشَّكُسِ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:  خُلِقْتَ شَكسْاً للأَعادي مِشْكَسا  وتَشاكَسَ الرجلان: تَضادَّا. وفي التنزيل العزيز: ضرب اللَّه مثلاً  رجلاً فيه شُرَكاء مُتَشاكِسون ورجلاً سالماً لرجلٍ هل يَسْتَويانِ مثلاً؛  أَي متضايقون مُتَّضادُّون، وتفسير هذا المثل أَنه ضرب لمن وَحَّد اللَّه  تعالى ولمن جعل معه شركاء، فالذي وَحَّدَ اللَّه تعالى مَثَلُه مَثَلُ  السالم لرجل لا يَشْرَكُه فيه غيره؛ يقال: سَلِمَ فلانٌ لفلان أَي خَلَصَ  له، ومَثَلُ الذي عَبَدَ مع اللَّه سبحانه غيره مَثَلُ صاحب الشركاء  المتشاكسين، والشركاء المُتَشاكِسُون: العَسِرُونَ المختلفون الذين لا يتفقون،  وأَراد بالشركاء الآلهة التي كانوا يعبدونها من دون اللَّه تعالى. وفي  حديث عليّ، كرم اللَّه وجهه، فقال: أَنتم شركاء مُتَشاكسون؛ أَي مختلفون  متنازعون.  ومَحَلَّةٌ شَكِسٌ: ضَيِّقَة؛ قال عبد مناف الهُذلي:  وأَنا الذي بَيَّتُّكم في فِتْيَةٍ،  بمَحَلَّةٍ شَكِسٍ وليلٍ مُظْلِم  والليل والنهارُ يَتَشاكَسان أَي يتضادَّان. وبنو شَكْسٍ، بفتح الشين:  تَجْرٌ بالمدينة؛ عن ابن الأَعرابي
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
الشَّكْسُ، بالفتح قبلَ الهِلالِ بيومٍ أو يومينِ، وهو المُِحاقُ. وكنَدُسٍ وكتِفٍ الصَّعْبُ الخُلُقِ
ج: شُكْسٌ، بالضم، وقد شَكُسَ، ككَرُمَ. والشَّكِسُ، ككتِفٍ: البخيلُ. ومتشاكِسونَ: مُخْتَلِفونَ عَسِرونَ. وتَشاكَسوا: تَخالَفوا.وشَاكَسَهُ: عاسَرَه.
تاج العروس:
ش ك س
الشَّكْسُ بالفَتْح : قَبْلَ الهِلاَلِ بيومٍ أَو يَوْمَيْنِ وهو المَحاقُ نَقَله الصّاغَانِيُّ في العُبَاب عن أَبِي عَمْرٍو وأَنشَد :
" يَوَم الثّلاثاءِ بيَوْمٍ شَكْسٍ وذِكْرُ الفَتْح مُسْتَدْرَكٌ . والشَّكُسُ كنَدُسٍ وكَتِفٍ الأَخِيرُ عن الفَرَّاءِ وهو القِيَاسُ : الصَّعْبُ الخُلُقِ العَسِرَهُ في المُبَايَعَةِ وغَيرِهَا وقال الفَرَّاءُ : رَجُلٌ شَكِسٌ عَكِصٌ قال الراجِزُ :
شَكْسٌ عَبُوسٌ عَنْبَسٌ عَذَوَّرُ ج شُكْسٌ بالضّمّ مِثَال : رَجُلٌ صَدْقٌ وقَومٌ صُدْقٌ وقد شَكُسَ ككَرُمَ وفي التَّهْذِيب : وقَد شَكِسَ بالكَسْر يَشْكَسُ شَكَساً وشَكَاسَةً وقال الفَرَّاءُ : رجُلٌ شَكِسٌ وهو القِيَاس . وإِنه لشَكِسٌ لَكِسٌ أَي عَسِرٌ . ومن المَجَازِ : الشَّكِسُ ككَتِفٍ : البَخِيلُ وأَصْلُ الشَّكَاسَةِ : العُسْرُ في المُعَامَلَةِ ثمّ سُمِّيَ به البَخِيلُ نقله الصّاغَانِيُّ . وفي قَوْلِه تعالى : " ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً رَجُلاً فِيه شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ " أَي مُخْتَلِفُون لا يَتَّفِقُون . وقيل : مُتَنَازِعُونَ . وتَشَاكَسُوا : تَخَالَفُوا وتَضَادُّوا وقال ابنُ دُرَيْدٍ : تَشَاكَسُوا : تَعَاسَرَوا في بَيْعٍ أَو شِرَاءٍ وشَاكَسَهُ : عَاسَرَهُ . ومِمَّا يُسْتَدْرَك عَلَيْه : شَكَاسَةُ الأَخْلاقِ : شَرَاسَتُهَا . ورَجُلٌ شَكِسٌ بالكَسْر كمِشْكَسٍ كمِنْبَرٍ عن ابنِ الأَعْرَابِيّ وأَنْشَدَ : خُلِقْتُ شَكْساً للأَعادِي مِشْكَسَا ومَحَلَّةٌ سَكْسٌ : ضَيقَةٌ قال عُبْدُ مَنَافٍ الهُذَلِيُّ :
وَأنا الَّذِي بَيَّتُّكُمْ فِي فِتْيَةٍ ... بِمَحَلَّةٍ شَكْسٍ ولَيْلٍ مُظْلِمِ والَّلْيلُ والنَّهَارُ يَتَشَاكَسَانٍ أَي يَتَضَادَّانِ وفي الأَساسِ : يَخْتَلِفَانِ . وبَنُو شَكْسٍ بالفَتْح : تَجْرٌ بالمَدِينةِ عن ابن الأَعرابِيّ

##### Türkçe

شكس
**شَكِسَ** - **يَشْكَسُ** - **تَشاكَسَ** - **يَتَشَاكَسُ** - **مَتَشَاكِس** - **مَتَشَاكِسُوْن**
**شَكِسَ** - **يَشْكَسُ** + varlık + bir işte veya bir işten: bir emri yürütmek veya bir işi yapmak için, yaratılış ve mizaçtaki bir kötülükten doğan bir inat olarak, inadı, reddi ve hoşlanmamayı ortaya koyar.
**تَشاكَسَ** - **يَتَشَاكَسُ**: **" تفاعلَ "** vezninde, **" شَكِسَ - يَشْكَسُ "**’tan: iki varlık, özden bir saikle, aralarında ortak olan bir emri yürütmede reddi ve inadı karşılıklı değiş tokuş eder; bu da inat olarak ve her birine mahsus bir mizaç veya zevk veya hevesi üstün tutma olarak.
**مَتَشَاكِس**: **" تَشاكَسَ - يَتَشَاكَسُ "**’tan ism-i fâil.
**مَتَشَاكِسُوْن**: **" مَتَشَاكِس "**’in çoğulu.
Ve lafız, **" الإباء والرفض بمنع الأمر من المضي في مساره دون معارضة أو تعطيل، والقيام بعمل وفعل الرفض والمعارضة تجاه أمر أو عمل"** lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**لَدَّ - يَلُدُّ**، **شَكِسَ - يَشْكَسُ**، **أبَى - يَأبَى**، **أنِفَ - يَأنَفُ**، **عَنَدَ - يَعْنُدُ** (**عَنَدَ - يَعْنِدُ**)، **حَرَد َ - يَحْرِد**
متشاكسون
	﴿Allah, içinde çekişen ortaklar bulunan bir adamı ve bir adama tam teslim olmuş bir adamı misal verdi; misalce eşit olurlar mı? Hamd Allah’adır; bilakis onların çoğu bilmezler (29)﴾ الزمر
مختار الصحاح:
● [شكس] ش ك س: **رجل شَكْسٌ** “fils” vezninde; yani yaratılışı zor. Ve **قوم شُكْسٌ** “kufl” vezninde. Ve onun bâbı **سلِم**’dir. Ve el-Ferrâ’ **رجل شَكِسٌ** (kâf’ın kesresiyle) diye nakletti; ve bu kıyastır. Dedim: O’nun sözü, yüce: ﴿**شركاء مُتشاكسون**﴾ yani farklı olanlar, ahlâkı zor olanlar.
معجم الفرائد القرآنية:
ش ك س
**"مُتَشَاكِسُونَ"** yüce sözü içinde: **" ضَرَبَ اللَّـهُ مَثَلاً رَجُلاً فِيـهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلاً سَلَمـاً لِرَجُلٍ هَـلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَـلاً "**  (29) الزمر .
**شَكِسَ خُلقُه**: yani kötü oldu ve daraldı. Ve **متشاكسون**: yani farklı olanlar, sürekli çekişenler, sürekli husumet edenler; ve ahlâklarının şikâseti sebebiyle uyuşmazlar.
الراغب:
شكس
- **الشكس**: kötü huylu. Ve yüce sözü: }**شركاء متشاكسون**{ [الزمر/29]، yani: ahlâklarının şikâseti sebebiyle çekişenler.
ملخص اللسان:
1.     **الشَّكُسُ** ve **الشَّكِسُ** ve **الشَّرِسُ**, hepsi: kötü huylu; ve denildi ki: alışverişte ve başkasında kötü huyludur.
2.     **شَكِسَ** (kesre ile), **يَشْكَسُ** **شَكَساً** ve **شَكاسَةً**. **رجل شَكِسٌ**, ve bu kıyastır; ve şüphesiz o **لَشكِسٌ لَكِسٌ**’tir; yani zor.
3.     Ve **تَشاكَسَ الرجلان**: birbirine zıtlaştılar. Ve aziz tenzilde: Allah bir misal verdi: içinde **شُرَكاء مُتَشاكِسون** bulunan bir adamı ve bir adama tam teslim olmuş bir adamı; misalce eşit olurlar mı?; yani daralanlar, zıtlaşanlar. Ve bu misalin tefsiri: Allah’ı birleyen kimse için ve O’nunla beraber ortaklar kılan kimse için vurulmuştur; Allah’ı birleyenin misali, kendisinde başkası ortak olmayan bir adama tam teslim olmuşun misali gibidir; ve **الشركاء المُتَشاكِسُون**: uyuşmayan, anlaşmayan, farklı olan zor kimselerdir.
4.     Ve **مَحَلَّةٌ شَكِسٌ**: dar.
لسان العرب:
● - شكس: **الشَّكُسُ** ve **الشَّكِسُ** ve **الشَّرِسُ**, hepsi: kötü huylu; ve denildi ki: alışverişte ve başkasında kötü huyludur. El-Ferrâ dedi: **رجل شَكِسٌ عَكِصٌ**; râciz dedi ki:
  **شَكْسٌ عَبُوسٌ عَنْبَسٌ عَذَوَّرُ**
Ve **قوم شُكْسٌ** “**رجل صَدْق** ve **قوم صُدْق**” misali. Ve (fiil) **شَكِسَ** (kesre ile), **يَشْكَسُ** **شَكَساً** ve **شَكاسَةً**. El-Ferrâ: **رجل شَكِسٌ**, ve bu kıyastır; ve şüphesiz o **لَشكِسٌ لَكِسٌ**’tir; yani zor. Ve **المِشْكَسُ**: **الشَّكُس** gibidir; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:
  **خُلِقْتَ شَكسْاً للأَعادي مِشْكَسا**
Ve **تَشاكَسَ الرجلان**: birbirine zıtlaştılar. Ve aziz tenzilde: Allah bir misal verdi: içinde **شُرَكاء مُتَشاكِسون** bulunan bir adamı ve bir adama tam teslim olmuş bir adamı; misalce eşit olurlar mı?; yani daralanlar, zıtlaşanlar. Ve bu misalin tefsiri: Allah’ı birleyen kimse için ve O’nunla beraber ortaklar kılan kimse için vurulmuştur; Allah’ı birleyenin misali, kendisinde başkası ortak olmayan bir adama tam teslim olmuşun misali gibidir; denilir: **سَلِمَ فلانٌ لفلان** yani ona hâlis oldu. Ve Allah sübhânehû ile beraber başkasına ibadet edenin misali, çekişen ortakların sahibinin misali gibidir. Ve **الشركاء المُتَشَاكِسُون**: uyuşmayan, anlaşmayan, farklı olan zor kimselerdir. Ve ortaklarla, Allah Teâlâ’dan başka taptıkları ilâhları kastetti. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın, dedi ki: **أَنتم شركاء مُتَشاكسون**; yani farklı olanlar, çekişenler. Ve **مَحَلَّةٌ شَكِسٌ**: dar; Abd Menâf el-Hüzelî dedi ki:
  **وأَنا الذي بَيَّتُّكم في فِتْيَةٍ،  بمَحَلَّةٍ شَكِسٍ وليلٍ مُظْلِم**
Ve gece ile gündüz **يَتَشاكَسان**; yani birbirine zıtlaşırlar. Ve **بنو شَكْسٍ** (şîn’in fethiyle): Medine’de bir ticaret (taifesi); İbnü’l-A‘râbî’den.
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
**الشَّكْسُ** (fetih ile): hilâlden bir gün veya iki gün önce; ve o **المُِحاقُ**’tır. Ve **كنَدُسٍ** ve **كتِفٍ** (vezninde): yaratılışı zor olan.
Çoğulu: **شُكْسٌ** (damme ile). Ve **شَكُسَ** ( **ككَرُمَ** gibi). Ve **الشَّكِسُ** ( **ككتِفٍ** gibi): cimri. Ve **متشاكِسونَ**: farklı olanlar, zor olanlar. Ve **تَشاكَسوا**: ihtilâf ettiler. Ve **شَاكَسَهُ**: ona zorluk çıkardı.
تاج العروس:
ش ك س
**الشَّكْسُ** (fetih ile): hilâlden bir gün veya iki gün önce; ve o **المَحاقُ**’tır. Onu es-Sâgânî, **العُبَاب**’da Ebû Amr’dan nakletti; ve şu beyti okudu:
**" يَوَم الثّلاثاءِ بيَوْمٍ شَكْسٍ وذِكْرُ الفَتْح مُسْتَدْرَكٌ** . Ve **الشَّكُسُ** ( **كنَدُسٍ** ve **كَتِفٍ** gibi; ikincisi el-Ferrâ’dan; ve bu kıyastır): alışverişte ve başkasında yaratılışı zor, güç olan. El-Ferrâ dedi: **رَجُلٌ شَكِسٌ عَكِصٌ**; râciz dedi ki:
**شَكْسٌ عَبُوسٌ عَنْبَسٌ عَذَوَّرُ** Çoğulu **شُكْسٌ** (damme ile), “**رَجُلٌ صَدْقٌ** ve **قَومٌ صُدْقٌ**” misali. Ve **شَكُسَ** ( **ككَرُمَ** gibi). Ve **التَّهْذِيب**’de: ve **شَكِسَ** (kesre ile) **يَشْكَسُ** **شَكَساً** ve **شَكَاسَةً**. El-Ferrâ dedi: **رجُلٌ شَكِسٌ** ve bu kıyastır. Ve şüphesiz o **لشَكِسٌ لَكِسٌ**’tir; yani zor. Ve mecazdan: **الشَّكِسُ** ( **كَكَتِفٍ** gibi): cimri. Ve **الشَّكَاسَةِ**’nin aslı: muamelede zorluktur; sonra onunla cimri adlandırıldı; es-Sâgânî nakletti. Ve yüce sözü içinde: **" ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً رَجُلاً فِيه شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ "** yani: uyuşmayan, anlaşmayan farklı olanlar. Ve denildi ki: çekişenler. Ve **تَشَاكَسُوا**: ihtilâf ettiler ve zıtlaştılar. İbn Düreyd dedi: **تَشَاكَسُوا**: bir satışta veya alışta birbirine zorluk çıkardılar. Ve **شَاكَسَهُ**: ona zorluk çıkardı. Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: **شَكَاسَةُ الأَخْلاقِ**: onun şirâseti. Ve **رَجُلٌ شَكِسٌ** (kesre ile), **كمِشْكَسٍ** ( **كمِنْبَرٍ** gibi), İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu: **خُلِقْتُ شَكْساً للأَعادِي مِشْكَسَا**. Ve **مَحَلَّةٌ سَكْسٌ**: dar; Ubdu Menâf el-Hüzelî dedi ki:
**وَأنا الَّذِي بَيَّتُّكُمْ فِي فِتْيَةٍ ... بِمَحَلَّةٍ شَكْسٍ ولَيْلٍ مُظْلِمِ** Ve gece ile gündüz **يَتَشَاكَسَانٍ**; yani zıtlaşırlar. Ve **الأَساس**’ta: ihtilâf ederler. Ve **بَنُو شَكْسٍ** (fetih ile): Medine’de bir ticaret (taifesi); İbnü’l-A‘râbî’den.
