# شكع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شكع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شكع

شَكِعَ يَشْكَعُ شَكَعاً، فهو شاكِعٌ وشَكِعٌ وشَكُوعٌ: كَثُرَ أَنِينُه وضَجَرُه من المرض والوجَعِ يُقْلِقُه، وقيل: الشَّكِعُ الشديدُ الجَزَعِ الضُّجُورُ، والشَّكَعُ، بالتحريك: الوجَعُ والغضَبُ. ويقال لكل مُتَاَذٍّ من شيء: شَكِعٌ وشاكِعٌ. وباتَ شَكِعاً أَي وَجِعاً لا ينام. وشَكِعَ، فهو شَكِعٌ: طال غضَبُه، وقيل: غَضِبَ. وأَشْكَعَه: أَغْضَبَه، ويقال: أَمَلَّه وأَضْجَرَه. الأَحمر: أَشْكَعَنِي وأَحْمَشَني وأَدْرأَني وأَحْفَظَنِي كلُّ ذلك أَغْضَبَنِي. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: لَمّا دَنا من الشام ولقِيَه الناسُ جعَلوا يَتَراطَنُون فأَشْكَعَه ذلك وقال لأَسْلَم: إِنهم لن يَرَوْا على صاحِبِك بَزّةَ قَوْمٍ غضِبَ الله عليهم. الشَّكَعُ، بالتحريك: شدّة الضَّجر، وقيل أَغْضَبَه
(* قوله «شدة الضجر
وقيل أغضبه كذا بالأصل والذي في النهاية بعد قوله شدة الضجر: يقال شكع وأَشكعه غيره وقيل معناه أغضبه.). وفي الحديث: أَنه دخل على عبد الرحمن ابن سهيل وهو يَجُودُ بنفسِه فإِذا هو شَكِعُ البِزَّةِ أَي ضَجِرُ الهيئة والحالةِ. وشَكِعَ شَكَعاً: غَرِضَ. وشَكِعَ شَكَعاً: مالَ، ويقال للبخِيل اللئيم: شَكِعٌ.
والشُّكاعَى: نَبْتٌ؛ قال الأَزهري: رأَيته بالبادية وهو من أَحْرار البُقُولِ. والشُّكاعَى: شجرة صغيرة ذاتُ شَوْك قيل هو مِثْلُ الحُلاوَى لا يكاد يُفْرَقُ بينهما، وزَهْرَتُهاحَمْراءُ ومَنْبَتُها مثل مَنْبَتِ الحُلاوَى، ولهما جميعاً
(* قوله «ولهما جميعاً إلخ كذا بالأصل.) يابستين
ورطبتين، وهما كثيرتا الشوكن وشَوْكُهما أَلْطَفُ من شوْك الخُلّةِ، ولهما ورق صغير مثل ورق السَّذابِ يقع على الواحد والجمع، وربما سَلِمَ جمعها، وقد يقال شَكاعَى، بالفتح؛ قال ابن سيده: ولم أَجد ذلك معروفاً، وقال أَبو حنيفة: الشُّكاعَى من دِقّ النبات وهي دَقِيقةُ العيدان صغيرة خضراءُ والناس يَتَداوَوْنَ بها؛ قال عمرو بن أَحمر الباهلي يذكر تَداوِيَه بها، وقد شُفِيَ بَطْنُه:
شَرِبْتُ الشُّكاعَى والتَدَدْتُ أَلِدَّةً،
وأَقْبَلْتُ أَفْواهَ العُروقِ المَكاوِيا
قال: واسمها بالفارسية جرحه، الأَخفش: شُكاعاةٌ، فإِذا صح ذلك فأَلفها لغير التأْنيث، قال سيبويه: هو واحد وجمع، وقال غيره: الواحدة منها شُكاعةٌ، والشُّكاعة: شَوْكةٌ تملأ فم البعير لا ورق لها إِنما هي شَوْكٌ وعِيدانٌ دِقاق أَطرافها أَيضاً شوك، وجمعها شُكاعٌ، وما أَدرِي أَين شَكَعَ أَي ذهَب، والسين أَعلى.

### Türkçe

**شَكِعَ** **يَشْكَعُ** **شَكَعاً**; o hâlde o **شاكِعٌ** ve **شَكِعٌ** ve **شَكُوعٌ**dur: onun iniltisi ve hastalık ile onu rahatsız eden ağrıdan dolayı bıkkınlığı çoğaldı; ve denildi ki: **الشَّكِعُ** şiddetli feryat eden, bıkkın olan kimsedir; ve **الشَّكَعُ**, harekeli olarak: ağrı ve öfkedir. Ve her bir şeyden eziyet gören için denilir: **شَكِعٌ** ve **شاكِعٌ**. Ve **شَكِعاً** olarak geceledi, yani ağrılı olarak, uyumaz. Ve **شَكِعَ**, o hâlde o **شَكِعٌ**dur: onun öfkesi uzadı; ve denildi ki: öfkelendi. Ve onu **أَشْكَعَه**: onu öfkelendirdi; ve denilir: onu usandırdı ve onu bıktırdı. **الأَحمر**: **أَشْكَعَنِي** ve **أَحْمَشَني** ve **أَدْرأَني** ve **أَحْفَظَنِي**; bunların hepsi: beni öfkelendirdi. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: Şam’a yaklaştığında ve insanlar onu karşıladığında, **يَتَراطَنُون** etmeye başladılar; bu onu **أَشْكَعَه** ve **أَسْلَم**’e dedi ki: “Onlar, Allah’ın kendilerine gazap ettiği bir kavmin elbisesini senin sahibinin üzerinde görmeyecekler.” **الشَّكَعُ**, harekeli olarak: bıkkınlığın şiddetidir; ve denildi: onu öfkelendirdi
(* “bıkkınlığın şiddeti ve denildi onu öfkelendirdi” sözü: asılda böyledir; ve Nihâye’de “bıkkınlığın şiddeti” sözünden sonra olan: “**شَكِعَ** denilir ve başkası onu **أَشْكَعَه**; ve denildi ki mânası: onu öfkelendirdi”dir.). Ve hadiste: Abdurrahman b. Süheyl’in yanına, can verirken, girdi; bir de bakar ki o **شَكِعُ البِزَّةِ**dir; yani görünüş ve hâl bakımından bıkkındır. Ve **شَكِعَ شَكَعاً**: **غَرِضَ**. Ve **شَكِعَ شَكَعاً**: meyletti; ve cimri alçak için denilir: **شَكِعٌ**.

Ve **الشُّكاعَى**: bir bitkidir; **الأَزهري** dedi ki: onu çölde gördüm ve o, otların seçkinlerindendir. Ve **الشُّكاعَى**: dikenli küçük bir ağaçtır; denildi ki o, **الحُلاوَى** gibidir; ikisi arasında neredeyse ayırt edilmez; ve onun çiçeği kırmızıdır ve onun bittiği yer, **الحُلاوَى**’nın bittiği yer gibidir; ve ikisinin de birlikte
(* “ve ikisinin de birlikte…” sözü: asılda böyledir.) kuruyken ve tazeyken (hâlleri vardır); ve ikisi de çok dikenlidir; ve ikisinin dikeni, **الخُلّةِ**’nin dikeninden daha yumuşaktır; ve ikisinin küçük yaprağı vardır, **السَّذابِ** yaprağı gibi; tekile ve çoğula düşer; ve bazen onun çoğulu sağlam kalır; ve bazen **شَكاعَى** denilir, fetha ile; **ابن سيده** dedi ki: bunu bilinen olarak bulmadım; ve **أَبو حنيفة** dedi ki: **الشُّكاعَى** bitkinin ince olanındandır; ince dallıdır, küçük yeşildir; ve insanlar onunla tedavi olurlar; **عمرو بن أَحمر الباهلي** onunla tedavi oluşunu zikrederek söyledi; ve karnı iyileşmişti:
شَرِبْتُ **الشُّكاعَى** والتَدَدْتُ أَلِدَّةً،
وأَقْبَلْتُ أَفْواهَ العُروقِ المَكاوِيا
Dedi ki: onun adı Farsçada **جرحه**’dir. **الأَخفش**: **شُكاعاةٌ**; eğer bu sahih olursa, onun elif’i dişillik için değildir. **سيبويه** dedi ki: o, tekil ve çoğuldur. Ve başkası dedi ki: onun bir tanesi **شُكاعةٌ**dur. Ve **الشُّكاعة**: devenin ağzını dolduran bir dikendir; onun yaprağı yoktur; ancak o, diken ve ince dallardır; uçları da yine dikendir; onun çoğulu **شُكاعٌ**dur. Ve bilmem **شَكَعَ** nerede; yani gitti; ve **السين** daha yüksektir.
