# شكك (ش-ك-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب : Olmaması şüphesi daha fazla olan ظنن : Olması yönünde şüphe daha fazla olan

- Harfler: ش - ك - ك
- Kur'an'da: 15 geçiş · 15 ayet · 2 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شَكٍّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%83%D9%8D%D9%91.md) | فَعْلً | Kafa karışıklığı | 14 | 14 | [4:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/4:157.md) |
| [شَكٌّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%83%D9%8C%D9%91.md) | فَعْلٌ | Kafa karışıklığı | 1 | 1 | [14:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/14:10.md) |

## Mücavir kökler — 84 mücavir (117 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 53 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
2. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 22 · Beyn topraktaki yarık demektir
3. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Yarış meydanı demektir
4. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
5. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Önce
6. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Kelime
7. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Half : Ense demektir
8. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
9. [سلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Salata, doğranmış sebze demektir
10. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
11. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · İcl havuz demektir
12. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
13. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ad verilen
14. [صلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir
15. [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Benzeşen
16. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Baid uzak demektir
17. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Saçak demektir
18. [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ona yetişir
19. [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…
20. [شيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sarmaşık demektir
21. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Uhur ense demektir
22. [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Mesih
23. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ana kapının önündeki bekçidir
24. [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
25. [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Onların ağızları ile
26. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Bab kapı demektir
27. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Dağın sivri noktası demektir
28. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
29. [فطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
30. [مري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · مري Eskimiş elbise
31. [لعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Oynarlar
32. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Musa
33. [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Aşırı gidenler
34. [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Âd
35. [ثمود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Semûd
36. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
37. [عيسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İsa
38. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Kevn, tepe demektir
39. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
40. [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Recv kuyunun çevresi demektir
41. [يقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%82%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…
42. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
43. [عمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kör demektir
44. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Meryem
45. [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
46. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zenb : Kuyruk demektir
47. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Alıkoyarlar
48. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hafız çanta demektir
49. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
50. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Nihayet, son demektir
51. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
52. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
53. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
54. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
55. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
56. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
57. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
58. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
59. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
60. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D9%83/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكك |
| Yapı | Üçlü (müzâaf) |
| Özel Durum | Müzâaf (şeddeli / ikiz harfli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md), [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md), [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md), [مري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [يقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%82%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki şeyi delici bir aletle delerek birbirine iliştirmek ve zırh gibi birbirine kenetlemek |
| Çekirdek Özet 2 | Zıt iki ihtimalin zihinde eşit ağırlık kazanarak aklı duraklatması ve kesin hükmü engellemesi |
| Çekirdek Özet 3 | Delillerin varlığına rağmen iradenin nötrlenmesi ve imanın gerektirdiği kesin bağlanışın askıya alınması |
| Kritik Hata Riski | Kavramın masum bir zihinsel merak veya metodik şüphe sayılarak imanı zedeleyen eylemsizlik boyutunun ıskalanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Çatallanma, delme, batma ve iki nesneyi birbirine iliştirme; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) kökünde dolup taşma ve kabarma, [شكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3.md) kökünde zıtlaşma ve geçimsizlik, [شكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84.md) kökünde bağlama ve benzeşme, [شكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88.md) kökünde ise içteki rahatsız edici batmayı dışa vurma anlamı mevcuttur. | ك | İkiz harfin yinelenmesiyle delme ve bitiştirme eylemi süreklilik ve zihinsel kilitlenme kazanmış, iki zıt ihtimalin birbirine raptedilerek ayrışamaz hale gelmesi vurgulanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Kesici ve delici bir etkiyle bütünlüğü yararak iki farklı ihtimal ucunu açığa çıkarma payını taşır. |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Açığa çıkan ihtimalleri veya nesneleri kavrayıp tutma ve hareketi sınırlandırma payını taşır. |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | İkinci kavrayışla zıt uçların birbirine bastırılarak eşitlenmesi ve kilitlenmesi payını taşır. |
| شكك | Kesici bir etkiyle delme ve iki el ayası gibi iki nesneyi karşılıklı sıkıştırıp raptetme; zıt ihtimallerin zihinde eşit güçle birbirine kilitlenerek eylemsizlik doğurması hareketidir. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi mızrak veya biz gibi sivri bir nesneyle delip geçmek (şekk), iki deriyi birbirine dikmek için delmek, zırh giyinmek (şikke) ve devenin ayağındaki batma sebebiyle aksamasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antere b. Şeddâd muallakasında mızrakla delme eylemini şu dizede kullanmıştır: فشككت بالرمح الأصم ثيابه / ليس الكريم على القنا بمحرم |
| Erken Arapça kullanım | Silah ve zırh kuşanmış kimseye şâkk fi's-silâh (شاك في السلاح) denmesi ve deriyi dikmek üzere delme işlemine şekk (شك الجلد بالمسرد) denmesi şeklinde yaygındır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Mufradāt, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde شكك kökü, delici bir aletle batırma, birleştirme veya iki zıt kutup arasında takılıp kalma semantik matrisiyle ilişkilendirilir. İbranicede sok ve sek (שֹׂךְ / סֵךְ) sözcükleri diken, sivri nesne ve batıcı alet anlamını taşırken, Aramicede şakkâ (שַׁכָּא) kökünde de benzer biçimde çivi, raptiyeleme ve delme anlam nüansları mevcuttur. Arapçada kökün somut düzeydeki «mızrakla delip iki zırhı birbirine bitiştirmek» eylemi, zihinsel düzeyde iki zıt önermenin birbirine eşit delil veya şüpheyle kilitlenerek aklı askıda bırakması durumuna doğru semantik bir kayma göstermiştir. Ortak Sami mirasındaki batma, saplanma ve düğümlenme kök anlamı, klasik Arapçada tereddüt ve eşit ihtimalli zihinsel kararsızlık kavramına evrilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Mızrakla delme, dikmek için iğneyle delip iliştirme ve zırhın birbirine geçmesi | Somut delici ve birleştirici hareketten zihinde iki denk ihtimalin eşitlenmesi anlamına semantik aktarım | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sok/sek ve Aramice şakkâ biçimleriyle diken, çivi ve saplama paralelliği | Sivri cisim, batma ve nesneleri birbirine raptetme anlam kökünün ortaklığı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكك | Anlamlı | Delmek, iliştirmek, tereddüt | İki şeyi birbirine raptetmek veya iki denk zıt ihtimal arasında kararsız kalmak | Hedef köktür, Kur'an'da geçer |
| [كشك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%83.md) | Anlamlı | Hışırtı çıkarmak, kabile lehçesi | Yılanın sürtünme sesi veya Rabîa kabilesinin müennes kâf harfini şîn ile telaffuz etmesi | Hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur, Kur'an'da geçmez |
| ككش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكك | Merkez | Tereddüt ve iki eşit ihtimal | İki karşıt ihtimalin eşit ağırlıkta olması sebebiyle zihnin duraklaması | Bir meselede varlık ile yokluğun zihinde birbirini sıfırlaması |
| [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) | Komşu | İrkiltici şüphe ve kuşku | İçinde itham, tedirginlik ve olumsuzluk ihtimalinin daha baskın olduğu güvensizlik | Olmama veya bozuk olma ihtimalinin ağır bastığı kaygı |
| [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) | Komşu | Zann ve ağır basan ihtimal | İki ihtimalden birinin delille veya sezgiyle daha ağır basması hali | İhtimallerin eşit değil, birinin diğerine baskın olması durumu |
| [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md) | Komşu | Benzeşme ve kapalılık | Niteliklerin birbirine karışması sonucu hakikatin ayırt edilememesi | Şüphenin kaynağının dıştaki benzerlikten doğması |
| [مري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A.md) | Komşu | Çekişmeli şüphe ve münakaşa | Şüphenin dışa vurularak tartışmaya ve inada dönüşmüş hali | Tereddüdün sürtüşme ve cedelleşme ile birleşmesi |
| [يقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%82%D9%86.md) | Zıt | Kesin ve sarsılmaz bilgi | Şüphenin tamamen yok olduğu, zihnin hakikate tam olarak mutmain olması | Çelişen hiçbir ihtimalin kalmadığı apaçık bilgi durumu |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكك | İki denk ihtimal arasında kalma | İki zıt tarafın eşitlenmesi sebebiyle zihnin kesinleşememe halidir | Kesin |
| Latince | dubium, haesitatio | İkilik, tereddüt | dubium sözcüğü 'duo' (iki) kökünden türeyerek zihnin iki yön arasında kalmasını karşılar, fiziksel delme kökünü içermez | Güçlü |
| İngilizce | doubt, skepticism | Şüphe, kararsızlık | doubt kavramı iki ihtimal arasındaki kararsızlığı karşılar; kökün raptetme ve saplanma biçimindeki fiziksel kökünü taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Zweifel | İkiye bölünmüşlük, şüphe | zwei (iki) kökünden türer ve zihnin iki uç arasında bölünüşünü tam olarak yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | doute, hésitation | Şüphe, duraksama | Latince dubium kökünden gelir; nesnel bir ayrım yapamama durumunu ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Lewis & Short.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شَكٍّ مُرِيبٍ | Kuşkulandırıcı ve huzursuz edici derin şüphe | Vahiy ve ahiret gerçeğine karşı iç tedirginliğini mazeret kılarak kesin bağlanıştan kaçan inkarcıların hali; Hûd [11:62](https://lisan.digital/tr/ayet/11:62.md), [11:110](https://lisan.digital/tr/ayet/11:110.md), İbrâhîm [14:9](https://lisan.digital/tr/ayet/14:9.md), Sebe' [34:54](https://lisan.digital/tr/ayet/34:54.md), Fussilet [41:45](https://lisan.digital/tr/ayet/41:45.md), Şûrâ [42:14](https://lisan.digital/tr/ayet/42:14.md) |
| فِى شَكٍّ يَلْعَبُونَ | Ciddiyetsiz ve oyalanmaya kılıf yapılan şüphe | Hakikati ciddiyetle araştırmayıp dünyevi meşgalelerle eğlenenlerin zihinsel lakaytlığı; Duhân [44:9](https://lisan.digital/tr/ayet/44:9.md) |
| فِى شَكٍّ مِّمَّا أَنزَلْنَا | Vahyin kesinliğini teyit eden varsayımsal hitap | Muhatabın veya insanın zihninde belirebilecek en ufak tereddüdü bertaraf etmek için getirilen farazi bağlam; Yûnus [10:94](https://lisan.digital/tr/ayet/10:94.md), [10:104](https://lisan.digital/tr/ayet/10:104.md) |
| لَفِي شَكٍّ مِنْهُ | Kesin bilgiden yoksunluk ve bocalamak | Hz. İsa'nın öldürülmesi hadisesinde somut bilgiden yoksun kalıp zanna ve şüpheye sığınanların durumu; Nisâ [4:157](https://lisan.digital/tr/ayet/4:157.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Akāid ve bilgi teorisi | Şekk halinin imanla bağdaşıp bağdaşmadığı; bilginin derecelerinde zann ile vehm arasındaki tam eşitlik noktası | İmanın kesin tasdik (yakîn) gerektirdiği, şüphenin ise kalbi imandan yoksun bırakan bir engel olduğu |
| Fıkıh | İbadet ve muamelat usulü | «el-Yakînu lâ yezûlü bi'ş-şekk» kaidesi uyarınca kesin bilinen durumun sonradan doğan tereddütle değişmemesi | Tereddüt doğduğunda kesin olan asgari sınıra veya önceki duruma itibar edilmesi |
| Tefsir | Kur'an muhataplarının psikolojisi | İnkarcıların ileri sürdükleri şüphenin samimi bir delil arayışı mı yoksa mazeret mi olduğu | Şekkin Kur'an'da daima yerici ve eylemsizliğe sevk edici bir vasıfla (mürîb) anılması |
| Hadis | Peygamberlerin ismeti ve yakîn hali | «Biz şüphe etmeye İbrahim'den daha layığız» rivayetindeki peygamberane tevazu | Peygamberlerin asla şüpheye düşmediğini ifade eden tekitli nefy ve tevazu üslubu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Akāid ve itikad zemini | İmanın zıddı olan tereddüt | Karar kılınması gereken nihai bağlanışı felç etme | İman kesin yakîn gerektirirken şekk, kul ile vahiy arasındaki bağı askıya alıp itaati engeller | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Hipotez ve eşit ihtimallilik noktası | Araştırmayı başlatıcı veya aşılmadığında dondurucu eşik | İki tez arasında delilsiz eşitlik hali olup, tahkik ile aşılmadığında cehaletin sürekliliğine dönüşür | Güçlü |
| Siyasi | Karar alma ve kamu otoritesi | İrade zaafı ve istikrarsızlık | Yönetim ve kamu düzeninde kararsızlığa yol açma | Liderlik ve yasa uygulamasında şekk, otoritenin meşruiyetini zedeler ve toplumsal kargaşaya yol açar | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşmeler ve piyasa güvencesi | Belirsizlik (garar) ve işlem güvensizliği | Akidlerin sıhhatini ve mülkiyet intikalini askıya alma | Taraflar arasındaki şartlarda şüphenin bulunması akdi fasit kılar ve güven ortamını yıkar | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sıfır net kuvvet veya eşit olasılık dağılımı ($p = 0.5$) | Fizikte bir cisme zıt yönlerden etkiyen iki eşit kuvvetin bileşkesinin sıfır olması sonucu oluşan kararsız denge hali ya da bilgi teorisinde maksimum belirsizlik durumu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Karar teorisinde seçim kilitlenmesi (Buridan paradoksu) | Karar vericinin eşit çekicilikteki veya eşit belirsizlikteki iki seçenek arasında kalarak eylemsizliğe düşmesi ve hukuki iradenin sakatlanması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Şekk kavramının yalnızca Descartesçı metodik şüphe veya bilimsel sorgulama merakı gibi algılanması, kökün ahlaki zaaf ve zihni felç eden boyutunun göz ardı edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da şekk, hakikat karşısında açık delillere rağmen kalbin kendini kapatması, sorumluluktan kaçmak için tereddüdü sığınak yapması ve daima huzursuzluk (rîb) doğuran eylemsizlik halidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnkarcı kavimlerin peygamberlere karşı takındıkları tereddütlü tavrın masum ve rasyonel bir delil arayışı sanılması, böylece Kur'an'ın muhataplarındaki niyet bozukluğunu ıskalama riski |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa ettiği zihin yapısında bilginin kesinliği (yakîn) ile inkarın temeli olan kararsızlık (şekk) arasındaki ayrımı gösterir; inkarcıların küfrünün çoğu zaman açık delillere rağmen bilerek askıda bırakılmış bir tereddüde dayandığını deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin muhataplarıyla girdikleri tebliğ mücadelelerini anlatan kıssalarda (özellikle Hûd ve İbrâhîm surelerinde), ahiretin vukuunu sorgulayan inkarcıların psikolojisinde ve münafıkların kararsız tavırlarını anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şüphenin her zaman hakikate ulaştıran tarafsız bir erdem olduğu yanılgısını düzeltir; deliller ortaya konduktan sonra sürdürülen şüphenin bir idrak kusuru ve ahlaki bir kaçış olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Delici bir aletle iki nesneyi delip birbirine iliştirmek, zırh parçalarını birleştirmek ve aradaki açıklığı kapatıp hareketsiz kılmak.
- Soyut anlam: Birbirine zıt iki önermenin zihinde eşit delil veya delilsizlik sebebiyle kilitlenmesi, zihnin bir tarafa meyledememesi sonucu oluşan kararsızlık.
- Sistematik karşılık: İman ve eylem sisteminde kesinliği (yakîn) sıfırlayan, delillerin açık olmasına rağmen iradeyi felç eden nötrleşme hali.
- LaTeX modeli: $$ \Delta P = |P(A) - P(\neg A)| = 0 \implies \Psi = 0 $$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $A$ bir önermeyi veya hakikati, $\neg A$ ise onun zıddını temsil eder. $P(A)$ ve $P(\neg A)$ bu iki zıt ihtimalin zihindeki gerçekleşme olasılıklarıdır. $\Delta P$ bu iki olasılık arasındaki farkı gösterir; farkın sıfır olması ($|P(A) - P(\neg A)| = 0$) iki zıt ucun eşitlenerek birbirini nötrlediği şekk halidir. $\Psi$ ise zihinsel kesinliği ve bunun doğuracağı iradi eylemi temsil eder; zıt ihtimaller eşitlendiğinde iradi kesinlik ve eylem gücü sıfırlanır ($\Psi = 0$).

## Geçtiği ayetler (15 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D9%83/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/4:157.md) — شَكٍّ

وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا

Meal (IK): Ve Allah elçisi Meryem oğlu İsa Mesihi öldürdük, demelerinden. Oysa onu öldürmediler ve asmadılar. Ancak onlara (İsa’ya) benzer gösterildi. Onun hakkında ihtilafa düşerler. Ondan yana şüphe içindedirler. Bu husustaki bilgileri ancak zanna dayanmaktan ibarettir. Onu gerçekten öldürememişlerdir.

### [Yunus 10:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/10:94.md) — شَكٍّ

فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ لَقَدْ جَاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

Meal (IK): Sana indirdiklerimizden şüphe ediyorsan; senden önce indirdiğimiz kitabları okuyanlara sor. Andolsun ki; sana Rabbından hak gelmiştir. Sakın şüpheye düşenlerden olma.

### [Yunus 10:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/10:104.md) — شَكٍّ

قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي شَكٍّ مِنْ دِينِي فَلَا أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَكِنْ أَعْبُدُ اللَّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): De ki: Ey insanlar; benim dinimden şüphede iseniz, ben Allah’tan başka taptıklarınıza tapmam. Ancak, sizi öldürecek olan Allah’a kulluk ederim. Ben, mü’minlerden olmakla emrolundum.

### [Hud 11:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/11:62.md) — شَكٍّ

قَالُوا يَاصَالِحُ قَدْ كُنْتَ فِينَا مَرْجُوًّا قَبْلَ هَذَا أَتَنْهَانَا أَنْ نَعْبُدَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَإِنَّنَا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Salih, aramızda bundan önce kendisinden iyilik beklenmiş kimseydin sen. Şimdi kalkıp da babalarımızın taptıklarına tapmaktan bizi vazgeçirmek mi istiyorsun? Doğrusu, bizi çağırdığın şeyden şüphe ve endişe içindeyiz.

### [Hud 11:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/11:110.md) — شَكٍّ

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Musa’ya kitabı verdik de hakkında ihtilafa düştüler. Eğer Rabbından bir söz geçmiş olmasaydı; aralarında hüküm verilmiş bitmişti bile. Doğrusu onlar, bundan yana şiddetli bir tereddüd ve şüphe içindedirler.

### [İbrahim 14:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/14:9.md) — شَكٍّ

أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْوَاهِهِمْ وَقَالُوا إِنَّا كَفَرْنَا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ وَإِنَّا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَنَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ

Meal (IK): Sizden önce geçenlerin Nuh, Ad, Semud kavimlerinin ve onlardan sonra Allah’tan başka kimsenin bilmediği kavimlerin haberi size gelmedi mi? Peygamberleri onlara ayetlerle geldiler de onlar, ellerini ağızlarına koyup: Biz, sizin gönderilmiş olduğunuz şeyi inkar ettik, bizi çağırdığınız şeyden şüphe ve endişe içindeyiz, dediler.

### [İbrahim 14:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/14:10.md) — شَكٌّ

قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِي اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى قَالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا تُرِيدُونَ أَنْ تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا فَأْتُونَا بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Peygamberleri onlara: Gökleri ve yeri yaratan, günahlarınızı bağışlamak için çağıran ve sizi belirli bir süreye kadar tehir eden Allah’tan mı şüphe ediyorsunuz? demişlerdi. Onlar da: Siz de bizim gibi sadece birer insansınız. Siz; bizi, atalarımızın tapındığı şeylerden döndürmek istiyorsunuz. Öyleyse, bize açık bir delil getirin, demişlerdi.

### [Neml 27:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/27:66.md) — شَكٍّ

بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْهَا بَلْ هُمْ مِنْهَا عَمُونَ

Meal (IK): Hayır, ahiret ile ilgili bilgileri de yetersizdir. Hayır, ondan şüphe etmektedirler. Hayır, ona karşı kördürler.

### [Sebe 34:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/34:21.md) — شَكٍّ

وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ

Meal (IK): Halbuki İblis’in onlar üzerinde hiç bir hakimiyeti yoktu. Ancak Biz, ahirete inananlarla, ondan şüphede olanları belirlemek için yaptık. Ve Rabbın, her şeye Hafiz’dir.

### [Sebe 34:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/34:54.md) — شَكٍّ

وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ

Meal (IK): Onlarla arzuladıkları şeylerin arasına bir engel konulmuştur. Daha önce benzerlerine yapıldığı gibi. Şüphesiz onlar şiddetli bir tereddüt ve şüphe içindedirler.

### [Sad 38:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/38:8.md) — شَكٍّ

أَؤُنْزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ مِنْ بَيْنِنَا بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْ ذِكْرِي بَلْ لَمَّا يَذُوقُوا عَذَابِ

Meal (IK): Aramızdan zikir ona mı indirilmiştir? Hayır, onlar zikrimden şüphededirler. Hayır, onlar henüz azabımı tatmamışlardı.

### [Mü'min 40:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/40:34.md) — شَكٍّ

وَلَقَدْ جَاءَكُمْ يُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا زِلْتُمْ فِي شَكٍّ مِمَّا جَاءَكُمْ بِهِ حَتَّى إِذَا هَلَكَ قُلْتُمْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ مِنْ بَعْدِهِ رَسُولًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتَابٌ

Meal (IK): Andolsun ki; daha önce Yusuf da size apaçık burhanlarla gelmişti. O zaman da size getirdiği şeylerden şüphelenip durmuştunuz. Nihayet vefat edince: Allah, bundan sonra hiç bir peygamber göndermez, demiştiniz. İşte Allah; haddi aşan aşırı şüphecileri böyle şaşırtır.

### [Fussilet 41:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/41:45.md) — شَكٍّ

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Musa’ya kitab vermiştik de onda ihtilafa düşülmüştü. Şayet Rabbından bir söz geçmiş olmasaydı; aralarında hüküm verilirdi. Muhakkak ki onlar; bundan şüphe ve endişe içindedirler.

### [Şura 42:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/42:14.md) — شَكٍّ

وَمَا تَفَرَّقُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ أُورِثُوا الْكِتَابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ

Meal (IK): Onlar; kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki ihtiras yüzünden ayrılığa düştüler. Şayet belirli bir süre için Rabbından bir söz geçmiş olmasaydı, aralarında hüküm verilirdi. Onlardan sonra kitaba varis kılınanlar da ondan mutlak bir şüphe ve tereddüt içindedirler.

### [Duhan 44:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/ayet/44:9.md) — شَكٍّ

بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Hayır, onlar şüphe içinde oynayıp dururlar.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması
ريب : Olmaması şüphesi daha fazla olan
ظنن : Olması yönünde şüphe daha fazla olan

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الكاف والشين
ك ش، ش ك مستعملان
كش:
كشّ البكر يكِشّ كشيشاً، وهو صوت بين الكَتِيتِ والهدير.
والكَشْكَشَةُ: لغة لربيعة، يقول عند كاف التأنيث: عَلَيْكِش، إِلَيْكِشْ، بِكِشْ بزيادة شين. كما قال:
ولو حرشتِ لكشفتِ عن حِرشْ
عن واسع يغيب فيه القَنْفَرِشْ
وكشّت الأفعى تكش كشيشاً، إذا احتكت سمعت لجلدها مثل جرش الرحى وبلد تَكاشُّ أفاعيه: يوصف بالمحل والجدب.
شك: الشَّكُّ: نقيض اليقين. والشِّكَّةُ: ما يلبس من السلاح.
والشِّكَّةُ: ما يلبس من السلاح، وهو شاكٌّ في السلاح، شَكّ يَشُكُّ شكّاً، ويخفف، فيقال: شاكٍ في السلاح، ويقال: إنما هو شاكِكٌ، فحذفت الكاف الأخيرة، وتركت الأولى على حالها مكسورة. ويقال: بل هو شائك، من الشوكة، فحمل على لغة من قال: أنا قاله، يريد: قائله، وكبش صاف، ويوم راح، أي: صائف ورائح فطرح الياء ولم يحدث في الأعراب شيئاً، وتركه على رفعه.
وشكَكْتُه بالرمح: خرقته.

##### Türkçe

باب **الكاف** و**الشين**
**ك ش**، **ش ك** müstamel ikisidir.

**كش**:
**كشّ** genç deveyi **يكِشّ** **كشيشاً**; o, **الكَتِيتِ** ile homurtu arasında bir sestir.
Ve **الكَشْكَشَةُ**: Rabîʿa’ya ait bir lehçedir; te’nîs **كاف**’ı yanında şöyle der: **عَلَيْكِش**، **إِلَيْكِشْ**، **بِكِشْ**; bir **شين** artırmakla. Nitekim dedi ki:
Ve eğer kaşısaydın, elbette açığa çıkarırdın **حِرشْ**’tan
içinde **القَنْفَرِشْ**’in kaybolduğu geniş bir şeyden
Ve **كشّت** yılan **تكش** **كشيشاً**; sürtündüğü zaman, derisi için değirmen taşının gıcırtısı gibi bir ses işitirsin. Ve yılanları **تَكاشُّ** olan bir belde: kıtlık ve kuraklık ile vasfedilir.

**شك**: **الشَّكُّ**: yakînin zıddıdır. Ve **الشِّكَّةُ**: silahtan giyilen şeydir.
Ve **الشِّكَّةُ**: silahtan giyilen şeydir; o, silah içinde **شاكٌّ**’tır; **شَكّ** **يَشُكُّ** **شكّاً**; ve hafifletilir; böylece “silah içinde **شاكٍ**” denir. Ve “o ancak **شاكِكٌ**’tir” denir; böylece son **الكاف** düşürüldü, birincisi ise kırık olarak hâli üzere bırakıldı. Ve “bilakis o **شائك**’tir, **الشوكة**’dandır” denir; böylece “ben **قاله**’yim” diyenin dili üzerine hamledildi; “**قائله**”yi kasteder; ve “**كبش صاف**” ve “**يوم راح**”, yani: **صائف** ve **رائح**; böylece **الياء**’yı attı ve bedevîlerde bir şey ihdas etmedi; onu ref‘i üzere bıraktı.
Ve **وشكَكْتُه بالرمح**: onu deldim.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَكُّ: خلاف اليقين. وقد شَكَكْتُ في كذا، وتَشَكَّكْتُ، وشَكَّكَني فيه فلان. وشَكَّ البعيرُ أيضاً يَشُكُّ شَكَّاً، أي ظَلَع ظَلْعاً خفيفاً. والشَكُّ: اللُزومُ واللُصوقُ. والشَكوكُ: الناقة التي يُشَكُّ فيها، أبها طِرْقٌ أم لا? لكثرة وبرها، فيُلْمَسُ سَنامُها. والشِكَّةُ، بالكسر: السلاحُ، وخُشَيْبَةٌ عريضةٌ تُجْعَلُ في خُرْتِ الفأس ونحوِه يُضَيِّقُ بها. ويقال رجلٌ شاكُّ السلاحِ، وشاكٌّ في السِلاح. والشاكُّ في السِلاح هو اللابس للسِلاح التامّ. وقومٌ شُكَّاكٌ في الحديد. وشَكَكْتُهُ بالرمح، أي خَرقْته وانتظمته قال عنترة:
وشَكَكْتُ بالرمحِ الأَصَمِّ ثِيابَهُ		ليس الكريمُ على القَنا بمُحَرَّمِ
والشَكيكَةُ: الفِرْقَةُ من الناس. والشَكائِكُ: الفِرَقُ.

##### Türkçe

**الشَكُّ**: yakînin zıddı. Ve “şunda **شَكَكْتُ**”, ve **تَشَكَّكْتُ**, ve falan beni onda **شَكَّكَني** (şüpheye düşürdü). Ve deve de ayrıca **شَكَّ** eder, **يَشُكُّ** **شَكَّاً**; yani hafif bir topallama ile topalladı. Ve **الشَكُّ**: yapışma ve bitişme. Ve **الشَكوكُ**: kendisinde şüphe edilen dişi deve; onda **طِرْقٌ** var mı yok mu? yününün çokluğundan dolayı; böylece hörgücü yoklanır. Ve **الشِكَّةُ**, kesre ile: silah; ve geniş bir küçük tahta; balta deliğine ve benzerine konulur, onunla daraltılır. Ve “silahı **شاكُّ** olan adam” ve “**السِلاح** içinde **شاكٌّ**” denir. Ve **السِلاح** içinde **الشاكُّ**, tam silahı giyen kimsedir. Ve demirde **شُكَّاكٌ** olan bir kavim. Ve onu mızrakla **شَكَكْتُهُ**; yani onu deldim ve ona sapladım; Antara dedi ki:
Ve sağır mızrakla onun elbiselerini **شَكَكْتُ**		kerîm kimse mızraklar üzerinde yasaklanmış değildir
Ve **الشَكيكَةُ**: insanlardan bir fırka. Ve **الشَكائِكُ**: fırkalar.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشك: اعتدال النقيضين عند الإنسان وتساويهما، وذلك قد يكون لوجود أمارتين متساويتين عند النقيضين، أو لعدم الأمارة فيهما، والشك ربما كان في الشيء هل هو موجود أو غير موجود؟ وربما كان في جنسه، من أي جنس هو؟ وربما كان في بعض صفاته، وربما كان في الغرض الذي لأجله أوجد. والشك: ضرب من الجهل، وهو أخص منه؛ لأن الجهل قد يكون عدم العلم بالنقيضين رأسا، فكل شك جهل، وليس كل جهل شكا، قال الله تعالى: ﴿وإنهم لفي شك منه مريب﴾ [هود/110]، ﴿بل هم في شك يلعبون﴾ [الدخان /9]، ﴿فإن كنت في شك﴾ [يونس/94]. واشتقاقه إما من شككت الشيء أي: خرقته، قال:
*وشككت بالرمح الأصم ثيابه ** ليس الكريم على القنا بمحرم*
(البيت لعنترة من معلقته، وهو في ديوانه ص 26؛ وشرح المعلقات للنحاس 2/33)
فكأن الشك الخرق في الشيء، وكونه بحيث لا يجد الرأي مستقرا يثبت فيه ويعتمد عليه. ويصح أن يكون مستعارا من الشك، وهو لصوق العضد بالجنب، وذلك أن يتلاصق النقيضان فلا مدخل للفهم والرأي؛ لتخلل ما بينهما، ويشهد لهذا قولهم: التبس الأمر، واختلط، وأشكل، ونحو ذلك من الاستعارات. والشكة: السلاح الذي به يشك، أي: يفصل.

##### Türkçe

- **الشك**: İnsanda iki zıddın dengede olması ve ikisinin eşitlenmesi; bu da, iki zıddın yanında eşit iki alâmetin bulunması sebebiyle olabileceği gibi, ikisinde de alâmetin bulunmaması sebebiyle de olabilir. Ve **الشك** bazen bir şey hakkında olur: o mevcut mudur yoksa mevcut değil midir? Ve bazen onun cinsi hakkında olur: hangi cinstendir? Ve bazen sıfatlarının bazısında olur; ve bazen de, onun hangi gaye için var edildiği hususunda olur. Ve **الشك**: cehaletten bir türdür; ve o, ondan daha özeldir; çünkü cehalet, iki zıddın her ikisini kökten bilmemek olabilir. Öyleyse her **شك** cehalettir; fakat her cehalet **شك** değildir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وإنهم لفي شك منه مريب﴾ [هود/110]، ﴿بل هم في شك يلعبون﴾ [الدخان /9]، ﴿فإن كنت في شك﴾ [يونس/94]. Ve onun اشتقاقı ya **شككت الشيء**’dendir; yani: onu deldim, dedi:
*وشككت بالرمح الأصم ثيابه ** ليس الكريم على القنا بمحرم*
(بيت, عنترة’nindir, معلقة’sindendir; ve o, ديوان’ında s. 26’dadır; ve شرح المعلقات للنحاس 2/33)
Sanki **الشك**, şeydeki yırtıktır; ve onun, görüşün içinde karar kılacağı, onda sabitleneceği ve ona dayanacağı bir yer bulamayacağı bir hâlde olmasıdır. Ve sahih olur ki, **الشك**’ten استعارة edilmiş olsun; o da, pazunun böğreğe yapışmasıdır; şu ki, iki zıd birbirine yapışır da, aralarına nüfuz etmek için anlayışa ve görüşe bir giriş olmaz. Buna, onların “**التبس الأمر**”, “**واختلط**”, “**وأشكل**” ve buna benzer, استعارة’lardan olan sözleri şahitlik eder. Ve **الشكة**: kendisiyle **يشك** edilen silâhtır; yani: ayırır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ك ك
رجل شكاك من قوم شكاك‏.‏
وشككني أمرك وتشككت فيه وهذا مما ينفي الشكوك وشك عليّ الأمر إذا شككت فيه‏.‏
وقال الركاض الدبيري‏:‏ يشك عليك الأمر مادام مقبـلاً وتعـرف مـا فيـه إذا هـو أدبرا وقال ابن أحمر‏:‏ وأشياء مما يعطف المرء ذا النهى تشك على قلبي فمـا أستبينهـا وشكه بالرمح‏:‏ خرقه وأدخله اللحم‏.‏
وشك الجلد بالمسرد‏.‏
وقال عنترة‏:‏ فشككت بالرمح الأصم ثيابـه وخرج في شكة تامة وهي السلاح وهو شاك السلاح وشاك في السلاح‏.‏
وبعير شاك‏:‏ ظالع وفيه شك‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ كأنـه مستبـان الش أو جنب ومن المجاز‏:‏ ناقة شكوك‏:‏ يشك في سمنها‏.‏

##### Türkçe

ش ك ك
**رجل شكاك**: **قوم شكاك**’tan (olan) bir adam.
Ve işin beni şüpheye düşürdü; onda şüphelendim; bu, şüpheleri gideren şeylerdendir. Ve iş bana karışık oldu; onda şüphelendiğim zaman.

**الركاض الدبيري** dedi:
“İş sana, (o) yönelmiş olduğu müddetçe karışık olur; o geri döndüğü zaman ise onda olanı bilirsin.”

**ابن أحمر** dedi:
“Ve akıl sahibini kişinin (kendisine) meylettirdiği şeylerden (bazı) şeyler, kalbime karışık gelir de ben onları seçip ayırt edemem.”

Ve **شكه بالرمح**: onu deldi ve (mızrağı) ete soktu.
Ve **شك الجلد بالمسرد**.

**عنترة** dedi:
“Derken onun elbiselerini katı mızrakla deldim.”

Ve **شكة تامة** içinde çıktı; o, silahtır. Ve o, **شاك السلاح** ve **شاك في السلاح**’tır.

Ve **بعير شاك**: topaldır; onda **شك** vardır.
**ذو الرمة** dedi:
“Sanki o, **مستبان الش** yahut yan (gibi).”

Ve mecazdan: **ناقة شكوك**: semizliğinde şüphe edilir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّكُّ: نقيض اليقين، وجمعه شُكُوك، وقد شَكَكْتُ في كذا وتَشَكَّكْتُ، وشَكَّ في الأَمر يَشُكُّ شَكّاً وشَكَّكَه فيه غيرهُ؛ أَنشد ثعلب:من كان يزعمُ أَن سيَكتُم حبَّه،
حتى يُشَكِّكَ فيه، فهو كَذُوبُ
أَراد حتى يُشَكِّك فيه غيره، وفي الحديث: أَنا أَولى بالشَّكِّ من إبراهيم لما نزل قوله: أَوَلم تؤمن قال بلى؛ قال قوم لما سمعوا الآية: شَكَّ إبراهيمُ ولم يَشُكَّ نبينا، فقال، عليه السلام، تواضعاً منه وتقديماً لإبراهيم على نفسه: أَنا أَحق بالشك من إبراهيم، أَي أَنا لم أَشُكَّ وأَنا دونه، فكيف يَشُكُّ هو؟ وهذا كحديثه الآخر: لا تفضلوني على يونس بن متَّى؛ قال محمد بن المكرم: نقلت هذا الكلام على نَصّه وفي قلمي نَبْوَةٌ عن قوله وأَنا دونه، ولقد كان في قوله أَنا لم أَشك فكيف يشك هو كفاية، وغنى عن قوله وأَنا دونه، وليس في ذلك مناسبة لقوله لا تفضلوني على يونس بن متى، فليس هذا مما يدل على أن يونس بن متى أَفضل منه، ولكنه يعطي معنى التأَدب مع الأنبياء، صلوات الله عليهم، أَي وإن كنت أفضل منه فلا تفضلوني عليه، تواضعاً منه وشَرَفَ أَخلاقٍ، صلوات الله عليه. وقولهم: صمت الشهر الذي شَكَّه الناسُ؛ يريدون شك فيه الناس.
والشَّكُوكُ: الناقة يُشَكُّ في سنامها أَبه طِرْق أَم لا لكثرة وبرها فيُلْمَسُ سنامُها، والجمع شُكٌّ.
وشَكَّه بالرمح والسهم ونحوهما يشُكُّه شَكّاً: انتظمه، وقيل: لا يكون الإنتظام شكّاً إلا أَن يجمع بين شيئين بسهم أَو رمح أَو نحوه. وشَككْتُه بالرمح إذا خزقته وانتظمته؛ قال طرفة:
حِفافَيْه شُكَّا في العَسِيب بمِسْرَدِ
وقال عنترة:
وشَكَكْتُ بالرُّمْحِ الأَصَمِّ ثِيابَه،
ليس الكريمُ على القَنا بمُحَرَّمِ
وفي حديث الخُدْريّ: أن رجلاً دخل بيته فوجد حية فشَكَّها بالرمح أَي خزقها وانتظمها به. والشِّكَّةُ: السلاح، وقيل: الشِّكَّةُ ما يلبس من السلاح، ومن ثم قيل: شاكٌّ في سلاحه أي داخل فيه؛ وكل شيء أَدخلته في شيء، فقد شَكَكْته. والشِّكَّةُ: خشبة عريضة تجعل في خُرْت الفأس ونحوه يُضيَّقُ بها. ويقال: رجل شاكُّ السلاح، وشاكٌّ في السلاح، والشَّاكُّ في السلاح وهو اللابس السلاح التامّ. وقوم شُكَّاكٌ في الحديد. وفي الحديث فِداء عَيَّاش بن أَبي ربيعة: فأَبى النبيّ أَنْ يَفديَه إلا بِشِكَّةِ أَبيه أَي بسلاحه. وفي حديث مُحَلَّم بن جَثَّامَة: فقام رجل عليه شِكَّةٌ. وشَكَّ في السلاح: دخل. ويقال: هو شاكٌّ في السلاح، وقد خفف فقيل: شاكِ السلاح وشاكُ السلاح، وتفسيره في المعتلّ، وقد شَكّ فيه فهو يشُكُّ شَكّاً أَي لبسه تامّاً فلم يَدَعْ منه شيئاً، فهو شاكٌّ فيه. أَبو عبيد: فلان شاك السلاح مأخوذ من الشِّكَّةِ أَي تامّ السلاح. والشَّاكي، بالتخفيف، والشائِكُ جميعاً: ذو الشَّوكة والحَدِّ في سلاحه. ابن الأَعرابي: شُكَّ إذا أُلْحِقَ بنسب غيره، وشَكَّ إذا ظَلَع وغَمَزَ. أَبو الجرَّاح واحد الشَّواكِّ شاكٌّ، وقال غيره: شاكَّةٌ وهو ورم يكون في الحلق وأَكثر ما يكون في الصبيان.
والشَّكائكُ من الهوادج: ما شُكَّ من عيدانها التي بقيت بها بعضها في بعض؛ قال ذو الرمة:
وما خِفْتُ بين الحيّ حتى تَصَدَّعَتْ،
على أَوجُهٍ شَتَّى، حُدوجُ الشَّكائِكِ
والشَّكُّ: لُزوقُ العَضُدِ بالجَنْب، وقيل: هو أَيسر من الظَّلَع. وشكَّ يشُكُّ شَكّاً، وبعير شاكُّ: أَصابه ذلك.والشَّكُّ: اللُّزومُ واللُّصوق؛ قال أَبو دَهْبَل الجُمَحيّ:
دِرْعي دِلاصٌ، شَكُّها شَكٌّ عَجَبْ،
وجَوْبُها القاتِرُ من سَيْرِ اليَلَبْ
وفي حديث الغامدية: أَنه أَمر بها فشُكَّتْ عليها ثيابُها ثم رُجمت، أَي جُمعت عليها ولُفَّت لئلا تنكشف كأَنها نُظمت وزُرَّت عليها بِشَوكة أَو خِلال، وقيل: معناه أُرسلت عليها ثيابها. والشَّكُّ: الإتصالُ واللُّصوقُ. وشَكَّ البعيرُ يشُكُّ شكّاً أَي ظَلَع ظَلْعاً خفيفاً؛ ومنه قول ذي الرمة يصف ناقته وشَّبهها بحماروحش:
وثْبَ المُسَحَّجِ من عاناتِ مَعْقُلَةٍ،
كأَنه مُسْتَبانُ الشَّكِّ أَو جَنِبُ
يقول: تَثِبُ هذه الناقةُ وثْبَ الحمار الذي هو في تمايله في المشي من النشاط كالجَنِبِ الذي يشتكي جنْبَه. والشَّكِيكَةُ: الفرقة من الناس: والشكائك: الفِرَقُ من الناس. ودَعْه على شَكِيكَته أَي طريقته، والجمع شَكائك، على القياس، وشُكَكٌ نادرة. ورجل مختلف الشَّكَّةِ والشِّكَّةِ: متفاوت الأخلاق. ابن الأَعرابي: الشُّكَكُ الأدعياءُ، والشُّكَكُ الجماعاتُ من العساكر يكونون فرقاً؛ قول ابن مُقْبِل يصف الخيل:
بكُلِّ أَشَقَّ مَقْصوصِ الذُّنابي،
بشَكِّيَّات فارِسَ قد شُجِينا
يعني اللُّجُم. والشِّكُّ: الحُلَّة التي تُلْبَسُ ظهورَ السَّبَتينِ. التهذيب: يقال شَكَّ القومُ بيوتَهم يشُكُّونها شَكّاً إذا جعلوها على طريقة واحدة ونظم واحد، وهي الشِّكاكُ للبيوت المصطفَّة؛ قال الفرزدق: فإني، كما قالت نَوارُ، إن اجْتَلَتْ
على رجُلٍ ما شَكَّ كَفّي خَليلُها
(* في ديوان الفرزدق: ما سَدَّ كفي بدل ما شكَّ).
أَي ما قارنَ. ورحمٌ شاكَّة أَي قريبة، وقد شَكَّت إذا اتصلت. وضربوا بيوتَهم شِكاكاً أَي صفّاً واحداً، وقال ثعلب: إنما هو سِكاكٌ يشتقه من السِّكَّةِ، وهو الزُّقاق الواسع. أَبو سعيد: كل شيء إذا ضممته إلى شيء، فقد شَكَكْتَه؛ قال الأعشى:
أَو اسْفَنْطَ عانةَ، بعدَ الرُّقا
دِ، شَكَّ الرِّصافُ إليها الغَديرا
ومنه قول لبيد:
جُماناً ومَرْجاناً يشُكُّ المَفاصِلا
أَراد بالمفاصل ضُروبَ ما في العِقْدِ من الجواهر المنظومة، وفي حديث عليّ: خَطَبهم على مِنبر الكوفة وهو غير مَشْكوك أَي غير مشدود؛ ومنه قصيد كعب:
بيضٌ سَوابغُ قد شُكَّتْ لها حَلَقٌ،
كأَنها حَلَقُ القَفْعاء مَجْدُولُ
ويروى بالسين المهملة من السَّكَك، وهو الضِّيقُ، وقد تقدم.

##### Türkçe

**الشَّكُّ**: yakînin zıddı; çoğulu **شُكُوك**’tur. “Şunda **شَكَكْتُ**” ve **تَشَكَّكْتُ** (şeklinde kullanılır). “İş hakkında **شَكَّ** eder, **يَشُكُّ**; **شَكّاً** (şek eder)” ve başkası onu onda **شَكَّكَه** (şekke düşürür). Saʿleb inşâd etti:

من كان يزعمُ أَن سيَكتُم حبَّه،
حتى يُشَكِّكَ فيه، فهو كَذُوبُ

“Ta ki başkası onda **يُشَكِّكَ** etsin (onu şüpheye düşürsün)” demek istedi. Hadiste: “Ben **الشَّكِّ**e İbrâhîm’den daha lâyığım” (denilmiştir); şu söz indiğinde: “**أَوَلم تؤمن**” dedi; “Evet” dedi. Bir kavim âyeti işittiklerinde: “İbrâhîm **شَكَّ** etti, nebîmiz şek etmedi” dediler. Bunun üzerine, عليه السلام, kendisinden tevazu olarak ve İbrâhîm’i kendi nefsine takdim ederek dedi ki: “Ben İbrâhîm’den daha çok şekke hak sahibiyim”; yani: “Ben şek etmedim, ben ondan aşağı iken; o nasıl şek eder?” Bu, onun diğer hadisi gibidir: “Beni Yûnus b. Mettâ’ya üstün tutmayın.” Muhammed b. el-Mukrem dedi: Bu sözü, nassı üzere naklettim; kalemimde “ve ben ondan aşağıyım” sözü hakkında bir sürçme vardır. “Ben şek etmedim; o nasıl şek eder?” sözünde kifayet vardı ve “ve ben ondan aşağıyım” sözünden müstağnî idi. Bunun “Beni Yûnus b. Mettâ’ya üstün tutmayın” sözüyle münasebeti yoktur. Bu, Yûnus b. Mettâ’nın ondan daha faziletli olduğuna delâlet eden şeylerden değildir; fakat peygamberlerle edeplenme mânâsını verir—Allah’ın salâtları onların üzerine olsun—yani: “Her ne kadar ben ondan daha faziletli isem de, beni ona üstün tutmayın”; ondan tevazu ve ahlâk şerefi olarak—Allah’ın salâtları onun üzerine olsun. Onların sözü: “İnsanların **شَكَّه** ettiği ayı oruç tuttum”; “insanlar onda şek etti” demek isterler.

**والشَّكُوكُ**: hörgücünde “içinde ilik var mı yok mu” diye **يُشَكُّ** edilen dişi deve; yününün çokluğundan dolayı hörgücü yoklanır. Çoğulu **شُكٌّ**dur.

Onu mızrakla, okla ve benzerleriyle **شَكَّه** eder, **يشُكُّه شَكّاً**: onu dizdi (saplayıp geçirdi). Denildi ki: Dizme, ancak bir ok yahut mızrak yahut benzeriyle iki şey arasında birleştirdiği zaman **شكّاً** olur. “Mızrakla onu **شَككْتُه**” (dedim) eğer onu delip geçirdim ve onu dizdim ise. Tarafe dedi:

حِفافَيْه شُكَّا في العَسِيب بمِسْرَدِ

Antere dedi:

وشَكَكْتُ بالرُّمْحِ الأَصَمِّ ثِيابَه،
ليس الكريمُ على القَنا بمُحَرَّمِ

Hudrî hadîsinde: Bir adam evine girdi, bir yılan buldu; onu mızrakla **فشَكَّها** etti; yani onu delip geçirdi ve onunla dizdi. **والشِّكَّةُ**: silah. Denildi ki: **الشِّكَّةُ**, silâhtan giyilen şeydir. Bundan dolayı “silahında **شاكٌّ**” denildi; yani onun içine girmiş. Her şeyi bir şeyin içine soktuğun zaman, onu **شَكَكْته** etmiş olursun. **والشِّكَّةُ**: baltanın sap deliğine ve benzerine konulan geniş bir tahta; onunla daraltılır. “Silahı **شاكُّ** bir adam” ve “silah içinde **شاكٌّ**” denir. **والشَّاكُّ في السلاح**: tam silahı giyen kimsedir. “Demirde **شُكَّاكٌ** bir kavim” (denir). Hadiste, ʿAyyâş b. Ebî Rebîʿa’nın fidyesi hakkında: Nebî, onu ancak babasının **بِشِكَّةِ**siyle fidye etmeyi kabul etmedi; yani silahıyla. Muhallam b. Cessâme hadîsinde: “Üzerinde **شِكَّةٌ** olan bir adam kalktı.” “Silah içinde **شَكَّ** etti”: girdi. “O, silah içinde **شاكٌّ**tır” denir. Hafifletildi de “**شاكِ السلاح**” ve “**شاكُ السلاح**” denildi. Bunun tefsiri muʿtall (babında)dır. Onda **شَكّ** etti; **فهو يشُكُّ شَكّاً**; yani onu tam giydi, ondan hiçbir şey bırakmadı; o, onda **شاكٌّ**tır. Ebû ʿUbeyd: “Falan **شاك السلاح**” sözü **الشِّكَّةِ**den alınmıştır; yani silahı tamdır. **والشَّاكي** (tahfîf ile) ve **والشائِكُ** ikisi birden: silahında diken/sertlik ve keskinlik sahibi olan. İbnü’l-Aʿrâbî: Başkasının nesebine ilhak edilince **شُكَّ** denir; topallayıp aksayınca ve sendeleyip sekince **شَكَّ** denir. Ebû’l-Cerrâh: **الشَّواكِّ**in bir teki **شاكٌّ**tır. Başkası dedi ki: **شاكَّةٌ**; boğazda olan bir şişliktir; en çok çocuklarda olur.

**والشَّكائكُ** (hevedec/mahfe türünden): çubuklarından, bir kısmı bir kısmına bağlı kalmış olarak **شُكَّ** edilmiş olan şey. Zü’r-Rumme dedi:

وما خِفْتُ بين الحيّ حتى تَصَدَّعَتْ،
على أَوجُهٍ شَتَّى، حُدوجُ الشَّكائِكِ

**والشَّكُّ**: üst kolun böğreğe yapışması. Denildi ki: o, **الظَّلَع**dan daha hafiftir. **شكَّ يشُكُّ شَكّاً**; ve **بعير شاكُّ**: ona bu isabet etmiştir. **والشَّكُّ**: lüzum ve yapışma. Ebû Dehbel el-Cumahî dedi:

دِرْعي دِلاصٌ، شَكُّها شَكٌّ عَجَبْ،
وجَوْبُها القاتِرُ من سَيْرِ اليَلَبْ

Gâmidiyye hadîsinde: Ona emretti de elbiseleri onun üzerine **فشُكَّتْ**; sonra recmedildi; yani açılmasın diye onun üzerine toplandı ve sarıldı; sanki bir diken yahut bir çöp ile onun üzerine dizildi ve iliklendi. Denildi ki: Mânâsı, elbiseleri onun üzerine salındı. **والشَّكُّ**: ittisal ve yapışma. Deve **شَكَّ** eder, **يشُكُّ شكّاً**; yani hafif bir topallıkla **ظَلَع** eder. Zü’r-Rumme’nin, dişi devesini vasfederken ve onu yaban eşeğine benzetirken söylediği söz bundandır:

وثْبَ المُسَحَّجِ من عاناتِ مَعْقُلَةٍ،
كأَنه مُسْتَبانُ الشَّكِّ أَو جَنِبُ

Der ki: Bu dişi deve, yürüyüşteki salınmasında, canlılıktan dolayı, böğründen şikâyet eden **الجَنِب** gibi olan yaban eşeğinin sıçrayışı gibi sıçrar. **والشَّكِيكَةُ**: insanlardan bir fırka. **والشكائك**: insanlardan fırkalar. “Onu **شَكِيكَته** üzere bırak”; yani yolu üzere. Çoğulu, kıyasa göre, **شَكائك**tır; nadir olarak **شُكَكٌ** da gelir. **ورجل مختلف الشَّكَّةِ والشِّكَّةِ**: ahlâkı farklı farklı olan. İbnü’l-Aʿrâbî: **الشُّكَكُ**: iddiacılar (nesep iddia edenler). **والشُّكَكُ**: askerlerden, fırkalar hâlinde olan cemaatler. İbn Mukbil’in, atları vasfederken sözü:

بكُلِّ أَشَقَّ مَقْصوصِ الذُّنابي،
بشَكِّيَّات فارِسَ قد شُجِينا

Yani gemler. **والشِّكُّ**: iki **السَّبَتينِ**in sırtlarına giyilen hülle.

**التهذيب**: “Kavim evlerini **شَكَّ** etti, **يشُكُّونها شَكّاً**” denir; eğer onları tek bir tarz ve tek bir dizim üzere yaparlarsa. Bu, yan yana dizilmiş evler için **الشِّكاكُ**tır. Ferazdak dedi:

فإني، كما قالت نَوارُ، إن اجْتَلَتْ
على رجُلٍ ما شَكَّ كَفّي خَليلُها

(Ferazdak divanında: **ما سَدَّ كفي** “**ما شكَّ كفي**” yerine.) Yani: yaklaştırmadı/bitşik kılmadı. **ورحمٌ شاكَّة**: yakın (akrabalık); **شَكَّت** (denir) eğer bağlandı/ittisal ettiyse. “Evlerini **شِكاكاً** vurdular”; yani tek bir sıra. Saʿleb dedi: Ancak o **سِكاكٌ**tur; onu **السِّكَّةِ**den türetir; o da geniş sokaktır. Ebû Saʿîd: Her şey, onu bir şeye kattığın zaman, onu **شَكَكْتَه** etmiş olursun. Aʿşâ dedi:

أَو اسْفَنْطَ عانةَ، بعدَ الرُّقا
دِ، شَكَّ الرِّصافُ إليها الغَديرا

Bundan, Lebîd’in sözü:

جُماناً ومَرْجاناً يشُكُّ المَفاصِلا

**المفاصل** ile, gerdanlıktaki dizilmiş cevherlerden olan türleri kastetti. Ali hadîsinde: Kûfe minberi üzerinde onlara hutbe verdi; o, **غير مَشْكوك** idi; yani bağlanmış/sıkılmış değildi. Bundan, Kaʿb’ın kasidesi:

بيضٌ سَوابغُ قد شُكَّتْ لها حَلَقٌ،
كأَنها حَلَقُ القَفْعاء مَجْدُولُ

**بالسين المهملة** ile, **السَّكَك**ten rivayet olunur; o da darlıktır; daha önce geçti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ك ك * * الشَّكُّ * ضد اليقين وقد * شَكَّ * في كذا من باب رد و * تَشَكَّك * و * شَكَّكهُ * فيه غيره

##### Türkçe

* ش ك ك * * **الشَّكُّ** * yakînin zıddıdır; ve **شَكَّ** filân şey hakkında (رد bâbından) şüphe etti; ve **تَشَكَّك**; ve başkası onu onda **شَكَّكهُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشك: خلاف اليقين كما في الصحاح، وقال الراغب الأصبهاني في مفرادات القرآن: الشك: اختلاف النقيضين عند الإنسان وتساويهما، وذلك قد يكون لوجود أمارتين متساويتين عنده في النقيضين، أو لعدم الأمارة فيهما، والشك ربما يكون في الشيء: هل هو موجود أو غير موجود، وربما كان في جنسه من أي جنس هو، وربما كان في بعض صفاته وربما كان في الغرض الذي لأجله أوجد، والشك ضرب من الجهل، وهو أخص منه؛ لأن الجهل قد يكون عدم العلم بالنقيضين رأسا، فكل شك جهل، وليس كل جهل شكا، وأصله إما من شككت الشيء، أي: خزقته، قال الشاعر:
  وشككت بالرمح الأصم ثيابه                      ليس الكريم على القنا بمحرم فكأن الشك الخزق في الشيء وكونه بحيث لا يجد الرأي مستقرا يثبت فيه ويعتمد عليه، ويصح أن يكون مستعارا من الشك وهو لصوق العضد بالجنب، وذلك أن يتلاصق النقيضان فلا مدخل للفهم والرأي لتخلل ما بينهما، ويشهد لهذا قولهم: التبس الأمر، أي: اختلط وأشكل، ونحو ذلك من الاستعارات شكوك. وشك في الأمر وتشكك، وشككه فيه غيره أنشد ثعلب:
  من كان يزعم أن سيكتم حبه                      حتى يشكك فيه فهو كذوب

  أراد حتى يشكك فيه غيره. والشك: صديع صغير في العظم. والشك: دواء يهلك الفأر يجلب من خراسان يستخرج من معادن الفضة نوعان: أبيض وأصفر ويعرف الآن بسم الفأر. وشكه بالرمح والسهم ونحوهما يشكه شكا: خزقه وانتظمه وقيل: لا يكون الانتظام شكا إلا أن يجمع بين شيئين بسهم أو رمح أو نحوه، نقله ابن دريد عن بعضهم، قال طرفة:
  كأن جناحي مضرحي تكنـفـا                      حفافيه شكا في العسيب بمسرد وشك في السلاح أي: دخل يقال: هو شاك في السلاح، وقد خفف وقيل: شاك السلاح وشاك السلاح، وسيأتي في المعتل، وقد شك فيه، فهو يشك شكا، أي: لبسه تاما فلم يدع منه شيئا فهو شاك فيه. وقال أبو عبيد: فلان شاك السلاح مأخوذ من الشكة، أي: تام السلاح. وشك البعير شكا: لزق عضده بالجنب فظلع لذلك ظلعا خفيفا أو قيل: الشك: أيسر من الظلع، وقال ذو الرمة يصف ناقة وشبهها بحمار وحش:
  وثب المسحج من عانات معقلة                      كأنه مشتبان الشك أو جنـب يقول: تثب هذه الناقة وثب الحمار الذي هو في تمايله في المشى من النشاط كالجنب الذي يشتكي جنبه.
 ومن المجاز: الشكوك كصبور: ناقة يشك في سنامها أبه طرق أم لا أي لكثرة وبرها فيلمس سنامها شك بالضم.
 والشك بالكسر: الحلة التي تلبس ظهور السيتين نقله ابن سيده. والشك بالضم: جمع الشكوك من النوق وهذا قد تقدم بعينه قريبا، فهو تكرار محض. والشكة، بالكسر: ما يلبس من السلاح ومنه حديث فداء عياش بن أبي ربيعة: فأبى النبي صلى الله عليه وسلم أن يفديه إلا بشكة أبيه. والشكة أيضا: خشبة عريضة تجعل في خرت الفأس ونحوه يضيق بها عن ابن دريد. والشكة بالضم: الشقة يقال: إنه لبعيد الشكة، أي الشقة. والشاكة: ورم يكون في الحلق وأكثر ما يكون في الصبيان جمعه الشواك، وقال أبو الجراح: واحد الشواك شاك للورم. والشكيكة، كسفينة: الفرقة من الناس، عن أبي عمرو. وقال ابن دريد: الشكيكة: الطريقة ومنه قولهم: دعه على شكيكته شكائك على القياس وشكك بكسر ففتح نادر، وإذا كان بضمتين فلا يكون نادرا، وقال ابن الأعرابي: الشكك: الجماعات من العساكر يكونون فرقا. والشكيكة: الحلق. و قال ابن عباد: الشكيكة: السلة التي يكون فيها الفاكهة. والشكي: اللجام العسر قال ابن مقبل:
  يعالج شكيا كأن عـنـانـه                      يفوت به الإقداع جذع منقح ويروى: شقيا. وقال الأصمعي: هو منسوب إلى قرية بأرمينية يقال لها: شكى. وشكوا بيوتهم: إذا جعلوها على طريقة واحدة وعلى نظم واحد، كما في التهذيب. والشكاك ككتاب: البيوت المصطفة يقال: ضربوا بيوتهم شكاكا، أي: صفا واحدا، وقال ثعلب: إنما هو سكاك، يشتقه من السكة، وهو الزقاق الواسع. والشكاكة كسحابة: الناحية من الأرض عن ابن عباد. والشكشكة: السلاح الحاد هكذا هو نص ابن الأعرابي. أو حدة السلاح قال الصاغاني: هذا هو القياس. وشككته، وإليه، بالكسر: أي: ركنت إليه، عن ابن عباد.
 ومما يستدرك عليه: شك، بالضم: إذا ألحق بنسب غيره. وشك البعير: غمز، كلاهما عن ابن الأعرابي. والشكائك من الهوادج: ما شك من عيدانها التي يقتب بها بعضها في بعض، قال ذو الرمة:

  وما خفت بين الحي حتى تصدعت                      على أوجه شتى حدوج الشكائك والشك: اللزوم واللصوق. وشك عليه الثوب، أي: جمع وزر بشوكة أو خلالة، أو أرسل عليه. ورجل مختلف الشكة: متفاوت الأخلاق. وقال ابن الأعرابي: الشكك بضمتين: الأدعياء. وقول الفرزذق:
  فإني، كما قالت نوار، إن اجتلت                      على رجل ما شك كفي خليلها أي: ما قارن. ورحم شاكة: أي قريبة، وقد شكت، أي: اتصلت. ومنبر مشكوك: مشدود. والمشك: بالكسر: السير الذي يشك به الدرع، قال عنترة:
  ومشك سابغة هتكت فروجهـا                      بالسيف عن حامي الحقيقة معلم وشك الخياط الثوب: إذا باعد بين الغرزتين.وقوم شكاك في الحديد، كرمان. والشكوك: الجوانب. وشككت إليه البلاد، أي: قطعتها إليه.وشك على الأمر: أي شق، وقيل: شككت فيه. واشتك البعير: ظلع، عن ابن عباد.
 ورجل شكاك من قوم شكاك. وبعير شكك، أي: ظالع. وأمر مشكوك: وقع فيه الشك.

##### Türkçe

**الشك**: **اليقين**’in zıddı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الراغب الأصبهاني** **مفرادات القرآن**’da dedi ki: **الشك**: insanda iki zıddın ihtilâfı ve ikisinin eşit olmasıdır; bu, onda iki zıdda dair iki eşit alâmetin bulunmasıyla da olur, yahut ikisinde de alâmetin bulunmamasıyla. **الشك** bazen şeyde olur: o mevcut mudur yok mudur? Bazen de onun cinsinde olur: hangi cinsten o? Bazen de sıfatlarının bazısında olur; bazen de onun için var edildiği gaye hakkında olur. **الشك** cehaletin bir türüdür; ve ondan daha özeldir; çünkü cehalet, iki zıddı baştan başa bilmemek olabilir. O hâlde her **شك** cehalettir; her cehalet **شك** değildir. Aslı ya **شككت الشيء**’dendir; yani: onu deldim. Şair dedi ki:
  Ve **الرمح الأصم** ile elbisesini deldim                      cömert, mızraklar üzerinde mahrum değildir
Sanki **الشك** şeyde delme ve onun, görüşün içinde karar kılacağı, onda sabit olup ona dayanacağı bir yer bulamayacağı bir hâlde olmasıdır. Ve sahih olur ki, **الشك**’ten istiâre edilmiş olsun; o da pazunun böğreğe yapışmasıdır. Bu, iki zıddın birbirine yapışmasıdır; aralarına nüfuz etmek için anlayışa ve görüşe bir giriş yoktur. Buna onların şu sözü şahitlik eder: **التبس الأمر**; yani: karıştı ve müşkil oldu; ve bunun benzeri istiârelerden olanlar **شكوك**tur. **وشك في الأمر** ve **تشكك**; ve başkası onu onda **شككه**. **ثعلب** şu beyti okudu:
  Kim, sevgisini gizleyeceğini sanırsa                      ta ki onda başkası şüpheye düşürsün; o yalancıdır

  “Ta ki onda başkası onu şüpheye düşürsün” demek istedi. Ve **الشك**: kemikte küçük bir çatlak. Ve **الشك**: fareyi helâk eden bir ilaç; Horasan’dan getirilir; gümüş madenlerinden çıkarılır; iki türdür: beyaz ve sarı; şimdi **سم الفأر** diye bilinir. Ve onu mızrakla, okla ve benzerleriyle **شكه**; onu **شكا** ile **يشكه**: onu deldi ve ona geçirdi. Ve denildi ki: geçirme, ancak bir ok yahut mızrak yahut benzeriyle iki şey arasında birleştirmedikçe **شكا** olmaz. Bunu **ابن دريد** bazılarından nakletti. **طرفة** dedi ki:
  Sanki **مضرحي**’min iki kanadı kuşatmış                      iki kenarını; **العسيب**’de **مسرد** ile **شكا** edilmiş
Ve “silâhta **شك** etti” yani: içine girdi; denilir: o, silâhta **شاك**tır. Ve hafifletildi; ve denildi: **شاك السلاح** ve **شاك السلاح**. Ve **المعتل**’de gelecektir. Ve onda **شك** etti; o hâlde o, **يشك شكا**; yani: onu tam olarak giydi; ondan hiçbir şey bırakmadı; o hâlde o, onda **شاك**tır. **أبو عبيد** dedi ki: falan **شاك السلاح**tır; **الشكة**’den alınmıştır; yani: silâhı tamdır. Ve deve **شكا** ile **شك** etti: pazusu böğreğe yapıştı; bundan dolayı hafif bir topallıkla topalladı. Yahut denildi ki: **الشك** topallıktan daha hafiftir. **ذو الرمة** bir dişi deveyi vasfederek ve onu yaban eşeğine benzeterek dedi ki:
  Bağlanmış dişi eşeklerden **المسحج** sıçradı                      sanki o, **مشتبان الشك** yahut **جنب**
Yani: bu dişi deve, yaban eşeğinin sıçrayışı gibi sıçrar; o, yürüyüşteki salınışında, canlılıktan dolayı, böğrü ağrıyan **جنب** gibidir.

Ve mecazdan: **الشكوك** ( **صبور** vezninde): hörgücünde, dokunuldu mu dokunulmadı mı diye şüphe edilen dişi deve; yani yününün çokluğundan dolayı; böylece hörgücü yoklanır; **شك** (zammesiyle).

Ve **الشك** (kesresiyle): iki **سيتين**’in sırtlarına giydirilen **الحلة**; bunu **ابن سيده** nakletti. Ve **الشك** (zammesiyle): develerden **الشكوك**’un cem‘i; ve bu, az önce aynen geçmişti; o hâlde sırf tekrardır. Ve **الشكة** (kesresiyle): silâhtan giyilen şey; ve ondan **حديث فداء عياش بن أبي ربيعة**: Nebî صلى الله عليه وسلم, onu ancak babasının **شكة**’siyle fidye edilmek üzere reddetti. Ve **الشكة** ayrıca: balta deliğine ve benzerine konulan geniş bir tahta; onunla daraltılır; **ابن دريد**’den. Ve **الشكة** (zammesiyle): **الشقة**; denilir: o, **بعيد الشكة**’dir; yani **الشقة**. Ve **الشاكة**: boğazda olan bir şiş; çoğu çocuklarda olur; cem‘i **الشواك**tır. **أبو الجراح** dedi ki: **الشواك**’ın teki, şiş için **شاك**tır. Ve **الشكيكة** ( **سفينة** gibi): insanlardan bir fırka; **أبو عمرو**’dan. **ابن دريد** dedi ki: **الشكيكة**: yol; ve ondan onların sözü: onu **شكيكته** üzerinde bırak; kıyasa göre **شكائك**. Ve **شكك** (kesre sonra fetha ile) nadirdir; iki zamme ile olursa nadir olmaz. **ابن الأعرابي** dedi ki: **الشكك**: askerlerden cemaatlerdir; fırkalar hâlinde olurlar. Ve **الشكيكة**: boğaz. Ve **ابن عباد** dedi ki: **الشكيكة**: içinde meyve bulunan sepet. Ve **الشكي**: zor gem; **ابن مقبل** dedi ki:
  Zor bir **شكي**yi tedavi eder; sanki onun dizgini                      onunla **الإقداع**’ı aşar; budanmış bir **جذع**
Ve **شقيا** diye rivayet edilir. **الأصمعي** dedi ki: o, Ermeniye’de **شكى** denilen bir köye nispet edilmiştir. Ve **شكوا بيوتهم**: onları tek bir yol üzere ve tek bir düzen üzere yaptıkları zaman; **التهذيب**’te olduğu gibi. Ve **الشكاك** ( **كتاب** gibi): sıralanmış evler; denilir: evlerini **شكاكا** kurdular; yani: tek bir sıra. **ثعلب** dedi ki: ancak o **سكاك**tır; onu **السكة**’den türetir; o da geniş sokaktır. Ve **الشكاكة** ( **سحابة** gibi): yerin bir tarafı; **ابن عباد**’dan. Ve **الشكشكة**: keskin silâh; **ابن الأعرابي**’nin nassı böyledir. Yahut silâhın keskinliği. **الصاغاني** dedi ki: kıyas budur. Ve onu, ve ona, kesre ile **شككته**: yani: ona dayandım; **ابن عباد**’dan.

Ve ona ek olarak: **شك** (zammesiyle): başkasının nesebine ilhak edildiği zaman. Ve devenin **شك**’i: dürtmek; ikisi de **ابن الأعرابي**’den. Ve **الشكائك** (hevdaclerden): çubuklarından, bazısı bazısına bindirilerek kubbe yapılan şey. **ذو الرمة** dedi ki:

  Kavim arasında korkmadım; ta ki çatladı                      türlü yüzler üzerine **حدوج الشكائك**
Ve **الشك**: lüzum ve yapışma. Ve elbiseyi onun üzerine **شك** etti; yani: onu bir diken yahut bir iğneyle topladı ve bağladı; yahut onun üzerine saldı. Ve **مختلف الشكة** bir adam: ahlâkı farklı farklı. **ابن الأعرابي** dedi ki: **الشكك** (iki zamme ile): uydurma nesebliler. Ve **الفرزذق**’un sözü:
  Ben, **نوار**’ın dediği gibi, eğer baktıysam                      bir adama; onun dostu, avucum **ما شك** etmedi
Yani: eşlik etmedi. Ve **رحم شاكة**: yani yakın; ve **شكت**; yani: birleşti. Ve **منبر مشكوك**: sıkıca bağlanmış. Ve **المشك** (kesre ile): zırhın onunla bağlandığı kayış. **عنترة** dedi ki:
  Ve bir **مشك**; tam bir zırhın; deliklerini yırttım                      kılıçla; hakikatin koruyucusundan; işaretli
Ve terzinin elbiseyi **شك** etmesi: iki dikiş arasını uzaklaştırdığı zaman. Ve demirde **شكاك** bir kavim; **رمان** gibi. Ve **الشكوك**: yanlar. Ve memleketleri ona doğru **شككت**; yani: ona doğru kestim (katettim). Ve işin üzerine **شك** etti: yani: yardı; ve denildi ki: onda **شككت**. Ve devenin **اشتك** etmesi: topalladı; **ابن عباد**’dan.

Ve **شكاك** bir adam; **شكاك** bir kavimdendir. Ve **شكك** bir deve: yani topal. Ve **مشكوك** bir iş: onda şüphe vuku buldu.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَكَّ
شَكَّ U ( n. ac. شَكّ 1 ),
a.  Was doubtful, dubious, confusing.

b.  [ Fī ], Doubted, mistrusted, suspected; hesitated about.

c.  Offended; scandalized.

d.  Was offended, scandalized.

e.  Arranged in a row, line ( tents &  c. ).

f.  Pierced; penetrated; bored through.

g.  [ Fī ], Clad, encased himself in ( armour ).

h.  Halted, limped.

i.  Adhered, cohered, held together.

شَكَّكَ
شَكَّكَ II ,
a.  Made to doubt; rendered dubious, uncertain; inspired with suspicion, misgiving.

b.  see I (c) .

تَشَكَّكَ
تَشَكَّكَ V ,
a.  see I (b) .

شَكّ
شَكّ 1 , ( pl. شُكُوْك 27 ),
a.  Doubt; suspicion, mistrust; misgiving; scruple.

b.  Arsenic.

c.  crack, split.

شَكَّة
شَكَّة 1t ,
a.  Thrust.

b.  Stitch in the side.

c.  Chain made of gold-pieces.

شِكَّة
شِكَّة 2t , ( pl. شِكَك 7 ),
a.  Arm, weapon.

مِشْكَك
مِشْكَك 20 , ( pl. مَشَاْكِكُ 44 ),
a.  Armour; accoutrements.

b.  Drill,  borer .

شَاْكِكَة
شَاْكِكَة 21t , ( pl. شَوَاْكِكُ 41 ),
a.  Tumour in the throat.

شِكَاْك
شِكَاْك 23 ,
a.  Row, line.

شَكِيْكَة
شَكِيْكَة 25t , ( pl. شُكُك 10 ,  شَكَاْئِكُ 46 ),
a.  Troop, band; party.

b.  Way, manner; custom.

c.  Fruit-basket.

مَشْكُوْك فِيْهِ
مَشْكُوْك فِيْهِ
a.  Doubtful ( matter ).

شَاكّ السِّلَاح
شَاكّ السِّلَاح
a.  Completely armed ( man ).

شُكْب
شُكْب
a.  Present, donation.

##### Türkçe

**شَكَّ**
**شَكَّ** U ( n. ac. **شَكّ** 1 ),
a. Şüpheliydi, kuşkuluydu, karıştırıcıydı.

b. [ Fī ], şüphe etti, güvenmedi, kuşkulandı; hakkında tereddüt etti.

c. Gücendirdi; skandalize etti.

d. Gücendi, skandalize oldu.

e. Bir sıra, hat hâlinde düzenledi (çadırlar vb.).

f. Deldi; nüfuz etti; boydan boya deldi.

g. [ Fī ], (zırha) büründü, kendini (zırh) içine geçirdi.

h. Durakladı, topalladı.

i. Yapıştı, kaynaştı, bir arada tuttu.

**شَكَّكَ**
**شَكَّكَ** II ,
a. Şüpheye düşürdü; şüpheli, belirsiz kıldı; kuşku, kuruntu telkin etti.

b. I (c)’ye bak.

**تَشَكَّكَ**
**تَشَكَّكَ** V ,
a. I (b)’ye bak.

**شَكّ**
**شَكّ** 1 , ( pl. **شُكُوْك** 27 ),
a. Şüphe; kuşku, güvensizlik; kuruntu; vicdanî sakınca.

b. Arsenik.

c. Çatlak, yarık.

**شَكَّة**
**شَكَّة** 1t ,
a. Saplama.

b. Böğürde batma.

c. Altın parçalarından yapılmış zincir.

**شِكَّة**
**شِكَّة** 2t , ( pl. **شِكَك** 7 ),
a. Silah, alet.

**مِشْكَك**
**مِشْكَك** 20 , ( pl. **مَشَاْكِكُ** 44 ),
a. Zırh; teçhizat.

b. Matkap, delgi.

**شَاْكِكَة**
**شَاْكِكَة** 21t , ( pl. **شَوَاْكِكُ** 41 ),
a. Boğazda tümör.

**شِكَاْك**
**شِكَاْك** 23 ,
a. Sıra, hat.

**شَكِيْكَة**
**شَكِيْكَة** 25t , ( pl. **شُكُك** 10 , **شَكَاْئِكُ** 46 ),
a. Bölük, grup; fırka.

b. Yol, tarz; âdet.

c. Meyve sepeti.

**مَشْكُوْك فِيْهِ**
**مَشْكُوْك فِيْهِ**
a. Şüpheli (mesele).

**شَاكّ السِّلَاح**
**شَاكّ السِّلَاح**
a. Tamamen silahlanmış (adam).

**شُكْب**
**شُكْب**
a. Hediye, bağış.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شكك
شَكَّ - يَشُكُّ - شَكّ
شَكَّ - يَشُكُّ + كائن + في أمر أو كائن: لا يعتقد ولا يؤمن بصوابه: يبدي درجة من عدم القبول بصحة قضية ما هي أعلى من الارتياب وأقل من الرفض أو الكفر
شَكّ - الشك: اسم فعل " شَكَّ - يَشُكُّ ": درجة من عدم قبول صحة قضية ما هي أعلى من الارتياب وأقل من الرفض أو الكفر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إصدار الحكم على كائن أو أمر بالتقدير وتغليب الظن والحسبان"، وهي:
خَرَصَ - يَخْرُصُ، ظَنَّ - يَظُنُّ، شَكَّ - يَشُكُّ، مَرَى - يَمْرِي، حَسِبَ - يَحْسَبُ، رابَ - يَريْبُ
يفرق لفظاً:
شَاك - يَشُوْكُ + كائن + شيئاً: يخزه: يدخل جسماً دقيقاً شائكاً في جسم كائن آخر محدثاً فيه ألماً أو أذىً
شَكَا - يَشْكُوْ + كائن + إلى كائن + أمراً: يتألم بشدة وبصوت عال يسمعه الكائن الآخر طلباً للعون
شَكَّ - يَشُكُّ + كائن + في أمر أو كائن: لا يعتقد ولا يؤمن بصوابه: يبدي درجة من عدم القبول بصحة قضية ما هي أعلى من الارتياب وأقل من الرفض أو الكفر

شك
شك بالله  	﴿قالت رسلهم أفي الله شك فاطر السماوات والأرض يدعوكم ليغفر لكم من ذنوبكم ويؤخركم إلى أجل مسمى قالوا إن أنتم إلا بشر مثلنا تريدون أن تصدونا عما كان يعبد آباؤنا فأتونا بسلطان مبين(10)﴾ إبراهيم
شك بالآخرة	﴿رب السماوات والأرض وما بينهما إن كنتم موقنين(7) لا إله إلا هو يحي ويميت ربكم ورب آبائكم الأولين(8)بل هم في شك يلعبون(9) فارتقب يوم تأتي السماء بدخان مبين(10)يغشى الناس هذا عذاب أليم(11)ربنا اكشف عنا العذاب إنا مؤمنون(12)أنى لهم الذكرى وقد جاءهم رسول مبين(13 (9)﴾ الدخان ﴿ولو ترى إذ فزعوا فلا فوت وأخذوا من مكان قريب(51)وقالوا آمنا به وأنى لهم التناوش من مكان بعيد(52)وقد كفروا به من قبل ويقذفون بالغيب من مكان بعيد(53) وحيل بينهم وبين ما يشتهون كما فعل بأشياعهم من قبلإنهم كانوا في شك مريب(54)﴾ سبأ
 	﴿بل ادارك علمهم في الآخرة بل هم في شك منها بل هم منها عمين(66)﴾ النمل ﴿وما كان له عليهم من سلطان إلا لنعلم من يؤمن بالآخرة ممن هو منها في شك وربك على كل شيء حفيظ(21)﴾ سبأ
شك بدعوة الرسل  	﴿قالوا ياصالح قد كنت فينا مرجوا قبل هذا أتنهانا أن نعبد ما يعبد آباؤنا وإننا لفي شك مما تدعونا إليه مريب(62)﴾ هود ﴿ألم يأتكم نبأ الذين من قبلكم قوم نوح وعاد وثمود والذين من بعدهم لا يعلمهم إلا الله جاءتهم رسلهم بالبينات فردوا أيديهم في أفواههم وقالوا إنا كفرنا بما أرسلتم به وإنا لفي شك مما تدعوننا إليه مريب(9)﴾ إبراهيم
شك بما جاء به يوسف  	﴿ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولا كذلك يضل الله من هو مسرف مرتاب(34)﴾ غافر
شك بمآل عيسى  	﴿وقولهم إنا قتلنا المسيح عيسى ابن مريم رسول الله وما قتلوه وما صلبوه ولكن شبه لهم وإن الذين اختلفوا فيه لفي شك منه ما لهم به من علم إلا اتباع الظن وما قتلوه يقينا(157)﴾ النساء
شك بدين محمد  	﴿قل ياأيها الناس إن كنتم في شك من ديني فلا أعبد الذين تعبدون من دون الله ولكن أعبد الله الذي يتوفاكم وأمرت أن أكون من المؤمنين(104)﴾ يونس
شك بالكتاب  	﴿ولقد آتينا موسى الكتاب فاختلف فيه ولولا كلمة سبقت من ربك لقضي بينهم وإنهم لفي شك منه مريب(110)﴾ هود ﴿ولقد آتينا موسى الكتاب فاختلف فيه ولولا كلمة سبقت من ربك لقضي بينهم وإنهم لفي شك منه مريب(45)﴾ فصلت
شك بالكتاب  	﴿وما تفرقوا إلا من بعد ما جاءهم العلم بغيا بينهم ولولا كلمة سبقت من ربك إلى أجل مسمى لقضي بينهم وإن الذين أورثوا الكتاب من بعدهم لفي شك منه مريب(14)﴾ الشورى
شك بالقرآن  	﴿فإن كنت في شك مما أنزلنا إليك فاسأل الذين يقرءون الكتاب من قبلك لقد جاءك الحق من ربك فلا تكونن من الممترين(94)﴾ يونس ﴿أؤنزل عليه الذكر من بيننا بل هم في شك من ذكري بل لما يذوقوا عذاب(8)﴾ ص
مختار الصحاح
● [شكك] ش ك ك: الشَّكُّ ضد اليقين وقد شَكَّ في كذا من باب رد و تَشَكَّك و شَكَّكهُ فيه غيره
الراغب
شكك
- الشك: اعتدال النقيضين عند الإنسان وتساويهما، وذلك قد يكون لوجود أمارتين متساويتين عند النقيضين، أو لعدم الأمارة فيهما، والشك ربما كان في الشيء هل هو موجود أو غير موجود؟ وربما كان في جنسه، من أي جنس هو؟ وربما كان في بعض صفاته، وربما كان في الغرض الذي لأجله أوجد. والشك: ضرب من الجهل، وهو أخص منه؛ لأن الجهل قد يكون عدم العلم بالنقيضين رأسا، فكل شك جهل، وليس كل جهل شكا، قال الله تعالى: }وإنهم لفي شك منه مريب﴿[هود/110]،﴾بل هم في شك يلعبون﴿[الدخان /9]،﴾فإن كنت في شك{ [يونس/94]. واشتقاقه إما من شككت الشيء أي: خرقته، قال:
- 270 - وشككت بالرمح الأصم ثيابه *** ليس الكريم على القنا بمحرم
(البيت لعنترة من معلقته، وهو في ديوانه ص 26؛ وشرح المعلقات للنحاس 2/33)
فكأن الشك الخرق في الشيء، وكونه بحيث لا يجد الرأي مستقرا يثبت فيه ويعتمد عليه. ويصح أن يكون مستعارا من الشك، وهو لصوق العضد بالجنب، وذلك أن يتلاصق النقيضان فلا مدخل للفهم والرأي؛ لتخلل ما بينهما، ويشهد لهذا قولهم: التبس الأمر، واختلط، وأشكل، ونحو ذلك من الاستعارات. والشكة: السلاح الذي به يشك، أي: يفصل.
ملخص اللسان:
1.     الشَّكُّ: نقيض اليقين، وجمعه شُكُوك، وقد شَكَكْتُ في كذا وتَشَكَّكْتُ، وشَكَّ في الأَمر يَشُكُّ شَكّاً وشَكَّكَه فيه غيرهُ؛
2.     والشَّكُوكُ: الناقة يُشَكُّ في سنامها أَبه طِرْق أَم لا لكثرة وبرها فيُلْمَسُ سنامُها،
3.     وشَكَّه بالرمح والسهم ونحوهما يشُكُّه شَكّاً: انتظمه، وقيل: لا يكون الإنتظام شكّاً إلا أَن يجمع بين شيئين بسهم أَو رمح أَو نحوه.وشَككْتُه بالرمح إذا خزقته وانتظمته؛
4.     والشِّكَّةُ: السلاح، وقيل: الشِّكَّةُ ما يلبس من السلاح، والشِّكَّةُ: خشبة عريضة تجعل في خُرْت الفأس ونحوه يُضيَّقُ    بها. وشَكَّ في السلاح: دخل.
5.     والشائِكُ جميعاً: ذو الشَّوكة والحَدِّ في سلاحه.
6.     وشَكَّ إذا ظَلَع وغَمَزَ.
7.     والشَّكُّ: اللُّزومُ واللُّصوق؛ والشَّكُّ: الإتصالُ واللُّصوقُ.
8.     والشَّكِيكَةُ: الفرقة من الناس
9.     ودَعْه على شَكِيكَته أَي طريقته،
10.                        الشُّكَكُ الأدعياءُ،
11.                        والشُّكَكُ الجماعاتُ من العساكر يكونون فرقاً؛
12.                        يقال شَكَّ القومُ بيوتَهم يشُكُّونها شَكّاً إذا جعلوها على طريقة واحدة ونظم واحد، وهي الشِّكاكُ للبيوت المصطفَّة؛ كل شيء إذا ضممته إلى شيء، فقد شَكَكْتَه؛
لسان العرب
● - شكك: الشَّكُّ: نقيض اليقين، وجمعه شُكُوك، وقد شَكَكْتُ في كذا    وتَشَكَّكْتُ، وشَكَّ في الأَمر يَشُكُّ شَكّاً وشَكَّكَه فيه غيرهُ؛ أَنشد    ثعلب:من كان يزعمُ أَن سيَكتُم حبَّه،    حتى يُشَكِّكَ فيه، فهو كَذُوبُ    أَراد حتى يُشَكِّك فيه غيره، وفي الحديث: أَنا أَولى بالشَّكِّ من    إبراهيم لما نزل قوله: أَوَلم تؤمن قال بلى؛ قال قوم لما سمعوا الآية: شَكَّ    إبراهيمُ ولم يَشُكَّ نبينا، فقال، عليه السلام، تواضعاً منه وتقديماً    لإبراهيم على نفسه: أَنا أَحق بالشك من إبراهيم، أَي أَنا لم أَشُكَّ وأَنا    دونه، فكيف يَشُكُّ هو؟ وهذا كحديثه الآخر: لا تفضلوني على يونس بن    متَّى؛ قال محمد بن المكرم: نقلت هذا الكلام على نَصّه وفي قلمي نَبْوَةٌ عن    قوله وأَنا دونه، ولقد كان في قوله أَنا لم أَشك فكيف يشك هو كفاية، وغنى    عن قوله وأَنا دونه، وليس في ذلك مناسبة لقوله لا تفضلوني على يونس بن    متى، فليس هذا مما يدل على أن يونس بن متى أَفضل منه، ولكنه يعطي معنى    التأَدب مع الأنبياء، صلوات الله عليهم، أَي وإن كنت أفضل منه فلا تفضلوني    عليه، تواضعاً منه وشَرَفَ أَخلاقٍ، صلوات الله عليه. وقولهم: صمت الشهر    الذي شَكَّه الناسُ؛ يريدون شك فيه الناس.    والشَّكُوكُ: الناقة يُشَكُّ في سنامها أَبه طِرْق أَم لا لكثرة وبرها    فيُلْمَسُ سنامُها، والجمع شُكٌّ.    وشَكَّه بالرمح والسهم ونحوهما يشُكُّه شَكّاً: انتظمه، وقيل: لا يكون    الإنتظام شكّاً إلا أَن يجمع بين شيئين بسهم أَو رمح أَو نحوه. وشَككْتُه    بالرمح إذا خزقته وانتظمته؛ قال طرفة:    حِفافَيْه شُكَّا في العَسِيب بمِسْرَدِ    وقال عنترة:    وشَكَكْتُ بالرُّمْحِ الأَصَمِّ ثِيابَه،    ليس الكريمُ على القَنا بمُحَرَّمِ    وفي حديث الخُدْريّ: أن رجلاً دخل بيته فوجد حية فشَكَّها بالرمح أَي    خزقها وانتظمها به. والشِّكَّةُ: السلاح، وقيل: الشِّكَّةُ ما يلبس من    السلاح، ومن ثم قيل: شاكٌّ في سلاحه أي داخل فيه؛ وكل شيء أَدخلته في شيء،    فقد شَكَكْته. والشِّكَّةُ: خشبة عريضة تجعل في خُرْت الفأس ونحوه يُضيَّقُ    بها. ويقال: رجل شاكُّ السلاح، وشاكٌّ في السلاح، والشَّاكُّ في السلاح    وهو اللابس السلاح التامّ. وقوم شُكَّاكٌ في الحديد. وفي الحديث فِداء    عَيَّاش بن أَبي ربيعة: فأَبى النبيّ أَنْ يَفديَه إلا بِشِكَّةِ أَبيه    أَي بسلاحه. وفي حديث مُحَلَّم بن جَثَّامَة: فقام رجل عليه شِكَّةٌ.    وشَكَّ في السلاح: دخل. ويقال: هو شاكٌّ في السلاح، وقد خفف فقيل: شاكِ السلاح    وشاكُ السلاح، وتفسيره في المعتلّ، وقد شَكّ فيه فهو يشُكُّ شَكّاً أَي    لبسه تامّاً فلم يَدَعْ منه شيئاً، فهو شاكٌّ فيه. أَبو عبيد: فلان شاك    السلاح مأخوذ من الشِّكَّةِ أَي تامّ السلاح. والشَّاكي، بالتخفيف،    والشائِكُ جميعاً: ذو الشَّوكة والحَدِّ في سلاحه. ابن الأَعرابي: شُكَّ إذا    أُلْحِقَ بنسب غيره، وشَكَّ إذا ظَلَع وغَمَزَ. أَبو الجرَّاح واحد    الشَّواكِّ شاكٌّ، وقال غيره: شاكَّةٌ وهو ورم يكون في الحلق وأَكثر ما يكون في    الصبيان.    والشَّكائكُ من الهوادج: ما شُكَّ من عيدانها التي بقيت بها بعضها في    بعض؛ قال ذو الرمة:    وما خِفْتُ بين الحيّ حتى تَصَدَّعَتْ،    على أَوجُهٍ شَتَّى، حُدوجُ الشَّكائِكِ    والشَّكُّ: لُزوقُ العَضُدِ بالجَنْب، وقيل: هو أَيسر من الظَّلَع.    وشكَّ يشُكُّ شَكّاً، وبعير شاكُّ: أَصابه ذلك.والشَّكُّ: اللُّزومُ    واللُّصوق؛ قال أَبو دَهْبَل الجُمَحيّ:    دِرْعي دِلاصٌ، شَكُّها شَكٌّ عَجَبْ،    وجَوْبُها القاتِرُ من سَيْرِ اليَلَبْ    وفي حديث الغامدية: أَنه أَمر بها فشُكَّتْ عليها ثيابُها ثم رُجمت، أَي    جُمعت عليها ولُفَّت لئلا تنكشف كأَنها نُظمت وزُرَّت عليها بِشَوكة أَو    خِلال، وقيل: معناه أُرسلت عليها ثيابها. والشَّكُّ: الإتصالُ    واللُّصوقُ. وشَكَّ البعيرُ يشُكُّ شكّاً أَي ظَلَع ظَلْعاً خفيفاً؛ ومنه قول ذي    الرمة يصف ناقته وشَّبهها بحماروحش:    وثْبَ المُسَحَّجِ من عاناتِ مَعْقُلَةٍ،    كأَنه مُسْتَبانُ الشَّكِّ أَو جَنِبُ    يقول: تَثِبُ هذه الناقةُ وثْبَ الحمار الذي هو في تمايله في المشي من    النشاط كالجَنِبِ الذي يشتكي جنْبَه. والشَّكِيكَةُ: الفرقة من الناس:    والشكائك: الفِرَقُ من الناس. ودَعْه على شَكِيكَته أَي طريقته، والجمع    شَكائك، على القياس، وشُكَكٌ نادرة. ورجل مختلف الشَّكَّةِ والشِّكَّةِ:    متفاوت الأخلاق. ابن الأَعرابي: الشُّكَكُ الأدعياءُ، والشُّكَكُ الجماعاتُ من    العساكر يكونون فرقاً؛ قول ابن مُقْبِل يصف الخيل:    بكُلِّ أَشَقَّ مَقْصوصِ الذُّنابي،    بشَكِّيَّات فارِسَ قد شُجِينا    يعني اللُّجُم. والشِّكُّ: الحُلَّة التي تُلْبَسُ ظهورَ السَّبَتينِ.    التهذيب: يقال شَكَّ القومُ بيوتَهم يشُكُّونها شَكّاً إذا جعلوها على    طريقة واحدة ونظم واحد، وهي الشِّكاكُ للبيوت المصطفَّة؛ قال الفرزدق:    فإني، كما قالت نَوارُ، إن اجْتَلَتْ    على رجُلٍ ما شَكَّ كَفّي خَليلُها    (* في ديوان الفرزدق: ما سَدَّ كفي بدل ما شكَّ).    أَي ما قارنَ. ورحمٌ شاكَّة أَي قريبة، وقد شَكَّت إذا اتصلت. وضربوا    بيوتَهم شِكاكاً أَي صفّاً واحداً، وقال ثعلب: إنما هو سِكاكٌ    يشتقه من السِّكَّةِ، وهو الزُّقاق الواسع. أَبو سعيد: كل شيء إذا ضممته    إلى شيء، فقد شَكَكْتَه؛ قال الأعشى:    أَو اسْفَنْطَ عانةَ، بعدَ الرُّقا    دِ، شَكَّ الرِّصافُ إليها الغَديرا    ومنه قول لبيد:    جُماناً ومَرْجاناً يشُكُّ المَفاصِلا    أَراد بالمفاصل ضُروبَ ما في العِقْدِ من الجواهر المنظومة، وفي حديث    عليّ: خَطَبهم على مِنبر الكوفة وهو غير مَشْكوك أَي غير مشدود؛ ومنه قصيد    كعب:    بيضٌ سَوابغُ قد شُكَّتْ لها حَلَقٌ،    كأَنها حَلَقُ القَفْعاء مَجْدُولُ    ويروى بالسين المهملة من السَّكَك، وهو الضِّيقُ، وقد تقدم.
مقاييس اللغة:
(شك) الشين والكاف أصل واحدٌ مشتقٌّ بعضُه من بعض، وهو يدلُّ على التَّداخُل. من ذلك قولهم شكَكْتُه بالرُّمح، وذلك إذا طَعنتُه فداخَل السِّنانُ جسمَه. قال:
فشككت بالرُّمح الأصَمِّ ثيابَه *** ليس الكريمُ على القنا بمحرَّمِ([26])
ويكون هذا من النَّظْم بين الشيئين إذا شُكّا.
ومن هذا الباب الشكُّ، الذي هو خلاف اليقين، إنما سمِّي بذلك لأنَّ الشَّاكَّ كأنه شُكَّ له الأمرانِ في مَشَكٍّ واحد، وهو لا يتيقن واحداً منهما، فمن ذلك اشتقاق الشك.تقول: شككت بين ورقتين، إذا أنت غَرَزْتَ العُود فيهما فجمعتَهما.
ومن الباب الشِّكَّةُ، وهو ما يلبسه الإنسان من السّلاح، يقال هو شاكٌّ في السّلاح. وإنما سمِّي السّلاحُ شِكَّة لأنه يُشَكُّ به، أوْ لأنه كأنه شُكَّ بعضُه في بعض. فأمّا قول ذي الرُّمَّة:
وَثْبَ المُسَحَّج مِن عاناتِ مَعْقُلةٍ  *** كأنّه مُستَبانُ الشَّكِّ أو جَنِبُ([27])
فالشك يقال إنّه ظلْع خفيف؛  يقال بعيرٌ شاكٌّ، وقد شَكّ شَكّاً. وهذا قياس صحيح؛ لأنّ ذلك وَجَع([28]) يداخِله. ويقال بل الشَّكّ: لُصوق العَضد بالجنْب. فإن صحَّ هذا فهو أظهر في القياس. والشكائك: الفِرَق من الناس، الواحدة شَكِيكة، وإنما سمِّيت بذلك لأنها إذا افترقت فكلُّ فِرقةٍ منها يداخل بعضُهم بعضاً.
القاموس المحيط:
الشَّكُّ خِلافُ اليَقِينِ، ج شُكوكٌ. وشَكَّ في الأمرِ وتَشَكَّكَ، وشَكَّكَهُ غيرُهُ. و صُدَيْعٌ صَغيرٌ في العَظْمِ، ودَواءٌ يُهْلِكُ الفَأْرَ، يُجْلَبُ من خُراسانَ من معَادِنِ الفِضَّةِ، أبْيَضُ وأصْفَرُ.
وشَكَّهُ بالرُّمْحِ: انْتَظَمَهُ، و في السلاحِ: دَخَلَ، و البَعيرُ: لَزِقَ عَضُدُه بالجَنْبِ. وكصَبورٍ: ناقَةٌ يُشَكُّ في سَنامِهَا أبِهِ طِرْقٌ أمْ لا، ج: شُكٌّ، وبالكسرِ: الحُلَّةُ التي تُلْبَسُ ظُهُورَ السِّيتَيْنِ، وبالضم: جَمْعُ الشَّكُوكِ من النُّوقِ. والشِّكَّةُ، بالكسر: السِلاحُ، وخَشَبَةٌ عَريضَةٌ تُجْعَلُ في خُرْتِ الفَأْسِ ونحوِهِ، يُضَيَّقُ بها، وبالضم: الشُّقَّةُ. والشَّاكَّةُ: ورَمٌ في الحَلْقِ. والشَّكيكَةُ، كَسَفينةٍ: الفِرْقَةُ، والطَّريقَةُ، ج: شَكائِكُ وشَكَكٌ، والحَلْقُ، والسَّلَّةُ يكونُ فيها الفاكِهَةُ. والشَّكِّيُّ: اللِّجامُ العَسِرُ.
وشَكُّوا بيوتَهُم: جَعَلوها على طَريقَةٍ واحِدَةٍ. وككتابٍ: المُصْطَفَّةُ. وكسَحَابَةٍ: الناحِيَةُ من الأرضِ.
والشَّكْشَكَةُ: السِّلاحُ الحادُّ، أو حِدَّةُ السِّلاحِ. وشَكِكْتُهُ، وإليه، بالكسر: رَكَنْتُ.
تاج العروس:
ش ك ك
الشَّكُّ : خِلافُ اليَقِينِ كما في الصِّحاحِ وقال الرّاغِبُ الأَصْبَهاني في مفْرَاداتِ القُرآن : الشَّكُ : اخْتِلافُ النَّقِيضَيْنِ عندَ الإِنْسانِ وتَساوِيهِما وذلك قد يَكُونُ لوُجُودِ أَمارَتَيْن مُتَساوِيَتَيْنِ عِنْدَه في النَّقِيضَيْنِ أَو لعَدَمِ الأَمارَةِ فِيهِما والشَّكُّ رُبّما يكونُ في الشَّيءِ : هَلْ هو مَوْجُودٌ أَو غيرُ مَوْجُود ورُبَّما كانَ في جِنْسِه من أي جِنْسٍ هو ورُبَّما كانَ في بَعْضِ صِفاتِه ورُبّما كانَ في الغَرَضِ الذي لأَجْلِه أوجِدَ والشَّكُّ ضَربٌ من الجَهْلِ وهو أَخَصّ منه ؛ لأَنّ الجَهْلَ قد يكونُ عَدَمَ العلمِ بالنَّقِيضَيْنِ رَأْساً فكُلُّ شَك جَهْل وليسَ كُلُّ جَهْلٍ شَكًّاً وأَصْلُه إِمّا من شَكَكْتُ الشيء أي : خَزَقْتُهُ قال الشّاعِرُ :
وشَكَكْتُ بالرُّمْحِ الأَصَمِّ ثِيابَه ... ليسَ الكَرِيمُ على القَنَا بمُحَرَّمِ فكأَنَّ الشَّكَّ الخَزْقُ في الشيء وكونُه بحَيثُ لا يَجِدُ الرأي مُستَقَرًّاً يثبُتُ فيه ويَعْتَمِدُ عليه ويصِح أَنْ يكونَ مُستَعَاراً من الشّكِّ وهو لُصُوقُ العَضُد بالجَنْبِ وذلك أَن يَتَلاصَقَ النَّقيضانِ فلا مَدْخَلَ للفَهْمِ والرأي لتَخَلُّلِ ما بينَهُما ويَشْهَدُ لهذا قولُهم : الْتَبَسَ الأَمرُ أي : اخْتَلَطَ وأَشْكَلَ ونحو ذلك من الاسْتعاراتِ شُكوكٌ . وشَكَّ في الأَمْرِ وتَشَكَّكَ وشَكَّكَه فيه غَيرُه أَنْشَدَ ثَعْلَبٌ :
مَنْ كانَ يَزْعُم أَنْ سَيَكْتُمُ حُبَّه ... حَتّى يُشَككَ فيه فهو كَذُوبُ
أَرادَ حتى يُشَكِّكَ فيه غيرَه . والشَّكُّ : صُدَيْعٌ صَغيرٌ في العَظْمِ . والشَّكُّ : دَواءٌ يُهْلِكُ الفَأْرَ يُجْلَبُ من خُراسانَ يُستَخْرَجُ من مَعادنِ الفِضَّةِ نوعانِ : أَبيض وأصْفَر ويُعرَفُ الآن بسمِّ الفَأْرِ . وشَكَّه بالرُّمْحِ والسّهْمِ ونحوِهما يَشُكُّه شَكًّاً : خَزَقَه وانْتَظَمَه وقيل : لا يَكُونُ الانْتظامُ شَكًّاً إلاَّ أَنْ يَجْمَعَ بينَ شَيئَيْنِ بسَهْمٍ أو رُمْحٍ أَو نحوِه نقله ابنُ دُرَيْدٍ عن بعضهم قال طَرَفَةُ :
كأَنَّ جَناحَي مَضْرَحي تَكَنَّفَا ... حِفافيه شُكَّاً في العَسيبِ بمِسرَدِ وشَكَّ في السِّلاحِ أي : دَخَلَ يُقال : هو شاك في السِّلاح وقد خُفِّفَ وقيل : شاكِ السِّلاحِ وشاكُ السِّلاحِ وسيأْتِي في المعتَلِّ وقد شَكَّ فيه فهو يَشُكّ شَكًّاً أي : لَبِسَه تامًّاً فلم يَدَعْ منه شيئاً فهوَ شاكٌّ فيه . وقالَ أَبو عُبيد : فلانٌ شاكُّ السِّلاحِ مأْخُوذٌ من الشِّكَّة أي : تامُّ السِّلاحِ . وشَكَّ البَعيرُ شَكًّاً : لَزِقَ عَضُدُه بالجَنْبِ فظَلَعَ لذلك ظَلْعاً خَفيفاً أَو قيلَ : الشَّكُّ : أيْسَرُ من الظَّلَع وقال ذو الرُّمَّة يَصِفُ ناقَةً وشَبَّهها بحِمارِ وَحش :
وثب المُسَحَّجِ من عاناتِ مَعْقُلَة ... كأَنَّه مُشتبانُ الشَّكِّ أَو جنب يَقُول : تَثِبُ هذه النّاقَةُ وثبَ الحِمارِ الذي هو في تَمايله في المَشْى من النَّشاطِ كالجَنِبِ الذي يَشْتَكِي جَنْبَه
ومن المَجازِ : الشَّكُوكُ كصَبُور : ناقَةٌ يُشَكُّ في سَنامِها أَبِه طِرق أَمْ لا أي لكَثْرةِ وَبَرِها فيلْمسُ سَنامُها شُكٌّ بالضمِّ
والشِّكُّ بالكسرِ : الحُلَّةُ التي تُلْبَسُ ظُهُورَ السيتيْنِ نقله ابنُ سِيدَه . والشُّكُّ بالضمِّ : جَمْعُ الشَّكُوكِ من النُّوقِ وهذا قد تَقَدَّم بعينِه قَرِيبًا فهو تَكْرارٌ مَحْضٌ . والشِّكَّةُ بالكسرِ : ما يُلْبسُ من السِّلاحِ ومنه حَديث فِداءِ عَيّاشِ بنِ أبي رَبِيعَة : فأبَى النَّبيّ صَلَّى اللّه عليهِ وسَلّم أَنْ يَفْدِيَه إِلاّ بشِكَّةِ أَبيه . والشِّكَّة أَيضًا : خَشَبَةٌ عَرِيضَةٌ تُجْعَلُ في خُرتِ الفَأسِ ونَحْوِه يُضَيَّقُ بِها عن ابن دُرَيْد . والشُّكَّةُ بالضمِّ : الشُّقَّةُ يُقال : إِنّه لبَعِيدُ الشُّكَّةِ أي الشّقَّةِ . والشَّاكَّةُ : وَرَمٌ يكونُ في الحَلْقِ وأَكثَرُ ما يكونُ في الصّبيانِ جَمْعُه الشَّواكُّ وقال أَبُو الجَراحِ : واحِدُ الشَّواكِّ شاكٌّ للوَرَمِ . والشَّكِيكَةُ كسَفيِنَةٍ : الفِرقَةُ من النّاس عن أبي عَمْرو . وقالَ ابنُ دُرَيْد : الشَّكِيكَةُ : الطَّرِيقَةُ ومنه قَولُهم : دَعْهُ على شَكِيكَتِه شَكائِكُ على القِياسِ وشِكَكٌ بكَسر ففَتْحٍ نادِرٌ وِإذا كانَ بضَمَّتَيْنِ فلا يكونُ نادِرًا وقال ابنُ الأَعْرابي : الشُّككُ : الجَماعاتُ من العَساكِرِ يكونُونَ فِرَقًا . والشَّكِيكَةُ : الحَلْقُ . و قال ابنُ عَبّاد : الشَّكِيكَةُ : السَّلَّةُ التي يَكُونُ فيها الفاكِهَةُ . والشَّكّيُ : اللِّجامُ العَسِرُ قال ابنُ مُقْبِل :
يُعالِجُ شَكيًّاً كأَنَّ عِنانَهُ ... يفُوتُ به الإِقْداعَ جِذْعٌ مُنَقَّحُ ويروَى : شِقِّيًّاً . وقال الأَصْمَعِيُ : هو مَنْسُوبٌ إِلى قَريَةٍ بأَرْمِينِيَةً يُقالُ لها : شَكَّى . وشَكّوا بُيُوتَهم : إِذا جَعلوها على طَرِيقَةٍ واحِدَة وعلى نَظْمٍ واحدٍ كما في التَّهْذِيبِ . والشِّكاكُ ككِتابٍ : البُيوتُ المُصْطَفَّةُ يُقالُ : ضَرَبُوا بُيوتَهُم شِكاكًا أي : صَفًّاً واحِدًا وقالَ ثَعْلَبٌ : إِنَّما هو سِكاكٌ يَشْتَقّه من السِّكَةِ وهو الزُّقاقُ الواسِعُ . والشَّكَاكَةُ كسَحابَة : النّاحِيَةُ من الأَرْضِ عن ابنِ عَبّادٍ . والشَّكْشَكَةُ : السِّلاحُ الحادُّ هكذا هو نَصّ ابنِ الأَعْرابِي . أو حِدَّةُ السِّلاحِ قالَ الصّاغاني : هذا هو القِياسُ . وشَكِكْتُه وِإليهِ بالكسرِ : أي : رَكَنْتُ إِليهِ عن ابنِ عَبّادٍ
ومما يُستَدْركُ عليه : شُكَّ بالضمِّ : إِذا أُلْحِقَ بنَسَبِ غيرِه . وشَكّ البَعِيرُ : غَمَزَ كِلاهُما عن ابنِ الأَعْرابيِّ . والشَّكائِكُ من الهَوادِجِ : ما شُكَّ من عِيدانها التي يُقْتَبُ بِها بَعْضُها في بَعْض قال ذُو الرمَّةِ :
وما خِفْتُ بَيْنَ الحي حَتّى تَصَدَّعَتْ ... على أَوْجُهٍ شَتَّى حُدُوجُ الشَّكائِكِ والشَّكُّ : اللُّزومُ واللُّصُوقُ . وشُكَّ عليهِ الثَّوْبُ أي : جُمِعَ وزُرَّ بشِوْكَةٍ أَو خِلالَة أَو أرْسِلَ عليهِ . ورجلٌ مُخْتَلِفُ الشِّكَّةِ : مُتَفاوِتُ الأَخْلاقِ . وقال ابنُ الأَعْرابي : الشُّكُكُ بضَمَّتَيْن : الأَدعياءُ . وقولُ الفَرَزْذَقِ :
فإِني كما قالَتْ نَوارُ إِن اجْتَلَتْ ... عَلَى رَجُلٍ ما شَكَّ كَفي خَلِيلُها أي : ما قارَنَ . ورَحِمٌ شاكَّةٌ : أي قَرِيبَة وقد شَكَّت أي : اتَّصَلَت . ومِنْبَرٌ مَشْكُوكٌ : مَشْدُودٌ . والمِشَكّ : بالكسرِ : السَّيرُ الذي يُشَكُّ به الدِّرْعُ قال عَنْتَرَةُ :
ومِشَكِّ سابِغَةٍ هَتَكْتُ فُرُوجَها ... بالسَّيفِ عن حامِي الحَقِيقَةِ مُعْلَمِ وشَكَّ الخَيّاطُ الثّوْبَ : إِذا باعَدَ بينَ الغرزَتَيْنِ . وقومٌ شُكّاكٌ في الحَديدِ كرّمانٍ . والشّكُوكُ : الجَوانِبُ . وشَكِكْتُ إِليه البِلادَ أي : قَطَعْتُها إِليه . وشَكَّ علىَّ الأَمرُ : أي شَقَّ وقيلَ : شَكَكْتُ فِيه . واشْتَكَّ البَعِيرُ : ظَلَعَ عن ابنِ عَبّاد
ورجلٌ شَكّاكٌ من قَوْمٍ شُكّاك . وبَعِيرٌ شككٌ أي : ظالِعٌ . وأَمر مَشْكُوكٌ : وَقَع فيه الشَّكُّ

_Türkçe çeviri henüz yok_
