# شكع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شكع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شكع

شكع الرجل، كفرح، يشكع شكعا، كثر أنينه من المرض والوجع يقلقه، نقله ابن فارس. شكع الزرع: كثر حبه، نقله ابن فارس أيضا. قيل: شكع، إذا غضب، نقله الجوهري، وقيل: طال غضبه. شكع أيضا: توجع. الشكع، ككتف: البخيل اللئيم، سمي به لكونه يتضجر من الضيف، ويتغضب عادة. الشكع: الوجع، يقال: بات شكعا، أي وجعا لا ينام، كما في الصحاح، ويقال لكل متأذ من شيء: شكع. قال ابن فارس: شكع بعيره بزمامه، كمنع: رفعه، وقال الفراء: يقال: اشكع بعيرك بالزمام، أي ارفع به رأسه. وأشكعه: أغضبه، نقله الجوهري وكذلك أحمشه، وأدرأه، وأحفظه. قاله الأحمر أو أمله وأضجره، كما في الصحاح. والشكاعة، كثمامة: شوكة تملأ فم البعير لا ورق لها، إنما هي شوك وعيدان دقاق، أطرافها أيضا شوك. قال أبو حنيفة: هكذا أخبرني بعض الأعراب. قال: والشكاعى، كحبارى، وقد تفتح، على زعم بعض الرواة، قال: ولم أجد ذلك معروفا: من دق النبات، دقيقة العيدان، ضعيفة الورق، خضراء، وهي مؤنثة لا تنون، وياؤها ياء التأنيث. وقال الجوهري: نبت يتداوى به. قال الأخفش: هو بالفارسية جرخه، وأنشد لعمرو بن أحمر الباهلي:
  شربت الشكاعى والتددت ألدة                      وأقبلت أفواه العروق المكاويا قال أبو حنيفة: ولدقته وضعف عوده يقال للمهزول: كأنه عود الشكاعى، وقال تأبط شرا، وهو يجود بنفسه:
  ولقد علمت لـتـغـدون                      علي شيم كالحـسـائل
  ياكلـن أوصـالا ولـح                      ما كالشكاعى غير جادل
  يا طير كلن فـإنـنـي                      سم ولكـن ذو غـوائل الواحدة شكاعاة، عن الأخفش، فإذا صح ذلك فألفها للإطلاق، كأكثر أسماء النباتات. أو لا واحدة لها، وإنما يقال: هذه شكاعى واحدة، وشكاعى كثيرة، أي أن الواحد والجمع فيها سواء، وهو قول سيبويه والفراء. قال أبو زيد: هي شجرة صغيرة ذات شوك، وتثنى وتجمع، يقال: هما شكاعيان، وهن ثلاث شكاعيات، قال: وهي مثل الحلاوى لا يكاد يفرق بينهما. قال الأزهري: وزهرتها حمراء. وقال غيره: هو يشبه الباذاورد فهي: الشوكة البيضاء تشبه الحسكة إلا أنها أشد بياضا، وأطول شوكا، وساقه قد يبلغ ذراعين، وحبه أشد استدارة من القرطم، نافع من الحميات البلغمية العتيقة وضعف المعدة واللهاة الوارمة عن البلغم ووجع الأسنان ولسع الهوام، والتشنج، ونفث الدم، ثم إن هذه الخواص المذكورة ليست فيها، وإنما هي في بزرها، كما حققه ابن جزلة. ومما يستدرك عليه: الشاكع والشكوع: القلق، والضجر، والكثير الأنين، والشديد الجزع. والشاكع: المتأذي من الشيء. والشكع: الطويل الغضب. ورجل شكع البزة، أي ضجر الهيئة والحالة. وشكع شكعا: مال. وما أدري أين شكع: أي ذهب، والسين أعلى. وشيخنا المعمر عبد القادر بن الشكعة، بالفتح، ويقال: الشكعاوي، كتب لنا الإجازة من طرابلس، حدث عاليا عن الشيخ عبد الغني بن إسماعيل، وغيره. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**شكع** adam, **فرح** gibi, **يشكع** **شكعا**: hastalık ve acıdan iniltisi çoğaldı; onu rahatsız eder; İbn Fâris nakletti. **شكع** ekin: tanesi çoğaldı; onu da İbn Fâris nakletti. Denildi: **شكع**; öfkelendiği zaman; Cevherî nakletti; ve denildi: öfkesi uzadı. **شكع** ayrıca: acı duydu.

**الشكع**, **كتف** gibi: cimri, alçak; misafirden sıkıntı duyduğu ve âdeten öfkelendiği için onunla adlandırıldı.

**الشكع**: acı; denilir: **بات شكعا**, yani acı içinde (olup) uyumaz; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve bir şeyden eziyet gören her bir kimse için denilir: **شكع**.

İbn Fâris dedi: **شكع** devesini yularıyla, **منع** gibi: onu kaldırdı. Ferrâ dedi: denilir: **اشكع** deveni yularla; yani onunla başını kaldır.

Ve **أشكعه**: onu öfkelendirdi; Cevherî nakletti; ve yine **أحمشه** ve **أدرأه** ve **أحفظه**. Bunu **الأحمر** söyledi; yahut onu ümitlendirdi ve onu bıktırdı; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

Ve **الشكاعة**, **ثمامة** gibi: devenin ağzını dolduran, yaprağı olmayan bir diken; ancak o, diken ve ince çubuklardır; uçları da yine dikendir. Ebû Hanîfe dedi: bazı bedevîler bana böyle haber verdi. Dedi: ve **الشكاعى**, **حبارى** gibi; ve bazı râvîlerin zannına göre fetha da yapılır. Dedi: bunu bilinir bulmadım: bitkiden ince olan; çubukları ince, yaprağı zayıf, yeşil; ve o müennestir, tenvinlenmez; ve onun **ياء**’sı müenneslik **ياء**’sıdır. Cevherî dedi: onunla tedavi olunan bir bitkidir. Ahfeş dedi: o Farsçada **جرخه**’dir. Ve Amr b. Ahmer el-Bâhilî için inşâd etti:
  شربت **الشكاعى** والتددت ألدة                      وأقبلت أفواه العروق المكاويا

Ebû Hanîfe dedi: onun inceliği ve dalının zayıflığı sebebiyle zayıf düşmüş kimseye denilir: sanki o, **الشكاعى** dalıdır. Ve Teebbete Şerran söyledi; o, canını verirken:
  ولقد علمت لـتـغـدون                      علي شيم كالحـسـائل
  ياكلـن أوصـالا ولـح                      ما كال**الشكاعى** غير جادل
  يا طير كلن فـإنـنـي                      سم ولكـن ذو غـوائل

Tekili **شكاعاة**’dır; Ahfeş’ten. Eğer bu sahih olursa, onun **ألف**’ı ıtlâk içindir; bitki adlarının çoğu gibi. Yahut onun tekili yoktur; ancak denilir: bu, bir tek **شكاعى**; ve çok **شكاعى**; yani onda tekil ve çoğul birdir; bu, Sîbeveyh ve Ferrâ’nın sözüdür.

Ebû Zeyd dedi: o, dikenli küçük bir ağaçtır; tesniye ve cem‘ yapılır; denilir: ikisi **شكاعيان**; ve onlar (dişiler) üç **شكاعيات**. Dedi: o, **الحلاوى** gibidir; ikisi arasında neredeyse ayırt edilmez. Ezherî dedi: ve onun çiçeği kırmızıdır. Başkası dedi: o, **الباذاورد**’a benzer; o ise: **الحسكة**’ye benzer beyaz diken; ancak o, daha şiddetli beyazdır ve daha uzun dikenlidir; ve sapı iki arşına varabilir; ve tanesi **القرطم**’dan daha şiddetli yuvarlaktır; eski balgamî hummalardan, mide zayıflığından, balgamdan şişmiş küçük dilden, diş ağrısından, haşerat sokmasından, kasılmadan ve kan tükürmeden faydalıdır. Sonra, zikredilen bu özellikler onda değildir; ancak onlar, onun tohumundadır; İbn Cezle’nin tahkik ettiği gibi.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الشاكع** ve **الشكوع**: kaygı, bıkkınlık, iniltisi çok olan ve sızlanması şiddetli olan. Ve **الشاكع**: şeyden eziyet gören. Ve **الشكع**: öfkesi uzun olan. Ve adam **شكع البزة**; yani görünüş ve hâl bakımından bıkkın. Ve **شكع شكعا**: meyletti. Ve bilmem nerede **شكع**; yani gitti; ve **السين** daha üstündür.

Ve bizim şeyhimiz, uzun ömürlü Abdülkâdir b. **الشكعة**, fetha ile; ve denilir: **الشكعاوي**; bize Trablus’tan icâzet yazdı; Şeyh Abdülganî b. İsmâîl’den ve başkasından âlî olarak rivayet etti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
