# شكل (ش-ك-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Ona şekillenen

- Harfler: ش - ك - ل
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شَاكِلَتِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فَاعِلَتِهِ | Ona şekillenen | 1 | 1 | [17:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/ayet/17:84.md) |
| [شَكْلِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%84%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فَعْلِهِ | Onun şekli | 1 | 1 | [38:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/ayet/38:58.md) |

## Mücavir kökler — 8 mücavir (13 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
2. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Biribirini kesen yoldur
3. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Uhur ense demektir
4. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
5. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
6. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
7. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
8. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md), [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md), [ندد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesneyi birbirine bağlayarak sabitleme, denk kılma ve benzerlik kalıbına sokma |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların içsel mizacına, sınırlandırıcı yapısına uygun davranması ve türdeş akıbetle eşleşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Davranışların ve sonuçların rastlantısal değil, ontolojik bir biçimlenme ve bağlayıcı mizaç dairesinde gerçekleştiği ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca dış görünüş veya biçimsel şekil düzeyine indirgenerek varlığı sınırlayan mizaç ve yapısal bağ boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Birbirine girme, kenetlenme, delip geçerek bağlama ve bu çatallanmadan doğan belirsizlik ([شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md), [شكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3.md), [شكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83.md), [شكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88.md)) | ل | Çekirdekteki kenetlenme ve tutturma hareketi nesneyi belirli bir hat, sınır veya bağ ile kayıt altına alma ve bu bağ sayesinde benzeriyle denk duruma getirme yönünde özelleşmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, tutma, içine geçme, kenetlenerek kavrama hareketi |
| ك | Avuç içi | Eğme, kuşatma, sınır çizerek belirli bir kalıba sokma hareketi |
| ل | Çoban değneği | Yöneltme, gidişatını belirleme, sevk etme ve kayıt altına alma hareketi |
| شكل | Tutulan ve kalıba sokulan unsurun belirli bir yöne sevk edilip sınırlandırılması | Nesnenin içsel yapısının kavranıp sınırlandırılması, bu sınırlandırma yoluyla bir kalıba dökülerek benzeriyle eşleşmesi veya bağlanması hareketini kurar |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Binek hayvanının ayağını bağlayarak hareketini sınırlayan köstek ipi شِكَال ve iki rengin birbiri içine girmesi شُكْلَة |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cerîr bir beytinde Fırat ve Dicle havzasındaki çatışmada kan ve suyun karışarak iki renkli bir görünüm almasını şu lafızla aktarır: فما زالت القتلى تمور دماؤها / بدجلة حتى ماء دجلة أَشْكَلُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde devenin ön ve arka ayağının çapraz bağlanması شَكْل olarak adlandırılmış, metinlerin ve harflerin karışmasını önlemek amacıyla harekeleme işlemine de anlamı bağlayıp sabitlediği için شَكْلُ الكِتَاب denilmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde شكل kökü, fiziksel olarak bir şeyi bağlamak, raptetmek, düğümlemek ve bu sınırlama neticesinde ortaya çıkan biçim, ağırlık veya denklik ekseninde gelişmiştir. Akadca šaqālu kökü tartmak, tartarak denkliğini belirlemek ve ödemek anlamına gelirken; İbranice š-q-l kökü tartmak, tartı standardı oluşturmak ve buradan hareketle şekel (ağırlık/para birimi) kavramını türetmiştir. Aramice ve Süryanicede ş-q-l kökü yüklenmek, taşımak, tartmak ve belirli bir ölçüye sokmak manalarını taşır. Arapçada ise kök, fiziki tartım ve ağırlık boyutundan ziyade iki unsurun birbirine denk gelmesi, bağlanması, sınırlandırıcı bir mizaç veya surete bürünmesi ekseninde anlam derinleşmesi yaşamış; hem bağlayıcı ip (şikâl) hem de mizaç, eş ve benzer (şekl, şâkile) anlam alanlarını merkezi kavramı haline getirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith Semitic Thesaurus.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Hayvanın ayağını bağlama شِكَال ve iki şeyin denkliği | Hayvanın hareket alanını sınırlayan ip, varlığın eylemini sınırlayan iç tabiat şَاكِلَة ve iki şeyin birbiriyle eşleşmesi şَكْل manalarına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca šaqālu ve İbranice šāqal | Tartmak, denkliğini ve kıymetini ortaya çıkarmak, belirli bir standarda bağlamak anlamındaki ortak Sami mirasından Arapçada denklik ve suret yönüne evrilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dairesi dışında doğrudan kök akrabalığı kanıtlanmış güvenilir bir veri tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon ve The Foreign Vocabulary of the Qur'an.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكل | Anlamlı | Bağlamak, benzer olmak | Nesneyi kösteklemek, belirli bir kalıba ve surete uydurmak, denk kılmak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| [شلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%84%D9%83.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [كشل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%84.md) | Anlamlı | Kalınlaşmak, etlenmek | Bedenin veya organın irileşip dolgun hale gelmesi anlamında kullanılmıştır | Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydetmiştir; Kur'an'da geçmez |
| كلش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| لشك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [لكش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D8%B4.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكل | Merkez | Biçim, mizaç ve benzerlik | Varlığın içsel sınırlarının ve bağlayıcı yapısının belirlediği biçim ve türdeşlik | Bir kalıba girerek veya bağlanarak oluşan denklik |
| [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) | Komşu | Eşitlik ve tam denklik | Varlığın başka bir şeyle zat, nitelik veya değerce birebir denk olması | Niteliksel tam uyum ve örneklik boyutu |
| [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md) | Komşu | Görünüşte benzeşme | Dış nitelikler ve özellikler bakımından ayrıştırılamayacak derecede yakın olma | Algısal ve vasıfsal örtüşme |
| [ندد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF.md) | Komşu | Zıtlaşan eş | Kendi türünde ona denk ve ona rakip olabilecek ortaklık | Rekabet ve zıtlık içeren denklik |
| [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) | Zıt | Uyumsuzluk ve ayrılık | Birbiri ardınca gelerek veya mizaçça ayrılarak karşıt konuma düşme | Kalıbın, yönün ve sonucun birbirine uymaması durumu |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكل | Bağlamak, kalıba dökmek, mizaç | Dış biçim ile birlikte içsel sınırlandırıcı yapıyı ve türdeşliği kapsar | Kesin |
| Latince | forma, modus, habitus | Biçim, sınır, içsel yatkınlık | Forma dış kalıbı, habitus ise insanın yerleşik davranış kalıbını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | shape, disposition, pattern | Biçim, eğilim, bağlayıcı kalıp | Disposition karakter ve mizacı, pattern ise tekrar eden yapısal örüntüyü verir | Güçlü |
| Almanca | Gestalt, Veranlagung | Biçimsel bütünlük, mizaç | Gestalt yapının bütünlüğünü, Veranlagung doğuştan gelen yatkınlığı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | forme, disposition | Kalıp, yönelim, tabiat | Maddi şekil ile ruhi yönelim ayrımını aynı kök altında birleştirir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شَاكِلَتِهِ | İnsanın içsel mizacı, bağlayıcı karakteri ve yönelimi | İnsan fıtratı, ahlaki tutumu ve amellerin bireysel kapasiteye göre şekillenmesi bağlamı (İsrâ [17:84](https://lisan.digital/tr/ayet/17:84.md)) |
| شَكْلِهِ | Türdeş, emsal ve benzer azap çeşidi | Cehennem azabının farklı fakat aynı dehşet kalıbındaki türlerinin birbirine eşlenmesi bağlamı (Sâd [38:58](https://lisan.digital/tr/ayet/38:58.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan fiilleri ve kader | Kulun fiillerinin kendi şâkilesine yani yaratılış mizaç ve istidadına göre mi yoksa cebren mi ortaya çıktığı tartışması | Fıtri yatkınlık ve eylem kabiliyeti |
| Fıkıh | Benzerlik ve tanzir | Benzer meselelerin hükümde birbirine bağlanması ve şüphe doğuran muğlak durumların تشاكل açıklığa kavuşturulması | Hükümde emsal teşkil etme |
| Tefsir | Şâkile ve şekl kavramları | İsrâ suresindeki ifadenin din, niyet, mizaç veya huy olarak tevil edilmesi; Sâd suresindeki şekl lafzının türdeşlik olarak açıklanması | İçsel yönelim ve türdeş ceza |
| Hadis | Ahlak ve mizaç tasvirleri | İnsanların birbirleriyle uyuşmasının ruhların yaratılış kalıplarına ve mizaçlarına göre olduğu beyanları | Ruhsal denklik ve mizaç uyumu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve sorumluluk | Şâkile | Amellerin niyet ve mizaç zemininde değer kazanması | Her fert kendi fıtri donanımı ve sınırları dahilinde sınanır | Kesin |
| İlmi | Tasnif ve metodoloji | Teşkîl | Bilgi nesnelerini cins, nev ve benzerliklerine göre gruplama | Benzer olguların aynı kalıp altında incelenerek yasaya ulaşılması | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki nizam | Teşekkül | Toplumsal sınıfların ve kurumların belirli bir anayasal çerçevede sınırlandırılması | Yetki ve görevlerin keyfilikten çıkarılıp belirli sınırlara bağlanması | Güçlü |
| İktisadi | Standart ve denklik | Müşâkele | Mal ve hizmetlerin standartlara ve emsal değerlerine göre eşleştirilmesi | Piyasada muadiliyet ve kalite denkliklerinin tespit edilmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İzomorfizma ve Morfogenetik Alan | Farklı nesneler veya yapılar arasındaki birebir biçimsel ve yapısal eşleşme; biyolojide dokuların belirli bir kalıba göre form kazanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Habitus ve Karakter Yapısı | Bireyin içine doğduğu çevrede edindiği, eylemlerini yapılandıran ve sınırlandıran yerleşik mizaç ve eğilimler sistemi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca geometrik veya fiziksel dış görünüş (biçim/şekil) anlamında algılanıp, varlığı sınırlandıran ve bağlayan içsel mizaç boyutunun unutulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün insanın hem psikolojik yatkınlığını ve ruhsal sınırlarını (şâkile) hem de ontolojik ve uhrevi türdeşlik ve denkliğini (şekl) kapsayan bütüncül bir bağlayıcılık taşıması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İsrâ [17:84](https://lisan.digital/tr/ayet/17:84.md) ayetinin yüzeysel bir serbestlik veya determinizm şeklinde okunması; insanın mizaç sınırları içinde ahlaki sorumluluk ürettiği gerçeğinin gözden kaçırılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın amellerinin ve nihai akıbetinin rastgele değil, kendi içsel yapısı ve sınırlandırıcı fıtratı ile tam bir uyum ve illiyet içinde gerçekleştiğini gösterdiği için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın ahlaki yönelimini ve psikolojik dinamiklerini açıklayan nefis tahlillerinde ve cehennem azabının türdeşliğini bildiren ahiret tasvirlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Amellerin insanın doğasından bağımsız mekanik hareketler olduğu zannını yıkarak, eylemin kalpten ve mizaç kalıbından fışkıran organik bir netice olduğunu öğretir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Hayvanın ayağını bağlayarak hareketini sınırlandıran bağ ve iki rengin/unsurun birbirine karışarak denk bir suret oluşturması.
- Soyut anlam: Varlığın belirli sınırlar, mizaç kalıpları ve içsel bağlar dairesinde eylem üretmesi; benzerlerin birbiriyle eşleşip türdeş kategoriler meydana getirmesi.
- Sistematik karşılık: İnsanın davranışsal çıktılarının (amellerinin) rastlantısal değil, içsel potansiyel ve sınırlandırıcı yapısının (şâkilesinin) bir fonksiyonu olması.
- LaTeX modeli: $$S: X \to Y \quad \text{öyle ki} \quad y = f(x; \theta), \quad \theta \in \Theta$$ $$A = \{y \in Y \mid y \sim y_0\}$$
- LaTeX açıklaması: Birinci bağıntıda $X$ bireyin karşılaştığı durumlar kümesini, $Y$ ortaya çıkan eylemleri, $\theta$ ise bireyin içsel mizacını, sınırlandırıcı kapasitesini ve bağlayıcı karakterini temsil eder; üretilen eylem ($y$), bu içsel parametrenin ($\theta$) belirlediği fonksiyonel kalıba göre ortaya çıkar. İkinci bağıntıda $A$, ilk örnek ($y_0$) ile aynı yapısal ve niteliksel kalıbı paylaşan ($\sim$) türdeş ve benzer sonuçlar kümesini simgeler.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D9%84/occurrences?meal=IK

### [İsra 17:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/ayet/17:84.md) — شَاكِلَتِهِ

قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِيلًا

Meal (IK): De ki: Herkes, yaratılışına göre hareket eder. Ve Rabbınız kimin yol bakımından daha doğru olduğunu en iyi bilendir.

### [Sad 38:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/ayet/38:58.md) — شَكْلِهِ

وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ

Meal (IK): Bunlara benzer daha başkaları da vardır.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين واللام معهما
ك ش ل، ش ك ل مستعملات كشل: الكَوْشَلةُ: الفيشلة الضخمة، وهي: الكَوْش والفَيْش أيضاً.
شكل: الشَّكْلُ: غنج المرأة، وحسن دلها. ويقال: إنها لَشكِلَةٌ مُشكَّلَةٌ: حسنة الشّكْل.
والشَّكْل: المثل، يقال: هذا على شَكْل هذا، أي: على مثل هذا.
وفلان شكْلُ فلان، أي: مثله في حالاته، وقوله جل وعز: "وآخر من شَكْلِهِ أزواج". يعني بالشّكل ضرباً من العذاب على شَكْل الحميم، والغساق أزواج، أي: ألوان.
والأَشْكَلُ في ألوان الإبل والغنم: أن يكون مع السواد حمرة وغبرة، كأنه قد أَشْكل لونه، وتقول في غير ذلك من الألوان: إن فيه لشُكْلةٌ من لون كذا، كقولك: أسمر فيه شُكْلةٌ من سواد.
والأَشْكَلُ في سائر الأشياء: بياض وحمرة قد اختلطا، قال جرير:
فما زالت القتلى تمور دماؤها		بدجلة حتى ماء دجلة أَشْكَلُ
وقال:
ينفخن أشكلَ مخلوطاً تقمصه		مناخر العجرفيات المَلاجيجِ
الملاجيج: اللاتي يَلججْنَ في سيرهن.
والَأْشكالُ: الأمور المختلفة، وهي الشُّكُول، وكذلك الحوائج المختلفة فيما يتكلف منها. قال العجاج:
وتخلج الأشكالُ دون الأَشْكالْ
وقول أبي النجم:
إذا جاوبوا ذا وتر مُشكَّلِ
تَشْكِيلُهُ: دستانقه الذي ينقل الضارب أصابعه عليه، وإن شئت جعلت المُشكّل: البربط.
وأَشْكَلَ الأمر، إذا اختلف.
وأمر مُشْكِلٌ شاكلٌ: مشتبه ملتبس.
وشَاكَلَ هذا ذاك من الأمور، أي: وافقه وشابهه.
وهذا يُشكَّلُ به، أي: يشبه. وهي شكِيلةٌ، أي: شبيهة. والغراب شكلُ الغراب، أي: شبيهه. والشِّكال: حبل يشكل به قوائم الدابة.
والشِّكال في الفرس: تحجيل ثلاث قوائم وإطلاق واحدة وهو مكروه.
وشكَلْتُ الكتاب: قيدته.
والشّاكلتانِ: ظاهر الطفطفتين من لدن مبلغ القصيرى إلى حرف الحرقفة من جانبي البطن.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve **اللام** onlarla birlikte

**ك ش ل**، **ش ك ل** kullanımdadır: **كشل**: **الكَوْشَلةُ**: iri **الفيشلة**; o da: **الكَوْش** ve **الفَيْش** de.

**شكل**: **الشَّكْلُ**: kadının nazı, ve işvesinin güzelliği. Ve denilir: şüphesiz o, **لَشكِلَةٌ مُشكَّلَةٌ**’dir: **الشّكْل**i güzel.

Ve **الشَّكْل**: benzer; denilir: bu, bunun **شَكْل**i üzerinedir; yani: bunun benzeri üzerinedir.

Ve falan, falanın **شكْلُ**’üdür; yani: hâllerinde onun benzeridir. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “وآخر من **شَكْلِهِ** أزواج”. **الشّكل** ile, **الحميم**in **شَكْل**i üzere bir çeşit azabı kasteder; ve **الغساق** “أزواج”dır; yani: renklerdir.

Ve develerin ve koyunların renklerinde **الأَشْكَلُ**: siyahlıkla birlikte kızıllık ve tozluluk bulunmasıdır; sanki rengi **أَشْكل** olmuştur. Ve renklerin bunun dışındakilerinde dersin ki: onda, şu rengin bir **شُكْلةٌ**si vardır; senin “esmer; onda siyahlıktan bir **شُكْلةٌ** var” demen gibi.

Ve diğer bütün şeylerde **الأَشْكَلُ**: karışmış bir beyazlık ve kızıllıktır. Cerîr dedi ki:
فما زالت القتلى تمور دماؤها		بدجلة حتى ماء دجلة **أَشْكَلُ**

Ve dedi ki:
ينفخن **أشكلَ** مخلوطاً تقمصه		مناخر العجرفيات **المَلاجيجِ**

**الملاجيج**: yürüyüşlerinde **يَلججْنَ** olanlar.

Ve **الَأْشكالُ**: farklı işlerdir; ve onlar **الشُّكُول**dür. Ve yine, kendisinden külfetle üstlenilen şeylerde farklı ihtiyaçlar da böyledir. el-Acçâc dedi ki:
وتخلج **الأشكالُ** دون **الأَشْكالْ**

Ve Ebû’n-Necm’in sözü:
إذا جاوبوا ذا وتر **مُشكَّلِ**

**تَشْكِيلُهُ**: vurucunun parmaklarını üzerinde naklettiği onun **دستانقه**’udur; ve istersen **المُشكّل**i **البربط** yaparsın.

Ve **أَشْكَلَ** iş, farklılaştığı zaman.

Ve **أمر مُشْكِلٌ شاكلٌ**: şüpheli, karışık.

Ve işlerden bu, şuna **شَاكَلَ**; yani: ona uydu ve ona benzedi.

Ve bu, onunla **يُشكَّلُ**; yani: benzer. Ve o, **شكِيلةٌ**dir; yani: benzer. Ve karga, karganın **شكلُ**’üdür; yani: onun benzeri. Ve **الشِّكال**: binek hayvanının ayaklarını onunla bağlanan iptir.

Ve atta **الشِّكال**: üç ayağı sekilemek ve birini serbest bırakmaktır; ve o mekruhtur.

Ve **شكَلْتُ** kitabı: onu bağladım.

Ve **الشّاكلتانِ**: karnın iki yanından, **القصيرى**nın ulaştığı yerden **حرف الحرقفة**’ye kadar, iki **الطفطفتين**in dış tarafıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَكْلُ بالفتح: المِثْلُ، والجمع أَشْكالٌ وشُكولٌ. يقال: هذا أَشْكَلُ بكذا، أي أَشْبَهُ. والشِكْلُ بالكسر: الدَلُّ. يقال: امرأةٌ ذات شِكْلٍ. والأَشْكَلُ من الشاءِ: الأبيضُ الشاكِلَةُ؛ والأنثى شَكْلاءُ بيِّنَةُ الشَكَلِ. والشَكْلاءُ: الحاجةُ، وكذلك الأَشْكَلَةُ. يقال: لنا قِبَلَكَ أَشْكَلَةٌ، أي حاجةٌ. والشُكْلَةُ: كهيئة الحُمْرَةِ تكون في بياض العين، كالشُهْلَةِ في سوادها. وعينٌ شَكْلاءُ بيِّنة الشَكَلِ، ورجلٌ أَشْكَلُ العينِ. ودمٌ أَشْكَلُ، إذا كان فيه بياضٌ وحُمْرَةٌ. قال ابن دريد: إنَّما سُمِّيَ الدم أَشْكَلَ للحمرة والبياض المختلطَينِ فيه. والأَشْكَلُ: السِدْرُ الجبَليّ. والشاكِلَةُ: الخاصرةُ، وهي الطِفْطِفَةُ. و"كلٌّ يَعْمَلُ على شاكِلَتِهِ" أي على جَدِيلَتِهِ، وطريقته، وجهته. قال قُطْرُبٌ: الشاكِلُ: ما بين العِذارِ والأذُن من البياض. والشِكالُ: العقالُ، والجمع شُكُلٌ. الأصمعي: الشِكالُ حبْل يُجْعَلْ بين التَصدير والحَقَبُ، كي لا يدنُوَ الحقَب من الثيلِ. وهو الزِوارُ أيضاً. ويقال أيضاً: بالفرسِ شِكالٌ، وهو أن تكون ثلاث قوائم مُحَجَّلَةً وواحدة مُطْلَقَةً؛ شُبِّهَ بالشكالِ، وهو العقال. أو تكون الثلاثُ مُطلقةً ورجلٌ محجَّلة. قال أبو عبيد: وليس يكون الشِكال إلا في الرِجل، ولا يكون في اليد. والفرسُ مَشْكولٌ. وأَشْكَلَ الأمر، أي التبَسَ. قال الكسائي: أَشْكَلَ النخلُ، أي طاب رُطَبه وأدرك. وتَشَكَّلَ العنبُ: أينع بعضُه. وشَكلْتُ الطائر، وشَكَلْتُ الفرس بالشِكالِ. وشَكَلءتُ عن البعير، إذا شددتَ شِكالَه بين التصدير والحقَبِ، أَشْكُلُ شَكْلاً. وشَكَلْتُ الكتاب أيضاً، أي قيَّدته بالإعراب. ويقال أيضاً: أَشْكَلْتُ الكتاب بالألف، كأنَّك أزلت به عنه الإشْكالَ والالتباسَ وهذا نقلته من غير سماع. والمُشاكَلَةُ: الموافَقةُ: والتَشاكُلُ مثله.

##### Türkçe

**الشَكْلُ** (fetha ile): benzer; çoğulu **أَشْكالٌ** ve **شُكولٌ**. Denir: bu, şuna **أَشْكَلُ**’dür; yani daha çok benzer.

**الشِكْلُ** (kesra ile): naz ve işve. Denir: **امرأةٌ ذات شِكْلٍ** (nazlı/işveli bir kadın).

**الأَشْكَلُ** (koyundan): **الأبيضُ الشاكِلَةُ** (şakilesi beyaz olan beyaz); dişisi **شَكْلاءُ**; **بيِّنَةُ الشَكَلِ** (şekeli açıkça belli).

**الشَكْلاءُ**: ihtiyaç; aynı şekilde **الأَشْكَلَةُ**. Denir: senin nezdinde bizim için bir **أَشْكَلَةٌ** vardır; yani bir ihtiyaç.

**الشُكْلَةُ**: gözün beyazında bulunan, kızıllık heyeti gibi; onun siyahındaki **الشُهْلَةِ** gibi. Ve **عينٌ شَكْلاءُ بيِّنة الشَكَلِ** (şekeli açıkça belli şaklâ bir göz); ve **رجلٌ أَشْكَلُ العينِ** (gözü eşkel olan bir adam).

Ve **دمٌ أَشْكَلُ**: içinde beyazlık ve kızıllık olduğunda. İbn Düreyd dedi: kan ancak, içindeki karışık kızıllık ve beyazlık sebebiyle **أَشْكَلَ** diye adlandırıldı.

**الأَشْكَلُ**: dağ **السِدْرُ**’ü.

**الشاكِلَةُ**: böğür; o, **الطِفْطِفَةُ**’dir. Ve “**كلٌّ يَعْمَلُ على شاكِلَتِهِ**” yani **جَدِيلَتِهِ** üzere, ve onun yolu üzere, ve yönü üzere.

Kutrub dedi: **الشاكِلُ**: **العِذارِ** ile **الأذُن** arasındaki beyazlık.

**الشِكالُ**: **العقالُ**; çoğulu **شُكُلٌ**.

Asmaî: **الشِكالُ** bir iptir; **التَصدير** ile **الحَقَبُ** arasına konur; ta ki **الحقَب** **الثيلِ**’e yaklaşmasın. O, ayrıca **الزِوارُ**’dır.

Ve ayrıca denir: atta **شِكالٌ** vardır; o, üç ayağın **مُحَجَّلَةً** ve birinin **مُطْلَقَةً** olmasıdır; **الشكالِ**e benzetildi; o da **العقال**dır. Yahut üçü **مُطلقةً** olur ve bir ayak **محجَّلة**.

Ebû Ubeyd dedi: **الشِكال** ancak ayakta olur; elde olmaz. Ve at **مَشْكولٌ**’dür.

Ve **أَشْكَلَ** iş; yani karıştı.

Kisâî dedi: **أَشْكَلَ** hurma; yani yaş hurması tatlılaştı ve olgunlaştı.

Ve **تَشَكَّلَ** üzüm: onun bir kısmı olgunlaştı.

Ve ben kuşu **شَكلْتُ**; ve atı **الشِكالِ** ile **شَكَلْتُ**.

Ve deveyi **شَكَلءتُ**; **التصدير** ile **الحقَبِ** arasında onun **شِكالَه**’ini bağladığında; **أَشْكُلُ شَكْلاً**.

Ve kitabı da **شَكَلْتُ**; yani onu i‘rab ile kayıtladım.

Ve ayrıca denir: kitabı elif ile **أَشْكَلْتُ**; sanki onunla ondan **الإشْكالَ** ve karışıklığı gidermişsin; bunu işitme olmaksızın naklettim.

**المُشاكَلَةُ**: uygunluk; ve **التَشاكُلُ** onun gibidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ش ل
شكل ، كشل
استُعمل من وجوهها : شكل ، كشل : ( مستعملان ) .
كشل : قال الليث : الكَوْشَلَةُ : الفَيْشَلَةُ الضخمة ، وهي الكَوْش والفَيْشُ .
قلت : المعروف الكَوْسَلَة بالسين في الفَيشةِ ، ولعلَّ السين فيها لغةٌ ، فإِن الشين عاقَبَتِ السينَ في حروفٍ كثيرة منها الرَّوْشَمُ والرَّوْسَمُ ، ومنها التَّسْمِيرُ والتَّشْمِيرُ بمعنى الإرسال ، ومنها تَشْمِيتُ العاطِس وتَسْمِيتُه ، والسَّوْدَقُ والشَّوْذَق والسُّدْفَةُ والشُّدْفَةُ .
شكل : ( أبو العباس عن عمرو عن أبيه ) : في فلانٍ شَبَهٌ من أبيه وشَكْلٌ وأَشْكَلَةٌ ، وشُكْلَةٌ وشاكلٌ ومشاكلةٌ .
وقال الفرّاء في قوله جلَّ وعزَّ : ( ( وَغَسَّاقٌ وَءَاخَرُ مِن شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ ) ( ص : 58 ) قرأ الناسُ وآخَرُ إلا مُجاهداً فإنه قرأ : ( وأُخر من شكله ) .
وقال الزّجَّاج : من قرأ : ( ( وَغَسَّاقٌ وَءَاخَرُ مِن شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ ( فآخَر عطفٌ على قولِه : ( فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ ( أي وعذابٌ آخر مِن شكله أي من مثل ذلك الأول .
ومن قرأ ( وأُخَرُ مِن شكِله ) فالمعنى وأنواعٌ أُخَر من شكله ، لأن معنى قوله أزواج : أنواع .
وقال الليث : الشِّكْلُ : غُنْجُ المرأة وحُسنُ دَلِّها .
يقال : إنها شَكِلَةٌ مُشَكَّلةٌ : حَسنةُ الشِّكل .
قال : الشَّكلُ : المِثل ، تقولُ هذا على شكلِ هذا أي على مثاله ، وفلانٌ شكلُ فلانٍ أي مثله في حالاتِه .
وأخبرني المنذريُّ عن أبي العباس أنه قال : الشَّكلُ : المِثلُ ، والشِّكلُ : الدَّلُّ ، ويجوزُ هذا في هذا ، وهذا في هذا .
قال ، وقال ابن الأعرابي : الشَّكْلُ : ضربٌ من النبات أصفرُ وأحمرُ .
وقال الفراء في قوله تعالى : ( قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ ) ( الإسراء : 84 ) .
قال : الشاكِلة : الناحيةُ والطَّريقةُ والجَدِيلة .
وقال الزَّجاج : يقال : هذا طريقٌ ذُو شَوَاكِلَ ، أي تَتشعَّبُ منه طُرقٌ جَماعةٌ .
وقال الأخْفَشُ : ( على شاكِلته ) أي على ناحيته وخَلِيقَتِه .
قال ، ويقال : هذا مِن شَكل هذا أي مِن ضَرْبه ونحوه .
وأمَّا الشِّكل للمرأة : فما تتحسَّن به من الغُنْجِ .
( سَلَمةُ عن الفرّاء ) قال : الشَّوْكَلَةُ : الرَّجَّالةُ ، والشَّوْكلَة : الناحِيَةُ ، والشَوْكلة : العَوْسَجة .
وقال الليث : الأَشْكَلُ في ألْوان الإِبل والغَنم ونحوِه : أن يَكون مع السوادِ غُبْرَةٌ وحُمْرَةٌ ، كأنه قد أَشكَلَ عليك لَوْنُه ، وتقول في غير ذلك من الألوان إن فيه لشُكْلَةً من لَوْن كذا وكذا ، كقولكَ أَسمَرُ فيه شُكْلَةٌ من سوادٍ ، والأشكلُ في سائر الأشياء : بياضٌ وحُمْرَةٌ قد اختلَطَا . قال ذو الرُّمّة :
يَنْفَحْنَ أشكَلَ مَخْلوطاً تَقَمَّصَهُ
مَنَاخِرُ العَجْرَ فِيَّاتِ المَلاَجِيجِ
جمع مِلجاج تلج في هديرها .
وقال جَرِيرٌ يُنكِرُ الدّماء :
فما زالَت القَتْلى تمورُ دماؤُها
بدِجْلةَ حتى ماءُ دِجْلةَ أشْكَلُ
وقال أبو عبيدة : الأشكلُ فيه بياضٌ وحُمرةٌ .
 ( ثعلب عن ابن الأعرابيّ ) : الضَّبُعُ فيها غُثْرَةٌ وشُكْلَةٌ لَوْنان فيه سوادٌ وصُفرةٌ سَمِجَةٌ .
وقال شمر : الشُّكْلة : الحُمْرَةُ تختلط بالبياض ، وهذا شيءٌ أشكلُ . ومنه قيل للأمر المشتبِه : مُشْكِلٌ .
( المنذريُّ ، عن الصَّيْداوِيّ عن الرِّياشِيِّ ) يقال : أشكَل عَلَيَّ الأمر إذا اختلط .
وَيقال : شَكَلْتُ الطيرَ ، وشكَلتُ الدّابة .
( سَلمة عن الفرّاء ) قال : أَشكلَتْ عَلَيَّ الأخبارُ وأَحْكلَتْ بمعنىً واحدٍ .
وقال ابن الأنباريّ : أَشكلَ عَلَيَّ الأمرُ أي اختَلط ، والأشكلُ عند العرب : اللونانِ المختلطان .
وقال : في قوله في صفة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( سألته عن شَكْلِه ) ، قال : معناه عما يشاكلُ أفعالَه .
وفي حديث عليَ رضي الله عنه في صفة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( في عَينيه شُكْلَةٌ ) .
قال أبو عبيد : الشُّكلةُ كهيئة الحُمْرة تكون في بياض العين ، فإذا كانت في سواد العين حُمرةٌ فهي شُهْلةٌ . وأنشد :
ولا عيبَ فيها غيرَ شُكْلةِ عينِها
كذاكَ عِتاقُ الطيْرِ شُكْلٌ عيونُها
قال شمر : عتاق الطير هي الصقور والبزاة ، ولا توصف بالحُمرِة ، ولكن توصف بزرقة العين وشهلتها .
قال : ورُوِي هذا البيت : شهلة عينها .
قال وقال غير أبي عبيدٍ : الشكلة في العين : الصفرة التي تخالط بياض العين التي حَوْلَ الحَدَقة على صفة عين الصقر ، ثم قال : ولكنا لم نسمع الشكلة إِلاّ في الحمرة ، ولم نسمعها في الصفرة .
وأنشد :
ونحن حَفزْنا الحَوْفزانَ بطعنة
سقتْه نجيعاً مِن دم الجوف أَشكلا
قال : فهو ها هنا حُمرةٌ لا شك فيه .
قال : ورَوَى أبو عدنان عن الأصمعي ، يقال : في عينه شكلة ، وهي حُمرةٌ تخالط البياض .
وقال الليث الأشكالُ : الأمور والحَوائجُ المختلفةُ فيما يُتكلَّفُ منها ويُهتمُّ لها وأنشد للعجاج :
وتَخلُجُ الأشكالُ دونَ الأشكالْ
( أبو عبيد عن الأصمعي ) يقال : لنَا قِبلَ فُلانٍ أَشْكَلَةٌ وهي الحاجةُ .
وقال ( ابن الأعرابي ) يقال للحاجةِ : أشْكَلَةٌ ، وشَاكلَةٌ وشَوْكَلاءُ ونَوَاةٌ ، بمعنى واحدٍ .
وقال أَبو زيد : نَعْجَةٌ شَكْلاَءُ إذا ابْيَضَّتْ شَاكلتَاها ، وسَائرُهَا أَسْوَدُ .
وقال الليث : الشَّاكلتَانِ : ظَاهِرُ الطِّفْطِفَتَيْن
من لَدُنْ مَبْلغِ القُصَيْرَى إِلى حَرْفِ الحَرْقَفَةِ من جانِبَي البَطْنِ .
قال : والمشَاكِلُ من الأمورِ : ما وَافَقَ فَاعِلَهُ ونَظِيرَهُ .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنه كَرِهَ الشِكَالَ في الخَيْلِ .
قال أبو عبيد يَعْنِي أَنْ تكون ثلاثُ قَوَائمَ منه مُحَجَّلةً وَوَاحِدَةٌ مُطْلَقَةً وإنَّمَا أُخِذَ هذا من الشِّكالِ الذي يُشْكَلُ بهِ الخَيْلُ ، شُبِّهَ بهِ لأنَّ الشِّكالَ إِنما يكوُن في ثلاثِ قَوائم أَو أَنْ تكونَ الثَّلاَثُ مُطْلَقَةً ورِجْلٌ مُحَجَّلةٌ ، وليس يكون الشِّكالُ إِلاَّ في الرِّجلِ ، ولا يكون في اليَدِ .
وروى أبو العباس ثعلب عن ابن الأعرابي أنهُ قال : الشِّكالُ : أَنْ يكون البَيَاضُ في يُمنَى يَدَيْهِ وفي يُمنَى رِجْلَيْهِ .
قال أبو العباس وقال آخرُ : الشكالُ : أَنْ يكون البَيَاضُ في يُسْرَى يَديهِ وفي يُسْرَى رِجْلَيْهِ .
وقال آخر : الشِّكالُ : أَنْ يكون البَيَاضُ في يَديهِ حَسْبُ .
وقال آخرُ : الشِّكالُ : أن يكون البَياَضُ في يَديَهِ وفي إحدى رِجْليهِ .
وقال آخرُ : الشِّكالُ : أَنْ يكون البَيَاضُ في رِجليهِ وفي إِحدى يَديهِ .
( قلت ) : وروى أبو قَتادة عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنه قال : ( خَيْرٌ الخَيْلُ الأَدْهَمُ الأَقْرَحُ المحجَّلُ الثَّلاَثِ طَلْقُ اليمنَى أَوْ كميْتٌ مثلُه ) .
( قلت ) : والأَقْرَحُ الذي غُرَّتُهُ صَغيرةٌ بين عينيه ، وقوله : طَلْقُ اليمنى : ليس فيها من البَيَاضِ شيءٌ ، والمحجَّلُ الثَّلاثِ : التي فيها بَيَاضٌ .
وقال أبو عبيدة : الشِّكالُ أن يكون بَيَاضُ التّحْجِيلِ في رِجْلٍ واحدةٍ ويَدٍ من خِلافٍ ، قَلَّ البَيَاضُ أَوْ كَثُرَ ، وهو فَرَسٌ مَشْكُولٌ .
وقال شمر عن عبد الغفار عن أبي عبيدة قال : إذا كان البَيَاضُ بيدٍ ورجْلٍ من خلافٍ قَلَّ أَوْ كثُرَ فهو مَشكُولٌ .
وقال غيره : الأشْكالُ : حُلِيٌّ يشاكلُ بعضها بعضاً يُقَرَّطُ بها النِّساءُ ، وقال ذو الرُّمَّةِ :
سَمِعْت مِنْ صَلاَصِلِ الأشْكالِ
أَدْباً عَلَى لَبَّاتِها الحَوَالِي
هَزَّ السَّنَا في لَيْلَةِ الشَّمالِ
( أبو حاتم ) : شَكَلْتُ الكِتابَ أشْكُلُهُ فهو مَشْكُولٌ إذا قَيَّدْتَهُ .
قال : وأَعْجَمْتُ الكتابَ إذا نَقَطْتَه ، وحَرْفٌ مُشِكلٌ : مُشتَبِهٌ مُلْتَبِسٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الشَّاكِلُ : البَيَّاضُ الذي بين الصُّدْغِ والأُذُنِ ، وحُكيَ عن بعضِ التَابعينَ أنه أوْصى رَجُلاً في طَهَارَتِهِ فقال : تَفقُدِ المَنْشَلَةَ والمَغْفَلةَ والرَّوْمَ والفَنِيكَينِ والشَّاكلَ والشَّجْرَ .
قال : المْغَفَلَةُ : العَنْفَقةُ نفسُها ، والرَّوْمُ :
شَحْمَةُ الأُذُنِ ، والمَنْشَلَةُ : مَوْضِعُ حَلْقَةِ الخاتَمِ .

##### Türkçe

ك ش ل
**شكل** , **كشل**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **شكل** , **كشل**: (ikisi de kullanımdadır).

**كشل**: Leys dedi: **الكَوْشَلَةُ**: iri **الفَيْشَلَةُ**; o, **الكَوْش** ve **الفَيْشُ**’tur.
Dedim: bilinen, **الفَيشةِ**’de **السين** ile **الكَوْسَلَة**’dir; belki de içindeki **السين** bir lehçedir; çünkü **الشين** birçok harfte **السين**’e ardıl olmuştur; onlardan: **الرَّوْشَمُ** ve **الرَّوْسَمُ**; onlardan: **التَّسْمِيرُ** ve **التَّشْمِيرُ** “gönderme” manasında; onlardan: **تَشْمِيتُ العاطِس** ve **تَسْمِيتُه**; ve **السَّوْدَقُ** ve **الشَّوْذَق**; ve **السُّدْفَةُ** ve **الشُّدْفَةُ**.

**شكل**: (Ebu’l-Abbas, Amr’dan, babasından): Falanda babasından bir **شَبَهٌ** vardır; ve **شَكْلٌ** ve **أَشْكَلَةٌ**; ve **شُكْلَةٌ** ve **شاكلٌ** ve **مشاكلةٌ**.
Ferrâ, Yüce ve Aziz olanın sözü hakkında dedi: (( **وَغَسَّاقٌ وَءَاخَرُ مِن شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ** )) (ص: 58): insanlar **وءَاخَرُ** okudu; yalnız Mücahid hariç; çünkü o: (( **وأُخر من شكله** )) okudu.
Zeccâc dedi: kim (( **وَغَسَّاقٌ وَءَاخَرُ مِن شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ** )) okursa, **فآخَر** onun sözüne atıftır: (( **فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ** )) yani: ve onun şekli/benzeri olan başka bir azap; yani o ilk olanın misli olan.
Kim de (( **وأُخَرُ مِن شكِله** )) okursa, mana: ve onun şeklinden başka türlerdir; çünkü **أزواج** sözünün manası: türlerdir.
Leys dedi: **الشِّكْلُ**: kadının **غُنْجُ**’u ve **دَلِّ**’inin güzelliğidir.
Denir: o **شَكِلَةٌ مُشَكَّلةٌ**’dir: **الشِّكل**’i güzel.
Dedi: **الشَّكلُ**: misildir; “bu, bunun **شكلِ**’i üzerinedir” dersin; yani onun misali üzerinedir; ve “falanca, falancanın **شكلُ**’üdür” yani hallerinde onun mislidir.
Münzirî bana Ebu’l-Abbas’tan haber verdi ki şöyle dedi: **الشَّكلُ**: misildir; **الشِّكلُ**: **الدَّلُّ**’dür; ve bu, bunda caizdir; bu da bunda.
Dedi; İbnü’l-A‘râbî de dedi: **الشَّكْلُ**: sarı ve kırmızı bir nebat türüdür.
Ferrâ, Yüce olanın sözü hakkında dedi: (( **قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ** )) (الإسراء: 84).
Dedi: **الشاكِلة**: yön, yol ve **الجَدِيلة**’dir.
Zeccâc dedi: denir: bu, **ذُو شَوَاكِلَ** bir yoldur; yani ondan cemaatçe yollar dallanır.
Ahfeş dedi: (( **على شاكِلته** )) yani onun yönü ve yaratılışı üzere.
Dedi; ve denir: bu, bunun **شَكل**’indendir; yani onun darbesinden/türünden ve benzerindendir.
Kadın için **الشِّكل** ise: **الغُنْجِ**’den onunla güzelleştiği şeydir.

(Seleme, Ferrâ’dan) dedi: **الشَّوْكَلَةُ**: yaya topluluğudur; ve **الشَّوْكلَة**: yöndür; ve **الشَوْكلة**: **العَوْسَجة**’dir.
Leys dedi: deve, koyun ve benzerinin renklerinde **الأَشْكَلُ**: siyahlıkla birlikte bir tozluluk ve bir kızıllık bulunmasıdır; sanki rengi sana karışık gelmiştir; ve bunun dışındaki renklerde de “onda filan filan renkten bir **شُكْلَةٌ** vardır” dersin; senin “esmerdir, onda bir siyahlıktan **شُكْلَةٌ** vardır” demen gibi; ve diğer şeylerde **الأشكلُ**: karışmış bir beyazlık ve bir kızıllıktır. Zü’r-Rumme dedi:
يَنْفَحْنَ أشكَلَ مَخْلوطاً تَقَمَّصَهُ
مَنَاخِرُ العَجْرَ فِيَّاتِ المَلاَجِيجِ
**مِلجاج**’ın cem‘i; uğultusunda içine dalar.
Cerîr, kanları inkâr ederek dedi:
فما زالَت القَتْلى تمورُ دماؤُها
بدِجْلةَ حتى ماءُ دِجْلةَ أشْكَلُ
Ebu Ubeyde dedi: **الأشكلُ**: içinde bir beyazlık ve bir kızıllık olandır.

(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **الضَّبُعُ**’da bir **غُثْرَةٌ** ve bir **شُكْلَةٌ** vardır; içinde siyahlık ve çirkin bir sarılık bulunan iki renktir.
Şemr dedi: **الشُّكْلة**: beyazla karışan kızıllıktır; ve bu, **أشكلُ** bir şeydir. Bundan dolayı, karışık/şüpheli işe **مُشْكِلٌ** denildi.
(Münzirî, Saydâvî’den, Riyâşî’den): iş karıştığında “iş bana **أشكَل** oldu” denir.
Ve denir: “kuşu **شَكَلْتُ**” ve “biniti **شكَلتُ**”.

(Seleme, Ferrâ’dan) dedi: haberler bana **أَشكلَتْ** oldu ve **أَحْكلَتْ** oldu; tek bir mana ile.
İbnü’l-Enbârî dedi: “iş bana **أَشكلَ** oldu” yani karıştı; ve Araplar katında **الأشكلُ**: karışmış iki renktir.
Dedi: Nebî’nin (صلى الله عليه وسلم) sıfatında geçen sözü hakkında: (( **سألته عن شَكْلِه** )); dedi: manası, fiillerine benzeyen şey hakkındadır.
Ali’nin رضي الله عنه Nebî’nin (صلى الله عليه وسلم) sıfatında hadisi: (( **في عَينيه شُكْلَةٌ** )).
Ebu Ubeyd dedi: **الشُّكلةُ** gözün beyazında bulunan kızıllık gibi bir şeydir; eğer gözün siyahında bir kızıllık olursa o **شُهْلةٌ**’dir. Ve inşad etti:
ولا عيبَ فيها غيرَ شُكْلةِ عينِها
كذاكَ عِتاقُ الطيْرِ شُكْلٌ عيونُها
Şemr dedi: **عتاق الطير** doğanlar ve çakırlardır; kızıllıkla vasfedilmezler; fakat gözün maviliği ve **شهلتها** ile vasfedilirler.
Dedi: bu beyit “**شهلة عينها**” diye rivayet edilmiştir.
Dedi; Ebu Ubeyd’den başkası dedi: gözde **الشكلة**: göz bebeğinin çevresindeki göz beyazına karışan sarılıktır; doğanın gözü sıfatı üzere; sonra dedi: fakat biz **الشكلة**’yi ancak kızıllıkta işittik; sarılıkta işitmedik.
Ve inşad etti:
ونحن حَفزْنا الحَوْفزانَ بطعنة
سقتْه نجيعاً مِن دم الجوف أَشكلا
Dedi: burada o, şüphesiz bir kızıllıktır.
Dedi: Ebu Adnân, Asma‘î’den rivayet etti: denir: onun gözünde bir **شكلة** vardır; o, beyaza karışan bir kızıllıktır.

Leys dedi: **الأشكالُ**: kendisinden külfet çekilen ve kendisi için önem gösterilen şeylerdeki farklı işler ve ihtiyaçlardır; ve A‘câc için inşad etti:
وتَخلُجُ الأشكالُ دونَ الأشكالْ
(Ebu Ubeyd, Asma‘î’den): denir: falancaya karşı bizde bir **أَشْكَلَةٌ** vardır; o, ihtiyaçtır.
Ve (İbnü’l-A‘râbî) dedi: ihtiyaca **أشْكَلَةٌ** denir; ve **شَاكلَةٌ** ve **شَوْكَلاءُ** ve **نَوَاةٌ**; tek bir mana ile.
Ebu Zeyd dedi: **نَعْجَةٌ شَكْلاَءُ**: iki **شَاكلتَاها** beyazladığında, geri kalanı siyah olduğunda.
Leys dedi: **الشَّاكلتَانِ**: karının iki yanından, **القُصَيْرَى**’nın ulaştığı yerden **الحَرْقَفَةِ**’nin kenarına kadar, iki **الطِّفْطِفَتَيْن**’in dış kısmıdır.
Dedi: işlerden **المشَاكِلُ**: yapanına ve benzerine uygun düşen şeydir.

Nebî’den (صلى الله عليه وسلم) rivayet edildi ki atlarda **الشِكَالَ**’ı kerih görmüştür.
Ebu Ubeyd dedi: yani onun üç ayağının **مُحَجَّلةً** olup birinin **مُطْلَقَةً** olması; bu ancak atın bağlandığı **الشِّكالِ**’dan alınmıştır; onunla benzetilmiştir; çünkü **الشِّكالَ** ancak üç ayakta olur; yahut üçü **مُطْلَقَةً** olup bir bacağın **مُحَجَّلةٌ** olması; ve **الشِّكالُ** ancak bacakta olur; elde olmaz.
Ebu’l-Abbas Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki dedi: **الشِّكالُ**: beyazlığın iki elinin sağında ve iki bacağının sağında olmasıdır.
Ebu’l-Abbas dedi; bir başkası dedi: **الشكالُ**: beyazlığın iki elinin solunda ve iki bacağının solunda olmasıdır.
Bir başkası dedi: **الشِّكالُ**: beyazlığın yalnız iki elinde olmasıdır.
Bir başkası dedi: **الشِّكالُ**: beyazlığın iki elinde ve iki bacağından birinde olmasıdır.
Bir başkası dedi: **الشِّكالُ**: beyazlığın iki bacağında ve iki elinden birinde olmasıdır.

(Dedim): Ebu Katâde, Nebî’den (صلى الله عليه وسلم) rivayet etti ki dedi: (( **خَيْرٌ الخَيْلُ الأَدْهَمُ الأَقْرَحُ المحجَّلُ الثَّلاَثِ طَلْقُ اليمنَى أَوْ كميْتٌ مثلُه** )).
(Dedim): **الأَقْرَحُ**: iki gözünün arasında küçük bir **غُرَّتُهُ** olan; ve sözü: **طَلْقُ اليمنى**: onda beyazlıktan hiçbir şey yoktur; ve **المحجَّلُ الثَّلاثِ**: onda beyazlık bulunan (attır).
Ebu Ubeyde dedi: **الشِّكالُ**: **التّحْجِيلِ** beyazlığının bir bacakta ve çaprazından bir elde olmasıdır; beyazlık az olsun çok olsun; o, **فَرَسٌ مَشْكُولٌ**’dür.
Şemr, Abdülgaffâr’dan, Ebu Ubeyde’den dedi: beyazlık bir elde ve çaprazından bir bacakta olursa, az olsun çok olsun, o **مَشكُولٌ**’dür.
Başkası dedi: **الأشْكالُ**: bir kısmı bir kısmına benzeyen ziynetlerdir; kadınlar onunla küpelenir. Zü’r-Rumme dedi:
سَمِعْت مِنْ صَلاَصِلِ الأشْكالِ
أَدْباً عَلَى لَبَّاتِها الحَوَالِي
هَزَّ السَّنَا في لَيْلَةِ الشَّمالِ

(Ebu Hâtim): kitabı bağladığında “kitabı **شَكَلْتُ**; onu **أشْكُلُهُ**; o da **مَشْكُولٌ**’dür” (denir).
Dedi: kitabı noktaladığında “**أَعْجَمْتُ**” (denir); ve **حَرْفٌ مُشِكلٌ**: şüpheli, karışık olandır.
(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den) dedi: **الشَّاكِلُ**: şakak ile kulak arasındaki beyazlıktır. Bazı tâbiînden birinden nakledildi ki, temizliğinde bir adama vasiyet etti de şöyle dedi: **المَنْشَلَةَ**’yi, **المَغْفَلةَ**’yi, **الرَّوْمَ**’u, **الفَنِيكَينِ**’i, **الشَّاكلَ**’i ve **الشَّجْرَ**’ı yokla.
Dedi: **المْغَفَلَةُ**: bizzat **العَنْفَقةُ**’dır; ve **الرَّوْمُ**: kulağın yağıdır; ve **المَنْشَلَةُ**: yüzük halkasının yeri (parmak boğumu)dur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والكاف وما يثلثهما)
(شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ،  وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها.  وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا.  وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض أخذَ واحدةً وَشَِكْلَها.
ومن الباب: الشُّكلة، وهي حُمرةٌ يخالطها بياض. وعينٌ شَكْلاء، إذا كَانَ في بياضها حُمرة يسيرة. قال ابن دريد([1]): ويسمَّى الدَّمُ  أشكلَ، للحمرة والبياض المختلطين منه. وهذا صحيح، وهو من الباب الذي ذكرناه في إشكال هذا الأمر، وهو التباسه؛ لأنَّها حُمرةٌ لابَسَها بياض.
قال الكسائيّ: أشكلَ النَّخْل، إِذا طابَ رُطَبُه وأَدرَك. وهذا أيضاً من الباب؛ لأنَّه قد شاكل التَّمر في حلاوَتِه ورُطوبَتهِ وحُمرته. فأمَّا قولُهم: شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً، إِذا قيَّدْتَه بعلامات الإعراب فلستُ أحْسِبه من كلام العرب العاربة، وإِنما هو شيءٌ ذكره أهلُ العربيَّة، وهو من الألقاب المولَّدة. ويجوز أن يكون قد قاسوه على ما ذكرناه؛ لأنَّ ذلك وإن لم يكن خطّاً مستوياً فهو مُشاكلٌ له([2]).
وممّا شذّ عن هذا الأصل: شاكِل الدَّابَّة وشاكلتُه، وهو ما عَلاَ الطِّفْطِفَةَ منه. وقال قُطرب: الشَّاكِل: ما بين العِذار والأُذن من البياض.
ومما شذّ أيضاً: الشَّكلاء، وهي الحاجة، وكذلك الأَشْكَلَة. وبنو شَكَل: بطنٌ من العرب.
ومن هذا الباب: الأَشْكَل، وهو السِّدْر الجبَليّ. قال الراجز:
* عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) *
(شكم) الشين والكاف والميم أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على عطاء، والآخر يدلُّ على شِدَّةٍ في شيءٍ وقوّة.
فالأوّل: الشَّكْمُ وهو العطاء والثَّواب. يقال شَكَمني شَكْماً، والاسم الشُّكْم. وجاء في الحديث أنَّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم [احتَجَمَ([4]) ثم قال: "اشْكُمُوه"]، أي أعطوه أَجْره. وقال الشاعر:
أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر:
أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])والأصل الآخر: الشّكيمة: أي شِدة النفس([7]). والشكيمة شكيمة اللِّجام، وهي الحديدة المعترضة التي فيها الفأس، والجمع شكائم. وحكى ناس: شكَمه، أي عضّه. والشَّكيم: العَضّ في قول جرير:
* أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) *
وشكيم القدر: عُراها.
(شكه) الشين والكاف والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مشابَهةٍ ومقارَبة. يقال: شاكَهَ الشيءُ [الشيءَ([9])] مشاكهةً وشِكاهاً، إِذا شابَهه وقاربَه. وفي المثل: "شاكِهْ، أبا يسارٍ([10])" أي قارِبْ. وحُكي عن أبي عمرو بن العلاء: أشْكَه الأمر، إذا اشْتَبه الأمر.
(شكو) الشين والكاف والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على توجُّع من شيء. فالشّكو المصدر؛ شكوته [شكْواً([11])، و] شَكاةً، وشِكايةً. وشكوتُ فلاناً فأشكاني، أي أعتبني من شَكواي([12]). وأشكاني، إذا فعل بك ما يُحوِجُك إلى شكايته. والشَّكاة والشِّكاية بمعنى. والشكِيّ: الذي يشتكي وجعاً. والشكِيُّ المشكوِّ أيضاً؛ شكَوتُه فهو شَكِيٌّ ومشكوٌّ.
(شكد) الشين والكاف والدال أصلٌ. يقولون: إنَّ الشُّكد: الشُّكر. وسمعت علي بن إبراهيم القطّان يقول: سمعت عليّ بن عبد العزيز يقول: سمعت أبا عبيد يقول: سمعت الأمويّ يقول: الشُّكد: العَطاء، والشُّكم: الجَزاء، والمصدر: الشَّكْد. وقال الكسائيّ: الشُّكم: العِوَض. والأصمعيُّ يقول الشُّكم والشُّكْد: العطاء.
(شكر) الشين والكاف والراء أصولٌ أربعةٌ متباينةٌ بعيدة القياس. فالأول: الشُّكر: الثَّناء على الإنسان بمعروف يُولِيكَهُ. ويقال إنَّ حقيقة الشُّكر الرِّضا باليسير. يقولون : فرسٌ شَكور، إذا كفاه لسِمَنِه العلفُ القليل. وينشدون قول الأعشى:
ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ  في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])ويقال في المثل: "أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة"، وذلك أنَّها تخضرّ من الغيم من غير مطَر.
والأصل الثاني: الامتلاء والغُزْر في الشيء. يقال حَلُوبة([14]) شَكِرَةٌ إِذا أصابت حَظّاً من مرعىً فَغزُرت. ويقال: أشكر القومُ، وإنهم ليحتلبون شَكِرَةً، وقد شَكِرت الحَلُوبة. ومن هذا الباب: شَكِرَت الشّجرةُ، إذا كَثُر فيئُها.
والأصل الثالث: الشَّكير من النبات، وهو الذي ينبُت من ساق الشَّجرة، وهي قُضبان غضّة. ويكون ذلك في النَّبات أوّلَ ما ينبُت. قال:
* حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ *
والأصل الرابع: الشَّكْر، وهو النِّكاح. ويقال بل شَكْر المرأةِ: فَرْجها. وقال يحيى بن يعمر، لرجلٍ خاصمته امرأتُه: "إن سأَلَتْكَ ثَمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنشأْتَ تطُلُّها وتَضْهَلها".
(شكع) الشين والكاف والعين أصلٌ يدل على غضَب وضجرٍ وما أشبه ذلك. يقال شَكِعَ الرَّجُل، إذا كثُر أنينُه. وكذلك الغضبان إذا اشتدَّ غضبُهُ، يَشْكَع شَكَعاً.
وقد حكَوْا كلمتين أخريين ما أدري ما صحتهما؟ قالوا: شَكَعَ رأسَ بعيرِهِ بزمامه، إذا رَفَعَه. ويقولون: شَكِعَ الزَّرعُ([15])، إِذا كَثُر حَبُّه.
---------------------ـ
([1]) الجمهرة: (3: 68).
([2]) في الأصل: "مشكل له".
([3]) للعجاج في ديوانه 51 واللسان (شكل). والقياس: جمع قوس. ورواية الديوان:
* معج المرامي عن قياس الأشكل  *
([4]) التكملة من المجمل. وفي اللسان: "أن أبا طيبة حجم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: اشكموه".
([5]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 129 من خمسة دواوين العرب، والمفضليات (2: 197).
([6]) البيت في المجمل واللسان (شكم) بدون نسبة، وروايتهما: "جزل العطاء".
([7]) في الأصل: "شديد النفس"، تحريف.
([8]) صدره في الديوان 450، واللسان (شكم):
* فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *.
([9]) التكملة من المجمل.
([10]) أبا يسار، نصب على النداء، انظر أمثال الميداني.
([11]) التكملة من المجمل.
([12]) الإعتاب: الإرضاء. وفي الأصل: "اعتنى"، صوابه في المجمل.
([13]) ديوان الأعشى 72 واللسان (شكر). برواية: "في الربيع حجون". وأنشده في (رهب) بروايتنا هذه بدون نسبة. وفي الأصل: "في الصيف"، تحريف.
([14]) في الأصل: "خلفة"، صوابها من اللسان. وفي المجمل: "ناقة".
([15]) هذه الكلمة والتي قبلها مما فات صاحب اللسان. وقد ذكرهما في القاموس.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**الكاف** ve ikisinin üçlüleri)
(**شكل**) **الشين** ve**الكاف** ve**اللام**; babının çoğu benzeşmedir. Dersin ki: bu, bunun **شَِكل**’idir; yani onun benzeridir. Bundan dolayı “**أمرٌ مُشْكِل**” denir; “**أمر مُشْتبِه**” denildiği gibi; yani bu, şuna benzedi; ve bu, bunun **شِكل**’ine girdi. Sonra bunun üzerine hamledilir de şöyle denir: **شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ**; bu, onun ayaklarından biri ile ona bir **شِكْل** arasında birleştirmesidir. Yine, bir binek hayvanı üzerinde **شِكال** vardır; eğer iki elinden biri ve iki ayağından biri **مُحَجَّلا** ise. Bu, o kıyastır; çünkü beyazlık birini ve onun **شَِكْل**’ini aldı.

Ve babdan: **الشُّكلة**; o, beyazlığın karıştığı bir kızıllıktır. Ve **عينٌ شَكْلاء**; eğer beyazında az bir kızıllık varsa. İbn Düreyd dedi([1]): Kan, ondan karışmış kızıllık ve beyazlık sebebiyle **أشكل** diye adlandırılır. Bu doğrudur; ve bu, bizim bu işin **إشكال**’ında zikrettiğimiz babdandır; o da onun karışıklığıdır; çünkü o, beyazlığın bulaştığı bir kızıllıktır.

Kisâî dedi: **أشكلَ النَّخْل**; eğer yaş hurması olgunlaşıp erişirse. Bu da babdandır; çünkü o, tatlılığında ve yaşlığında ve kızıllığında hurmaya benzeşmiştir. Ama onların “**شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً**” sözleri; eğer onu i‘rab alâmetleriyle kayıtladıysan, ben onu fasih Arapların sözünden sanmıyorum; ancak o, Arapça ehlinin zikrettiği bir şeydir ve müvelled lakaplardandır. Ve caizdir ki onu, bizim zikrettiğimiz şeye kıyas etmiş olsunlar; çünkü o, düz bir çizgi olmasa da ona benzeşendir([2]).

Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **شاكِل الدَّابَّة** ve **شاكلتُه**; o, ondan **الطِّفْطِفَة**’nın üstüne yükselen şeydir. Kutrub dedi: **الشَّاكِل**: **العِذار** ile kulak arasındaki beyazlıktır.

Ve yine şâz olanlardandır: **الشَّكلاء**; o, ihtiyaçtır; yine **الأَشْكَلَة** de böyledir. Ve **بنو شَكَل**: Araplardan bir batındır.

Ve bu babdandır: **الأَشْكَل**; o, dağ **السِّدْر**’idir. Râciz dedi:
* عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) *

(**شكم**) **الشين** ve**الكاف** ve**الميم** iki sahih asıldır: birisi bağışa delalet eder, diğeri bir şeyde şiddete ve kuvvete delalet eder.
Birincisi: **الشَّكْمُ**; o, bağış ve sevaptır. “Bana **شَكَمني شَكْماً**” denir; isim **الشُّكْم**’dür. Hadiste geldi ki Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم [**احتَجَمَ**([4]) sonra dedi: "**اشْكُمُوه**"]; yani ona ücretini verin. Şair dedi:
أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر:
أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])Diğer asıl: **الشّكيمة**; yani nefsin şiddeti([7]). Ve **الشكيمة**: yuların **شكيمة**’sidir; o, içinde **الفأس** bulunan enlemesine demirdir; çoğulu **شكائم**’dir. Bazı kimseler nakletti: “**شكَمه**”; yani onu ısırdı. Ve **الشَّكيم**: Cerîr’in sözünde ısırmadır:
* أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) *
Ve **شكيم القدر**: onun kulplarıdır.

(**شكه**) **الشين** ve**الكاف** ve**الهاء** tek bir asıldır; benzeşmeye ve yakınlığa delalet eder. “**شاكَهَ الشيءُ** [**الشيءَ**([9])] **مشاكهةً** ve**شِكاهاً**” denir; eğer ona benzer ve ona yaklaşırsa. Meselde: "**شاكِهْ، أبا يسارٍ([10])**"; yani yaklaş. Ebû Amr b. el-Alâ’dan nakledildi: “**أشْكَه الأمر**”; eğer iş karışırsa.

(**شكو**) **الشين** ve**الكاف** ve illetli harf tek bir asıldır; bir şeyden acı duymaya delalet eder. **الشّكو** masdardır; onu **شكْواً**([11]) ve**شَكاةً** ve**شِكايةً** olarak şikâyet ettim. “Falancayı şikâyet ettim de o beni **أشكاني**”; yani şikâyetimden beni hoşnut etti([12]). Ve **أشكاني**; eğer sana, onu şikâyet etmene muhtaç kılacak şeyi yaparsa. **الشَّكاة** ve**الشِّكاية** aynı manadadır. Ve **الشكِيّ**: bir ağrıdan şikâyet eden kimsedir. Ve **الشكِيّ** aynı zamanda şikâyet edilendir de; onu şikâyet ettim; o halde o **شَكِيٌّ** ve**مشكوٌّ**’dur.

(**شكد**) **الشين** ve**الكاف** ve**الدال** bir asıldır. Derler ki: **الشُّكد**: **الشُّكر**’dür. Ali b. İbrâhîm el-Kattân’ı şöyle derken işittim: Ali b. Abdülazîz’i şöyle derken işittim: Ebû Ubeyd’i şöyle derken işittim: el-Emevî’yi şöyle derken işittim: **الشُّكد**: bağıştır; **الشُّكم**: karşılıktır; masdar: **الشَّكْد**’dir. Kisâî dedi: **الشُّكم**: ivazdır. Asmaî **الشُّكم** ve**الشُّكْد** der: bağıştır.

(**شكر**) **الشين** ve**الكاف** ve**الراء** kıyastan uzak, birbirinden ayrı dört asıldır. Birincisi: **الشُّكر**; sana yaptığı bir iyilik sebebiyle insana övgüdür. Ve denir ki **الشُّكر**’ün hakikati az olana razı olmaktır. Derler ki: **فرسٌ شَكور**; eğer semizliğinden dolayı az yem ona yetiyorsa. A‘şâ’nın sözünü okurlar:
ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ  في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])Ve meselde denir: "**أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة**"; bu, onun yağmur olmaksızın buluttan yeşermesidir.

İkinci asıl: bir şeyde doluluk ve bolluktur. “**حَلُوبة شَكِرَةٌ**” denir; eğer otlaktan bir paya rastlayıp bol süt verirse. Ve “kavim **أشكر** oldu” denir; ve onlar elbette **شَكِرَةً** sağarlar; ve sağmal **شَكِرت** olmuştur. Bu babdandır: “ağaç **شَكِرَت**”; eğer gölgesi çoğalırsa.

Üçüncü asıl: bitkiden **الشَّكير**; o, ağacın gövdesinden bitendir; o, taze dallardır. Bu, bitkide, ilk bittiği sırada olur. Dedi:
* حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ *

Dördüncü asıl: **الشَّكْر**; o, nikâhtır. Hatta denir ki: kadının **شَكْر**’ü: onun ferci. Yahyâ b. Ya‘mer, karısının kendisiyle çekiştiği bir adama dedi: "إن سأَلَتْكَ ثَمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنشأْتَ تطُلُّها وتَضْهَلها".

(**شكع**) **الشين** ve**الكاف** ve**العين** bir asıldır; öfkeye ve bıkkınlığa ve buna benzer şeye delalet eder. “Adam **شَكِعَ**” denir; eğer iniltisi çok olursa. Yine öfkeli kimse, öfkesi şiddetlenince, **يَشْكَع شَكَعاً**.

İki başka kelime naklettiler; doğruluklarını bilmiyorum. Dediler ki: “Devesinin başını yularıyla **شَكَعَ**”; eğer onu kaldırırsa. Ve derler ki: “ekin **شَكِعَ**([15])”; eğer tanesi çok olursa.
---------------------ـ
([1]) el-Cemhere: (3: 68).
([2]) Asılda: "مشكل له".
([3]) el-Acâc’ındır; divanında 51 ve Lisân (**شكل**). Ve **القياس**: yay’ın çoğuludur. Divan rivayeti:
* معج المرامي عن قياس الأشكل  *
([4]) Tekmile, el-Mücmel’dendir. Lisân’da: "أن أبا طيبة حجم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: اشكموه".
([5]) Beyit, Alkame b. Abede el-Fahl’ındır; divanında 129; Beş Arap Divanı’ndan ve el-Mufaddaliyât (2: 197).
([6]) Beyit el-Mücmel ve Lisân’da (**شكم**) nisbesizdir; ikisinin rivayeti: "جزل العطاء".
([7]) Asılda: "شديد النفس"، tahrif.
([8]) Sadrı divanda 450 ve Lisân’da (**شكم**):
* فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *.
([9]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([10]) **أبا يسار**; nida üzerine nasb; Meydânî’nin Emsâl’ine bak.
([11]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([12]) **الإعتاب**: razı etmedir. Asılda: "اعتنى"; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([13]) A‘şâ divanı 72 ve Lisân (**شكر**). Şu rivayetle: "في الربيع حجون". Ve (**رهب**)’de bizim bu rivayetimizle nisbesiz okudu. Asılda: "في الصيف"، tahrif.
([14]) Asılda: "خلفة"; doğrusu Lisân’dandır. El-Mücmel’de: "ناقة".
([15]) Bu kelime ve ondan önceki, Lisân sahibinin kaçırdıklarındandır. Onları Kâmûs’ta zikretmiştir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- المشاكلة في الهيئة والصورة، والند في الجنسية، والشبه في الكيفية، قال تعالى: ﴿وآخر من شكله أزواج﴾ [ص/58]، أي: مثله في الهيئة وتعاطي الفعل، والشكل قيل: هو الدل، وهو في الحقيقة الأنس الذي بين المتماثلين في الطريقة، ومن هذا قيل: الناس أشكال وألاف (انظر: البصائر 3/341؛ وعمدة الحفاظ: شكل)، وأصل المشاكلة من الشكل. أي: تقييد الدابة، يقال شكلت الدابة. والشكال: ما يقيد به، ومنه استعير: شكلت الكتاب، كقوله: قيدته، ودابة بها شكال: إذا كان تحجيلها بإحدى رجليها وإحدى يديها كهيئة الشكال، وقوله: ﴿قل كل يعمل على شاكلته﴾ [الإسراء/84]، أي: على سجيته التي قيدته، وذلك أن سلطان السجية على الإنسان قاهر حسبما بينت في الذريعة إلى مكارم الشريعة (وفي ذلك قال المؤلف: وأما حدوث السجية إلى خلاف ما خلقت له فمحال؛ فالسجية فعل الخالق عز وجل، والعادة فعل المخلوق، ولا يبطل فعل المخلوق فعل الخالق. انظر: الذريعة ص 39 باب الفرق بين الطبع والسجية)، وهذا كما قال صلى الله عليه وسلم: (كل ميسر لما خلق له) (الحديث عن عمران بن حصين قال: قال رجل: يا رسول الله، أيعرف أهل الجنة من أهل النار؟ قال: نعم، قال: فلم يعمل العاملون؟ قال: (كل يعمل لما خلق له، أو لما ييسر له). أخرجه البخاري في كتاب القدر 11/491). والأشكلة: الحاجة التي تقيد الإنسان، والإشكال في الأمر استعارة، كالاشتباه من الشبه.

##### Türkçe

- **المشاكلة** hey’et ve sûrette (biçimde) benzeşmedir; **الند** cinsiyette (türde) denk olandır; **الشبه** keyfiyette (nitelikte) benzerliktir. Yüce Allah dedi ki: ﴿وآخر من شكله أزواج﴾ [ص/58]; yani: hey’ette ve fiili üstlenmede onun misli. Ve **الشكل** denildi ki: o **الدل**’dir; ve o, hakikatte, tarzda birbirine benzeyenler arasındaki ünsiyettir. Bundan dolayı denildi: **الناس أشكال وألاف** (bak: البصائر 3/341; وعمدة الحفاظ: شكل). Ve **المشاكلة**’nin aslı **الشكل**’dendir; yani: binek hayvanını bağlamak. Denilir: **شكلت الدابة**. Ve **الشكال**: kendisiyle bağlanan şeydir. Ondan ödünç alındı: **شكلت الكتاب**; “onu bağladım” sözü gibi. Ve kendisinde **شكال** bulunan binek hayvanı: eğer onun aklıkları (tahcîli) iki ayağından birinde ve iki elinden birinde **الشكال** hey’eti üzere ise. Ve O’nun sözü: ﴿قل كل يعمل على شاكلته﴾ [الإسراء/84]; yani: onu bağlamış olan seciyesi üzere. Şu da var ki seciyenin insan üzerindeki sultası, şeriatın güzel ahlâkına götüren yolda açıkladığım üzere, kahredicidir (ve bunda müellif dedi ki: “Seciyenin, kendisi için yaratıldığı şeyin tersine meydana gelmesi ise imkânsızdır; zira seciye, Yüce ve Aziz Yaratıcı’nın fiilidir; âdet ise yaratılmışın fiilidir; yaratılmışın fiili, Yaratıcı’nın fiilini iptal etmez.” Bak: الذريعة s. 39, tabiat ile seciye arasındaki fark babı). Ve bu, صلى الله عليه وسلم’in söylediği gibidir: (**كل ميسر لما خلق له**) (hadis, عمران بن حصين’den: dedi ki: Bir adam dedi: Ey Allah’ın Resûlü, cennet ehli cehennem ehlinden bilinir mi? Dedi: Evet. Dedi: Öyleyse amel edenler niçin amel eder? Dedi: (**كل يعمل لما خلق له، أو لما ييسر له**). Buhârî onu Kitâbü’l-Kader’de çıkardı 11/491). Ve **الأشكلة**: insanı bağlayan ihtiyaçtır. Ve işte **الإشكال** ödünçlemedir; **الشبه**’den olan **الاشتباه** gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ك ل
هذا شكله أي مثله وقلت أشكاله وهذه الأشياء أشكال وشكول وهذا من شكل ذاك‏:‏ من جنسه ‏"‏ وآخر من شكله أزواج ‏"‏ وليس شكله شكلي وهو لا يشاكله ولا يتشاكلان‏.‏
وأشكل المريض وشكل وتشكل كما تقول‏:‏ تماثل‏.‏
وأشكل النخل‏:‏ طاب بسره وحلا وأشبه أن يصير رطباً ومنه‏:‏ أشكل الأمر كما يقال‏:‏ أشبه وتشابه‏.‏
وامرأة ذات شكل وشكلة ومتشكلة وقد تشكلت وتدللت‏.‏
وأصاب شاكلة الرمية‏:‏ خاصرته‏.‏
ورجل أشكل العين وعين شكلاء وفيها شكلـة وهـي حمـرة فـي بياضهـا‏.‏
ولـي قبلـك أشكلـة وشكلاء‏:‏ حاجة‏.‏
وحبستني عنك أشكلة‏.‏
وشكلت دابتي بالشكال‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أصاب شاكلة الصواب‏.‏
وهو يرمي برأيه الشواكل‏.‏
وامشوا في شاكلتي الطريق وهما جانباه وطريق ظاهر الشواكل‏.‏
قال يصف طريقاً‏:‏ له خلج تهوي فـرادى وترعـوى إلى كل ذي نيرين بادي الشواكل ودابة بها شكال‏:‏ إحدى يديه وإحدى رجليه بيضاوان‏.‏
وشكل الكتاب‏:‏ قيده وهذا كتاب مشكول‏.‏
والماء من الدم أشكل‏.‏
قال جرير‏:‏ فمازالـت القتلـى تمـج دماءهـا بدجلة حتى ماء دجلة أشكل وجرى الشكيل على الشكيم وهو الروال على وزن فعال‏:‏ اللعاب المختلط بالدم‏.‏

##### Türkçe

ش ك ل
Bu, onun **شَكْلُهُ**’dur; yani onun mislidir. Ve “onun **أَشْكَالُهُ**” dedim. Ve bu şeyler **أَشْكَال** ve **شُكُول**’dür. Ve “bu, şunun **شَكْل**’indendir”: onun cinsindendir. “Ve bir başkası onun **شَكْل**’indendir: çiftler.” Ve onun **شَكْلُهُ** benim **شَكْلِي**m değildir; o ona benzemez ve ikisi birbirine benzemezler.

Ve hasta **أَشْكَلَ** ve **شَكَلَ** ve **تَشَكَّلَ**; senin “**تَمَاثَلَ**” dediğin gibi.

Ve hurma ağaçları **أَشْكَلَ**: olgunlaşmamış hurması hoş oldu ve tatlandı; ve yaş hurma olmaya benzemeye (yaklaşmaya) başladı. Ve ondan: iş **أَشْكَلَ**; denildiği gibi: **أَشْبَهَ** ve **تَشَابَهَ**.

Ve **شَكْل** ve **شَكْلَة** sahibi bir kadın ve **مُتَشَكِّلَة**; ve gerçekten **تَشَكَّلَتْ** ve nazlandı.

Atışın **شَاكِلَة**sine isabet etti: böğrüne.

Ve **أَشْكَلُ العَيْن** bir adam ve **شَكْلَاء** bir göz; ve onda bir **شَكْلَة** vardır; o, beyazlığında bir kızıllıktır.

Ve benim senin yanında bir **أَشْكِلَة** ve **شَكْلَاء**ım vardır: bir ihtiyaç.

Ve beni senden bir **أَشْكِلَة** alıkoydu.

Ve binitimi **الشِّكَال** ile **شَكَلْتُ**.

Mecazdan: doğruluğun **شَاكِلَة**sine isabet etti.

Ve o, görüşüyle **الشَّوَاكِل**’i atar.

Ve yolun **شَاكِلَتَيْ**inde yürüyün; ve ikisi onun iki yanıdır. Ve **الشَّوَاكِل**i açık bir yol.

Bir yolu vasfederek dedi ki:
Onun, tek tek düşen ve ürperen yarıkları vardır; her iki yular sahibi olana doğru, **الشَّوَاكِل**i belirgin.
Ve üzerinde **شِكَال** bulunan bir binek: iki elinden biri ve iki ayağından biri beyazdır.

Ve kitabı **شَكَلَ**: onu kayda bağladı. Ve bu, **مَشْكُول** bir kitaptır.

Ve kanın sudan olanı **أَشْكَل**’dir.

Cerîr dedi ki:
Ölüler, Dicle’de kanlarını kusmaya devam etti; nihayet Dicle’nin suyu **أَشْكَل** oldu.
Ve **الشَّكِيل** **الشَّكِيم** üzerinde aktı; ve o, **فَعَال** vezninde **الرُّوَال**dır: kana karışmış salya.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّكْلُ، بالفتح: الشِّبْه والمِثْل، والجمع أَشكالٌ وشُكُول؛ وأَنشد أَبو عبيد:
فلا تَطلُبَا لي أَيِّماً، إِن طَلَبْتُما،
فإِن الأَيَامَى لَسْنَ لي بشُكُولٍ
وقد تَشَاكَلَ الشَّيْئَانِ وشَاكَلَ كُلُّ واحد منهما صاحبَه. أَبو عمرو: في فلان شَبَهٌ من أَبيه وشَكْلٌ وأَشْكَلَةٌ وشُكْلَةٌ وشَاكِلٌ ومُشَاكَلَة. وقال الفراء في قوله تعالى: وآخَرُ من شَكْلِه أَزواجٌ ؛ قرأَ الناس وآخَرُ إِلاَّ مجاهداً فإِنه قرأَ: وأُخَرُ؛ وقال الزجاج: من قرأَ وآخَرُ من شَكْلِه؛ فآخَرُ عطف على قوله حَمِيمٌ وغَسَّاقٌ أَي وعَذاب آخَرُ من شَكْلِه أَي من مِثْل ذلك الأَول، ومن قرأَ وأُخَرُ فالمعنى وأَنواع أُخَرُ من شَكْلِه لأَن معنى قوله أَزواج أَنواع. والشَّكْل: المِثْل، تقول: هذا على شَكْل هذا أَي على مِثَاله. وفلان شَكْلُ فلان أَي مِثْلُه في حالاته. ويقال: هذا من شَكْل هذا أَي من ضَرْبه ونحوه، وهذا أَشْكَلُ بهذا أَي أَشْبَه. والمُشَاكَلَة: المُوافَقة، والتَّشاكُلُ مثله. والشاكِلةُ: الناحية والطَّريقة والجَدِيلة. وشاكِلَةُ الإِنسانِ: شَكْلُه وناحيته وطريقته. وفي التنزيل العزيز: قُلْ كُلُّ يَعْمَل على شاكِلَته؛ أَي على طريقته وجَدِيلَته ومَذْهَبه؛ وقال الأَخفش: على شَاكِلته أَي على ناحيته وجهته وخَلِيقته. وفي الحديث: فسأَلت أَبي عن شَكْل النبي، صلى الله عليه وسلم، أَي عن مَذْهَبه وقَصْده، وقيل: عما يُشَاكلُ أَفعالَه. والشِّكْل، بالكسر: الدَّلُّ، وبالفتح: المِثْل والمَذْهب. وهذا طَرِيقٌ ذو شَواكِل أَي تَتَشَعَّب منه طُرُقٌ جماعةٌ. وشَكْلُ الشيء: صورتُه المحسوسة والمُتَوَهَّمة، والجمع كالجمع.
وتَشَكَّل الشيءُ: تَصَوَّر، وشَكَّلَه: صَوَّرَه. وأَشْكَل الأَمْرُ: الْتَبَس. وأُمورٌ أَشْكالٌ: ملتبسة، وبَيْنَهم أَشْكَلَة أَي لَبْسٌ. وفي حديث عليٍّ، عليه السلام: وأَن لا يَبِيعَ من أَولاد نَخْل هذه القُرَى وَدِيَّةً حتى تُشْكِل أَرْضُها غِرَاساً أَي حتى يكثُرَ غِراسُ النَّخْل فيها فيراها الناظر على غير الصفة التي عَرَفها بها فيُشْكِل عليه أَمْرُها.
والأَشْكَلَة والشَّكْلاءُ: الحاجةُ. الليث: الأَشْكال الأُمورُ والحوائجُ المُخْتَلِفة فيما يُتكَلَّف منها ويُهْتَمُّ لها؛ وأَنشد للعَجَّاج:وتَخْلُجُ الأَشْكالُ دُونَ الأَشْكال
الأَصمعي: يقال لنا عند فلان رَوْبَةٌ وأَشْكَلَةٌ وهما الحاجة، ويقال للحاجة أَشْكَلَة وشَاكِلةٌ وشَوْكَلاءُ بمعنى واحد. والأَشكل من الإِبل والغنم: الذي يَخْلِط سوادَه حُمْرةٌ أَو غُبْرةٌ كأَنه قد أَشْكَل عليك لونُه، وتقول في غير ذلك من الأَلوان: إِنَّ فيه لَشُكْلَةً من لون كذا وكذا، كقولك أَسْمر فيه شُكْلَة من سواد؛ والأَشْكَل في سائر الأَشياء: بياضٌ وحُمْرة قد اخْتَلَطَا؛ قال ذو الرمة:
يَنْفَحْنَ أَشْكَلَ مخلوطاً تَقَمَّصَه
مَناخِرُ العَجْرَفِيَّاتِ المَلاجِيج
وقول الشاعر:
فما زالَتِ القَتْلى تَمُور دِماؤها
بِدِجْلَة، حَتَّى ماءُ دِجْلَة أَشْكَلُ
قال أَبو عبيدة: الأَشكل فيه بياضٌ وحُمْرة. ابن الأَعرابي: الضَّبُع فيها غُثْرة وشُكْلة لَوْنا فيه سَوادٌ وصُفْرة سَمِجَة. وقال شَمِر: الشُّكْلة الحُمْرة تختلط بالبياض. وهذا شيءٌ أَشْكَلُ، ومنه قيل للأَمر المشتَبه مُشْكِلٌ. وأَشْكَل عَلَيَّ الأَمُر
(* قوله «وأَشكل عليّ الأمر» في
القاموس: وأشكل الأمر التبس كشكل وشكل) إِذا اخْتَلَط، وأَشْكَلَتْ عليَّ الأَخبار وأَحْكَلَتْ بمعنىً واحد. والأَشْكَل عند العرب: اللونان المختلطان. ودَمٌ أَشْكَلُ إِذا كان فيه بياض وحُمْرَة؛ قال ابن دريد: إِنما سُمِّي الدم أَشْكَلَ للحمرة والبياض المُخْتَلَطَيْن فيه. قال ابن سيده: والأَشْكَلُ من سائر الأَشياء الذي فيه حمرة وبياض قد اختلط، وقيل: هو الذي فيه بياضٌ يَضْرِب إِلى حُمْرة وكُدْرة؛ قال:
كَشَائطِ الرُّبِّ عليه الأَشْكَلِ
وَصَفَ الرُّبَّ بالأَشْكَل لأَنه من أَلْوانِه، واسم اللون الشُّكْلة، والشُّكْلة في العين منه، وقد أَشْكَلَتْ. ويقال: فيه شُكْلة من سُمْرة وشُكْلة من سواد، وعَيْنٌ شَكْلاءُ بَيِّنة الشَّكَلِ، ورَجُل أَشْكَلُ العين. وفي حديث علي
(* قوله «وفي حديث علي إلخ» في التهذيب: وفي حديث علي
في صفة النبي، صلى الله عليه وسلم، إلخ) رضي الله عنه: في عَيْنيه شُكْلةٌ؛ قال أَبو عبيد: الشُّكْلة كهيئة الحُمْرة تكون في بياض العين، فإِذا كانت في سواد العين فهي شُهْلة؛ وأَنشد:
ولا عَيْبَ فيها غَير شُكْلة عَيْنِها،
كذاك عِتَاقُ الطَّيْر شُكْلٌ عُيُونُها
(* قوله «شكل عيونها» في التهذيب شكلاً بالنصب).
عِتَاقُ الطَّيرِ: هي الصُّقُور والبُزَاة ولا توصف بالحُمْرة، ولكن توصف بزُرقة العين وشُهْلتها. قال: ويروى هذا البيت: غَيْرَ شُهْلةِ عَيْنها؛ وقيل: الشُّكْلة في العين الصُّفْرة التي تُخَالِط بياض العين الذي حَوْلَ الحَدَقة على صِفَة عين الصَّقْر، ثم قال: ولَكِنَّا لم نسمع الشُّكْلَة إِلا في الحُمْرة ولم نسمعها في الصُّفْرة؛ وأَنشد: ونَحْنُ حَفَزْنَا الحَوْفَزَان بطَعْنَةٍ،
سَقَتْه نَجِيعاً، من دَمِ الجَوْف، أَشْكلا
قال: فهو هَهُنَا حُمْرة لا شَكَّ فيه. وقوله في صفة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم: كان ضَلِيعَ الفَم أَشْكَلَ العين مَنْهُوسَ العَقِبين؛ فسره سِمَاك ابن حَرْب بأَنه طويل شَقِّ العَيْن؛ قال ابن سيده: وهذا نادر، قال: ويمكن أَن يكون من الشُّكْلة المتقدمة، وقال ابن الأَثير في صفة أَشْكَلَ العين قال: أَي في بياضها شيء من حُمْرة وهو مَحْمود مَحْبوب؛ يقال: ماء أَشْكَلُ إِذا خالطه الدَّمُ. وفي حديث مَقْتَل عُمَر، رضي الله عنه: فَخَرج النَّبِيذُ مُشْكِلاً أَي مختلطاً بالدم غير صريح، وكل مُخْتَلِطٍ مُشْكِلٌ.
وتَشَكَّلَ العِنَبُ: أَيْنَعَ بعضُه. المحكم: شَكَّلَ
(* قوله «المحكم
شكل إلخ» في القاموس: شكل العنب مخففاً ومشدداً وتشكل) العِنَبُ وتَشَكَّلَ اسْوَدَّ وأَخَذَ في النُّضْج؛ فأَما قوله أَنشده ابن الأَعرابي:ذَرَعَتْ بهم دَهْسَ الهِدَمْلَةِ أَيْنُقٌ
شُكْلُ الغُرورِ، وفي العُيون قُدُوحُ
فإنه عَنَى بالشُّكْلة هنا لون عَرَقها، والغُرور هنا: جمع غَرٍّ وهو تَثَنِّي جُلودها
(* قوله «وهو تثني جلودها» زاد في المحكم: هكذا قال
والصحيح ثني جلودها) وفيه شُكْلَةٌ من دَمٍ أَي شيء يسير. وشَكَل الكِتابَ يَشْكُله شَكْلاً وأَشْكَله: أَعجمه. أَبو حاتم: شَكَلْت الكتاب أَشكله فهو مَشْكُول إِذا قَيَّدْتَه بالإِعْراب، وأَعْجَمْت الكِتابَ إِذا نَقَطَتْه. ويقال أَيضاً: أَشْكَلْت الكتابَ بالأَلف كأَنك أَزَلْت به عنه الإِشْكال والالتباس؛ قال الجوهري: وهذا نقلته من كتاب من غير سماع. وحَرْف مُشْكِلٌ: مُشْتَبِهٌ ملتَبِس.
والشِّكَال: العِقَال، والجمع شُكْلٌ؛ وشَكَلْت الطائرَ وشَكَلْت الفرسَ بالشَّكَال. وشَكَل الدَّابَّة يَشْكُلها شَكْلاً وشَكَّلَها: شَدَّ قوائمها بحَبْل، واسم ذلك الحَبْلِ الشِّكَالُ، والجمع شُكُلٌ. والشِّكَال في الرَّحْل: خَيط يوضع بين الحَقَبِ والتَّصْدِيرِ لئلاّ يُلِحَّ الحَقَبُ على ثِيلِ البَعِيرِ فيَحْقَب أَي يَحْتبس بولُه، وهو الزِّوار أَيضاً. والشِّكال أَيضاً: وِثَاقٌ بين الحَقَب والبِطَان، وكذلك الوثاق بين اليد والرجل. وشَكَلْت عن البعير إِذا شَدَدت شِكَاله بين التصدير والحَقَب، أَشْكُلُ شَكْلاً.
والمَشْكُولُ من العَرُوض: ما حُذف ثانيه وسابعُه نحو حذفك أَلفَ فاعلاتن والنونَ منها، سُمِّي بذلك لأَنك حذفت من طرفه الآخِر ومن أَوّله فصار بمنزلة الدابَّة الذي شُكِلَت يَدُه ورجلُه.
والمُشاكِلُ من الأُمور: ما وافق فاعِلَه ونظيرَه. ويقال: شَكَلْت الطيرَ وشَكَلْت الدَّابَّة. والأَشْكَالُ: حَلْيٌ يُشاكِلُ بعضُه بعضاً يُقَرَّط به النساءُ؛ قال ذو الرمة:
سَمِعْت من صَلاصِل الأَشْكَالِ
أَدْباً على لَبَّاتِها الحَوَالي،
هَزَّ السَّنَى في ليلة الشَّمَالِ
وشَكَّلَتِ المرأَةُ
(* قوله «وشكلت المرأة» ضبط مشدداً في المحكم
والتكملة وتبعهما القاموس، قال شارحه: والصواب أنه من حد نصر كما قيده ابن القطاع) شَعَرَها: ضَفَرَت خُصْلَتين من مُقَدَّم رأْسها عن يمين وعن شمال ثم شَدَّت بها سائر ذوائبها. والشِّكَال في الخيل: أَن تكون ثلاثُ قَوائم منه مُحَجَّلةً والواحدة مُطْلَقة؛ شُبِّه بالشِّكال وهو العِقال، وإِنما أُخِذ هذا من الشِّكَال الذي تُشْكَل به الخيل، شُبِّه به لأَن الشِّكَال إِنما يكون في ثلاث قوائم، وقيل: هو أَن تكون الثلاثُ مُطْلَقة والواحدة مُحَجَّلة، ولا يكون الشِّكَال إِلا في الرِّجْل ولا يكون في اليد، والفرسُ مَشْكُولٌ، وهو يَكْرَه. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كَرِه الشِّكال في الخيل؛ وهو أَن تكون ثلاثُ قوائم مُحَجَّلة وواحدة مُطْلَقة تشبيهاً بالشَّكَال الذي تُشْكَل به الخيلُ لأَنه يكون في ثلاث قوائم غالباً، وقيل: هو أَن تكون الواحدة محجَّلة والثلاث مُطْلَقة، وقيل: هو أَن تكون إِحدى يديه وإِحدى رجليه من خلاف مُحَجَّلتين، وإِنما كَرِهه لأَنه كالمشكول صورةً تفاؤلاً، قال: ويمكن أَن يكون جَرَّب ذلك الجنس فلم يكن فيه نَجَابة، وقيل: إِذا كان مع ذلك أَغَرَّ زالت الكراهة لزوال شبه الشِّكَال. ابن الأَعرابي: الشِّكَال أَن يكون البياض في رجليه وفي إِحدى يديه. وفَرَسٌ مَشْكُول: ذو شِكَال. قال أَبو منصور: وقد روى أَبو قتادة عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: خَيْرُ الخَيْلِ الأَدْهَمُ الأَقْرَحُ المُحَجَّل الثلاث طَلْقُ اليُمْنى أَو كُمَيْتٌ مثله؛ قال الأَزهري: والأَقْرَحُ الذي غُرَّتُه صغيرة بين عينيه، وقوله طَلْق اليمنى ليس فيها من البياض شيء، والمُحَجَّل الثلاث التي فيها بياض. وقال أَبو عبيدة: الشِّكَال أَن يكون بياض التحجيل في رِجْل واحدة ويَدٍ من خِلافٍ قَلَّ البياضُ أَو كَثُر، وهو فرس مَشْكُول.
ابن الأَعرابي: الشَّاكِل البياض الذي بين الصُّدْغِ والأُذُنِ. وحُكي عن بعض التابعين: أَنه أَوْصَى رَجُلاً في طَهارته فقال تَفَقَّدِ المَنْشَلَة والمَغْفَلة والرَّوْمَ والفَنِيكَيْن والشَّاكِلَ والشَّجْر. وورد في الحديث أَيضاً: تَفَقَّدوا في الطُّهور الشاكِلَة والمَغْفَلة والمَنْشَلة؛ المَغْفَلة: العَنْفَقة نفسُها، والمَنْشَلةُ: ما تحت حَلْقة الخاتَم من الإِصْبَع، والرَّوْمُ: شَحْمَة الأُذُن، والشَّاكِل: ما بين العِذَار والأُذُن من البياض. وشاكِلَة الشيء: جانبُه؛ قال ابن مقبل: وعَمْداً تَصدَّت، يوم شَاكِلة الحِمى،
لِتَنْكأَ قَلْباً قد صَحَا وتَنَكَّرا
وشاكِلةُ الفَرس: الذي بين عَرْض الخاصرة والثَّفِنة، وهو مَوْصِلُ الفَخِذ في الساق. والشَّاكِلَتان: ظاهرُ الطَّفْطَفَتين من لَدُنْ مَبْلَغ القُصَيْرَى إِلى حَرْف الحَرْقَفة من جانبي البطن. والشَّاكِلةُ: الخاصِرةُ، وهو الطَّفْطَفة. وفي الحديث: أَن ناضِحاً تَرَدَّى في بِئر فُذكِّي من قِبَل شاكِلته أَي خاصِرِته. والشَّكْلاء من النِّعاج: البيضاءُ الشَّاكِلة. ونَعْجة شَكْلاء إِذا ابْيَضَّتْ شاكِلَتاها وسائرُها أَسودُ وهي بَيِّنَة الشَّكَل. والأَشْكَل من الشاء: الأَبيضُ الشاكِلة. والشَّواكِلُ من الطُّرُق: ما انْشَعَب عن الطريق الأَعظم. والشِّكْل: غُنْجُ المرأَة وغَزَلُها وحُسْن دَلِّها؛ شَكِلَتْ شَكَلاً، فهي شَكِلةٌ؛ يقال: إِنها شَكِلة مُشْكِلةٌ حَسَنة الشِّكْل؛ وفي تفسير المرأَة العَرِبَة أَنها الشَّكِلَة، بفتح الشين وكسر الكاف، وهي ذاتُ الدَّلّ. والشَّكْل: المِثْل. والشِّكْل، بالكسر: الدَّلُّ، ويجوز هذا في هذا وهذا في هذا. والشِّكْلُ للمرأَة: ما تَتَحسَّن به من الغُنْج. يقال: امرأَة ذات شِكْل. وأَشْكَلَ النَّخلُ: طاب رُطَبُه وأَدْرَك. والأَشْكَل: السِّدْر الجَبَليُّ، واحدته أَشْكَلَة. قال أَبو حنيفة: أَخبرني بعض العرب أَن الأَشْكَلَ شجر مثل شجر العُنَّاب في شَوْكه وعَقَف أَغْصانه، غير أَنه أَصغر وَرَقاً وأَكثر أَفْناناً، وهو صُلْبٌ جِدّاً وله نُبَيْقَةٌ حامضة شديدة الحُمُوضة، مَنابِته شواهقُ الجبال تُتَّخَذ منه القِسِيُّ، وإِذا لم تكن شجرته عَتِيقة مُتقادِمة كان عُودُها أَصفر شديد الصُّفْرة، وإِذا تقادَمَتْ شجرتُه واسْتَتمَّت جاء عودُها نصفين: نصفاً شديد الصفرة، ونصفاً شديد السواد؛ قال العَجَّاج ووَصَفَ المَطايا وسُرْعَتَها:
مَعْجَ المَرامي عن قِياس الأَشْكَلِ
قال: ونَبات الأَشْكَل مثل شجر الشَّرْيان؛ وقد أَوردوا هذا الشعر الذي للعجاج:
يَغْلُو بها رُكْبانُها وتَغْتَلي
عُوجاً، كما اعْوَجَّتْ قِياسُ الأَشْكَل
قال ابن بري: الذي في شعره:
مَعْجَ المَرامي عن قِياس الأَشْكَل
والمَعْجُ: المَرُّ، والمَرامي السِّهامُ، الواحدة مِرْماةٌ؛ وقال آخر: أَو وَجْبَة من جَناةِ أَشْكَلَةٍ
يعني سِدْرة جَبَلِيَّة. ابن الأَعرابي: الشَّكْلُ ضَرْب من النبات أَصفر وأَحمر.
وشَكْلةُ: اسم امرأَة. وبَنُو شَكَل: بطن من العرب. والشَّوْكَل: الرَّجَّالَةُ، وقيل المَيْمنة والمَيْسَرة؛ كلُّ ذلك عن الزَّجَّاجي. الفراء: الشَّوْكَلَةُ الرَّجَّالَةُ، والشَّوْكَلَةُ النَّاحِية، والشَّوْكَلَةُ العَوْسَجَة.

##### Türkçe

**الشَّكْلُ**, fetih ile: benzerlik ve misal; çoğulu **أَشكالٌ** ve **شُكُول**’dür;

Ebû Ubeyd inşâd etti:
Fela tatlubâ lî eyyimen, in talebtumâ,
Feinne’l-eyâmâ lesne lî bi-**شُكُولٍ**

Ve iki şey **تَشَاكَلَ** oldu; onların her biri arkadaşını **شَاكَلَ**. Ebû Amr: filânda babasından bir benzerlik vardır: **شَبَهٌ** ve **شَكْلٌ** ve **أَشْكَلَةٌ** ve **شُكْلَةٌ** ve **شَاكِلٌ** ve **مُشَاكَلَة**. Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **وآخَرُ من شَكْلِه أَزواجٌ**; insanlar **وآخَرُ** okudu; yalnız Mücâhid, çünkü o **وأُخَرُ** okudu; Zeccâc dedi ki: kim **وآخَرُ من شَكْلِه** okursa, **آخَرُ** şu söze atıftır: **حَمِيمٌ** ve **غَسَّاقٌ**; yani: onun **شَكْلِه**’inden başka bir azap; yani o ilkinin misli olan şeyden; kim de **وأُخَرُ** okursa, anlam: onun **شَكْلِه**’inden başka türler; çünkü **أَزواج** sözünün anlamı türlerdir. Ve **الشَّكْل**: misaldir; dersin ki: bu, bunun **شَكْل**’i üzerinedir; yani onun misali üzerinedir. Ve filân, filânın **شَكْل**’idir; yani hâllerinde onun mislidir. Ve denir: bu, bunun **شَكْل**’indendir; yani onun darbından ve benzerinden; ve bu, bununla daha **أَشْكَلُ**’dir; yani daha çok benzer. Ve **المُشَاكَلَة**: uygunluktur; **التَّشاكُل** de onun gibidir.

Ve **الشاكِلةُ**: taraf ve yol ve örgü (جديلة). Ve insanın **شاكِلَةُ**’si: onun **شَكْل**’i ve tarafı ve yoludur. Aziz tenzilde: **قُلْ كُلُّ يَعْمَل على شاكِلَته**; yani yolu ve örgüsü ve mezhebi üzere; Ahfeş dedi ki: **على شَاكِلته** yani tarafı ve yönü ve yaratılışı üzere. Hadiste: “Babam’a, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, **شَكْل**’ini sordum”; yani mezhebi ve kastı hakkında; ve denildi: fiillerine benzeyen şey hakkında.

Ve **الشِّكْل**, kesre ile: naz (الدَّلُّ); fetih ile: misal ve mezhep. Ve bu, **شَواكِل** sahibi bir yoldur; yani ondan birçok yollar dallanır. Ve bir şeyin **شَكْل**’i: onun duyulur ve tasavvur edilir sûretidir; çoğulu, çoğul gibidir.

Ve şey **تَشَكَّل** oldu: tasavvur etti; onu **شَكَّلَه**: onu sûretlendirdi. Ve iş **أَشْكَل** oldu: karıştı (iltibas etti). Ve **أُمورٌ أَشْكالٌ**: karışık işler; ve aralarında **أَشْكَلَة** vardır; yani bir karışıklık. Ali’nin, aleyhi’s-selâm, hadisinde: “Bu köylerin hurma çocuklarından, toprağı fidanlık olarak **تُشْكِل** edinceye kadar, bir diyet satmamasını”; yani içinde hurma fidanı çoğalıncaya kadar; böylece bakan onu, onunla tanıdığı vasfın dışında görür de işi ona karışık gelir.

Ve **الأَشْكَلَة** ve **الشَّكْلاءُ**: ihtiyaçtır. Leys: **الأَشْكال**; kendisinden külfete girilen ve kendisi için önem gösterilen, birbirinden farklı işler ve ihtiyaçlardır; ve A‘câc’a ait olarak inşâd etti:
وتَخْلُجُ **الأَشْكالُ** دُونَ **الأَشْكال**

Asmaî: denir ki: filânın yanında bizim için **رَوْبَةٌ** ve **أَشْكَلَةٌ** vardır; ikisi de ihtiyaçtır; ve ihtiyaca **أَشْكَلَة** ve **شَاكِلةٌ** ve **شَوْكَلاءُ** denir; tek anlamdadır. Ve develerden ve koyunlardan **الأَشكل**: siyahlığına bir kızıllık yahut bir tozluluk karışan; sanki rengi sana karışık gelmiştir; ve başka renklerde dersin ki: onda filân filân renkten bir **شُكْلَة** vardır; senin “esmer, onda siyahlıktan bir **شُكْلَة** var” demen gibi. Ve diğer şeylerde **الأَشْكَل**: karışmış bir beyazlık ve kızıllıktır; Zû’r-Rumme dedi ki:
يَنْفَحْنَ **أَشْكَلَ** مخلوطاً تَقَمَّصَه
مَناخِرُ العَجْرَفِيَّاتِ المَلاجِيج

Şairin sözü:
فما زالَتِ القَتْلى تَمُور دِماؤها
بِدِجْلَة، حَتَّى ماءُ دِجْلَة **أَشْكَلُ**

Ebû Ubeyde dedi ki: **الأَشكل**’de beyazlık ve kızıllık vardır. İbnü’l-A‘râbî: sırtlanda bir **غُثْرة** ve **شُكْلة** vardır: onda siyahlık ve çirkin bir sarılık bulunan iki renktir. Şemir dedi ki: **الشُّكْلة** beyazlığa karışan kızıllıktır. Ve bu, **أَشْكَلُ** bir şeydir; bundan dolayı, şüpheli işe **مُشْكِلٌ** denildi. Ve iş bana **أَشْكَل** oldu
(* “وأَشكل عليّ الأمر” sözü hakkında: Kâmûs’ta: “Ve iş **أَشْكَل** oldu: **شكل** ve **شكل** gibi karıştı”)
karıştığı zaman; ve haberler bana **أَشْكَلَتْ** oldu; ve **أَحْكَلَتْ** tek anlamdadır. Araplar katında **الأَشْكَل**: karışmış iki renktir. Ve **دَمٌ أَشْكَلُ**: onda beyazlık ve kızıllık bulunduğu zaman; İbn Düreyd dedi ki: kan, içindeki karışmış kızıllık ve beyazlık sebebiyle **أَشْكَل** diye adlandırıldı. İbn Sîde dedi ki: ve diğer şeylerden **الأَشْكَل**: içinde karışmış kızıllık ve beyazlık bulunan şeydir; ve denildi: o, kızıllığa ve bulanıklığa çalan bir beyazlık bulunan şeydir; dedi ki:
كَشَائطِ الرُّبِّ عليه **الأَشْكَلِ**

**الرُّبّ**’ı **الأَشْكَل** ile vasfetti; çünkü o, onun renklerindendir. Rengin adı **الشُّكْلة**’dir; ve gözdeki **الشُّكْلة** de ondandır; ve göz **أَشْكَلَتْ**. Ve denir: onda esmerlikten bir **شُكْلة** ve siyahlıktan bir **شُكْلة** vardır; ve **عَيْنٌ شَكْلاءُ**: **الشَّكَل**’i açık olan; ve **رَجُل أَشْكَلُ العين**: gözü **أَشْكَل** olan. Ali’nin hadîsinde
(* “وفي حديث علي إلخ” sözü hakkında: Tehzîb’de: “Ali’nin, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, sıfatı hakkında hadîsinde…”)
Allah ondan razı olsun: “iki gözünde **شُكْلةٌ** vardı”; Ebû Ubeyd dedi ki: **الشُّكْلة**, gözün beyazında bulunan kızıllık gibidir; eğer gözün siyahında olursa o **شُهْلة**’dir; ve inşâd etti:
ولا عَيْبَ فيها غَير **شُكْلة** عَيْنِها،
كذاك عِتَاقُ الطَّيْر **شُكْلٌ** عُيُونُها
(* “شكل عيونها” sözü hakkında: Tehzîb’de nasb ile **شكلاً**)

**عِتَاقُ الطَّيرِ**: doğanlar ve çakırlardır; kızıllıkla vasfedilmezler; fakat gözün maviliği ve **شُهْلة**’si ile vasfedilirler. Dedi ki: bu beyit şöyle de rivayet edilir: “**غَيْرَ شُهْلةِ عَيْنها**”; ve denildi: gözdeki **الشُّكْلة**, gözbebeği çevresindeki göz beyazına karışan sarılıktır; doğanın gözü sıfatı üzere; sonra dedi ki: fakat biz **الشُّكْلَة**’yi ancak kızıllıkta işittik, sarılıkta işitmedik; ve inşâd etti:
ونَحْنُ حَفَزْنَا الحَوْفَزَان بطَعْنَةٍ،
سَقَتْه نَجِيعاً، من دَمِ الجَوْف، **أَشْكلا**

Dedi ki: burada o, şüphesiz kızıllıktır. Ve Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, sıfatında gelen sözü: “ağzı geniş, gözü **أَشْكَلَ**, topukları içe çökük idi”; Simâk b. Harb onu, göz yarığı uzun diye tefsir etti; İbn Sîde dedi ki: bu nadirdir; dedi ki: ve önce geçen **الشُّكْلة**’den olması mümkündür. İbnü’l-Esîr, **أَشْكَلَ العين** sıfatında dedi ki: yani göz beyazında kızıllıktan bir şey vardır; bu övülen, sevilen bir şeydir; denir: **ماء أَشْكَلُ**: kana karıştığı zaman. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, öldürülmesi hadîsinde: “nebîz **مُشْكِلاً** çıktı”; yani kana karışmış, saf olmayan; ve her karışık şey **مُشْكِلٌ**’dür.

Ve üzüm **تَشَكَّلَ** oldu: bir kısmı olgunlaştı. **المحكم**: üzüm **شَكَّلَ**
(* “المحكم شكل إلخ” sözü hakkında: Kâmûs’ta: “Üzüm **شكل** (hafif ve şeddeli) ve **تشكل**”)
ve **تَشَكَّلَ**: karardı ve olgunlaşmaya başladı; İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiği şu söz ise:
ذَرَعَتْ بهم دَهْسَ الهِدَمْلَةِ أَيْنُقٌ
**شُكْلُ** الغُرورِ، وفي العُيون قُدُوحُ
o, burada **الشُّكْلة** ile terinin rengini kastetti; ve buradaki **الغُرور**: **غَرّ**’ın çoğuludur; o da derilerinin katlanmasıdır
(* “وهو تثني جلودها” sözü hakkında: Muhkem’de şu ziyade vardır: “Böyle dedi; doğrusu derilerinin katıdır”)
ve onda kandan bir **شُكْلَةٌ** vardır; yani az bir şey.

Ve yazıyı **شَكَل** eder: onu **شَكْلاً** ve **أَشْكَله**; onu noktaladı (أَعجمه). Ebû Hâtim: “yazıyı **شَكَلْت** ederim, onu **أَشكله**; o **مَشْكُول** olur” der; i‘râb ile kayıtladığın zaman; ve yazıyı **أَعْجَمْت** edersin; onu noktaladığın zaman. Ve ayrıca denir: “yazıyı **أَشْكَلْت** (elif ile)”; sanki onunla ondan **الإِشْكال** ve karışıklığı gidermişsindir; Cevherî dedi ki: bunu, işitme olmaksızın bir kitaptan naklettim. Ve **حَرْف مُشْكِلٌ**: şüpheli, karışık.

Ve **الشِّكَال**: bağ (العِقَال); çoğulu **شُكْلٌ**’dür; ve kuşu **شَكَلْت** ettim ve atı **شَكَلْت** ettim: **الشَّكَال** ile. Ve biniti **شَكَل** eder: onu **شَكْلاً**; ve onu **شَكَّلَ**: ayaklarını bir ip ile bağladı; o ipin adı **الشِّكَال**’dır; çoğulu **شُكُلٌ**’dür. Ve semerde **الشِّكَال**: **الحَقَب** ile **التَّصْدِير** arasına konulan bir iptir; **الحَقَب**’ın devenin **ثِيل**’ine ısrarla baskı yapmaması için; böylece **يَحْقَب**; yani idrarı tutulur; o, **الزِّوار** da denir. Ve **الشِّكال** ayrıca: **الحَقَب** ile **البِطَان** arasında bir bağdır; el ile ayak arasındaki bağ da böyledir. Ve “deveden **شَكَلْت** ettim” denir; **التصدير** ile **الحَقَب** arasında onun **شِكَال**’ını bağladığın zaman; **أَشْكُلُ**: **شَكْلاً**.

Ve arûzdan **المَشْكُولُ**: ikincisi ve yedincisi hazfedilmiş olandır; meselâ **فاعلاتن**’in elifini ve ondan nûn’u hazfetmen gibi; buna bu ad verildi; çünkü son tarafından ve başından hazfettin; böylece eli ve ayağı bağlanmış binit menzilesine oldu.

Ve işlerden **المُشاكِلُ**: yapanına ve benzerine uygun düşen şeydir. Ve denir: kuşu **شَكَلْت** ettim ve biniti **شَكَلْت** ettim. Ve **الأَشْكَالُ**: bir kısmı bir kısmına benzeyen bir süstür; kadınlar onunla küpe takınır; Zû’r-Rumme dedi ki:
سَمِعْت من صَلاصِل **الأَشْكَالِ**
أَدْباً على لَبَّاتِها الحَوَالي،
هَزَّ السَّنَى في ليلة الشَّمَالِ

Ve kadın
(* “وشكلت المرأة” sözü hakkında: Muhkem ve Tekmile’de şeddeli ضبط edildi; Kâmûs da onları izledi; şârihi dedi ki: doğrusu, İbnü’l-Kattâ‘ın kayıtladığı üzere **نصر** babındandır)
saçını **شَكَّلَت**: başının önünden sağdan ve soldan iki tutam ördü; sonra onunla saçının geri kalan örgülerini bağladı. Ve atlarda **الشِّكَال**: ondan üç ayağın **مُحَجَّلةً** olup birinin serbest olmasıdır; **الشِّكال**’a benzetildi; o da **العِقال**’dır. Bu, atların **تُشْكَل** edildiği **الشِّكَال**’dan alınmıştır; ona benzetildi; çünkü **الشِّكَال** ancak üç ayakta olur. Ve denildi: üçü serbest, biri **مُحَجَّلة** olmasıdır. Ve **الشِّكَال** ancak ayakta olur, elde olmaz; ve at **مَشْكُولٌ**’dür; ve o, hoş görülmez. Hadiste: Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, atlarda **الشِّكال**’ı kerih gördüğü: o, üç ayağın **مُحَجَّلة** olup birinin serbest olmasıdır; atların **تُشْكَل** edildiği **الشَّكَال**’a benzetme olarak; çünkü o çoğunlukla üç ayakta olur; ve denildi: biri **محجَّلة**, üçü serbest olmasıdır; ve denildi: iki elinden biri ile iki ayağından birinin çapraz olarak **مُحَجَّلتين** olmasıdır; onu kerih gördü; çünkü sûretçe bağlanmış gibidir; uğur sayma olarak. Dedi ki: ve mümkündür ki o cinsi denemiştir de onda soyluluk olmamıştır. Ve denildi: bununla birlikte **أَغَرَّ** olursa, **الشِّكَال** benzerliği kalktığı için kerihlik kalkar. İbnü’l-A‘râbî: **الشِّكَال**: beyazlığın iki ayağında ve iki elinden birinde olmasıdır. Ve **فَرَسٌ مَشْكُول**: **شِكَال** sahibi. Ebû Mansûr dedi ki: Ebû Katâde, Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet etti: “Atların hayırlısı: kapkara, alnı beyazı küçük (**الأَقْرَحُ**), üçü **مُحَجَّل** olup sağı serbest (**طَلْقُ اليُمْنى**) olan; yahut onun gibi bir doru (**كُمَيْتٌ**)”; Ezherî dedi ki: **الأَقْرَحُ**, iki gözü arasında küçük bir **غُرَّة**’si olandır; ve “**طَلْق اليمنى**” demek: onda beyazlıktan hiçbir şey yoktur; ve “**المُحَجَّل الثلاث**” beyazlık bulunan üçüdür. Ebû Ubeyde dedi ki: **الشِّكَال**: **تحجيل** beyazlığının bir ayakta ve çapraz bir elde olmasıdır; beyazlık az da olsa çok da olsa; ve o, **فَرَس مَشْكُول**’dür.

İbnü’l-A‘râbî: **الشَّاكِل**: şakak ile kulak arasındaki beyazlıktır. Bazı tâbiînden nakledildi: bir adama temizliğinde vasiyet etti de dedi ki: **المَنْشَلَة**’yi ve **المَغْفَلة**’yi ve **الرَّوْمَ**’u ve **الفَنِيكَيْن**’i ve **الشَّاكِلَ**’i ve **الشَّجْر**’i yokla. Hadiste de geldi: “temizlikte **الشاكِلَة**’yi ve **المَغْفَلة**’yi ve **المَنْشَلة**’yi yoklayın”; **المَغْفَلة**: bizzat **العَنْفَقة**’dır; **المَنْشَلةُ**: parmağın yüzük halkasının altıdır; **الرَّوْمُ**: kulağın yağlı kısmıdır; **الشَّاكِل**: **العِذَار** ile kulak arasındaki beyazlıktır. Bir şeyin **شاكِلَة**’si: onun yanıdır; İbn Mukbil dedi ki:
وعَمْداً تَصدَّت، يوم **شَاكِلة** الحِمى،
لِتَنْكأَ قَلْباً قد صَحَا وتَنَكَّرا

Ve atın **شاكِلةُ**’si: böğür genişliği ile **الثَّفِنة** arasındaki yerdir; o, uyluğun bacakta birleştiği yerdir. Ve **الشَّاكِلَتان**: karnın iki yanından, **القُصَيْرَى**’nın ulaştığı yerden **الحَرْقَفة** kenarına kadar, iki **الطَّفْطَفَتين**’in dış kısmıdır. Ve **الشَّاكِلةُ**: böğürdür; o, **الطَّفْطَفة**’dir. Hadiste: bir su çeken hayvan kuyuya yuvarlandı da **شاكِلته** tarafından boğazlandı; yani böğründen. Ve koyunlardan **الشَّكْلاء**: **الشَّاكِلة**’si beyaz olan. Ve **نَعْجة شَكْلاء**: iki **شاكِلَة**’si beyazlayıp geri kalanı siyah olduğu zaman; o, **الشَّكَل**’i açık olandır. Ve koyunlardan **الأَشْكَل**: **الشاكِلة**’si beyaz olandır.

Ve yollardan **الشَّواكِلُ**: en büyük yoldan dallananlardır.

Ve **الشِّكْل**: kadının cilvesi ve flörtü ve nazının güzelliğidir; **شَكِلَتْ**: **شَكَلاً**; o hâlde o **شَكِلةٌ**’dir; denir: o, **شَكِلة مُشْكِلةٌ**’dir; **الشِّكْل**’i güzel. **المرأَة العَرِبَة**’nin tefsirinde: onun **الشَّكِلَة** olduğu; şîn fetih, kâf kesre ile; o, naz sahibi olandır. Ve **الشَّكْل**: misaldir. Ve **الشِّكْل**, kesre ile: naz; ve bu, bunda ve bu, bunda câizdir. Ve kadın için **الشِّكْلُ**: cilveden kendisiyle güzelleştiği şeydir. Denir: **امرأَة ذات شِكْل**. Ve hurma **أَشْكَلَ** oldu: yaş hurması güzelleşti ve yetişti.

Ve **الأَشْكَل**: dağ sediri; tekili **أَشْكَلَة**. Ebû Hanîfe dedi ki: bazı Araplar bana haber verdi: **الأَشْكَل**, dikeninde ve dallarının kıvrıklığında **العُنَّاب** ağacı gibi bir ağaçtır; ancak yaprakça daha küçük ve dalca daha çoktur; çok serttir; ekşi, şiddetli ekşilikte küçük bir meyvesi (**نُبَيْقَة**) vardır; bitiş yerleri dağların sarp zirveleridir; ondan yaylar yapılır. Ağacı eski, çok yaşlı değilse odunu sarıdır, şiddetli sarılıkta; ağacı yaşlanıp tamam olunca odunu iki yarım gelir: yarısı şiddetli sarı, yarısı şiddetli siyah. A‘câc dedi ve binekleri ve süratlerini vasfetti:
مَعْجَ المَرامي عن قِياس **الأَشْكَلِ**
Dedi ki: **الأَشْكَل**’in bitkisi **الشَّرْيان** ağacı gibidir. Ve A‘câc’a ait şu şiiri de nakletmişlerdir:
يَغْلُو بها رُكْبانُها وتَغْتَلي
عُوجاً، كما اعْوَجَّتْ قِياسُ **الأَشْكَل**
İbn Berrî dedi ki: onun şiirinde olan:
مَعْجَ المَرامي عن قِياس **الأَشْكَل**
Ve **المَعْجُ**: sertliktir; **المَرامي** oklar; tekili **مِرْماةٌ**. Başkası dedi ki:
أَو وَجْبَة من جَناةِ **أَشْكَلَةٍ**
yani dağ sediri. İbnü’l-A‘râbî: **الشَّكْلُ** sarı ve kırmızı bir bitki türüdür.

Ve **شَكْلةُ**: bir kadının adıdır. Ve **بَنُو شَكَل**: Araplardan bir batındır. Ve **الشَّوْكَل**: yaya askerlerdir; ve denildi: sağ kanat ve sol kanat; bunların hepsi Zeccâcî’dendir. Ferrâ: **الشَّوْكَلَةُ** yaya askerlerdir; ve **الشَّوْكَلَةُ** tarafdır; ve **الشَّوْكَلَةُ** **العَوْسَجَة**’dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ك ل * * الشَّكْلُ * بالفتح المثل والجمع * أشْكالٌ * و * شُكُولٌ * يقال هذا أشكل بكذا أي أشبه وقوله تعالى ﴿قل كل يعمل على شاكلته﴾ أي على جديلته وطريقته وجهته و * الشِّكَالُ * العقال والجمع * شُكُلٌ * وفي الحديث ﴿أن النبي ]ص[ كره الشكال في الخيل﴾ وهو أن تكون ثلاث قوائم محجلة وواحدة مطلقة أو ثلاث قوائم مطلقة ورجل محجلة ولا يكون الشكال إلا في الرِجل والفرس * مَشْكولٌ * وهو مكروه و * أشْكَلَ * الأمر التبس و * شَكَلَ * الطائر والفرس بالشكال من باب نصر وكذا * شَكَلَ * الكتاب إذا قيده بالإعراب ويقال أيضا * أشْكَلَ * الكتاب كأنه أزال به إشكاله والتباسه و * المُشاكَلةُ * الموافقة و * التَّشَاكُلُ * مثله

##### Türkçe

* ش ك ل * * **الشَّكْلُ** * fetha ile: benzer; çoğulu **أشْكالٌ** ve **شُكُولٌ**. “Bu, şuna **أشكل**” denir; yani benzer oldu. Yüce Allah’ın sözü: ﴿قل كل يعمل على شاكلته﴾ yani: onun **جديلته**si, yolu ve yöntemi ve yönü üzere. Ve **الشِّكَالُ**: bağ; çoğulu **شُكُلٌ**. Hadiste: ﴿Peygamber ]ص[ atlarda **الشِّكَالُ**ı kerih gördü﴾; o da şudur: üç ayak **محجلة** ve biri salıverilmiş; yahut üç ayak salıverilmiş ve bir bacak **محجلة** olur; **الشِّكَالُ** ancak bacakta olur; ve at **مَشْكولٌ**dur; ve o kerih görülmüştür. Ve **أشْكَلَ**: iş karıştı. Ve **شَكَلَ**: kuşu ve atı **الشكال** ile (bu, **نصر** bâbındandır); ve yine **شَكَلَ**: kitabı, onu **الإعراب** ile kayıt altına aldığı zaman. Ve ayrıca “**أشْكَلَ** kitabı” denir; sanki onunla onun **إشكاله**ni ve karışıklığını gidermiştir. Ve **المُشاكَلةُ**: uygunluk. Ve **التَّشَاكُلُ**: onun benzeri.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشكل: الشبه، قال أبو عمرو، يقال: في فلان شكل من أبيه، وشبه، والشكل أيضا: المثل تقول: هذا على شكل هذا، أي على مثاله، وفلان شكل فلان، أي مثله في حالاته، قال الله تعالى:  وآخر من شكله أزواج  ، أي عذاب آخر من شكله، أي من مثل ذلك الأول، قاله الزجاج، وقرأ مجاهد:  وأخر من شكله  ، أي: وأنواع أخر من شكله؛ لأن معنى قوله:  أزواج  ، أنواع، وقال الراغب: أي مثل له في الهيئة، وتعاطي الفعل. ويكسر، وبه قرأ مجاهد:  من شكله  ، بالكسر. والشكل أيضا: ما يوافقك، ويصلح لك، تقول: هذا من هواي، ومن شكلي، وليس شكله من شكلي. والشكل: واحد الأشكال، للأمور، والحوائج المختلفة، فيما يتكلف منها، ويهتم لها، قاله الليث، وأنشد:
  وتخلج الأشكال دون الأشكال والأشكال أيضا: الأمور المشكلة، الملتبسة.

  والشكل أيضا: صورة الشيء المحسوسة، والمتوهمة، وقال ابن الكمال: الشكل هيئة حاصلة للجسم، بسبب إحاطة حد واحد بالمقدار، كما في الكرة، أو حدود كما في المضلعات، من مربع ومسدس، ج: أشكال، وشكول، قال الراغب: الشكل: في الحقيقة الأنس الذي بين المتماثلين في الطريقة، ومنه قيل: الناس أشكال، قال الراعي، يمدح عبد الملك بن مروان:
  فأبوك جالد بالمـدينة وحـده                      قوما هم تركوا الجميع شكولا وأنشد أبو عبيد
  فلا تطلبا لي أيما إن طلبتما                      فإن الأيامى لسن لي بشكول والشكل: نبات متلون، أصفر وأحمر، عن ابن الأعرابي. والشكل في العروض: الجمع بين الخبن والكف، وبيته:
  لمـن الـديار غـيرهــن                      كل داني المزن جون الرباب كما في العباب. والشاكلة: الشكل، يقال: هذا على شاكلة أبيه، أي شبهه. والشاكلة: الناحية، والجهة وبه فسرت الآية:  قل كل يعمل على شاكلته  ، عن الأخفش. وأيضا: النية، قال قتادة في تفسير الآية: أي على جانبه، وعلى ما ينوي. وأيضا: الطريقة، والجديلة، وبه فسرت الآية. وأيضا: المذهب، والخليقة، وبه فسرت الآية، عن ابن عرفة، وقال الراغب في تفسير الآية: أي على سجيته التي قيدته، وذلك أن سلطان السجية على الإنسان قاهر، بحسب ما يثبت في الذريعة إلى مكارم الشريعة، وهذا كما قال عليه السلام: كل ميسر لما خلق له.
 والشاكلة: البياض ما بين الأذن والصدغ، عن ابن الأعرابي، وقال قطرب: ما بين العذار والأذن ومنه الحديث: تفقدوا في الطهور الشاكلة. والشاكلة: من الفرس: الجلد الذي بين عرض الخاصرة والثفنة، وهو موصل الفخذ من الساق، وقيل: الشاكلتان ظاهر الطفطفتين، من لدن مبلغ القصيرى إلى حرف الحرقفة، من جانبي البطن، وقيل: الشاكلة الخاصرة، وهي الطفطفة، ومنه: أصاب شاكلة الرمية، أي خاصرتها. وتشكل الشيء: تصور، وشكله تشكيلا: صوره. وشكلت المرأة شعرها: أي ضفرت خصلتين من مقدم رأسها عن يمين وشمال، ثم شدت بها سائر ذوائبها، والصواب: أنه من حد نصر، كما قيده ابن القطاع. وأشكل الأمر: التبس، واختلط، ويقال: أشكلت علي الأخبار، وأحلكت، بمعنى واحد، وقال شمر الشكلة: الحمرة تخلط بالبياض، وهذا شيء أشكل، ومنه قيل للأمر المشتبه: مشكل. قال الراغب: الإشكال في الأمر استعارة كالاشتباه من الشبه، كشكل، وشكل، شكلا، وتشكيلا، و أشكل النخل: طاب رطبه، وأدرك، عن الكسائي، وفي الأساس: أشكل النخل: طاب بسره، وحلا، وأشبه أن يصير رطبا. وأمور أشكال: أي ملتبسة، مع بعضها مختلفة. والأشكلة، بفتح الهمزة والكاف: اللبس. وأيضا: الحاجة، عن ابن الأعرابي، زاد الراغب، التي تقيد الإنسان، كالشكلاء، نقله ابن سيده، و الصاغاني. والأشكل من سائر الأشياء: ما فيه حمرة وبياض مختلط، أو ما فيه بياض يضرب إلى الحمرة والكدرة. وقيل: الأشكل عند العرب: اللونان المختلطان، ودم أشكل: فيه بياض وحمرة مختلطان، قال جرير:

  فما زالت القتلى تمور دماؤها                      بدجلة حتى ماء دجلة أشكل والأشكل: السدر الجبلي، قال العجاج:
  معج المرامي عن قياس الأشكل وقال أبو حنيفة: أخبرني بعض العرب: أن الأشكل شجر مثل شجر العناب في شوكه، وعقف أغصانه، غير أنه أصغر ورقا، وأكثر أفنانا، وهو صلب جدا، وله نبيقة حامضة شديدة الحموضة، منابته شواهق الجبال، تتخذ منه القسي، الواحدة بهاء، قال:
  أو وجبة من جناة أشـكـلة                      إن لم يرغها بالقوس لم ينل يعني سدرة جبلية. والأشكل من الإبل، والغنم: ما يخلط سواده حمرة، أو غبرة، كأنه قد أشكل عليك لونه، وقال ابن الأعرابي: الضبع فيها غبرة وشكلة، لونان فيه سواد وصفرة سمجة.
 واسم اللون: الشكلة، بالضم، ومنه الشكلة في العين، وهي كالشهلة، ويقال: فيه شكلة من سمرة، وشكلة من سواد، وعين شكلاء: بيية الشكل، ورجل أشكل العين، وقد أشكلت، وقال أبو عبيد: الشكلة كهيئة الحمرة، تكون في بياض العين، فإذا كانت في سواد العين فهي شهلة، وأنشد:
  ولا عيب فيها غير شكلة عينها                      كذاك عتاق الطير شكل عيونها عتاق الطير: هي الصقور والبزاة، ولا توصف بالحمرة، ولكن توصف بزرقة العين وشهلتها، قال: ويروى هذا البيت: غير شهلة عينها. وقيل: الشكلة في العين الصفرة التي تخالط بياض العين، التي حول الحدقة، على صفة عين الصقر، ثم قال: ولكنا لم نسمع الشكلة إلا في الحمرة، ولم نسمعها في الصفرة. وفي الحديث: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم ضليع الفم، أشكل العين، منهوس العقبين، قال ابن الأثير: أي في بياضها شيء من حمرة، وهو محمود محبوب، وقيل: أي كان طويل شق العين، هكذا فسره سماك ابن حرب، وروى عنه شعبة، قال ابن سيده: وهذا نادر، وقال شيخنا: هو تفسير غريب، نقله الترمذي في الشمائل عن الأصمعي، وتعقبه القاضي عياض في المشارق، وتلميذه في المطالع، وابن الأثير في النهاية، والزمخشري في الفائق، وغيرهم، وأطبق أئمة الحديث على أنه وهم محض، وأنه لو ثبت لغة لا يصح في وصفه صلى الله تعالى عليه وسلم، لأن طول العين ذم محض، فكيف وهو غير ثابت عن العرب، ولا نقله أحد من أئمة الأدب، وإنه من المصنف لمن أعجب العجب. وشكل العنب: أينع بعضه، أو اسود، وأخذ في النضج، كتشكل، وشكل، تشكيلا، كما في المحكم. وشكل الأمر: التبس، وهذا قد تقدم، فهو تكرار. ومن المجاز: شكل الكتاب، شكلا، إذا أعجمه، كقولك، قيده من شكال الدابة، وقال أبو حاتم: شكل الكتاب، فهو مشكول: إذا قيده بالإعراب، وأعجمه: إذا نقطه، كأشكله، كأنه أزال عنه الإشكال والالتباس، فالهمزة حينئذ للسلب، قال الجوهري: وهذا نقلته من كتاب من غير سماع. وشكل الدابة، يشكلها، شكلا: شد قوائمها بحبل، كشكلها، تشكيلا، واسم ذلك الحبل: الشكال، ككتاب، وهو العقال، ج شكل، ككتب، ويخفف، وفرس مشكول: قيد بالشكال، قال الراعي:
  متوضح الأقراب فيه شهوبة                      نهش اليدين تخاله مشكولا

  وقال الأصمعي: الشكال في الرحل: خيط يوضع بين التصدير والحقب، لكيلا يدنو الحقب من الثيل، وهو الزوار أيضا، عن أبي عمرو، وأيضا: وثاق بين الحقب والبطان، وكذلك الوثاق بين اليد والرجل. ومن المجاز: الشكال في الخيل، أن تكون ثلاث قوائم منه محجلة، والواحدة مطلقة، شبه بالشكال، وهو العقال، لأن الشكال، إنما يكون في ثلاث قوائم، وقيل: عكسه أيضا، وهو أن ثلاث قوائم منه مطلقة، والواحدة محجلة، ولا يكون الشكال إلا في الرجل، والفرس مشكول، وهو مكروه، لأن_ه كالمشكول صورة تفاؤلا، ويمكن أن يكون جرب ذلك الجنس، فلم تكن فيه نجابة، وقيل: إذا كان مع ذلك أغر زالت الكراهة، لزوال شبه الشكال، وقال أبو عبيدة: الشكال أن يكون بياض التحجيل في رجل واحدة، ويد من خلاف، قل البياض أو كثر. والمشكول من العروض: ما حذف ثانيه وسابعه، نحو حذفك ألف فاعلاتن والنون منها، سمي بذل لأنك حذفت من طرفه الآخر ومن أوله، فصار بمنزلة الدابة الذي شكلت يده ورجله، كما في المحكم. والشكلاء من النعاج: البيضاء الشاكلة، وسائرها أسود، وهي بينة الشكل. والشكلاء: الحاجة، كالأشكلة، وهذان قد تقدم ذكرهما فهو تكرار. والشواكل: الطرق المتشعبة عن الطريق الأعظم، يقال: هذا طريق جماعة، وهو جمع شاكلة، يقال: استوى في شاكلتي الطريق، وهما جانباه، وطريق ظاهر الشواكل، وهو مجاز. والشكل بالكسر، والفتح: غنج المرأة، ودلها وغزلها، يقال امرأة ذات شكل، وهو ما تتحسن به من الغنج، وحسن الدل، وقد شكلت، كفرحت، شكلا، فهي شكلة، كفرحة، ويقال: امرأة شكلة مشكلة حسنة الشكل. وشكلة: اسم امرأة، وهي جارية المهدي. وشكل، بالضم: جمع العين الشكلاء، التي كهيئة الشهلاء. وأيضا: جمع الأشكل من المياه الذي قد خالطه الدم، وهو مجاز. وأيضا: جمع الأشكل من الكباش، وغيرها، الذي خالط سواد حمرة، أو غبرة. وشكل، محركة، أبو بطن، قلت: هما بطنان، أحدهما في بني عامر بن صعصعة، وهو شكل بن كعب بن الحريش، والثاني في كلب، وهو شكل بن يربوع بن الحارث. وشكل بن حميد العبسي الكوفي: صحابي، مشهور، أخرج له الترمذي في الدعاء، وغيره، وابنه شتير بن شكل: محدث، بل تابعي، روى عن أبيه، وعن علي، وابن مسعود، وعنه الشعبي، وأهل الكوفة، مات في ولاية ابن الزبير، قاله ابن حبان. والشوكل: الرجالة، عن الزجاجي، وقال الفراء: الشوكلة، أو الميمنة أو الميسرة، عن الزجاجي. وقال ابن الأعرابي: الشوكلة: الناحية، وأيضا: العوسجة. ومن المجاز. الشكيل، كأمير: الزبد المختلط بالدم، يظهر على شكيم اللجام، نقله الزمخشري. والأشكال: حلي من لؤلؤ، أو فضة، يشبه بعضه بعضا، ويشاكل يقرط به النساء، وقيل كانت الجواري تعلقه في شعورهن، قال ذو الرمة:
  إذا خرجن طفـل الآصـال
  يركضن ريطا وعتاق الخال
  سمعت من صلاصل الأشكال
  والشذر والفرائد الغـوالـي
  أدبا على لباتها الـحـوالـي
  هز السنى في ليلة الشمـال

  يركضن: يطأن، والخال: برد موشى، والأدب: العجب. الواحد: شكل. والمشاكلة: الموافقة، يقال: هذا أمر لا يشاكلك، أي لا يوافقك، كالتشاكل، عن ابن دريد، وقال الراغب: أصل المشاكلة من الشكل، وهو تقييد الدابة. وقال أبو عمرو: يقال: فيه أشكلة من أبيه، وشكلة، بالضم، وشاكل: أي شبه منه، وهذا أشكل به: أي أشبه. ومما يستدرك عليه: الشكل: المذهب، والقصد. والشوكلاء: الحاجة، عن ابن الأعرابي. وفيه شكلة من دم، بالضم: أي شيء يسير. والمشكل: كمحسن: الداخل في أشكاله، أي أمثاله، وأشباهه، من قولهم: أشكل: صار ذا شكل، والجمع مشكلات. وهو يفك المشاكل: الأمور الملتبسة. ونبات الأشكل: مثل شجر الشريان، عن أبي حنيفة. وقال الزجاج: شكل علي الأمر، أي: أشكل. والشكلاء: المداهنة. وأشكل المريض، وشكل، كما تقول: تماثل. وتشكلت المرأة: تدللت. وشكل الأسد اللبؤة: ضربها، عن ابن القطاع. وأصاب شاكلة الصواب. وهو يرمي برأيه الشواكل، وهو مجاز. وأبو الفضل العباس بن يوسف الشكلي، بالكسر: محدث. وشكلان، بالفتح: قرية بمرو، منها أبو عصمة أحمد بن عبد الله بن محمد الشكلاني، محدث، مات سنة 451. والمشكل، كمعظم: صاحب الهيئة، والشكل الحسن. وعبد الرحمن بن أبي حماد شكيل، كزبير، المقرئ: شيخ لعثمان بن أبي شيبة. وأحمد بن محمد بن سليمان بن الشكيل اليمني، مات سنة 654. مسكنهم بيت حجر، من الزيدية، بوادي سردد، من اليمن. وأبو شكيل، كزبير: إبراهيم بن علي بن سالم الخزرجي، مات بتريم، سنة 661.

##### Türkçe

**الشكل**: benzerlik; Ebû ʿAmr dedi: “Şunda bunda babasından bir **شكل** vardır” denir; ve benzerlik. **الشكل** ayrıca: misal(=örnek); “bu, bunun **شكل**i üzeredir” dersin; yani onun misali üzeredir. “Falanca, falancanın **شكل**idir”; yani hâllerinde onun mislidir. Allah Teâlâ’nın sözü: **وآخر من شكله أزواج**; yani onun **شكل**inden başka bir azap; yani o ilkinin misli olan(azaptan). Bunu Zeccâc söylemiştir. Mücâhid **وأخر من شكله** okudu; yani: onun **شكل**inden başka türler; çünkü O’nun sözü **أزواج**’ın manası: türlerdir. Râgıb dedi: yani heyette ve fiili yapmada ona misal. (Kelime) kesrelenir; Mücâhid bununla okudu: **من شكله**; kesre ile. **الشكل** ayrıca: sana uygun olan ve sana yarayan şeydir; “bu benim hevesimden ve benim **شكل**imden” dersin; “onun **شكل**i benim **شكل**imden değildir.” **الشكل**: **الأشكال**’ın biridir; işlerin ve farklı ihtiyaçların (biridir); onlardan yüklenilen ve onlar için kaygılanılan şeylerde. Bunu Leys söyledi; ve şu beyti okudu:
  وتخلج الأشكال دون الأشكال
Ve **الأشكال** ayrıca: müşkil işler; karışık olanlar.

**الشكل** ayrıca: şeyin duyulur ve tasavvur olunan sûretidir. İbnü’l-Kemâl dedi: **الشكل**; bir cisme, bir miktarı tek bir sınırın kuşatması sebebiyle (meydana gelen) hâsıl bir heyettir; kürede olduğu gibi; yahut sınırlar (sebebiyle), çokgenlerde olduğu gibi; kare ve altıgen gibi. Çoğulu: **أشكال** ve **شكول**. Râgıb dedi: **الشكل** hakikatte, yol/yöntem bakımından birbirine benzeyen iki şey arasındaki ünsiyettir; bundan dolayı “insanlar **أشكال**dır” denmiştir. Râʿî, ʿAbdülmelik b. Mervân’ı överken dedi:
  فأبوك جالد بالمـدينة وحـده                      قوما هم تركوا الجميع شكولا
Ebû ʿUbeyd şu beyti okudu:
  فلا تطلبا لي أيما إن طلبتما                      فإن الأيامى لسن لي بشكول
**الشكل**: renk renk bir bitkidir; sarı ve kırmızı; İbnü’l-Aʿrâbî’den. **الشكل** arûzda: **الخبن** ile **الكف**’i birleştirmektir; ve beyti:
  لمـن الـديار غـيرهــن                      كل داني المزن جون الرباب
**العباب**’da olduğu gibi. **الشاكلة**: **الشكل**; “bu, babasının **شاكلة**si üzeredir” denir; yani onun benzeridir. **الشاكلة**: taraf ve cihettir; bununla âyet tefsir edilmiştir: **قل كل يعمل على شاكلته**; Ahfeş’ten. Ve ayrıca: niyettir; Katâde âyetin tefsirinde dedi: yani kendi yanı üzere ve niyet ettiği şey üzere. Ve ayrıca: yol/yöntemdir ve örgü(=saç örgüsü); bununla âyet tefsir edilmiştir. Ve ayrıca: mezhep ve huy/tabiat; bununla âyet tefsir edilmiştir; İbn ʿArefe’den. Râgıb âyetin tefsirinde dedi: yani kendisini bağlayan seciyesi üzere; çünkü seciyenin insan üzerindeki sultanlığı kahredicidir; şeriatın güzel huylarına götüren yolda sabit olana göre. Bu, onun (aleyhisselâm) sözü gibidir: “Her biri, kendisi için yaratıldığı şeye kolaylaştırılır.”

**الشاكلة**: kulak ile şakak arasındaki beyazlıktır; İbnü’l-Aʿrâbî’den. Kutrub dedi: **العذار** ile kulak arasıdır; bundan hadis: “Temizlikte **الشاكلة**yi yoklayın.” **الشاكلة**: attan; böğür genişliği ile **الثفنة** arasındaki deridir; o, uyluğun bacaktan birleştiği yerdir. Ve denildi: **الشاكلتان**, karnın iki yanından, **القصيرى**’nın ulaştığı yerden **الحرقفة** kenarına kadar, iki **الطفطفة**nin dışıdır. Ve denildi: **الشاكلة** böğürdür; o da **الطفطفة**dir. Bundan: “Ok atışı **شاكلة**sine isabet etti”; yani böğrüne. **تشكل** الشيء: tasavvur etti. “Onu **شكله** **تشكيلا**”: onu sûretlendirdi. “Kadın saçını **شكلت**”: yani başının önünden sağdan ve soldan iki tutam ördü; sonra onunla saçının geri kalan örgülerini bağladı. Doğrusu: bunun **نصر** babından olduğudur; İbnü’l-Kattâʿ’ın kaydettiği gibi. “İş **أشكل** oldu”: karıştı; ve birbirine girdi. “Haberler bana **أشكلت** oldu” ve “**أحلكت**” denir; tek manadadır. Şemr dedi: **الشكلة**; beyazla karışan kızıllıktır. “Bu, **أشكل** bir şeydir.” Bundan, şüpheli işe: **مشكل** denmiştir. Râgıb dedi: işteki **الإشكال**, **الشبه**den olan **الاشتباه** gibi bir istiaredir; (kök) **شكل** ve **شكل**; **شكلا** ve **تشكيلا**. “Hurma ağacı **أشكل** oldu”: yaş hurması güzelleşti ve olgunlaştı; Kisâî’den. **الأساس**’ta: “Hurma ağacı **أشكل** oldu”: **بسر**i güzelleşti ve tatlandı; ve yaş hurma olmaya yaklaştı. “**أمور أشكال**”: yani karışık; birbirleriyle (beraber) farklı. **الأشكلة**, hemzenin ve kâfın fethiyle: karışıklık. Ve ayrıca: ihtiyaç; İbnü’l-Aʿrâbî’den. Râgıb artırdı: insanı bağlayan (ihtiyaç); **الشكلاء** gibi; bunu İbn Sîde ve Sâgânî nakletti. **الأشكل** diğer şeylerden: içinde kızıllık ve beyazlık karışık olan; yahut içinde kızıllığa ve bulanıklığa çalan bir beyazlık olan. Ve denildi: Araplar katında **الأشكل**: karışık iki renktir. “**دم أشكل**”: içinde beyazlık ve kızıllık karışık olan (kan). Cerîr dedi:
  فما زالت القتلى تمور دماؤها                      بدجلة حتى ماء دجلة أشكل
**الأشكل**: dağ sediri(=dağda yetişen sidr); Aʿcâc dedi:
  معج المرامي عن قياس الأشكل
Ebû Hanîfe dedi: Bana bazı Araplar haber verdi: **الأشكل**, dikeninde **العناب** ağacı gibi bir ağaçtır; dalları kıvrıktır; ancak yaprakça daha küçüktür ve dalları daha çoktur; çok serttir. Ekşi bir **نبيقة**si vardır; şiddetli ekşidir. Bitkisi, dağların sarp zirveleridir. Ondan yaylar yapılır; bir tanesi, **هاء** ile (adlandırılır). Dedi:
  أو وجبة من جناة أشـكـلة                      إن لم يرغها بالقوس لم ينل
Yani dağ sediri. **الأشكل** develerden ve koyunlardan: siyahlığına kızıllık yahut tozluluk karışan; sanki rengi sana karışık gelmiş gibi. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: sırtlan; onda tozluluk ve **شَكْلَة** vardır; onda siyah ve çirkin bir sarılık olmak üzere iki renk.

Renk adı: **الشُكْلَة**; damme ile. Bundan: gözde **الشُكْلَة**; o, **الشهلة** gibidir. “Onda esmerlikten bir **شُكْلَة** var” ve “siyahlıktan bir **شُكْلَة** var” denir. “**عين شكلاء**”: **الشكل** bakımından beyaz. “**رجل أشكل العين**”: gözü **أشكل** olan; ve “**أشكلت**” (denir). Ebû ʿUbeyd dedi: **الشُكْلَة**, gözün beyazında bulunan kızıllık heyeti gibidir; eğer gözün siyahında olursa o **شهلة**dir. Şu beyti okudu:
  ولا عيب فيها غير شكلة عينها                      كذاك عتاق الطير شكل عيونها
**عتاق الطير**: doğanlar ve çakırlardır; kızıllıkla vasfedilmezler; fakat gözün maviliği ve **شهلة**siyle vasfedilirler. Dedi: Bu beyit şöyle de rivayet edilir: “**غير شهلة عينها**”. Ve denildi: gözde **الشُكْلَة**, göz bebeğinin çevresinde, gözün beyazına karışan sarılıktır; doğanın gözü sıfatı üzere. Sonra dedi: Lakin biz **الشُكْلَة**yi ancak kızıllıkta işittik; sarılıkta işitmedik. Hadiste: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) geniş ağızlı, **أشكل العين**, topukları içe çökük idi. İbnü’l-Esîr dedi: yani gözünün beyazında kızıllıktan bir şey vardı; o övülen, sevilen (bir şey)dir. Ve denildi: yani göz yarığı uzun idi; Semmâk b. Harb bunu böyle tefsir etti; Şuʿbe ondan rivayet etti. İbn Sîde dedi: Bu nadirdir. Şeyhimiz dedi: Bu garip bir tefsirdir; Tirmizî bunu **الشمائل**’de Asmaʿî’den nakletti; buna Kâdî ʿIyâd **المشارق**’ta, onun talebesi **المطالع**’da, İbnü’l-Esîr **النهاية**’de, Zemahşerî **الفائق**’ta ve başkaları itiraz etti. Hadis imamları, bunun sırf bir vehim olduğunda ittifak ettiler; ve dilce sabit olsa bile, (bu) onun (sallallahu teâlâ aleyhi ve sellem) vasfında sahih olmaz; çünkü gözün uzunluğu sırf zemmdir; nasıl olsun ki Araplardan sabit değildir ve edeb imamlarından hiçbiri onu nakletmemiştir; ve bunun, musanniften, en şaşılacak şeylerden olduğu (söylenmiştir). “Üzüm **شكل** oldu”: bir kısmı olgunlaştı; yahut karardı; ve olgunlaşmaya başladı; **تشكل** gibi; ve **شكل**; **تشكيلا**; **المحكم**’de olduğu gibi. “İş **شكل** oldu”: karıştı; bu geçmişti; o hâlde tekrardır. Mecazdan: “Kitabı **شكل** etti, **شكلا**”: onu noktaladı; senin “onu, binek hayvanının **شكال**ından bağladı” demen gibi. Ebû Hâtim dedi: “Kitabı **شكل** etti; o **مشكول**dur”: ona iʿrabla kayıt koyduğunda; “onu **أعجم** etti”: onu noktaladığında; **أشكله** gibi; sanki ondan **الإشكال**ı ve karışıklığı giderdi; hemze o vakit, giderme içindir. Cevherî dedi: Bunu, işitme olmaksızın bir kitaptan naklettim. “Binek hayvanını **شكل** etti; onu **يشكلها**; **شكلا**”: ayaklarını bir iple bağladı; “onu **شكلها** **تشكيلا**” gibi. O ipin adı: **الشِّكال**; **كتاب** gibi; o, **العقال**dır. Çoğulu: **شكل**; **كتب** gibi. Hafifletilir. “**فرس مشكول**”: **الشِّكال** ile bağlanmış. Râʿî dedi:
  متوضح الأقراب فيه شهوبة                      نهش اليدين تخاله مشكولا

Ve el-Asmaʿî dedi: **الشِّكال** eyer takımında: **التَّصْدِير** ile **الحَقَب** arasına konulan bir iptir; **الحَقَب**’ın **الثِّيل**’e yaklaşmaması için; o, Ebû ʿAmr’dan (rivayetle) **الزُّوار** da (denir). Yine: **الحَقَب** ile **البِطان** arasında bir bağ; aynı şekilde el ile ayak arasındaki bağ.

Mecazdan: atlarda **الشِّكال**, onun üç ayağının **مُحَجَّل** olması, birinin **مُطْلَقَة** olmasıdır; **الشِّكال**’a benzetildi; o da **العِقال**’dır; çünkü **الشِّكال** ancak üç ayakta olur. Ve denildi: onun tersi de (vardır); o da, onun üç ayağının **مُطْلَقَة** olması, birinin **مُحَجَّل** olmasıdır. Ve **الشِّكال** ancak ayakta olur; at **مَشْكُول**’dür; ve o mekruhtur; çünkü o, suret olarak **المَشْكُول** gibidir, tefe’ülen; ve olabilir ki o cins denenmiştir de onda necâbet olmamıştır. Ve denildi: eğer bununla birlikte **أَغَرّ** olursa kerâhet gider; **الشِّكال** benzerliğinin gitmesiyle. Ebû ʿUbeyde dedi: **الشِّكال**, **التَّحْجِيل** beyazlığının bir tek ayakta ve karşı taraftan bir elde olmasıdır; beyazlık az olsun çok olsun.

**العَروض**dan **المَشْكُول**: ikincisi ve yedincisi hazfedilmiş olandır; senin **فاعِلاتُن**’un elifini ve ondan nûn’u hazfetmen gibi; buna o ad verildi; çünkü sen öbür ucundan ve başından hazfettin; böylece eli ve ayağı **شُكِلَت** olan binek hayvanı menzilesine oldu; **المُحْكَم**’da olduğu gibi.

**الشَّكْلاء** koyunlardan: **الشَّاكِلَة**’si beyaz olan, geri kalanı siyah olan; o, açıkça **الشَّكْل** sahibidir.

**الشَّكْلاء**: ihtiyaç; **الأَشْكَلَة** gibi; bu ikisinin zikri daha önce geçti; o halde tekrardır.

**الشَّواكِل**: en büyük yoldan dallanan yollar; “bu bir topluluğun yoludur” denir; o, **شاكِلَة**’nin cem‘idir. “Yolun iki **شاكِلَة**’sinde istivâ etti” denir; ikisi onun iki yanıdır. Ve **شَواكِل**’i açık bir yol; bu mecazdır.

**الشَّكْل** kesre ile ve fetha ile: kadının nazı; ve cilvesi ve flörtü; “**شَكْل** sahibi kadın” denir; o, nazdan ve güzel cilveden onunla güzelleştiği şeydir. Ve **شَكَلَتْ**; **فَرِحَتَ** gibi; **شَكْلًا**; o halde o **شَكِلَة**’dir; **فَرِحَة** gibi. Ve denir: **شَكِلَة مُشَكَّلَة** güzel **شَكْل** sahibi kadın.

**شَكِلَة**: bir kadının adıdır; o, el-Mehdî’nin câriyesidir.

**شُكْل** zamme ile: **العَيْن الشَّكْلاء**’nın cem‘idir; o, **الشَّهْلاء** heyeti gibidir.

Yine: kanın karıştığı sulardan **الأَشْكَل**’in cem‘idir; bu mecazdır.

Yine: koçlardan ve başkalarından **الأَشْكَل**’in cem‘idir; onda siyahlık bir kızıllığa yahut bir tozluluğa karışmıştır.

**شَكَل** (harekeleri hareketli): bir batnın babasıdır. Dedim: ikisi iki batndır; birisi Benî ʿÂmir b. Saʿsaʿa’dadır; o, **شَكَل بن كَعْب بن الحَرِيش**’tir; ikincisi Kelb’dedir; o, **شَكَل بن يَرْبُوع بن الحارِث**’tir.

**شَكَل بن حُمَيْد العَبْسِي الكُوفِي**: sahâbîdir; meşhurdur; Tirmizî ona duada ve başkasında rivayet çıkarmıştır. Ve oğlu **شُتَيْر بن شَكَل**: muhaddistir; bilakis tâbiîdir; babasından, ʿAlî’den ve İbn Mesʿûd’dan rivayet etti; ondan eş-Şaʿbî ve Kûfe ehli (rivayet etti). İbnü’z-Zübeyr’in vilâyetinde öldü; bunu İbn Hibbân söyledi.

**الشَّوْكَل**: piyadeler; ez-Zeccâcî’den. El-Ferrâ dedi: **الشَّوْكَلَة**; yahut sağ kanat yahut sol kanat; ez-Zeccâcî’den. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الشَّوْكَلَة**: taraf; yine: **العَوْسَجَة**.

Mecazdan: **الشَّكِيل**; **أمير** gibi: kana karışmış köpük; gemin **شَكِيم**’i üzerinde görünür; ez-Zemahşerî nakletti.

**الأَشْكال**: inciden yahut gümüşten bir süstür; bir kısmı bir kısmına benzer; ve **يُشاكِل**; kadınların onunla küpelendiği (şeydir). Ve denildi: câriyeler onu saçlarına asarlardı. Zû’r-Rumme dedi:
  إذا خرجن طفـل الآصـال
  يركضن ريطا وعتاق الخال
  سمعت من صلاصل الأشكال
  والشذر والفرائد الغـوالـي
  أدبا على لباتها الـحـوالـي
  هز السنى في ليلة الشمـال

**يَرْكُضْنَ**: basarlar; **الخَال**: nakışlı bir bürde; **الأَدَب**: hayret. Tekil: **شَكْل**.

**المُشاكَلَة**: uygunluk; “bu, seni **يُشاكِل** etmeyen bir iştir” denir; yani sana uygun olmaz; **التَّشاكُل** gibi; İbn Düreyd’den. Er-Râgıb dedi: **المُشاكَلَة**’nin aslı **الشَّكْل**dendir; o da binek hayvanını bağlamaktır.

Ebû ʿAmr dedi: “onda babasından **أَشْكِلَة** vardır” denir; ve **شُكْلَة** zamme ile; ve **شاكَل**: yani ondan bir benzerlik. Ve “bu, onunla **أَشْكَلَ** oldu” denir; yani benzedi.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الشَّكْل**: mezhep ve kasıt.

**الشَّوْكَلاء**: ihtiyaç; İbnü’l-Aʿrâbî’den.

“Onda kandan bir **شُكْلَة** vardır” zamme ile: yani az bir şey.

**المُشْكِل**; **مُحْسِن** gibi: **أَشْكال**’ının içine giren; yani misallerinin ve benzerlerinin içine giren; “**أَشْكَلَ**: **شَكْل** sahibi oldu” sözlerinden; cem‘i **مُشْكِلات**. Ve o, **المَشاكِل**’i çözer: karışık işler.

**نَبات الأَشْكَل**: **شَجَر الشِّرْيان** gibi; Ebû Hanîfe’den.

Ez-Zeccâc dedi: “iş bana **شَكَلَ** oldu”; yani **أَشْكَلَ**.

**الشَّكْلاء**: yağcılık.

Hasta **أَشْكَلَ** oldu; ve **شَكَلَ**; “**تَماثَلَ**” dediğin gibi.

Kadın **تَشَكَّلَتْ**: cilvelendi.

**شَكَلَ** aslan dişi aslanı: onu dövdü; İbnü’l-Kattâʿ’dan.

Doğrunun **شاكِلَة**’sine isabet etti.

O, görüşüyle **الشَّواكِل**’e atar; bu mecazdır.

**أبو الفضل العباس بن يوسف الشَّكْلِي** kesre ile: muhaddistir.

**شَكْلان** fetha ile: Merv’de bir köydür; ondan **أبو عِصْمَة أحمد بن عبد الله بن محمد الشَّكْلانِي**; muhaddis; 451 yılında öldü.

**المُشْكِل**; **مُعَظَّم** gibi: heyet sahibi ve güzel **الشَّكْل** sahibi.

**عبد الرحمن بن أبي حماد شَكِيل**; **زُبَيْر** gibi; kurrâ: ʿOsmân b. Ebî Şeybe’ye şeyhtir.

**أحمد بن محمد بن سليمان بن الشَّكِيل اليَمَنِي**: 654 yılında öldü. Meskenleri Beyt Hacer’dir; Zeydiyye’dendir; Yemen’den Vâdî Serded’dedir.

**أبو شَكِيل**; **زُبَيْر** gibi: **إبراهيم بن علي بن سالم الخَزْرَجِي**; Terîm’de 661 yılında öldü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَكَلَ
1 شَكَلَ ذ , as an intrans. verb: see 4, in three places. ― -b2- And see 5. -A2- شَكَلَ الفَرَسَ بِالشِّكَالِ, (S,) or شَكَلَ الدَّابَّةَ, (Msb, K,) aor. شَكُلَ , inf. n. شَكْلٌ, (Msb,) He bound [the horse or] the beast, with the شِكَال; (Msb;) [i. e.] he bound the legs of [the horse or] the beast with the rope called شِكَال; as also ↓ شَكَّلَهَا, (K,) inf. n. تَشْكِيلٌ. (TA.) And شَكَلْتُ الطَّائِرَ [app. I bound the legs of the bird in like manner]. (S.) And شَكَلْتُ عَنِ البَعِيرِ I bound the camel's شِكَال between the fore girth and the hind girth; (S;) [i. e.] I put [or extended], between the hind girth and the fore girth of the camel, a cord, or string, called شِكَال, and then bound it, in order that the hind girth might not become [too] near to the sheath of the penis. (TA in art. حقب.) ― -b2- And [hence, i. e.] from the شِكَال of the beast, (TA,) شَكَلَ الكِتَابَ, (AHلt, S, Msb, K, TA,) inf. n. as above, (Msb, TA,) (tropical:) He restricted [the meaning or pronunciation of] the writing, (قَيَّدَهُ, AHلt, S, TA,) or he marked the writing, (أَعْلَمَهُ, Msb,) with the signs of the desinential syntax (AHلt, * S, * Msb, TA *) [and the other syllabical signs and the diacritical points]: or i. q. أَعْجَمَهُ: (K:) but AHلt says that شَكَلَ الكِتَابَ has the former meaning; and أَعْجَمَهُ signifies he dotted, or pointed, it [with the diacritical points]: (TA:) and الكِتَابَ ↓ اشكل signifies the same as شَكَلَهُ; (S, Msb, K, TA;) as though [meaning] he removed from it dubiousness and confusion; (S, K, * TA;) so that the أ in this case is to denote privation: (TA:) this [J says (TA)] I have transcribed from a book, without having heard it. (S.) ― -b3- And شَكَلَتْ شَعْرَهَا, (O, TA,) aor. شَكُلَ ; thus correctly, as pointed by IKtt; accord. to the K ↓ شكّلت; (TA;) (assumed tropical:) She (a woman) plaited two locks of her hair, of the fore part of her head, on the right and left, (O, K, TA,) and then bound with them her other ذَوَائِب [or pendent locks or plaits]. (TA.) ― -b4- And شكل [thus in the TA, so that it may be either شَكَلَ or ↓ شكّل,] (assumed tropical:) He (the lion) compressed the lioness: on the authority of IKtt. (TA.) -A3- شَكِلَتْ, aor. شَكَلَ ; (K, TA,) inf. n. شَكَلٌ, (TA,) She (a woman) used amorous gesture or behaviour; or such gesture, or behaviour, with coquettish boldness, and feigned coyness or opposition; displayed what is termed شِكْل, i. e. غُنْج and دَلّ and غَزَل; (K, TA;) and ↓ تشكّلت [signifies the same], i. e. تَدَلَّلَتْ [and in like manner تشكّل is said of a man]. (TA.) ― -b2- See also شَكَلٌ below, in two places. ― -b3- And شَكِلْتُ اـِلَى كَذَا, with kesr [to the ك], i. q. رَكَنْتُ [i. e. I inclined to such a thing; or trusted to, or relied upon, it, so as to be, or become, easy, or quiet, in mind]. (O.)

شكّل
2 شكّل ذ , as an intrans. verb: see 4: ― -b2- and see also 5. -A2- شكّلهُ, inf. n. تَشْكِيلٌ, He formed, fashioned, figured, shaped, sculptured, or pictured, it; syn. صَوَّرَهُ; (K, TA;) namely, a thing. (TA.) ― -b2- See also 1, in three places.

مُشَاكَلَةٌ
3 مُشَاكَلَةٌ ذ signifies The being conformable, suitable, agreeable, similar, homogeneous, or congenial; syn. مُوَافَقَةٌ; (S, K;) as also ↓ تَشَاكُلٌ: (IDrd, S, K:) Er-Rلghib [strangely] says that المُشَاكَلَةُ is from الشَّكْلُ signifying “ the binding, ” or “ shackling, ” a beast [with the شِكَال]. (TA.) You say, هُوَ يُشَاكِلُهُ [He, or it, is conformable, &c., with him, or it; or resembles him, or it]. (Msb.) And هٰذَا الأَمْرُ لَا يُشَاكِلُكَ i. e. لَا يُوَافِقُكَ [This affair will not be suitable to thee]. (TA.) And ↓ تَشَاكَلَا They resembled each other. (MA.)

اشكل
4 اشكل ذ [primarily] signifies صَارَ ذَا شَكْلٍ [meaning It, or he, was, or became, such as had a likeness or resemblance, or a like, or match, &c.]. (TA.) ― -b2- [And hence, app.,] said of a thing, or case, or an affair; (S, Mgh, O, Msb, K;) as also ↓ شَكَلَ, (O, K, TA, [in the CK, erroneously, شَكِلَ, evidently not meant by the author of the K, as it is his rule, after mentioning a verb of this form, to add كَفَرِحَ or the like,]) inf. n. شَكْلٌ; (TA;) and ↓ شكّل, (K,) inf. n. تَشْكِيلٌ; (TA;) (assumed tropical:) It was, or became, dubious, or confused; syn. اِلْتَبَسَ, (S, O, Msb, K,) and اِخْتَلَطَ, (O, TA,) or اِشْتَبَهَ: (Mgh:) [and ↓ اشتكل is mentioned in this sense by Golius as on the authority of J (whom I do not find to have mentioned it either in this art. or elsewhere), and by Freytag as on the authority of Abu-l-'Alà: accord. to Sh, اشكل in this sense is from شُكْلَةٌ signifying “ redness mixed with whiteness: ” (see مُشْكِلٌ:) but] accord. to Er-Rلghib, اـِشْكَالٌ in a thing, or case, or an affair, is metaphorical, [and] like اِشْتِبَاهٌ from الشِبْهُ. (TA.) One says, اشكل الأَمْرُ عَلَى الرَّجُلِ (assumed tropical:) [The thing, or case, or affair, was, or became, dubious, or confused, to the man]; and ↓ شَكَلَ means the same. (Zj, O.) And أَشْكَلَتْ عَلَىَّ الأَخْبَارُ (assumed tropical:) [The tidings were dubious, or confused, to me], and أَحْكَلَتْ; both meaning the same. (TA.) And one says also, عَلَيْهِ اـِشْكَالٌ and عليه اـِشْكَالَاتٌ [meaning There is doubt, or uncertainty, and there are doubts, or uncertainties, respecting it: thus using the inf. n. as a simple subst., and therefore pluralizing it]. (Mz, 3rd نوع; &c.) ― -b3- It is also said of a disease; [app. as meaning (assumed tropical:) It became nearly cured; because still in a somewhat doubtful state;] like as you say تَمَاثَلَ; and so ↓ شَكَلَ. (TA.) ― -b4- اشكل النَّخْلُ The palm-trees became in that state in which their dates were sweet (Ks, S, A, O, K) and ripe, (Ks, S, O, Msb,) or nearly ripe; (A, TA;) and ↓ تشكّل signifies the same. (O.) ― -b5- And اشكلت العَيْنُ The eye had in it what is termed شُكْلَةٌ [q. v.: see also شَكَلٌ]. (K.) -A2- اشكل الكِتَابَ: see 1.

تشكّل
5 تشكّل ذ It (a thing, TA) was, or became, formed, fashioned, figured, shaped, sculptured, or pictured; syn. تَصَوَّرَ. (K, TA.) ― -b2- And He became goodly in shape, form, or aspect. (TK in art. طرز.) ― -b3- تشكّل العِنَبُ, (S, K,) and ↓ شَكَلَ, and ↓ شكّل, (K,) The grapes became in that state in which some of them were ripe: (S, K:) or became black, and beginning to be ripe: (K:) thus in the M. (TA.) ― -b4- See also 4, near the end. ― -b5- And see 1, also near the end.

6 تَشَاْكَلَ see 3, in two places.

8 اـِشْتَكَلَ see 4.

استشكلهُ
10 استشكلهُ ذ is often used by the learned in the present day as meaning He deemed it (i. e. a word or phrase or sentence) dubious, or confused.]

شَكْلٌ
شَكْلٌ ذ i. q. شَبَةٌ [as meaning A likeness, resemblance, or semblance; a well-known signification of the latter word, but one which I do not find unequivocally assigned to it in its proper art. in any of the lexicons]. (AA, K, TA. [In the CK, and in my MS. copy of the K, in the place of الشَّبَهُ as the first explanation of الشَّكْلُ in the K accord. to the TA, we find الشِّبْهُ; but that the explanation which I have given is correct, is shown by what here follows.]) One says, فِى فُلَانٍ شَكْلٌ مِنْ أَبِيهِ, meaning شَبَهٌ [i. e. In such a one is a likeness, or resemblance, of his father]: (AA, TA:) and مِنْ أَبِيهِ ↓ فِيهِ أَشْكَلَةٌ and ↓ شُكْلَةٌ (AA, O, K, TA) and ↓ شَاكِلٌ, (O, K, TA,) [likewise] meaning شَبَهٌ, (AA, O, K, TA,) and مُشَابَهَةٌ: (TK:) and ↓ شَاكِلَةٌ also is syn. with شَكْلٌ [in the sense of شَبَهٌ]; (K, TA;) [for] one says, هٰذَا عَلَى شَاكِلَةِ أَبِيهِ as meaning شَبَهِهِ [i. e. This is accordant to the likeness of his father]. (TA.) ― -b2- And I. q. مِثَالٌ: you say, هٰذَا عَلَى شَكْلِ هٰذَا, meaning على مِثَالِهِ [i. e. This is according to the model, or pattern, or the mode, or manner, of this]. (TA.) ― -b3- And The shape, form, or figure, (صُورَة,) of a thing; such as is perceived by the senses; and such as is imagined: (K:) the form (هَيْئَة), of a body, caused by the entire contents' being included by one boundary, as in the case of a sphere; or by several boundaries, as in those bodies that have several angles or sides, such as have four and such as have six [&c.]: so says Ibn-El-Kemلl: (TA:) pl. [of pauc., in this and in other senses,] أَشْكَالٌ and [of mult.] شُكُولٌ. (K.) ― -b4- [It often means A kind, sort, or variety, of animals, plants, food, &c.] ― -b5- [And The likeness, or the way or manner, of the actions of a person:] it is said in a trad. respecting the description of the Prophet, سَأَلْتُ أَبِى عَنْ شَكْلِهِ, meaning [I asked my father respecting the likeness of his actions, or] respecting what was like his actions; accord. to IAmb: or, accord. to Az, respecting his particular way, course, mode, or manner, of acting, or conduct: (O:) and ↓ شَاكِلَةٌ [likewise, and more commonly,] signifies a particular way, course, mode, or manner, of acting, or conduct; (S, O, K, TA;) as in the saying, كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ, (S, O, TA,) in the Kur [xvii. 86], (O, TA,) i. e. Every one does according to his particular way, &c., (Ibn-'Arafeh, S, O, Bd, Jel, TA,) that is suitable to his state in respect of right direction and of error, or to the essential nature of his soul, and to his circumstances that are consequent to the constitution, or temperament, of his body: (Bd:) and according to his nature, or natural disposition, (Ibn-'Arafeh, Er-Rلghib, O, TA,) by which he is restricted [as with a شِكَال]: (Er-Rلghib, TA:) and his direction towards which he would go: (Akh, S, O, K, * TA:) and his side [that he takes]: (Katلdeh, O, K, * TA:) and his aim, intention, or purpose: (Katلdeh, O, K, TA:) and شَكْلٌ [likewise] signifies aim, intention, or purpose; syn. قَصْدٌ. (TA.) ― -b6- Also A thing that is suitable to one; or fit, or proper, for one: you say, هٰذَا مِنْ هَوَاىَ وَمِنْ شَكْلِى [This is of what is loved by me and of what is suitable to me]: (K, TA:) and لَيْسَ شَكْلُهُ مِنْ شَكْلِى [What is suitable to him is not of what is suitable to me]. (TA.) [And hence, app.,] one says, مَاشَكْلِى وَشَكْلُهُ, meaning What is my case and [what is] his, or its, case? because of his, or its, remoteness from me. (T and TA voce أُمٌّ.) ― -b7- And sing. of أَشْكَالٌ (L, K, TA) signifying Discordant affairs and objects of want, concerning things on account of which one imposes upon himself difficulty and for which one is anxious: (Lth, TA:) and dubious, or confused, affairs: (TA:) or discordant, and dubious, or confused, affairs. (K. [In the CK, المُشَكَّلَة is erroneously put for المُشْكِلَة.]) -A2- Also A like; syn. مِثْلٌ; (S, Mgh, O, Msb, K;) and so ↓ شِكْلٌ: (O, K:) or, as some say, the like of another in nature or constitution: (Msb: [and accord. to Er-Rلghib, it seems that the attribute properly denoted by it is congruity between two persons in respect of the way or manner of acting or conduct: but in the passage in which this is expressed in the TA, I find erasures and alterations which render it doubtful:]) pl. أَشْكَالٌ (S, Mgh, O, Msb, K *) and شُكُولٌ [as above]. (S, O, Msb, K. *) One says, هٰذَا شَكْلُ هٰذَا This is the like of this. (Msb.) And فُلَانٌ شَكْلُ فُلَانٍ Such a one is the like of such a one in his several states or conditions [&c.]. (TA.) In the saying in the Kur [xxxviii. 58], وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ, (O, TA,) meaning And other punishment of the like thereof, (Zj, TA,) Mujلhid read ↓ من شِكْلِهِ. (O, TA.) -A3- Also sing. of أَشْكَالٌ signifying, (O, K,) accord. to IAar, (O,) Certain ornaments (O, K) consisting of pearls or of silver, (K,) resembling one another, worn as ear-drops by women: (O, K:) or, as some say, the sing. signifies a certain thing which girls, or young women, used to append to their hair, of pearls or of silver. (O.) -A4- And A species of plant, (IAar, O, K,) diversified in colour, (K,) yellow and red. (IAar, O, K.) -A5- [And The various syllabical signs, or vowel-points &c., by which the pronunciation of words is indicated and restricted: originally an inf. n., and therefore thus used in a pl. sense.] -A6- See also the next paragraph.

شِكْلٌ
شِكْلٌ ذ : see the next preceding paragraph, latter part, in two places. -A2- Also, as an attribute of a woman, Amorous gesture or behaviour; or such gesture, or behaviour, combined with coquettish boldness, and feigned coyness or opposition; syn. دَلٌّ, (S, O, Msb, K,) and غُنْجٌ, and غَزَلٌ; (K; [in the CK, غَزْل, which is a mistranscription;]) or her غُنْج, and comely or pleasing دَلّ, whereby a woman renders herself comely or pleasing; (TA;) and ↓ شَكْلٌ signifies the same. (K.) One says اِمْرَأَةٌ ذَاتُ شِكْلٍ [A woman having amorous gesture or behaviour; &c.]. (S, O, Msb.)

شَكَلٌ
شَكَلٌ ذ , in a sheep or goat, The quality of being white in the شَاكِلَة. (S, O. [See أَشْكَلُ.]) [In this sense, accord. to the TK, an inf. n., of which the verb is ↓ شَكِلَ, said of a ram &c.]. ― -b2- And in an eye, The quality of having what is termed شُكْلَة [q. v.]. (S, O.) [Accord. to the TK, in this sense also an inf. n., of which the verb is ↓ شَكِلَ, said of a thing, as meaning It had a redness in its whiteness.]

شُكْلَةٌ
شُكْلَةٌ ذ : see شَكْلٌ, first signification. ― -b2- One says also, فِيهِ شُكْلَةٌ مِنْ سُمْرَةٍ [In him, or it, is an admixture of a tawny, or brownish, colour], and شُكْلَةٌ مِنْ سَوَادٍ [an admixture of blackness]: (TA:) [or] شُكْلَةٌ signifies redness mixed with whiteness: (Sh, Msb, TA:) in camels, (K, TA,) and in sheep or goats, (TA,) blackness mixed with redness, (K, TA,) or with dust-colour: in the hyena, accord. to IAar, a colour in which are blackness and an ugly yellowness: (TA:) in the eye, a redness in the white: (Mgh:) or, in the eye, i. q. شُهْلَةٌ [q. v.]: (K:) or, accord. to AO, (TA,) the like of a redness in the white of the eye; (S, O, TA;) and such was in the eyes of the Prophet; (O;) but if in the black of the eye, it is termed شُهْلَةٌ: (S, O, TA:) and the like is in the eyes of the [hawks, or falcons, termed] صُقُور and بُزَاة: accord. to some, it is yellowness mixing with the white of the eye, around the black, as in the eye of the hawk (الصَّقْر); but he [i. e. AO] says, I have not heard it used except in relation to redness, not in relation to yellowness. (TA.) فِيهِ شُكْلَةٌ مِنْ دَمٍ means In him, or it, is a little [or a small admixture] of blood. (TA.)

شَكِلَةٌ
شَكِلَةٌ ذ A woman using, or displaying, what is termed شِكْل, i. e. غُنْج and دَلّ and غَزَل [meaning amorous gesture or behaviour, &c.], (K, TA,) in a comely, or pleasing, manner. (TA.)

شَكْلَآءُ
شَكْلَآءُ ذ fem. of أَشْكَلُ [q. v.]. (S, O.) -A2- Also A want; syn. حَاجَةٌ; and so ↓ أَشْكَلَةٌ, (S, O, K, [both of these words twice mentioned in this sense in the K,]) and ↓ شَوْكَلَآءُ; this last and the second on the authority of IAar; (O;) accord. to Er-Rلghib, such as binds, or shackles, (تُقَيِّد,) a man [as though with a شِكَال]. (TA.) One says, ↓ لَنَا قِبَلَكَ أَشْكَلَةٌ [&c.] i. e. حَاجَةٌ [We have a want to be supplied to us on thy part; meaning we want a thing of thee]. (S, O.) -A3- Also i. q. مُدَاهَنَةٌ. (So in the O and TA. [But whether by this explanation be meant the inf. n., or the fem. pass. part. n., of دَاهَنَ, is not indicated. Words of the measure فَعْلَآءُ having the meaning of an inf. n., like بَغْضَآءُ, are rare.])

شِكَالٌ
شِكَالٌ ذ , of which the pl. is شُكُلٌ, (S, O, Msb, K,) the latter also pronounced شُكْلٌ, (TA,) i. q. عِقَالٌ [A cord, or rope, with which a camel's fore shank and arm are bound together]: (S, O:) [or, accord. to the TA, by عقال is here meant what next follows:] a rope with which the legs of a beast (دَابَّة) are bound: (K:) a bond that is attached upon the fore and hind foot [or feet] of a horse [or the like] and of a camel: (KL:) [hobbles for a horse or the like, having a rope extending from the shackles of the fore feet to those of the hind feet: so accord. to present usage; and so accord. to the TK, in Turkish كوستك: Fei says only,] the شِكَال of the beast (دابّة) is well known; and the pl. is as above. (Msb.) In relation to the [camel's saddle called] رَحْل, (K, TA,) accord. to As, (S, O, TA,) A string, or cord, that is put [or extended and tied] between the تَصْدِير [or fore girth] and the حَقَب [or hind girth], (S, O, K, TA,) in order that the latter may not become [too] near to the sheath of the penis; also called the زِوَار, on the authority of AA: (S, O, TA:) and [in relation to the saddle called قَتَب,] a bond [in like manner extended and tied, for the same purpose,] between the حَقَب [or hind girth] and the بِطَان [by which is meant the fore girth, answering to the تَصْدِير of the رَحْل]: and a bond [probably meaning the rope men- tioned in the explanation given from the K in the preceding sentence] between the fore leg and the hind leg. (K, TA.) ― -b2- Also, in a horse, (tropical:) The quality of having three legs distinguished by [the whiteness of the lower parts which is termed] تَحْجِيل, and one leg free therefrom; (S, O, K, TA;) [this whiteness] being likened to the عِقَال termed شِكَال: (S, O:) or having three legs free from تَحْجِيل, and one hind leg distinguished thereby: (S, O, K, * TA: *) accord. to A'Obeyd, it is only in the hind leg; not in the fore leg: (S, O:) or, accord. to AO, (TA,) having the whiteness of the تَحْجِيل in one hind leg and fore leg, on the opposite sides, (Mgh, * TA,) whether the whiteness be little or much: (TA:) [when this is the case, the horse is said to be ذُو شِكَالٍ مِنْ خِلَافٍ: see 3 (last sentence) in art. خلف:] the Prophet disliked what is thus termed in horses. (O.)

شَكِيلٌ
شَكِيلٌ ذ (tropical:) Foam mixed with blood, appearing upon the bit-mouth, or mouth-piece of the bit. (Z, O, K, TA.)

شَاكِلٌ
شَاكِلٌ ذ : see شَكْلٌ, first signification. ― -b2- Also A whiteness between the عِذَار [which see, for it has various meanings,] and the ear. (Ktr, S, O. [See also شَاكِلَةٌ.])

شَوْكَلٌ
شَوْكَلٌ ذ : see شَوْكَلَةٌ. ― -b2- One says, اِجْعَلِ الأَمْرَ شَوْكَلًا وَاحِدًا, meaning Make thou the affair, or case, [uniform, or] one uniform thing. (Fr, TA in art. بأج.)

شَاكِلَةٌ
شَاكِلَةٌ ذ : see شَكْلٌ, former half, in two places. -A2- الشَّاكِلَةُ, also, signifies The flank; syn. الخَاصِرَةُ, i. e. الطَّفْطَفَةُ: (S, O:) [or,] in a horse, the skin that is between the side (عُرْض) of the خَاصِرَة and the ثَفِنَة, (K, TA,) which latter means [the stifle-joint, i. e.] the joint of the فَخِذ and سَاق: or as some say, the شَاكِلَتَانِ are the two exterior parts of the طَفْطَفَتَانِ [or two flanks] from the place to which the last of the ribs reaches to the edge of [the hip-bone called] the حَرْقَفَة on each side of the belly. (TA.) One says, أَصَابَ شَاكِلَةَ الرَّمِيَّةِ, meaning [He hit] the خَاصِرَة [or flank] of the رميّة [or animal shot at]. (TA.) [Hence,] one says, أَصَابَ شَاكِلَةَ الصَّوَابِ (tropical:) [He hit the point that he aimed at, of the thing that was right]: and هُوَ يَرْمِى بِرَأْيِهِ الشَّوَاكِلَ (tropical:) [He hits, by his opinion, or judgment, the right points]. (TA.) Ibn-'Abbلd says that [the pl.] شَوَاكِلُ signifies [also] The hind legs; because they are shackled [with the شِكَال]. (O.) ― -b2- Also The part between the ear and the temple. (IAar, K, TA.) ― -b3- And شَوَاكِلُ (which is the pl. of شَاكِلَةٌ, TA) (assumed tropical:) Roads branching off from a main road. (K.) You say طَرِيقٌ ذُو شَوَاكِلَ (assumed tropical:) A road having many roads branching off from it. (O.) ― -b4- And شَاكِلَتَا الطَّرِيقِ means (tropical:) The two sides of the road: you say طَرِيقٌ ظَاهِرُ الشَّوَاكِلِ (tropical:) [A road of which the sides are apparent, or conspicuous]. (TA.)

شَوْكَلَةٌ
شَوْكَلَةٌ ذ , (so in the O, as on the authority of IAar,) or ↓ شَوْكَلٌ, (so in the K,) thus says EzZejjلjee, but Fr says the former, [like IAar,] (TA,) i. q. رَجَّالَةٌ [as meaning The footmen of an army or the like]: (Fr, IAar, Ez-Zejjلjee, O, K, TA:) or مَيْمَنَةٌ [meaning the right wing of an army]: or مَيْسَرَةٌ [meaning the left wing thereof]. (Ez-Zejjلjee, K, TA.) ― -b2- And i. q. نَاحِيْةٌ [probably as meaning The side, region, quarter, or direction, towards which one goes; like شَاكِلَةٌ, as expl. by Akh and others, in a saying mentioned voce شَكْلٌ]. (IAar, O, K.) -A2- Also i. q. عَوْسَجَةٌ [i. e. A tree of the species called عَوْسَج, q. v.]. (IAar, O, K.)

شَوْكَلَآءُ
شَوْكَلَآءُ ذ : see شَكْلَآءُ, above.

أَشْكَلُ
أَشْكَلُ ذ More, and most, like; syn. أَشْبَةُ: so in the saying, هٰذَا أَشْكَلُ بِكَذَا [This is more, or most, like to such a thing]. (S, K. *) ― -b2- Also Of a colour in which whiteness and redness are intermixed; (S, Msb, K;) applied to blood; and, accord. to IDrd, a name for blood, because of the redness and whiteness intermixed therein; (S;) [and] applied to a man; (Msb;) or to anything: (TA:) or in which is whiteness inclining to redness and duskiness: (K:) or it signifies, with the Arabs, [of] two colours intermixed. (TA.) [Hence,] it is applied to water, (K, TA,) as meaning (tropical:) Mixed with blood: (TA: [see an ex. in a verse cited voce حَتَّى:]) pl. شُكْلٌ. (K.) And the fem., شَكْلَآءُ, is applied as an epithet to an eye, (S, K,) meaning Having in it what is termed شُكْلَةٌ, which is the like of a redness in the white thereof; like شُهْلَةٌ in the black: (S:) pl. as above. (K.) A man is said to be أَشْكَلُ العَيْنِ, meaning Having a redness, (Mgh,) or the like of a redness, (O,) in the white of the eye: (Mgh, O:) the Prophet is said to have been أَشْكَلُ العَيْنِ: and it has been expl. as meaning long in the slit of the eye: (K:) but ISd says that this is extraordinary; and MF, that the leading authorities on the trads. consentaneously assert it to be a pure mistake, and inapplicable to the Prophet, even if lexicologically correct. (TA.) ― -b3- Applied to a camel, (K, TA,) and to a sheep or goat, (TA,) of which the blackness is mixed with redness, (K, TA,) or with dust-colour; as though its colour were dubious to thee: (TA:) pl. as above, applied to rams &c., (K, TA,) in this sense. (TA.) ― -b4- Applied to a sheep or goat, White in the شَاكِلَة [or flank]: (S, O:) fem. شَكْلَآءُ; (S;) applied to a ewe, as meaning white in the شَاكِلَة, (K, TA,) the rest of her being black. (TA.) -A2- Also The mountain-species of سِدْر [or lote-tree]; (S, O, K;) described to AHn, by some one or more of the Arabs of the desert, as a sort of trees like the عُنَّاب [or jujube] in its thorns and the crookedness of its branches, but smaller in leaf, and having more branches; very hard, and having a small drupe, (نُبَيْقَة, [dim. of نَبِقَةٌ, n. un. of نَبِقٌ, which means the “ drupes of the سِدْر, ”]) which is very acid: the places of its growth are lofty mountains; and bows are made of it [as is shown by an ex. in the S and O]: (TA:) [app. with tenween, having a] n. un. with ة: (S, K:) AHn says that the growth of the اشكل is like [that of] the trees called شِرْيَان [of which likewise bows are made]. (TA.)

أَشْكَلَةٌ
أَشْكَلَةٌ ذ : see شَكْلٌ, first signification. ― -b2- Also i. q. لُبْسٌ [meaning (assumed tropical:) Dubiousness, or confusedness]. (K.) -A2- See also شَكْلَآءُ, in two places. -A3- Also A single tree of the species called أَشْكَل [q. v.]. (S, K.)

مُشْكِلٌ
مُشْكِلٌ ذ , from أَشْكَلَ in the first of the senses assigned to it above, signifies Entering among [meaning confused with] its likes. (TA.) ― -b2- And [hence, app., or] accord. to Sh, from شُكْلَةٌ meaning “ redness mixed with whiteness, ” it signifies (assumed tropical:) Dubious, or confused. (TA.) [Used as a subst.,] it has for its pl. مُشْكِلَاتٌ [and مَشَاكِلُ also: for] one says, هُوَ يَفُكُّ المَشَاكِلَ, meaning (assumed tropical:) [He solves] the things, or affairs, that are dubious, or confused. (TA.) ― -b3- مشكل [app. مُشْكِلٌ], applied to a horse, means Having a whiteness in his flanks. (AA, TA in art. دعم.)

مُشَكَّلٌ
مُشَكَّلٌ ذ Endowed with a goodly aspect, or appearance, and form. (TA.)

مَشْكُولٌ
مَشْكُولٌ ذ A horse bound, or shackled, with the شِكَال [q. v.]. (O, TA.) ― -b2- And (tropical:) A horse distinguished by the whiteness in the lower parts of certain of the legs which is denoted by the term شِكَالٌ [q. v.]: (S, Mgh, * O, TA:) such was disliked by the Prophet. (S.) [See also مُحَجَّلٌ.] ― -b3- And (tropical:) A writing restricted [in its meaning or pronunciation] with the signs of the desinential syntax [and the other syllabical signs and the diacritical points]. (AHلt, TA.)

##### Türkçe

شَكَلَ
1 شَكَلَ ذ , geçişsiz bir fiil olarak: 4’e bak, üç yerde. ― -b2- Ve 5’e de bak. -A2- **شَكَلَ الفَرَسَ بِالشِّكَالِ**, (S,) yahut **شَكَلَ الدَّابَّةَ**, (Msb, K,) muzârîsi **شَكُلَ** , mastarı **شَكْلٌ**, (Msb,) O, [atı yahut] biniti, **شِكَال** ile bağladı; (Msb;) [yani] [atın yahut] binitin bacaklarını **شِكَال** denilen ip ile bağladı; bunun gibi ↓ **شَكَّلَهَا**, (K,) mastarı **تَشْكِيلٌ**. (TA.) Ve **شَكَلْتُ الطَّائِرَ** [görünüşe göre kuşun bacaklarını aynı şekilde bağladım]. (S.) Ve **شَكَلْتُ عَنِ البَعِيرِ** Devenin **شِكَال**’ını ön kuşak ile arka kuşak arasına bağladım; (S;) [yani] devenin arka kuşağı ile ön kuşağı arasına **شِكَال** denilen bir ip yahut sicim koydum [yahut uzattım], sonra onu bağladım; ta ki arka kuşak, penis kılıfına [fazlaca] yaklaşır hâle gelmesin. (TA, حقب maddesinde.) ― -b2- Ve [bundan, yani] binitin **شِكَال**’ından, (TA,) **شَكَلَ الكِتَابَ**, (AHلt, S, Msb, K, TA,) mastarı yukarıdaki gibi, (Msb, TA,) (mecaz:) Yazıyı kayıt altına aldı [mânâsını yahut okunuşunu sınırladı], (**قَيَّدَهُ**, AHلt, S, TA,) yahut yazıyı işaretledi, (**أَعْلَمَهُ**, Msb,) i‘râb alâmetleriyle (AHلt, * S, * Msb, TA *) [ve diğer hece alâmetleri ve i‘câm noktalarıyla]: yahut **أَعْجَمَهُ** ile eş anlamlıdır: (K:) fakat AHلt der ki **شَكَلَ الكِتَابَ**’ın mânâsı birincidir; **أَعْجَمَهُ** ise onu noktaladı, yahut i‘câm noktalarıyla işaretledi demektir: (TA:) ve **الكِتَابَ** ↓ **اشكل** , **شَكَلَهُ** ile aynı mânâyı ifade eder; (S, Msb, K, TA;) sanki [mânâ olarak] ondan şüpheliliği ve karışıklığı giderdi; (S, K, * TA;) böylece bu durumda **أ** mahrum bırakmayı göstermek içindir: (TA:) bunu [J der ki (TA)] bir kitaptan işittirmeksizin yazıya geçirdim. (S.) ― -b3- Ve **شَكَلَتْ شَعْرَهَا**, (O, TA,) muzârîsi **شَكُلَ** ; IKtt’nin harekelediği üzere doğru olan böyledir; K’ye göre ↓ **شكّلت**; (TA;) (varsayılan mecaz:) O (kadın), başının ön kısmındaki saçından sağda ve solda iki tutam ördü, (O, K, TA,) sonra onlarla diğer **ذَوَائِب**’ini [yahut sarkık tutamlarını yahut örgülerini] bağladı. (TA.) ― -b4- Ve **شكل** [TA’da böyle; böylece ya **شَكَلَ** olabilir ya da ↓ **شكّل**,] (varsayılan mecaz:) O (aslan), dişi aslanı sıktı: IKtt’den rivayetle. (TA.) -A3- **شَكِلَتْ**, muzârîsi **شَكَلَ** ; (K, TA,) mastarı **شَكَلٌ**, (TA,) O (kadın) âşıkâne işaret yahut davranışta bulundu; yahut cilveli bir cüret ve yapmacık naz yahut karşı koyma ile böyle işaret yahut davranışta bulundu; **شِكْل** denilen şeyi, yani **غُنْج** ve **دَلّ** ve **غَزَل**’i sergiledi; (K, TA;) ve ↓ **تشكّلت** [aynı mânâyı ifade eder], yani **تَدَلَّلَتْ** [ve aynı şekilde **تشكّل** bir erkek hakkında da söylenir]. (TA.) ― -b2- Aşağıda **شَكَلٌ**’e de bak, iki yerde. ― -b3- Ve **شَكِلْتُ اـِلَى كَذَا**, ك üzerindeki kesre ile, **رَكَنْتُ** ile eş anlamlıdır [yani böyle bir şeye meylettim; yahut ona güvendim, yahut ona dayandım; öyle ki zihnen kolay, yahut sakin, olur yahut olur hâle gelirim]. (O.)

شكّل
2 شكّل ذ , geçişsiz bir fiil olarak: 4’e bak: ― -b2- ve 5’e de bak. -A2- **شكّلهُ**, mastarı **تَشْكِيلٌ**, Onu biçimlendirdi, yaptı, suretlendirdi, şekillendirdi, yonttu yahut resmetti; eş anlamlısı **صَوَّرَهُ**; (K, TA;) yani bir şeyi. (TA.) ― -b2- 1’e de bak, üç yerde.

مُشَاكَلَةٌ
3 **مُشَاكَلَةٌ** ذ, Uygun olma, münasip olma, mutabık olma, benzer olma, türdeş olma yahut tabiatça uyuşma mânâsına gelir; eş anlamlısı **مُوَافَقَةٌ**; (S, K;) bunun gibi ↓ **تَشَاكُلٌ**: (IDrd, S, K:) Er-Rلghib [tuhaf bir şekilde] der ki **المُشَاكَلَةُ**, **الشَّكْلُ**’den olup “bağlama” yahut “prangaya vurma”, yani bir biniti [**شِكَال** ile] bağlama mânâsındadır. (TA.) Sen dersin ki, **هُوَ يُشَاكِلُهُ** [O, onunla uygun olur, vb.; yahut ona benzer]. (Msb.) Ve **هٰذَا الأَمْرُ لَا يُشَاكِلُكَ** yani **لَا يُوَافِقُكَ** [Bu iş sana uygun olmaz]. (TA.) Ve ↓ **تَشَاكَلَا** Birbirlerine benzediler. (MA.)

اشكل

4 **اشكل** ذ [esas olarak] **صَارَ ذَا شَكْلٍ** [mânâsı: O, yahut o (erkek), bir benzerliği veya benzeyişi, yahut bir benzeri, yahut bir dengi, vb. olan oldu, yahut öyle oldu]. (TA.) ― -b2- [Ve bundan dolayı, görünüşe göre,] bir şey, yahut hâl, yahut iş hakkında söylenir; (S, Mgh, O, Msb, K;) bunun gibi ↓ **شَكَلَ**, (O, K, TA, [CK’de hatalı olarak **شَكِلَ**, açıkça K’nin müellifinin kastettiği değildir; zira onun kaidesi, bu vezinde bir fiili zikrettikten sonra **كَفَرِحَ** yahut benzerini eklemektir,]) mastarı **شَكْلٌ**; (TA;) ve ↓ **شكّل**, (K,) mastarı **تَشْكِيلٌ**; (TA;) (mecaz kabul edilerek:) Şüpheli oldu, yahut karışık oldu; eş anlamlısı **اِلْتَبَسَ**, (S, O, Msb, K,) ve **اِخْتَلَطَ**, (O, TA,) yahut **اِشْتَبَهَ**: (Mgh:) [ve ↓ **اشتكل** bu mânâda Golius tarafından J’nin rivayetine dayanarak (ki ben onun bunu ne bu maddede ne de başka yerde zikrettiğini bulmuyorum), ve Freytag tarafından Ebu’l-‘Alâ’nın rivayetine dayanarak zikredilmiştir: Sh’ye göre, **اشكل** bu mânâda “beyazlıkla karışık kızıllık” mânâsına gelen **شُكْلَةٌ**’dendir: (bk. **مُشْكِلٌ**:) lâkin] Er-Râghib’e göre, bir şeyde, yahut hâlde, yahut işte **اـِشْكَالٌ** mecazîdir, [ve] **الشِبْهُ**’den olan **اِشْتِبَاهٌ** gibidir. (TA.) Denir ki, **اشكل الأَمْرُ عَلَى الرَّجُلِ** (mecaz kabul edilerek:) [Şey, yahut hâl, yahut iş, adama şüpheli oldu, yahut karışık oldu]; ve ↓ **شَكَلَ** aynı mânâdadır. (Zj, O.) Ve **أَشْكَلَتْ عَلَىَّ الأَخْبَارُ** (mecaz kabul edilerek:) [Haberler bana şüpheli oldu, yahut karışık oldu], ve **أَحْكَلَتْ**; ikisi de aynı mânâdadır. (TA.) Ve ayrıca denir ki, **عَلَيْهِ اـِشْكَالٌ** ve **عليه اـِشْكَالَاتٌ** [mânâsı: onda şüphe yahut belirsizlik vardır; ve onda şüpheler yahut belirsizlikler vardır: böylece mastarı yalın bir isim gibi kullanıp bu sebeple onu çoğullaştırarak]. (Mz, 3. نوع; &c.) ― -b3- Bir hastalık hakkında da söylenir; [görünüşe göre (mecaz kabul edilerek:) Neredeyse iyileşti mânâsıyla; çünkü hâlâ bir miktar şüpheli bir durumda olduğundan;] tıpkı **تَمَاثَلَ** dediğin gibi; ve böylece ↓ **شَكَلَ**. (TA.) ― -b4- **اشكل النَّخْلُ** Hurma ağaçları, hurmalarının tatlı olduğu (Ks, S, A, O, K) ve olgunlaştığı, (Ks, S, O, Msb,) yahut neredeyse olgunlaştığı; (A, TA;) o hâle geldi; ve ↓ **تشكّل** aynı mânâyı ifade eder. (O.) ― -b5- Ve **اشكلت العَيْنُ** Gözde **شُكْلَةٌ** denilen şey vardı [bk. o: ayrıca **شَكَلٌ**’e de bak]. (K.) -A2- **اشكل الكِتَابَ**: bk. 1.

**تشكّل**
5 **تشكّل** ذ O (bir şey, TA) şekillendi, biçimlendi, tasvir edildi, şekil verildi, yontuldu, yahut resmedildi; eş anlamlısı **تَصَوَّرَ**. (K, TA.) ― -b2- Ve şekil, sûret, yahut görünüşçe güzel oldu. (TK, طرز maddesinde.) ― -b3- **تشكّل العِنَبُ**, (S, K,) ve ↓ **شَكَلَ**, ve ↓ **شكّل**, (K,) Üzümler, bazısının olgunlaştığı o hâle geldi: (S, K:) yahut siyahlaştı ve olgunlaşmaya başladı: (K:) M.’de böyledir. (TA.) ― -b4- Ayrıca 4’e, sonuna yakın yerde, bak. ― -b5- Ve 1’e de, yine sonuna yakın yerde, bak.

6 **تَشَاْكَلَ** bk. 3, iki yerde.

8 **اـِشْتَكَلَ** bk. 4.

**استشكلهُ**
10 **استشكلهُ** ذ günümüzde âlimler tarafından çoğu kez şu mânâda kullanılır: Onu (yani bir kelimeyi yahut ibareyi yahut cümleyi) şüpheli, yahut karışık saydı.]

**شَكْلٌ**

**شَكْلٌ**: **شَبَةٌ** [yani: bir benzerlik, benzeyiş veya benzemeye benzer görünüş; bu, son kelimenin bilinen bir anlamıdır; fakat ben bunu, kendi sanatında, sözlüklerin hiçbirinde ona açıkça nispet edilmiş olarak bulmuyorum]. (AA, K, TA. [CK’de ve K’nin yazma nüshamda, TA’ya göre K’deki **الشَّكْلُ**’ün ilk açıklaması olarak **الشَّبَهُ**’ün yerinde **الشِّبْهُ** buluyoruz; fakat burada ardından gelen şey, verdiğim açıklamanın doğru olduğunu göstermektedir.]) Şöyle denir: فِى فُلَانٍ **شَكْلٌ** مِنْ أَبِيهِ, yani **شَبَهٌ** [yani: filân kimsede babasından bir benzerlik/benzeyiş vardır]: (AA, TA:) ve مِنْ أَبِيهِ ↓ فِيهِ **أَشْكَلَةٌ** ve ↓ **شُكْلَةٌ** (AA, O, K, TA) ve ↓ **شَاكِلٌ**, (O, K, TA,) [aynı şekilde] **شَبَهٌ** (AA, O, K, TA) ve **مُشَابَهَةٌ** anlamındadır: (TK:) ve ↓ **شَاكِلَةٌ** da **شَكْلٌ** ile [**شَبَهٌ** manasında] eşanlamlıdır; (K, TA;) [çünkü] şöyle denir: هٰذَا عَلَى **شَاكِلَةِ** أَبِيهِ, yani **شَبَهِهِ** [yani: bu, babasının benzerliği üzerinedir/ona uygundur]. (TA.) ― -b2- Ve **مِثَالٌ**: şöyle dersin: هٰذَا عَلَى **شَكْلِ** هٰذَا, yani على **مِثَالِهِ** [yani: bu, bunun misali/kalıbı/üslubu/tarzı üzerinedir]. (TA.) ― -b3- Ve bir şeyin şekli, sûreti veya figürü, (**صُورَة,**) duyularla idrak edilen; ve tasavvur edilen: (K:) bir cismin heyeti (**هَيْئَة**), bütün muhtevanın tek bir sınırla kuşatılmasıyla meydana gelen; küre örneğinde olduğu gibi; yahut birkaç sınırla; birçok köşeleri veya yanları olan cisimlerde olduğu gibi; dörtlü olanlar ve altılı olanlar [&c.] gibi: İbn-El-Kemلl böyle der: (TA:) cem‘i [azlık için, bu ve diğer manalarda] **أَشْكَالٌ** ve [çokluk için] **شُكُولٌ**. (K.) ― -b4- [Çoğu kez hayvanların, bitkilerin, yiyeceklerin vb. bir türü, cinsi veya çeşidi manasına gelir.] ― -b5- [Ve bir kimsenin fiillerinin benzerliği, yahut yolu veya tarzı:] Nebî’nin vasfı hakkında bir hadiste şöyle denmiştir: سَأَلْتُ أَبِى عَنْ **شَكْلِهِ**, yani [onun fiillerinin benzerliği hakkında, yahut] fiillerine benzeyen şey hakkında babama sordum; IAmb’ye göre: yahut Az’a göre, onun fiilde bulunmasının veya davranışının kendine mahsus yolu, gidişi, tarzı veya üslubu hakkında: (O:) ve ↓ **شَاكِلَةٌ** [aynı şekilde, ve daha yaygın olarak] fiilde bulunmanın veya davranışın kendine mahsus yolu, gidişi, tarzı veya üslubu manasına gelir; (S, O, K, TA;) şu sözde olduğu gibi: كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى **شَاكِلَتِهِ**, (S, O, TA,) Kur’ân’da [xvii. 86], (O, TA,) yani: herkes kendi özel yolu vb. üzere yapar, (Ibn-'Arafeh, S, O, Bd, Jel, TA,) yani: doğru yola yöneliş ve sapma bakımından hâline uygun olan; yahut nefsinin öz tabiatına ve bedeninin yapısının yahut mizacının gereği olan hâllerine uygun olan: (Bd:) ve tabiatına yahut tabiî huyuna göre, (Ibn-'Arafeh, Er-Rلghib, O, TA,) onunla [bir **شِكَال** ile olduğu gibi] kayıtlanmıştır: (Er-Rلghib, TA:) ve gideceği yön: (Akh, S, O, K, * TA:) ve tuttuğu taraf: (Katلdeh, O, K, * TA:) ve kastı, niyeti veya maksadı: (Katلdeh, O, K, TA:) ve **شَكْلٌ** [aynı şekilde] kast, niyet veya maksat manasına gelir; eşanlamlısı **قَصْدٌ**. (TA.) ― -b6- Ayrıca: bir kimseye uygun olan; yahut bir kimse için elverişli yahut münasip olan bir şey: şöyle dersin: هٰذَا مِنْ هَوَاىَ وَمِنْ **شَكْلِى** [bu, benim sevdiğim şeydendir ve bana uygun olandandır]: (K, TA:) ve لَيْسَ **شَكْلُهُ** مِنْ **شَكْلِى** [ona uygun olan, bana uygun olandan değildir]. (TA.) [Ve bundan dolayı, görünüşe göre,] şöyle denir: مَاشَكْلِى وَ**شَكْلُهُ**, yani: benim hâlim nedir ve onun, yahut onun (şeyin), hâli nedir? onun, yahut onun (şeyin), benden uzaklığı sebebiyle. (T ve TA, **أُمٌّ** maddesinde.) ― -b7- Ve **أَشْكَالٌ**’ın müfredi (L, K, TA), (Lth, TA’ya göre) kişinin kendine zorluk yüklediği ve onun için kaygılandığı şeyler hakkında, ihtilaflı işler ve ihtiyaç nesneleri manasına gelir: (Lth, TA:) ve şüpheli yahut karışık işler: (TA:) yahut ihtilaflı ve şüpheli yahut karışık işler. (K. [CK’de **المُشَكَّلَة** yanlışlıkla **المُشْكِلَة** yerine konmuştur.]) -A2- Ayrıca: bir benzer; eşanlamlısı **مِثْلٌ**; (S, Mgh, O, Msb, K;) ve aynı şekilde ↓ **شِكْلٌ**: (O, K:) yahut bazılarına göre, tabiatta veya yapıda bir başkasının benzeri: (Msb: [ve Er-Rلghib’e göre, onunla aslen kastedilen sıfatın, fiilde bulunma veya davranış tarzı bakımından iki kişi arasındaki uygunluk olduğu anlaşılıyor: fakat TA’daki bunun ifade edildiği pasajda, silintiler ve değişiklikler buluyorum ki bunu şüpheli kılıyor:]) cem‘i **أَشْكَالٌ** (S, Mgh, O, Msb, K *) ve **شُكُولٌ** [yukarıdaki gibi]. (S, O, Msb, K. *) Şöyle denir: هٰذَا **شَكْلُ** هٰذَا, yani: bu, bunun benzeridir. (Msb.) Ve فُلَانٌ **شَكْلُ** فُلَانٍ, yani: filân kimse, çeşitli hâllerinde veya durumlarında [&c.] filân kimsenin benzeridir. (TA.) Kur’ân’daki [xxxviii. 58] şu sözde: وَآخَرُ مِنْ **شَكْلِهِ**, (O, TA,) yani: ve onun benzeri bir başka azap, (Zj, TA,) Mujلhid ↓ من **شِكْلِهِ** okumuştur. (O, TA.) -A3- Ayrıca **أَشْكَالٌ**’ın müfredi; (O, K,) IAar’a göre, (O,) birbirine benzeyen, inci veya gümüşten (K,) olan, kadınların küpe olarak taktıkları (O, K) bazı süsler manasına gelir: (O, K:) yahut bazılarına göre, müfred, kızların yahut genç kadınların saçlarına iliştirdikleri, inci veya gümüşten olan belirli bir şey manasına gelir. (O.) -A4- Ve bir bitki türü, (IAar, O, K,) renkte çeşitlenmiş, (K,) sarı ve kırmızı. (IAar, O, K.) -A5- [Ve kelimelerin telaffuzunun gösterildiği ve sınırlandığı çeşitli hece işaretleri yahut hareke noktaları vb.: aslında bir mastardır ve bu sebeple çoğul manasında böyle kullanılır.] -A6- Ayrıca bir sonraki paragrafa bak.

**شِكْلٌ**

**شِكْلٌ** ذ : iki yerde, önceki paragrafın sonraki kısmına bak. -A2- Ayrıca, bir kadının sıfatı olarak: âşıkâne bir işaret veya davranış; yahut cilveli bir cüret ve uydurma bir nazlanma veya karşı koyma ile birleşmiş böyle bir işaret veya davranış; eşanlamlısı **دَلٌّ**, (S, O, Msb, K,) ve **غُنْجٌ**, ve **غَزَلٌ**; (K; [CK’de **غَزْل**, ki bu bir yanlış yazımdır;]) yahut onun **غُنْج**’i ve güzel veya hoş **دَلّ**’i; bununla bir kadın kendisini güzel veya hoş kılar; (TA;) ve ↓ **شَكْلٌ** de aynı manaya gelir. (K.) Şöyle denir: **اِمْرَأَةٌ ذَاتُ شِكْلٍ** [âşıkâne işaret veya davranış sahibi bir kadın; vb.]. (S, O, Msb.)

**شَكَلٌ**
**شَكَلٌ** ذ , koyun veya keçide, **شَاكِلَة**’de beyaz olma niteliği. (S, O. [**أَشْكَلُ**’a bak.]) [Bu manada, TK’ye göre, bir mastardır; fiili ↓ **شَكِلَ**, koç vb. hakkında söylenir]. ― -b2- Ve gözde, **شُكْلَة** denilen şeye sahip olma niteliği [bk.]. (S, O.) [TK’ye göre, bu manada da bir mastardır; fiili ↓ **شَكِلَ**, bir şey hakkında, “beyazlığında bir kızıllık vardı” manasında söylenir.]

**شُكْلَةٌ**
**شُكْلَةٌ** ذ : **شَكْلٌ**’e, birinci manaya bak. ― -b2- Şöyle de denir: **فِيهِ شُكْلَةٌ مِنْ سُمْرَةٍ** [onda, ya da onda (şeyde), esmerimsi, yahut kahverengimsi, bir rengin karışımı vardır], ve **شُكْلَةٌ مِنْ سَوَادٍ** [siyahlığın bir karışımı]: (TA:) [yahut] **شُكْلَةٌ** beyazlıkla karışmış kızıllık demektir: (Sh, Msb, TA:) develerde, (K, TA,) ve koyun veya keçilerde, (TA,) kızıllıkla karışmış siyahlık, (K, TA,) yahut toz rengiyle (karışmış): sırtlanda, IAar’a göre, içinde siyahlık ve çirkin bir sarılık bulunan bir renk: (TA:) gözde, beyazda bir kızıllık: (Mgh:) yahut, gözde, **شُهْلَةٌ** ile aynı [bk.]: (K:) yahut, AO’ya göre, (TA,) gözün beyazında bir kızıllık gibisi; (S, O, TA;) ve bu, Peygamber’in gözlerinde vardı; (O;) fakat gözün siyahında olursa, buna **شُهْلَةٌ** denir: (S, O, TA:) ve benzeri, **صُقُور** ve **بُزَاة** denilen [şahinler veya doğanlar]ın gözlerindedir: bazılarına göre, bu, gözün beyazına, siyahın çevresinde, şahinin (**الصَّقْر**) gözünde olduğu gibi, karışan sarılıktır; fakat o [yani AO] der ki: onu, sarılıkla ilgili olarak değil, ancak kızıllıkla ilgili olarak kullanıldığını işitmişimdir. (TA.) **فِيهِ شُكْلَةٌ مِنْ دَمٍ** demek: onda, ya da onda (şeyde), kandan biraz [yahut küçük bir karışım] vardır. (TA.)

**شَكِلَةٌ**
**شَكِلَةٌ** ذ **شِكْل** denilen şeyi, yani **غُنْج** ve **دَلّ** ve **غَزَل**’i [âşıkâne işaret veya davranış, vb. manasında], (K, TA,) güzel, yahut hoş, bir tarzda kullanan veya sergileyen kadın. (TA.)

**شَكْلَآءُ**
**شَكْلَآءُ** ذ **أَشْكَلُ**’un müennesi [bk.]. (S, O.) -A2- Ayrıca bir ihtiyaç; eşanlamlısı **حَاجَةٌ**; ve bunun gibi ↓ **أَشْكَلَةٌ**, (S, O, K, [bu iki kelimenin her ikisi de K’da bu manada iki defa zikredilmiştir,]) ve ↓ **شَوْكَلَآءُ**; bu sonuncu ve ikincisi IAar rivayetine göre; (O;) Er-Râghib’e göre, bir adamı [sanki bir **شِكَال** ile] bağlayan veya prangaya vuran ( **تُقَيِّد** ) şey gibi olan. (TA.) Şöyle denir: ↓ **لَنَا قِبَلَكَ أَشْكَلَةٌ** [&c.] yani **حَاجَةٌ** [senin tarafından bize giderilecek bir ihtiyacımız var; yani senden bir şey istiyoruz]. (S, O.) -A3- Ayrıca **مُدَاهَنَةٌ** ile aynı. (O ve TA’da böyledir. [Fakat bu açıklama ile, **دَاهَنَ**’ın mastarı mı, yoksa müennes mef’ûl ismi mi kastedilmiştir, belirtilmemiştir. Ölçüsü **فَعْلَآءُ** olan kelimelerin, **بَغْضَآءُ** gibi, mastar manası taşıması nadirdir.])

**شِكَالٌ**
**شِكَالٌ** ذ , çoğulu **شُكُلٌ**’dür, (S, O, Msb, K,) bu sonuncusu ayrıca **شُكْلٌ** diye de telaffuz edilir, (TA,) **عِقَالٌ** ile aynı [devenin ön incik ve kolunun birbirine bağlandığı ip veya urgan]: (S, O:) [yahut, TA’ya göre, burada **عقال** ile kastedilen, aşağıda gelen şeydir:] bir hayvanın (**دَابَّة**) bacaklarının bağlandığı ip: (K:) atın [veya benzerinin] ve devenin ön ve arka ayağı [veya ayakları] üzerine takılan bir bağ: (KL:) [at veya benzeri için, ön ayakların prangalarından arka ayakların prangalarına uzanan bir ipi bulunan köstekler: bu, güncel kullanıma göre böyledir; ve TK’ye göre de böyledir, Türkçede كوستك: Fei sadece şöyle der:] hayvanın (**دابّة**) **شِكَال**’i meşhurdur; çoğulu da yukarıdaki gibidir. (Msb.) **رَحْل** denilen [deve semeri] ile ilgili olarak, (K, TA,) As’a göre, (S, O, TA,) **تَصْدِير** [yahut ön kuşak] ile **حَقَب** [yahut arka kuşak] arasına konulan [yahut uzatılıp bağlanan] bir ip; bununla, ikincisi, penis kılıfına [fazla] yaklaşmasın diye; AA rivayetine göre buna **زِوَار** da denir: (S, O, TA:) ve [**قَتَب** denilen semer ile ilgili olarak,] **حَقَب** [yahut arka kuşak] ile **بِطَان** arasında [aynı maksatla, benzer şekilde uzatılıp bağlanan] bir bağ; [**بِطَان** ile kastedilen, **رَحْل**’in **تَصْدِير**’ine karşılık gelen ön kuşaktır]: ve ön bacak ile arka bacak arasında bir bağ [muhtemelen, önceki cümlede K’dan nakledilen açıklamada zikredilen ip kastedilir]. (K, TA.) ― -b2- Ayrıca, atta, (mecaz:) üç bacağının, **تَحْجِيل** denilen [alt kısımların beyazlığı] ile belirgin olması ve bir bacağının bundan beri olması niteliği; (S, O, K, TA;) [bu beyazlık] **شِكَال** denilen **عِقَال**’a benzetilerek: (S, O:) yahut üç bacağının **تَحْجِيل**’den beri olması ve bir arka bacağının bununla belirgin olması: (S, O, K, * TA: *) A’Obeyd’e göre, bu yalnız arka bacaktadır; ön bacakta değildir: (S, O:) yahut AO’ya göre, (TA,) karşı taraflarda olmak üzere, bir arka bacakta ve bir ön bacakta **تَحْجِيل** beyazlığına sahip olması, (Mgh, * TA,) beyazlık az da olsa çok da olsa: (TA:) [bu böyle olunca, ata **ذُو شِكَالٍ مِنْ خِلَافٍ** denir: خلف maddesinde 3’e (son cümle) bak:] Peygamber, atlarda böyle adlandırılan şeyi hoş görmezdi. (O.)

**شَكِيلٌ**

شَكِيلٌ ذ (mecazen:) Gemin ağzında, yahut gemin ağızlığı üzerinde görünen, kanla karışık köpük. (Z, O, K, TA.)

شَاكِلٌ

شَاكِلٌ ذ : **شَكْلٌ**’e bak, birinci anlam. ― -b2- Ayrıca **عِذَار** (çeşitli mânaları vardır; ona bak) ile kulak arasındaki bir beyazlık. (Ktr, S, O. [Ayrıca **شَاكِلَةٌ**’ye de bak.])

شَوْكَلٌ

شَوْكَلٌ ذ : **شَوْكَلَةٌ**’ye bak. ― -b2- Şöyle denir: **اِجْعَلِ الأَمْرَ شَوْكَلًا وَاحِدًا**, mânası: Sen işi yahut hâli [tekdüze, yahut] tek bir tekdüze şey yap. (Fr, TA, md. بأج’da.)

شَاكِلَةٌ

شَاكِلَةٌ ذ : **شَكْلٌ**’e bak, önceki yarı, iki yerde. -A2- **الشَّاكِلَةُ**, ayrıca, böğür demektir; eş anlamlısı **الخَاصِرَةُ**, yani **الطَّفْطَفَةُ**: (S, O:) [yahut,] atta, **الخَاصِرَة**’nin yanı (**عُرْض**) ile **ثَفِنَة** arasındaki deridir; (K, TA,) bu sonuncusu [diz eklemi, yani] **فَخِذ** ile **سَاق**’ın eklemi demektir: yahut bazılarına göre, **شَاكِلَتَانِ**, karnın her iki yanında, kaburgaların sonunun ulaştığı yerden [**حَرْقَفَة** denilen kalça kemiğinin] kenarına kadar olan **طَفْطَفَتَانِ**’ın [yahut iki böğrün] iki dış kısmıdır. (TA.) Şöyle denir: **أَصَابَ شَاكِلَةَ الرَّمِيَّةِ**, mânası: [O,] **رميّة**’nin [yahut atış yapılan hayvanın] **خَاصِرَة**’sini [yahut böğrünü] vurdu. (TA.) [Bundan dolayı,] şöyle denir: **أَصَابَ شَاكِلَةَ الصَّوَابِ** (mecazen:) [O, doğru olan şeyin hedeflediği noktasını vurdu]: ve **هُوَ يَرْمِى بِرَأْيِهِ الشَّوَاكِلَ** (mecazen:) [O, görüşü yahut hükmü ile doğru noktaları vurur]. (TA.) Ibn-‘Abbād der ki [çoğul] **شَوَاكِلُ**, [ayrıca] arka bacaklar demektir; çünkü onlar **شِكَال** ile bağlanmıştır. (O.) ― -b2- Ayrıca kulak ile şakak arasındaki kısım. (IAar, K, TA.) ― -b3- Ve **شَوَاكِلُ** (ki bu, **شَاكِلَةٌ**’nin çoğuludur, TA) (farzedilen mecaz:) ana yoldan ayrılan yollar. (K.) Sen dersin: **طَرِيقٌ ذُو شَوَاكِلَ** (farzedilen mecaz:) kendisinden birçok yol ayrılan bir yol. (O.) ― -b4- Ve **شَاكِلَتَا الطَّرِيقِ** demektir ki (mecazen:) yolun iki yanı: sen dersin: **طَرِيقٌ ظَاهِرُ الشَّوَاكِلِ** (mecazen:) [yanları açık yahut belirgin olan bir yol]. (TA.)

شَوْكَلَةٌ

شَوْكَلَةٌ ذ , (O’da, IAar’dan naklen böyle,) yahut ↓ **شَوْكَلٌ**, (K’da böyle,) EzZejjājī böyle der; fakat Fr birincisini söyler, [IAar gibi,] (TA,) **رَجَّالَةٌ** ile aynı mânadadır [bir ordunun vb. yaya askerleri mânasında]: (Fr, IAar, Ez-Zejjājī, O, K, TA:) yahut **مَيْمَنَةٌ** [bir ordunun sağ kolu mânasında]: yahut **مَيْسَرَةٌ** [onun sol kolu mânasında]. (Ez-Zejjājī, K, TA.) ― -b2- Ve **نَاحِيْةٌ** ile aynı mânadadır [muhtemelen gidilen taraf, bölge, yöre yahut yön mânasında; **شَاكِلَةٌ** gibi; Akh ve başkalarınca, **شَكْلٌ** maddesinde zikredilen bir sözde açıklandığı üzere]. (IAar, O, K.) -A2- Ayrıca **عَوْسَجَةٌ** ile aynı mânadadır [yani **عَوْسَج** denilen türden bir ağaç; ona bak]. (IAar, O, K.)

شَوْكَلَآءُ

شَوْكَلَآءُ ذ : yukarıda **شَكْلَآءُ**’ya bak.

أَشْكَلُ

أَشْكَلُ ذ Daha çok ve en çok benzer; eş anlamlısı **أَشْبَةُ**: şu sözde olduğu gibi, **هٰذَا أَشْكَلُ بِكَذَا** [Bu, şu şeye daha çok yahut en çok benzer]. (S, K. *) ― -b2- Ayrıca beyazlık ile kızıllığın karıştığı bir renkte olan; (S, Msb, K;) kana uygulanır; ve IDrd’ye göre, onda karışık bulunan kızıllık ve beyazlık sebebiyle kana bir addır; (S;) [ve] bir adama uygulanır; (Msb;) yahut herhangi bir şeye: (TA:) yahut içinde kızıllığa ve koyuluğa meyleden bir beyazlık bulunan: (K:) yahut Araplar katında, [iki] rengin karışmış olması demektir. (TA.) [Bundan dolayı,] suya uygulanır, (K, TA,) mânası (mecazen:) kanla karışmış: (TA: [**حَتَّى** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örneğe bak:]) çoğulu **شُكْلٌ**. (K.) Ve müennesi, **شَكْلَآءُ**, göze sıfat olarak uygulanır, (S, K,) mânası: içinde **شُكْلَةٌ** denilen şey bulunan; bu, gözün beyazında bir kızıllık gibidir; siyahında **شُهْلَةٌ** gibi: (S:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (K.) Bir adama **أَشْكَلُ العَيْنِ** denir, mânası: gözün beyazında bir kızıllık, (Mgh,) yahut kızıllık gibi bir şey, (O,) bulunan: (Mgh, O:) Peygamber’in **أَشْكَلُ العَيْنِ** olduğu söylenmiştir: ve bu, göz yarığında uzun olmak mânasıyla açıklanmıştır: (K:) fakat ISd der ki bu gariptir; ve MF, hadislerin önde gelen otoritelerinin bunun sırf bir hata olduğunda ve lugavî olarak doğru olsa bile Peygamber’e uygulanamaz olduğunda ittifak ettiklerini [söyler]. (TA.) ― -b3- Deveye uygulanır, (K, TA,) ve koyun yahut keçiye, (TA,) siyahlığı kızıllıkla karışık olan, (K, TA,) yahut toz rengiyle; sanki rengi sana şüpheli olmuş gibi: (TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir, bu mânada koçlara vb. uygulanır. (K, TA.) ― -b4- Koyun yahut keçiye uygulanır: **شَاكِلَة**’de [yahut böğürde] beyaz olan: (S, O:) müennesi **شَكْلَآءُ**; (S;) bir koyuna uygulanır, mânası: **شَاكِلَة**’de beyaz, (K, TA,) geri kalanı siyah olduğu hâlde. (TA.) -A2- Ayrıca dağ türü **سِدْر** [yahut hünnapgillerden lote ağacı]; (S, O, K;) çöl Araplarından bir veya birkaç kişi tarafından AHn’a, dikenlerinde ve dallarının eğriliğinde **عُنَّاب** [yahut hünnap] gibi ağaçlardan bir tür olarak vasfedilmiştir; fakat yaprakça daha küçük, dalları daha çok; pek sert; küçük bir çekirdekli meyvesi (**نُبَيْقَة**, [**نَبِقَةٌ**’nin küçültmesi; **نَبِقٌ**’un tekili; bu da “**سِدْر**’in çekirdekli meyveleri” demektir]) vardır ki pek ekşidir: yetiştiği yerler yüksek dağlardır; ve ondan yaylar yapılır [S ve O’da bir örnekle gösterildiği üzere]: (TA:) [görünüşe göre tenvinli olup] ة ile tekil isim (n. un.)i vardır: (S, K:) AHn der ki **اشكل**’in yetişmesi, **شِرْيَان** denilen ağaçların [yetişmesi] gibidir [ki onlardan da yaylar yapılır]. (TA.)

أَشْكَلَةٌ

**أَشْكَلَةٌ** ذ : **شَكْلٌ**’e bak, birinci anlam. ― -b2- Ayrıca **لُبْسٌ** ile aynı (i. q.) [anlamı (mecazî varsayılan:) şüphelilik yahut karışıklık]. (K.) -A2- Ayrıca iki yerde **شَكْلَآءُ**’a bak. -A3- Ayrıca **أَشْكَل** denilen türden tek bir ağaç [bk.]. (S, K.)

**مُشْكِلٌ**
**مُشْكِلٌ** ذ , yukarıda ona verilen anlamların birincisinde **أَشْكَلَ**’den; benzerlerinin arasına girmek [anlamı: benzerleriyle karışmak] demektir. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı, görünüşe göre, yahut] Sh’ye göre, “beyazlıkla karışmış kızıllık” anlamındaki **شُكْلَةٌ**’den; (mecazî varsayılan:) şüpheli yahut karışık demektir. (TA.) [İsim olarak kullanılır;] bunun çoğulu **مُشْكِلَاتٌ**’tır [ve **مَشَاكِلُ** da: zira] şöyle denir: هُوَ يَفُكُّ المَشَاكِلَ, (mecazî varsayılan:) şüpheli yahut karışık olan şeyleri veya işleri [çözer] demektir. (TA.) ― -b3- **مشكل** [görünüşe göre **مُشْكِلٌ**], ata uygulandığında, böğürlerinde bir beyazlık bulunan demektir. (AA, TA, دعم maddesinde.)

**مُشَكَّلٌ**
**مُشَكَّلٌ** ذ Güzel bir görünüşe yahut çehreye ve şekle sahip kılınmış. (TA.)

**مَشْكُولٌ**
**مَشْكُولٌ** ذ **شِكَال** ile bağlanmış yahut kösteklenmiş bir at [bk.]. (O, TA.) ― -b2- Ve (mecaz:) **شِكَالٌ** terimiyle ifade edilen, bacakların bazılarının alt kısımlarındaki beyazlıkla ayırt edilmiş bir at: (S, Mgh, * O, TA:) Peygamber bunu hoş görmezdi. (S.) [Ayrıca **مُحَجَّلٌ**’e bak.] ― -b3- Ve (mecaz:) i‘rab nahvinin alâmetleriyle [ve diğer hece alâmetleri ve i‘câm noktalarıyla] kayıt altına alınmış bir yazı. (AHلt, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَكَلَ
شَكَلَ U ( n. ac. شَكْل 1 ),
a.  Was doubtful, dubious, ambiguous, confused ( affair ).

b.  Bound, tied ( the legs of an animal ).

c.  Put the vowel-points to, pointed ( writing ).

d.  Grew ripe, ripened ( grapes &  c. ).

e.  [ coll. ], Rendered complicated, involved, intricate.

شَكِلَ
شَكِلَ A ( n. ac. شَكَل 4 ),
a.  Was red & white.

b.  Was coquettish.

شَكَّلَ
شَكَّلَ II ,
a.  see I (a) , ( b ),

d.  .

d.  Figured, fashioned, shaped; pictured, depicted.

e.  [ coll. ], Turned, tucked up ( sleeves &  c. ).

شَاْكَلَ
شَاْكَلَ III ,
a.  Was like, resembled; suited; matched; agreed with.

أَشْكَلَ
أَشْكَلَ IV ,
a.  see I .

تَشَكَّلَ
تَشَكَّلَ V ,
a.  Was formed, fashioned, shaped; had such & such a form & c.

b.  [ coll. ], Adorned herself with flowers ( woman ).

c.  see I (d) .

تَشَاْكَلَ
تَشَاْكَلَ VI ,
a.  Resembled each other; matched, agreed.

اِشْتَكَلَ
اِشْتَكَلَ VIII ,
a.  see I (a) .

شَكْل
شَكْل 1 , ( pl. شُكُوْل 27 ,  أَشْكَاْل 38 ),
a.  Resemblance, likeness, similarity.

b.  Shape, figure, form, image; physiognomy.

c.  Like, the like of.

d.  Coquettishness, coquetry.

e.  see 1t .

شَكْلَة
شَكْلَة 1t ,
a.  Vowel-point.

شِكْل
شِكْل 2 ,
a.  see 1 (a) ,

b.  ( c ), ( d ).

شُكْلَة
شُكْلَة 3t ,
a.  Red blended with white.

شَكِلَة
شَكِلَة 5t ,
a.  Coquette, flirt.

أَشْكَلُ
أَشْكَلُ 14 , ( pl. شُكْل 3 ),
a.  Red & white.

b.  Kind of lote-tree.

أَشْكَلَة
أَشْكَلَة 14t ,
a.  Dubiousness.

b.  see 1 (a) &  21t ( b ).

شَاْكِلَة
شَاْكِلَة 21t , ( pl. شَوَاْكِلُ 41 ),
a.  Side, flank.

b.   Rule of conduct, course, way of proceeding.

c.  Intention, purpose.

شَكَاْلَة
شَكَاْلَة 22t
a.  see 3t .

شِكَاْل
شِكَاْل 23 , ( pl. شُكُل 10 ),
a.  Shackle, hobble; cord.

b.  White spot on a horse's foot.

c.  see 1 (a) .

شَوَاْكِلُ
شَوَاْكِلُ 41 ,
a.  Branchroads.

شَكْلَآءُ
شَكْلَآءُ 42 ,
a.  Need, want.

شَاْكَلَ
N. Ac. شَاْكَلَ III ( شِكْل 2 ),
a.  see 1 (a) .

أَشْكَلَ
N. Ag. أَشْكَلَ IV , ( pl. مَشَاْكِلُ 44 ),
a.  Dubious.

b.  Difficulty, trouble.

تَشَاْكَلَ
N. Ac. تَشَاْكَلَ VI ,
a.  see 1 (a) .

تَشْكِيْلَة
تَشْكِيْلَة
a.  [ coll. ], Bouquet ( flowers ).

##### Türkçe

**شَكَلَ**
**شَكَلَ** U ( n. ac. **شَكْل** 1 ),
a. Şüpheli idi, kuşkulu idi, müphem idi, karışık idi (iş).

b. Bağladı, bağladı (bir hayvanın bacaklarını).

c. Harekeleri koydu, noktaladı (yazıyı).

d. Olgunlaştı, olgunlaştı (üzümler vb.).

e. [ topl. ], Karmaşık hâle getirdi, girift hâle getirdi, çetrefil hâle getirdi.

**شَكِلَ**
**شَكِلَ** A ( n. ac. **شَكَل** 4 ),
a. Kırmızı ve beyaz idi.

b. Cilveli idi.

**شَكَّلَ**
**شَكَّلَ** II ,
a. I (a), (b)’ye bak,

d. .

d. Şekillendirdi, biçimlendirdi, şekil verdi; resmetti, tasvir etti.

e. [ topl. ], Çevirdi, yukarı kıvırdı (yenler vb.).

**شَاْكَلَ**
**شَاْكَلَ** III ,
a. Benzer idi, benzedi; uygun geldi; eşleşti; uyuştu.

**أَشْكَلَ**
**أَشْكَلَ** IV ,
a. I’e bak.

**تَشَكَّلَ**
**تَشَكَّلَ** V ,
a. Şekillendi, biçimlendi, şekil aldı; şöyle şöyle bir şekli oldu vb.

b. [ topl. ], Çiçeklerle süslendi (kadın).

c. I (d)’ye bak.

**تَشَاْكَلَ**
**تَشَاْكَلَ** VI ,
a. Birbirine benzedi; eşleşti, uyuştu.

**اِشْتَكَلَ**
**اِشْتَكَلَ** VIII ,
a. I (a)’ya bak.

**شَكْل**
**شَكْل** 1 , ( pl. **شُكُوْل** 27 , **أَشْكَاْل** 38 ),
a. Benzerlik, benzeyiş, müşabehet.

b. Şekil, suret, form, imge; sima.

c. Benzeri, benzeri olan.

d. Cilvelilik, cilve.

e. 1t’ye bak.

**شَكْلَة**
**شَكْلَة** 1t ,
a. Hareke.

**شِكْل**
**شِكْل** 2 ,
a. 1 (a)’ya bak,

b. (c), (d).

**شُكْلَة**
**شُكْلَة** 3t ,
a. Beyazla karışmış kırmızı.

**شَكِلَة**
**شَكِلَة** 5t ,
a. Cilveli kadın, flört.

**أَشْكَلُ**
**أَشْكَلُ** 14 , ( pl. **شُكْل** 3 ),
a. Kırmızı ve beyaz.

b. Bir tür sidr ağacı.

**أَشْكَلَة**
**أَشْكَلَة** 14t ,
a. Şüphelilik.

b. 1 (a) ve 21t (b)’ye bak.

**شَاْكِلَة**
**شَاْكِلَة** 21t , ( pl. **شَوَاْكِلُ** 41 ),
a. Yan, böğür.

b. Davranış kuralı, gidişat, yürüyüş tarzı.

c. Niyet, maksat.

**شَكَاْلَة**
**شَكَاْلَة** 22t
a. 3t’ye bak.

**شِكَاْل**
**شِكَاْل** 23 , ( pl. **شُكُل** 10 ),
a. Köstek, pranga; ip.

b. Atın ayağında beyaz benek.

c. 1 (a)’ya bak.

**شَوَاْكِلُ**
**شَوَاْكِلُ** 41 ,
a. Tali yollar.

**شَكْلَآءُ**
**شَكْلَآءُ** 42 ,
a. İhtiyaç, yoksunluk.

**شَاْكَلَ**
N. Ac. **شَاْكَلَ** III ( **شِكْل** 2 ),
a. 1 (a)’ya bak.

**أَشْكَلَ**
N. Ag. **أَشْكَلَ** IV , ( pl. **مَشَاْكِلُ** 44 ),
a. Şüpheli.

b. Zorluk, sıkıntı.

**تَشَاْكَلَ**
N. Ac. **تَشَاْكَلَ** VI ,
a. 1 (a)’ya bak.

**تَشْكِيْلَة**
**تَشْكِيْلَة**
a. [ topl. ], Buket (çiçekler).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شكل
شَكَلَ - يَشْكُلُ - شَكْل - شَاكِل - شَاكِلَة
شَكَلَ - يَشْكُلُ + كائن + كائناً: يأخذ شكله: يصبح على صورة شيء: تتغير ملامحه وأبعاده ليقرب شبهاً وصورة من شيء آخر مثله
شَكْل: اسم فعل " شَكَلَ - يَشْكُلُ ": وهو كذلك مايكون بفعل " شَكَلَ - يَشْكُلُ ": الشبه: الملامح والأبعاد القابلة للتغير في صورة شيء والتي تميزه أو تجعله قريب الشبه من صورة كائن آخر
شَاكِل: اسم فاعل صفة مشبهة من" شَكَلَ - يَشْكُلُ ": الشبيه الذي " يَشْكُلُ " آخر
شاكِلَة: مؤنث " شَاكِل ": وهي كذلك فاعل مرة منه: الملامح والأبعاد التي نُمَيِّزُ بها كائناً عن آخر: الصفات الشكلية: الصفات في البنية والصورة التي يتميز بها كائن عن آخر، والتي نحكم بها أن الفاعل هو فلان وليس سواه
﴿قل كل يعمل على شاكلته﴾: كل يعمل بطريقة خاصة بحسب صفاته البنيوية والصورية التي تميزه عن غيره
شَكَّل - يُشَكِّلُ: على وزن " فـَعـَّلَ " من " شَكَلَ - يَشْكُلُ " يجعله " يَشْكُلُ " كائناً على وجه التكرار والشدة: يغير ملامح وأبعاد كائن آخر بشدة وتكرار بحيث يجعله قريب الشبه من صورة كائن آخر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التشابه والتماثل، ضد الاختلاف والتمايز والتفريق"، وهي:
صَنَا - يَصْنُوْ (صَنَى - يَصْنِي)، مَثَلَ - يَمْثُلُ، شَكَلَ - يَشْكُلُ، نَدَّ - يَنِدُّ، شَبِهَ - يَشْبَهُ، ضَهِئَ - يَضْهَأُ
شكل
 	﴿وآخر من شكله أزواج(58)﴾ ص
شاكلته
 ﴿قل كل يعمل على شاكلته فربكم أعلم بمن هو أهدى سبيلا(84)﴾ الإسراء
جاء في التفسير: الشكل: هو الهيئة، جارية حسنة الشكل، الشكل هو المثل أو النظير، من شكله: من نحوه
شاكلته: طريقته وناحيته، طبيعته، جبلته، مذهبه،
على شاكلته: على ما هو أشكل عنده: أي أولى بالصواب في اعتقاده، أو على ما يشاكل أصله وأخلاقه التي ألفها
مختار الصحاح
● [شكل] ش ك ل: الشَّكْلُ بالفتح المثل والجمع أشْكالٌ و شُكُولٌ يقال هذا أشكل بكذا أي أشبه وقوله تعالى ﴿قل كل يعمل على شاكلته﴾ أي على جديلته وطريقته وجهته و الشِّكَالُ العقال والجمع شُكُلٌ وفي الحديث ﴿أن النبي صلى الله عليه وسلم كره الشكال في الخيل﴾ وهو أن تكون ثلاث قوائم محجلة وواحدة مطلقة أو ثلاث قوائم مطلقة ورجل محجلة ولا يكون الشكال إلا في الرِجل والفرس مَشْكولٌ وهو مكروه و أشْكَلَ الأمر التبس و شَكَلَ الطائر والفرس بالشكال من باب نصر وكذا شَكَلَ الكتاب إذا قيده بالإعراب ويقال أيضا أشْكَلَ الكتاب كأنه أزال به إشكاله والتباسه و المُشاكَلةُ الموافقة و التَّشَاكُلُ مثله
الراغب
شكل
- المشاكلة في الهيئة والصورة، والند في الجنسية، والشبه في الكيفية، قال تعالى: }وآخر من شكله أزواج﴿[ص/58]، أي: مثله في الهيئة وتعاطي الفعل، والشكل قيل: هو الدل، وهو في الحقيقة الأنس الذي بين المتماثلين في الطريقة، ومن هذا قيل: الناس أشكال وألاف (انظر: البصائر 3/341؛ وعمدة الحفاظ: شكل)، وأصل المشاكلة من الشكل. أي: تقييد الدابة، يقال شكلت الدابة. والشكال: ما يقيد به، ومنه استعير: شكلت الكتاب، كقوله: قيدته، ودابة بها شكال: إذا كان تحجيلها بإحدى رجليها وإحدى يديها كهيئة الشكال، وقوله:﴾قل كل يعمل على شاكلته{ [الإسراء/84]، أي: على سجيته التي قيدته، وذلك أن سلطان السجية على الإنسان قاهر حسبما بينت في الذريعة إلى مكارم الشريعة (وفي ذلك قال المؤلف: وأما حدوث السجية إلى خلاف ما خلقت له فمحال؛ فالسجية فعل الخالق عز وجل، والعادة فعل المخلوق، ولا يبطل فعل المخلوق فعل الخالق. انظر: الذريعة ص 39 باب الفرق بين الطبع والسجية)، وهذا كما قال صلى الله عليه وسلم: (كل ميسر لما خلق له) (الحديث عن عمران بن حصين قال: قال رجل: يا رسول الله، أيعرف أهل الجنة من أهل النار؟ قال: نعم، قال: فلم يعمل العاملون؟ قال: (كل يعمل لما خلق له، أو لما ييسر له). أخرجه البخاري في كتاب القدر 11/491). والأشكلة: الحاجة التي تقيد الإنسان، والإشكال في الأمر استعارة، كالاشتباه من الشبه.
ملخص اللسان
1.     والشَّكْل: المِثْل،تقول: هذا على شَكْل هذا أَي على مِثَاله. وفلان شَكْلُ فلان أَي مِثْلُه
2. والمُشَاكَلَة: المُوافَقة، والتَّشاكُلُ مثله.والشاكِلةُ: الناحية والطَّريقة والجَدِيلة. وشاكِلَةُ الإِنسانِ: شَكْلُه وناحيته وطريقته.
3.     ومنه قيل للأَمر المشتَبه مُشْكِلٌ. وأَشْكَل عَلَيَّ الأَمُر في القاموس: وأشكل الأمر التبس كشكل وشكل) إِذا اخْتَلَط،
4.     وشَكْلُ الشيء: صورتُه المحسوسة والمُتَوَهَّمة، والجمع كالجمع . وتَشَكَّل الشيءُ: تَصَوَّر، وشَكَّلَه: صَوَّرَه.
5.  وشَكَل الكِتابَ يَشْكُله شَكْلاً وأَشْكَله: أَعجمه. أَبو حاتم:شَكَلْت الكتاب أَشكله فهو مَشْكُول إِذا قَيَّدْتَه بالإِعْراب، وأَعْجَمْت الكِتابَ إِذا نَقَطَتْه.
6.     وشَكَل الدَّابَّة يَشْكُلها شَكْلاً وشَكَّلَها: شَدَّ قوائمها بحَبْل، واسم ذلك الحَبْلِ الشِّكَالُ، والجمع شُكُلٌ. والشِّكَال
لسان العرب
● - شكل: الشَّكْلُ، بالفتح: الشِّبْه والمِثْل، والجمع أَشكالٌ وشُكُول؛     وأَنشد أَبو عبيد:     فلا تَطلُبَا لي أَيِّماً، إِن طَلَبْتُما،     فإِن الأَيَامَى لَسْنَ لي بشُكُولٍ     وقد تَشَاكَلَ الشَّيْئَانِ وشَاكَلَ كُلُّ واحد منهما صاحبَه. أَبو     عمرو: في فلان شَبَهٌ من أَبيه وشَكْلٌ وأَشْكَلَةٌ وشُكْلَةٌ وشَاكِلٌ     ومُشَاكَلَة. وقال الفراء في قوله تعالى: وآخَرُ من شَكْلِه أَزواجٌ ؛ قرأَ     الناس وآخَرُ إِلاَّ مجاهداً فإِنه قرأَ: وأُخَرُ؛ وقال الزجاج: من قرأَ     وآخَرُ من شَكْلِه؛ فآخَرُ عطف على قوله حَمِيمٌ وغَسَّاقٌ أَي وعَذاب     آخَرُ من شَكْلِه أَي من مِثْل ذلك الأَول، ومن قرأَ وأُخَرُ فالمعنى     وأَنواع أُخَرُ من شَكْلِه لأَن معنى قوله أَزواج أَنواع. والشَّكْل: المِثْل،     تقول: هذا على شَكْل هذا أَي على مِثَاله. وفلان شَكْلُ فلان أَي مِثْلُه     في حالاته. ويقال: هذا من شَكْل هذا أَي من ضَرْبه ونحوه، وهذا أَشْكَلُ     بهذا أَي أَشْبَه. والمُشَاكَلَة: المُوافَقة، والتَّشاكُلُ مثله.     والشاكِلةُ: الناحية والطَّريقة والجَدِيلة. وشاكِلَةُ الإِنسانِ: شَكْلُه     وناحيته وطريقته. وفي التنزيل العزيز: قُلْ كُلُّ يَعْمَل على شاكِلَته؛ أَي     على طريقته وجَدِيلَته ومَذْهَبه؛ وقال الأَخفش: على شَاكِلته أَي على     ناحيته وجهته وخَلِيقته. وفي الحديث: فسأَلت أَبي عن شَكْل النبي، صلى     الله عليه وسلم، أَي عن مَذْهَبه وقَصْده، وقيل: عما يُشَاكلُ أَفعالَه.     والشِّكْل، بالكسر: الدَّلُّ، وبالفتح: المِثْل والمَذْهب. وهذا طَرِيقٌ ذو     شَواكِل أَي تَتَشَعَّب منه طُرُقٌ جماعةٌ. وشَكْلُ الشيء: صورتُه     المحسوسة والمُتَوَهَّمة، والجمع كالجمع.     وتَشَكَّل الشيءُ: تَصَوَّر، وشَكَّلَه: صَوَّرَه. وأَشْكَل الأَمْرُ:     الْتَبَس. وأُمورٌ أَشْكالٌ: ملتبسة، وبَيْنَهم أَشْكَلَة أَي لَبْسٌ. وفي     حديث عليٍّ، عليه السلام: وأَن لا يَبِيعَ من أَولاد نَخْل هذه القُرَى     وَدِيَّةً حتى تُشْكِل أَرْضُها غِرَاساً أَي حتى يكثُرَ غِراسُ النَّخْل     فيها فيراها الناظر على غير الصفة التي عَرَفها بها فيُشْكِل عليه     أَمْرُها.     والأَشْكَلَة والشَّكْلاءُ: الحاجةُ. الليث: الأَشْكال الأُمورُ     والحوائجُ المُخْتَلِفة فيما يُتكَلَّف منها ويُهْتَمُّ لها؛ وأَنشد     للعَجَّاج:وتَخْلُجُ الأَشْكالُ دُونَ الأَشْكال     الأَصمعي: يقال لنا عند فلان رَوْبَةٌ وأَشْكَلَةٌ وهما الحاجة، ويقال     للحاجة أَشْكَلَة وشَاكِلةٌ وشَوْكَلاءُ بمعنى واحد. والأَشكل من الإِبل     والغنم: الذي يَخْلِط سوادَه حُمْرةٌ أَو غُبْرةٌ كأَنه قد أَشْكَل عليك     لونُه، وتقول في غير ذلك من الأَلوان: إِنَّ فيه لَشُكْلَةً من لون كذا     وكذا، كقولك أَسْمر فيه شُكْلَة من سواد؛ والأَشْكَل في سائر الأَشياء:     بياضٌ وحُمْرة قد اخْتَلَطَا؛ قال ذو الرمة:     يَنْفَحْنَ أَشْكَلَ مخلوطاً تَقَمَّصَه     مَناخِرُ العَجْرَفِيَّاتِ المَلاجِيج     وقول الشاعر:     فما زالَتِ القَتْلى تَمُور دِماؤها     بِدِجْلَة، حَتَّى ماءُ دِجْلَة أَشْكَلُ     قال أَبو عبيدة: الأَشكل فيه بياضٌ وحُمْرة. ابن الأَعرابي: الضَّبُع     فيها غُثْرة وشُكْلة لَوْنا فيه سَوادٌ وصُفْرة سَمِجَة. وقال شَمِر:     الشُّكْلة الحُمْرة تختلط بالبياض. وهذا شيءٌ أَشْكَلُ، ومنه قيل للأَمر     المشتَبه مُشْكِلٌ. وأَشْكَل عَلَيَّ الأَمُر     (* قوله «وأَشكل عليّ الأمر» في     القاموس: وأشكل الأمر التبس كشكل وشكل) إِذا اخْتَلَط، وأَشْكَلَتْ عليَّ     الأَخبار وأَحْكَلَتْ بمعنىً واحد. والأَشْكَل عند العرب: اللونان     المختلطان. ودَمٌ أَشْكَلُ إِذا كان فيه بياض وحُمْرَة؛ قال ابن دريد: إِنما     سُمِّي الدم أَشْكَلَ للحمرة والبياض المُخْتَلَطَيْن فيه. قال ابن سيده:     والأَشْكَلُ من سائر الأَشياء الذي فيه حمرة وبياض قد اختلط، وقيل: هو     الذي فيه بياضٌ يَضْرِب إِلى حُمْرة وكُدْرة؛ قال:     كَشَائطِ الرُّبِّ عليه الأَشْكَلِ     وَصَفَ الرُّبَّ بالأَشْكَل لأَنه من أَلْوانِه، واسم اللون الشُّكْلة،     والشُّكْلة في العين منه، وقد أَشْكَلَتْ. ويقال: فيه شُكْلة من سُمْرة     وشُكْلة من سواد، وعَيْنٌ شَكْلاءُ بَيِّنة الشَّكَلِ، ورَجُل أَشْكَلُ     العين. وفي حديث علي     (* قوله «وفي حديث علي إلخ» في التهذيب: وفي حديث علي     في صفة النبي، صلى الله عليه وسلم، إلخ) رضي الله عنه: في عَيْنيه     شُكْلةٌ؛ قال أَبو عبيد: الشُّكْلة كهيئة الحُمْرة تكون في بياض العين، فإِذا     كانت في سواد العين فهي شُهْلة؛ وأَنشد:     ولا عَيْبَ فيها غَير شُكْلة عَيْنِها،     كذاك عِتَاقُ الطَّيْر شُكْلٌ عُيُونُها     (* قوله «شكل عيونها» في التهذيب شكلاً بالنصب).     عِتَاقُ الطَّيرِ: هي الصُّقُور والبُزَاة ولا توصف بالحُمْرة، ولكن     توصف بزُرقة العين وشُهْلتها. قال: ويروى هذا البيت: غَيْرَ شُهْلةِ     عَيْنها؛ وقيل: الشُّكْلة في العين الصُّفْرة التي تُخَالِط بياض العين الذي     حَوْلَ الحَدَقة على صِفَة عين الصَّقْر، ثم قال: ولَكِنَّا لم نسمع     الشُّكْلَة إِلا في الحُمْرة ولم نسمعها في الصُّفْرة؛ وأَنشد:     ونَحْنُ حَفَزْنَا الحَوْفَزَان بطَعْنَةٍ،     سَقَتْه نَجِيعاً، من دَمِ الجَوْف، أَشْكلا     قال: فهو هَهُنَا حُمْرة لا شَكَّ فيه. وقوله في صفة سيدنا رسول الله،     صلى الله عليه وسلم: كان ضَلِيعَ الفَم أَشْكَلَ العين مَنْهُوسَ     العَقِبين؛ فسره سِمَاك ابن حَرْب بأَنه طويل شَقِّ العَيْن؛ قال ابن سيده: وهذا     نادر، قال: ويمكن أَن يكون من الشُّكْلة المتقدمة، وقال ابن الأَثير في     صفة أَشْكَلَ العين قال: أَي في بياضها شيء من حُمْرة وهو مَحْمود     مَحْبوب؛ يقال: ماء أَشْكَلُ إِذا خالطه الدَّمُ. وفي حديث مَقْتَل عُمَر، رضي     الله عنه: فَخَرج النَّبِيذُ مُشْكِلاً أَي مختلطاً بالدم غير صريح، وكل     مُخْتَلِطٍ مُشْكِلٌ.     وتَشَكَّلَ العِنَبُ: أَيْنَعَ بعضُه. المحكم: شَكَّلَ     (* قوله «المحكم     شكل إلخ» في القاموس: شكل العنب مخففاً ومشدداً وتشكل) العِنَبُ     وتَشَكَّلَ اسْوَدَّ وأَخَذَ في النُّضْج؛ فأَما قوله أَنشده ابن     الأَعرابي:ذَرَعَتْ بهم دَهْسَ الهِدَمْلَةِ أَيْنُقٌ     شُكْلُ الغُرورِ، وفي العُيون قُدُوحُ     فإنه عَنَى بالشُّكْلة هنا لون عَرَقها، والغُرور هنا: جمع غَرٍّ وهو     تَثَنِّي جُلودها     (* قوله «وهو تثني جلودها» زاد في المحكم: هكذا قال     والصحيح ثني جلودها) وفيه شُكْلَةٌ من دَمٍ أَي شيء يسير.     وشَكَل الكِتابَ يَشْكُله شَكْلاً وأَشْكَله: أَعجمه. أَبو حاتم:     شَكَلْت الكتاب أَشكله فهو مَشْكُول إِذا قَيَّدْتَه بالإِعْراب، وأَعْجَمْت     الكِتابَ إِذا نَقَطَتْه. ويقال أَيضاً: أَشْكَلْت الكتابَ بالأَلف كأَنك     أَزَلْت به عنه الإِشْكال والالتباس؛ قال الجوهري: وهذا نقلته من كتاب من     غير سماع. وحَرْف مُشْكِلٌ: مُشْتَبِهٌ ملتَبِس.     والشِّكَال: العِقَال، والجمع شُكْلٌ؛ وشَكَلْت الطائرَ وشَكَلْت الفرسَ     بالشَّكَال. وشَكَل الدَّابَّة يَشْكُلها شَكْلاً وشَكَّلَها: شَدَّ     قوائمها بحَبْل، واسم ذلك الحَبْلِ الشِّكَالُ، والجمع شُكُلٌ. والشِّكَال     في الرَّحْل: خَيط يوضع بين الحَقَبِ والتَّصْدِيرِ لئلاّ يُلِحَّ     الحَقَبُ على ثِيلِ البَعِيرِ فيَحْقَب أَي يَحْتبس بولُه، وهو الزِّوار أَيضاً.     والشِّكال أَيضاً: وِثَاقٌ بين الحَقَب والبِطَان، وكذلك الوثاق بين     اليد والرجل. وشَكَلْت عن البعير إِذا شَدَدت شِكَاله بين التصدير والحَقَب،     أَشْكُلُ شَكْلاً.     والمَشْكُولُ من العَرُوض: ما حُذف ثانيه وسابعُه نحو حذفك أَلفَ     فاعلاتن والنونَ منها، سُمِّي بذلك لأَنك حذفت من طرفه الآخِر ومن أَوّله فصار     بمنزلة الدابَّة الذي شُكِلَت يَدُه ورجلُه.     والمُشاكِلُ من الأُمور: ما وافق فاعِلَه ونظيرَه. ويقال: شَكَلْت     الطيرَ وشَكَلْت الدَّابَّة. والأَشْكَالُ: حَلْيٌ يُشاكِلُ بعضُه بعضاً     يُقَرَّط به النساءُ؛ قال ذو الرمة:     سَمِعْت من صَلاصِل الأَشْكَالِ     أَدْباً على لَبَّاتِها الحَوَالي،     هَزَّ السَّنَى في ليلة الشَّمَالِ     وشَكَّلَتِ المرأَةُ     (* قوله «وشكلت المرأة» ضبط مشدداً في المحكم     والتكملة وتبعهما القاموس، قال شارحه: والصواب أنه من حد نصر كما قيده ابن     القطاع) شَعَرَها: ضَفَرَت خُصْلَتين من مُقَدَّم رأْسها عن يمين وعن شمال     ثم شَدَّت بها سائر ذوائبها. والشِّكَال في الخيل: أَن تكون ثلاثُ قَوائم     منه مُحَجَّلةً والواحدة مُطْلَقة؛ شُبِّه بالشِّكال وهو العِقال، وإِنما     أُخِذ هذا من الشِّكَال الذي تُشْكَل به الخيل، شُبِّه به لأَن     الشِّكَال إِنما يكون في ثلاث قوائم، وقيل: هو أَن تكون الثلاثُ مُطْلَقة     والواحدة مُحَجَّلة، ولا يكون الشِّكَال إِلا في الرِّجْل ولا يكون في اليد،     والفرسُ مَشْكُولٌ، وهو يَكْرَه. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه     وسلم، كَرِه الشِّكال في الخيل؛ وهو أَن تكون ثلاثُ قوائم مُحَجَّلة وواحدة     مُطْلَقة تشبيهاً بالشَّكَال الذي تُشْكَل به الخيلُ لأَنه يكون في ثلاث     قوائم غالباً، وقيل: هو أَن تكون الواحدة محجَّلة والثلاث مُطْلَقة، وقيل:     هو أَن تكون إِحدى يديه وإِحدى رجليه من خلاف مُحَجَّلتين، وإِنما     كَرِهه لأَنه كالمشكول صورةً تفاؤلاً، قال: ويمكن أَن يكون جَرَّب ذلك الجنس     فلم يكن فيه نَجَابة، وقيل: إِذا كان مع ذلك أَغَرَّ زالت الكراهة لزوال     شبه الشِّكَال. ابن الأَعرابي: الشِّكَال أَن يكون البياض في رجليه وفي     إِحدى يديه. وفَرَسٌ مَشْكُول: ذو شِكَال. قال أَبو منصور: وقد روى أَبو     قتادة عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: خَيْرُ الخَيْلِ الأَدْهَمُ     الأَقْرَحُ المُحَجَّل الثلاث طَلْقُ اليُمْنى أَو كُمَيْتٌ مثله؛ قال     الأَزهري: والأَقْرَحُ الذي غُرَّتُه صغيرة بين عينيه، وقوله طَلْق اليمنى     ليس فيها من البياض شيء، والمُحَجَّل الثلاث التي فيها بياض. وقال أَبو     عبيدة: الشِّكَال أَن يكون بياض التحجيل في رِجْل واحدة ويَدٍ من خِلافٍ     قَلَّ البياضُ أَو كَثُر، وهو فرس مَشْكُول.     ابن الأَعرابي: الشَّاكِل البياض الذي بين الصُّدْغِ والأُذُنِ. وحُكي     عن بعض التابعين: أَنه أَوْصَى رَجُلاً في طَهارته فقال تَفَقَّدِ     المَنْشَلَة والمَغْفَلة والرَّوْمَ والفَنِيكَيْن والشَّاكِلَ والشَّجْر. وورد     في الحديث أَيضاً: تَفَقَّدوا في الطُّهور الشاكِلَة والمَغْفَلة     والمَنْشَلة؛ المَغْفَلة: العَنْفَقة نفسُها، والمَنْشَلةُ: ما تحت حَلْقة     الخاتَم من الإِصْبَع، والرَّوْمُ: شَحْمَة الأُذُن، والشَّاكِل: ما بين     العِذَار والأُذُن من البياض. وشاكِلَة الشيء: جانبُه؛ قال ابن مقبل:     وعَمْداً تَصدَّت، يوم شَاكِلة الحِمى،     لِتَنْكأَ قَلْباً قد صَحَا وتَنَكَّرا     وشاكِلةُ الفَرس: الذي بين عَرْض الخاصرة والثَّفِنة، وهو مَوْصِلُ     الفَخِذ في الساق. والشَّاكِلَتان: ظاهرُ الطَّفْطَفَتين من لَدُنْ مَبْلَغ     القُصَيْرَى إِلى حَرْف الحَرْقَفة من جانبي البطن. والشَّاكِلةُ:     الخاصِرةُ، وهو الطَّفْطَفة. وفي الحديث: أَن ناضِحاً تَرَدَّى في بِئر فُذكِّي     من قِبَل شاكِلته أَي خاصِرِته. والشَّكْلاء من النِّعاج: البيضاءُ     الشَّاكِلة. ونَعْجة شَكْلاء إِذا ابْيَضَّتْ شاكِلَتاها وسائرُها أَسودُ وهي     بَيِّنَة الشَّكَل. والأَشْكَل من الشاء: الأَبيضُ الشاكِلة.     والشَّواكِلُ من الطُّرُق: ما انْشَعَب عن الطريق الأَعظم.     والشِّكْل: غُنْجُ المرأَة وغَزَلُها وحُسْن دَلِّها؛ شَكِلَتْ شَكَلاً،     فهي شَكِلةٌ؛ يقال: إِنها شَكِلة مُشْكِلةٌ حَسَنة الشِّكْل؛ وفي تفسير     المرأَة العَرِبَة أَنها الشَّكِلَة، بفتح الشين وكسر الكاف، وهي ذاتُ     الدَّلّ. والشَّكْل: المِثْل. والشِّكْل، بالكسر: الدَّلُّ، ويجوز هذا في     هذا وهذا في هذا. والشِّكْلُ للمرأَة: ما تَتَحسَّن به من الغُنْج. يقال:     امرأَة ذات شِكْل. وأَشْكَلَ النَّخلُ: طاب رُطَبُه وأَدْرَك.     والأَشْكَل: السِّدْر الجَبَليُّ، واحدته أَشْكَلَة. قال أَبو حنيفة:     أَخبرني بعض العرب أَن الأَشْكَلَ شجر مثل شجر العُنَّاب في شَوْكه وعَقَف     أَغْصانه، غير أَنه أَصغر وَرَقاً وأَكثر أَفْناناً، وهو صُلْبٌ جِدّاً     وله نُبَيْقَةٌ حامضة شديدة الحُمُوضة، مَنابِته شواهقُ الجبال تُتَّخَذ     منه القِسِيُّ، وإِذا لم تكن شجرته عَتِيقة مُتقادِمة كان عُودُها أَصفر     شديد الصُّفْرة، وإِذا تقادَمَتْ شجرتُه واسْتَتمَّت جاء عودُها نصفين:     نصفاً شديد الصفرة، ونصفاً شديد السواد؛ قال العَجَّاج ووَصَفَ المَطايا     وسُرْعَتَها:     مَعْجَ المَرامي عن قِياس الأَشْكَلِ     قال: ونَبات الأَشْكَل مثل شجر الشَّرْيان؛ وقد أَوردوا هذا الشعر الذي     للعجاج:     يَغْلُو بها رُكْبانُها وتَغْتَلي     عُوجاً، كما اعْوَجَّتْ قِياسُ الأَشْكَل     قال ابن بري: الذي في شعره:     مَعْجَ المَرامي عن قِياس الأَشْكَل     والمَعْجُ: المَرُّ، والمَرامي السِّهامُ، الواحدة مِرْماةٌ؛ وقال آخر:     أَو وَجْبَة من جَناةِ أَشْكَلَةٍ     يعني سِدْرة جَبَلِيَّة. ابن الأَعرابي: الشَّكْلُ ضَرْب من النبات     أَصفر وأَحمر.     وشَكْلةُ: اسم امرأَة. وبَنُو شَكَل: بطن من العرب. والشَّوْكَل:     الرَّجَّالَةُ، وقيل المَيْمنة والمَيْسَرة؛ كلُّ ذلك عن الزَّجَّاجي. الفراء:     الشَّوْكَلَةُ الرَّجَّالَةُ، والشَّوْكَلَةُ النَّاحِية، والشَّوْكَلَةُ     العَوْسَجَة.
مقاييس اللغة:
(شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ،  وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها.  وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا.  وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض أخذَ واحدةً وَشَِكْلَها.
ومن الباب: الشُّكلة، وهي حُمرةٌ يخالطها بياض. وعينٌ شَكْلاء، إذا كَانَ في بياضها حُمرة يسيرة. قال ابن دريد([1]): ويسمَّى الدَّمُ  أشكلَ، للحمرة والبياض المختلطين منه. وهذا صحيح، وهو من الباب الذي ذكرناه في إشكال هذا الأمر، وهو التباسه؛ لأنَّها حُمرةٌ لابَسَها بياض.
قال الكسائيّ: أشكلَ النَّخْل، إِذا طابَ رُطَبُه وأَدرَك. وهذا أيضاً من الباب؛ لأنَّه قد شاكل التَّمر في حلاوَتِه ورُطوبَتهِ وحُمرته. فأمَّا قولُهم: شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً، إِذا قيَّدْتَه بعلامات الإعراب فلستُ أحْسِبه من كلام العرب العاربة، وإِنما هو شيءٌ ذكره أهلُ العربيَّة، وهو من الألقاب المولَّدة. ويجوز أن يكون قد قاسوه على ما ذكرناه؛ لأنَّ ذلك وإن لم يكن خطّاً مستوياً فهو مُشاكلٌ له([2]).
وممّا شذّ عن هذا الأصل: شاكِل الدَّابَّة وشاكلتُه، وهو ما عَلاَ الطِّفْطِفَةَ منه. وقال قُطرب: الشَّاكِل: ما بين العِذار والأُذن من البياض.
ومما شذّ أيضاً: الشَّكلاء، وهي الحاجة، وكذلك الأَشْكَلَة. وبنو شَكَل: بطنٌ من العرب.
ومن هذا الباب: الأَشْكَل، وهو السِّدْر الجبَليّ. قال الراجز:
* عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) *
القاموس المحيط:
الشَّكْلُ الشَّبَهُ، والمِثْلُ، ويُكْسَرُ، وما يُوافِقُكَ ويَصْلُحُ لَكَ، تَقولُ هذا من هَوايَ ومن شَكْلِي،
وواحدُ الأشْكالِ: للْأُمُورِ المُخْتَلِفَةِ المُشْكِلَةِ، وصُورَةُ الشيءِ المَحْسوسَةُ والمُتَوَهَّمَةُ، ج: أشْكالٌ وشُكولٌ، و: نباتٌ مُتَلَوِّنٌ أصْفَرُ وأحمرُ، والجمعُ بين الخَبْنِ والكَفِّ. والشاكِلَةُ: الشَّكْلُ، والناحِيَةُ، والنِّيَّةُ، والطريقةُ، والمَذْهَبُ، والبياضُ ما بين الْأُذُنِ والصُّدْغِ، و من الفرس: الجِلْدُ بين عُرْضِ الخاصِرَةِ والثَّفِنَةِ. وتَشَكَّلَ: تَصَوَّرَ. وشَكَّلَهُ تَشْكيلاً: صَوَّرَهُ، و المرأةُ شَعَرَها، أي: ضَفَرَتْ خُصْلَتَيْنِ من مُقَدَّمِ رأسِها عن يمينٍ وشمالٍ. وأشْكَلَ الأمرُ: الْتَبَس، كشَكَلَ وشَكَّلَ، و النَّخْلُ: طابَ رُطَبُه. وأُمورٌ أشْكالٌ: مُلْتَبِسَةٌ. والْأَشْكَلَةُ: اللَّبْسُ، والحاجةُ، كالشَّكْلاءِ. والْأَشْكَلُ: ما فيه حُمْرَةٌ وبياضٌ مُخْتَلِطٌ، أو ما فيه بياضٌ يَضْرِبُ إلى الحُمْرَةِ والكُدْرَةِ، والسِّدْرُ الجَبَلِيُّ، الواحِدَةُ: بهاءٍ، و من الإِبِلِ: ما يَخْلِطُ سَوادَهُ حُمْرَةٌ، واسمُ اللَّوْنِ: الشُّكْلَةُ، بالضم، ومنه: الشُّكْلَةُ في العَيْنِ، وهي: كالشُّهْلَةِ، وقد أشْكَلَتْ. " وكان صلى الله عليه وسلم أشْكَلَ العَيْنِ " ، وقيلَ، أي: طَويلَ شَقِّ العَيْنِ. وشَكَلَ العِنَبُ: أيْنَعَ بعْضُهُ، أو اسْوَدَّ وأخَذَ في النُّضْجِ، كتَشَكَّلَ وشَكَّلَ، و الأمْرُ: الْتَبَسَ، و الكِتابَ: أعْجَمَهُ، كأَشْكَلَهُ، كأَنَّهُ أزَالَ عنه الإِشْكالَ، و الدابَّةَ: شَدَّ قَوائِمهَا بِحَبْلٍ، كشَكَّلَها. واسمُ الحَبْلِ: الشِّكالُ، ككِتابٍ، ج: ككُتُبٍ.
والشِّكالُ في الرَّحْلِ: خَيْطٌ يوضَعُ بين التَّصْديرِ والحَقَبِ، ووِثاقٌ بين الحَقَبِ والبِطانِ، وبين اليَدِ والرِّجْلِ، و في الخَيْلِ: أن تَكونَ ثَلاثُ قَوائِمَ مُحَجَّلَةً، والواحِدَةُ مُطْلَقَةً، وَعَكْسُهُ أيضاً.
والمَشْكولُ من العَروضِ: ما حُذِفَ ثانِيه وسابِعُه. والشَّكْلاءُ من النِّعاجِ: البَيْضاءُ الشاكِلَةِ، والحاجَةُ، كالْأَشْكَلَةِ. والشَّواكِلُ: الطُّرُقُ المُتَشَعِّبَةُ عن الطَّريقِ الأَعْظَمِ. والشِكْلُ، بالكسرِ والفتح: غُنْجُ المرأةِ ودَلُّها وغَزَلُها، شَكِلَتْ، كفرِحَت، فهي شَكِلَةٌ. وشَكْلَةُ: امرأةٌ. وشُكْلٌ، بالضم: جَمْعُ العَيْنِ الشَّكْلاءِ، وجَمْعُ الْأَشْكَلِ من المِياهِ ومِنَ الكِباشِ وغيرها. وشَكَلٌ، محرَّكةً: أبو بَطْنٍ، وابنُ حُمَيْدٍ العَبْسِيُّ: صحابِيٌّ، وابْنُهُ شُتَيْرُ بنُ شَكَلٍ: محدِّثٌ. والشَّوْكَلُ: الرَّجَّالَةُ، أو المَيْمَنَةُ، أو المَيْسَرَةُ، والناحِيَةُ، والعَوْسَجَةُ. وكأميرٍ: الزَّبَدُ المُخْتَلِطُ بالدَّمِ يَظْهَرُ على شَكيمِ اللِّجامِ.
والْأَشْكالُ: حَلْيٌ من لُؤْلؤٍ أو فِضَّةٍ يُشْبِه بعضُه بعضاً، يُقَرَّطُ به النِساءُ، الواحِدُ: شَكْلٌ.
والمُشاكَلَةُ: المُوافَقَةُ، كالتَّشاكُلِ. وفيه أشْكَلَةٌ من أبيه، وشُكْلَةٌ، بالضم، وشاكِلٌ، أي: شَبَهٌ.
وهذا أشْكَلُ به، أي: أشْبَه.
تاج العروس:
ش ك ل
الشَّكْلُ : الشَّبَهُ قال أبو عَمْرٍو يُقالُ : في فُلاَنٍ شَكْلٌ من أَبيهِ وشَبَهٌ والشَّكْلُ أيضاً : المِثْلُ تَقولُ : هذا عَلى شَكْلِ هذا أي على مِثَالِهِ وفُلاَنٌ شَكْلُ فُلانٍ أي مِثْلُهُ في حَالاتِهِ قالَ اللهُ تَعالَى : " وآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أزْوَاجٌ " أي عَذابٌ آخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أي مِنْ مِثْلِ ذلك الأَوَّلِ قالَهُ الزَّجَّاجُ وقَرَأَ مُجاهِدٌ : " وأُخَرُ مِنْ شَكْلِهِ " أي : وأَنْواعٌ أُخَرُ مِنْ شَكْلِهِ ؛ لأنَّ مَعْنَى قَولِه : " أزْوَاجٌ " أنْوَاعٌ وقالَ الرَّاغِبُ : أي مِثْلٌ لَهُ في الهَيْئَةِ وتَعاطِي الفِعْلِ . ويُكْسَرُ وبهِ قَرَأَ مَجَاهِدٌ : " مِنْ شِكْلِهِ " بالكَسْرِ . والشَّكْلُ أيضا : مَا يُوافِقُكَ ويَصْلُحُ لَكَ تَقُولُ : هذا مِنْ هَوايَ ومِنْ شَكْلِي وليسَ شَكْلُهُ مِنْ شَكْلِي . والشَّكْلُ : وَاحِدُ الأشْكالِ للأُمُورِ والحَوَائِجِ المُخْتَلِفَةِ فيما يُتَكَلَّفُ منها ويُهْتَمُّ لها قالَهُ اللَّيْثُ وأنْشَدَ :
" وتَخْلَجُ الأشْكالُ دُونَ الأشْكالْ والأشْكَالُ أيضاً : الأُمُورُ الْمُشْكِلَةِ المُلْتَبِسَةُ
والشَّكْلُ أيضاً : صُورَةُ الشَّيْءِ الْمَحْسُوسَةُ والْمُتَوَهَّمَةُ وقالَ ابنُ الْكَمالِ : الشَّكْلُ هَيْئَةٌ حاصِلَةٌ للجِسْمِ بِسَبَبِ إِحَاطَةِ حَدٍّ واحِدٍ بالْمِقْدَارِ كمَا في الكُرَةِ أو حُدودٍ كَما في المُضَلَّعاتِ مِنْ مُرَبَّعٍ ومُسَدَّسٍ ج : أشْكَالٌ وشُكُولٌ قالَ الرَّاغِبُ : الشَّكْلُ : في الحَقِيقَةِ الأَنْسُ الذي بَيْنَ المُتَماثِلَيْنِ في الطَّرِيقَةِ ومنهُ قيلَ : النَّاسُ أشْكالٌ قالَ الرَّاعِي يَمْدَحُ عبدَ الملكِ بنَ مَرْوانَ :
فأَبوكَ جالَدَ بالمَدِينَةِ وَحْدَهُ ... قَوْماً هُمُ تَرَكُوا الجَميعَ شَكَولاً وأنشدَ أبو عُبَيْدٍ
فَلا تَطْلُبا لِي أيِّماً إنْ طَلَبْتُما ... فَإِنَّ الأَيامَى لَسْنَ لي بِشُكُولِ والشَّكْلُ : نَبَاتٌ مُتَلَوِّنٌ أصْفَرُ وأحْمَرُ عن ابنِ الأَعْرابِيِّ . والشَّكْلُ في العَرُوضِ : الْجَمْعُ بَيْنَ الْخَبْنِ والْكَفِّ وبَيْتُهُ :
لِمَنِ الدِّيارُ غَيَّرَهُنَّ ... كُلُّ دَانِي المُزْنِ جَوْنِ الرَّبَابِ كَما في العُبابِ . والشَّاكِلَةُ : الشَّكْلُ يُقالُ : هذا عَلى شَاكِلَةِ أبِيهِ أي شِبْهه . والشَّاكِلَةُ : النَّاحِيَةُ والْجِهَةُ وبهِ فُسِّرَتِ الآيَةُ : " قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ على شَاكِلَتِهِ " عن الأَخْفَشِ . وأيضا : النِّيَّةُ قالَ قَتادَةُ في تَفْسِير الآيَةِ : أي عَلى جَانِبِه وعلى ما يَنْوِي . وأيضا : الطَّرِيقَةُ والْجَدِيلَةُ وبهِ فُسِّرَتْ الآيَةُ . وأيضا : الْمَذْهَبُ والخَلِيقَةُ وبهِ فُسِّرَتْ الآيَةُ عن ابنِ عَرَفَةَ وقالَ الرَّاغِبُ في تَفْسِيرِ الآيَةِ : أي عَلى سَجِيَّتِهِ التي قَيَّدَتْهُ وذلكَ أنَّ سُلْطَانَ السَّجِيَّةِ عَلى الإِنْسانِ قاهِرٌ بِحَسَبِ ما يَثْبُتُ في الذَّرِيعَةِ إلى مَكارِمِ الشَّرِيعَةِ وهذا كما قالَ عليه السَّلامُ : كُلُّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ
والشَّاكِلَةُ : الْبَياضُ ما بَيْنَ الأُذُنِ والصُّدْغِ عن ابنِ الأَعْرابِيِّ وقالَ قُطْرُبٌ : ما بَيْنَ الْعِذَارِ والأُذُنِ ومنهُ الحديثُ : تَفَقَّدُوا في الطُّهُورِ الشَّاكِلَةَ . والشَّاكِلَةُ : مِنَ الْفَرَسِ : الْجَلْدُ الذي بَيْنَ عُرْضِ الْخَاصِرَةِ والثَّفِنَةِ وهو مَوْصِلُ الفَخِذِ مِنَ السَّاقِ وقيل : الشَّاكِلَتَانِ ظَاهِرُ الطَّفْطَفَتَيْنِ مِنْ لَدُنْ مَبْلَغ القُصَيْرَى إلى حَرْفِ الحَرْقَفَةِ مِنْ جَانِبَي البَطْنِ وقيلَ : الشَّاكِلَةُ الخاصِرَةُ وهي الطَّفْطَفَةُ ومنه : أصابَ شاكِلَةَ الرَّمِيَّةِ أي خَاصِرَتَها . وتَشَكَّلَ الشَّيْءُ : تَصَوَّرَ وشَكَّلَهُ تَشْكِيلاً : صَوَّرَهُ . وشَكَّلَتْ الْمَرْأَةُ شَعَرَهَا : أي ضَفَرَتْ خُصْلَتَيْنِ مِنْ مَقَدَّمِ رَأْسِهَا عَنْ يَمِينٍ وشِمَالٍ ثُمَّ شَدَّتْ بها سَائِرَ ذَوَائِبِها والصَّوابُ : أَنَّهُ مِنْ حَدِّ نصر كما قَيَّدَهُ ابنُ القَطَّاعِ . وأشْكَلَ الأَمْرُ : الْتَبَسَ واخْتَلَطَ ويُقالُ : أشْكَلَتْ عَلَيَّ الأَخْبَارُ وأحْلَكَتْ بمَعْنىً واحِدٍ وقالَ شَمِر الشُّكْلَةُ : الحُمْرَةُ تَخْلَطُ بالبَياضِ وهذا شَيْءٌ أشْكَلُ ومنهُ قيلَ لِلأَمْرِ المُشْتَبِهِ : مُشْكِلٌ . قالَ الرَّاغِبُ : الإِشْكالُ في الأَمْرِ اسْتِعَارَةٌ كالاِشْتِبَاهِ من الشَّبَهِ كشَكلَ وشَكَّلَ شَكْلاً وتَشْكِيلاً و أشْكَلَ النَّخْلُ : طَابَ رُطَبُهُ وأَدْرَكَ عنِ الكِسَائِيِّ وفي الأسَاسِ : أشْكَلَ النَّخْلُ : طابَ بُسْرُهُ وحَلاَ وأشْبَهُ أَن يَصِيرَ رُطَباً . وأُمُورٌ أشْكَالٌ : أي مُلْتَبِسَةٌ مع بعضِها مُخْتَلِفَة . والأشْكَلَةُ بِفْتحِ الهَمْزَةِ والكَافِ : اللَّبْسُ . وأيضا : الْحَاجَةُ عن ابنِ الأَعْرابِيِّ زادَ الرَّاغِبُ التي تُقَيِّدُ الإِنْسانَ كالشَّكْلاءِ نقلَهُ ابنُ سِيدَهْ و الصَّاغانِيُّ . والأشْكَلُ مِنْ سَائِرِ الأشْياءِ : ما فيهِ حُمْرَةٌ وبَياضٌ مُخْتَلِطٌ أو ما فيهِ بَياضٌ يَضْرِبُ إلى الْحُمْرَةِ والكُدْرَة . وقيل : الأشْكَلُ عندَ العَرَبِ : اللَّوْنَانِ المُخْتَلِطانِ ودَمٌ أشَكَلُ : فيهِ بَياضٌ وحُمْرَةٌ مَخْتَلِطَانِ قالَ جَرِيرٌ :
فَما زَالتِ القَتْلَى تَمُورُ دِماؤُها ... بِدِجْلَةَ حَتَّى ماءُ دِجْلَةَ أشْكَلُ والأشْكَلُ : السِّدْرُ الْجَبَلِيُّ قالَ العَجَّاجُ :
" مَعْجَ المُرامِي عَنْ قِياسِ الأشْكَلِ وقالَ أبو حنيفَةَ : أَخْبَرَنِي بعضُ العَرَبِ : أنَّ الأشْكَلَ شَجَرٌ مِثْلُ شَجَرِ العُنَّابِ في شَوْكِهِ وعَقَفِ أَغْصَانِهِ غيرَ أَنَّهُ أصْغَرُ وَرَقاً وأَكْثَرُ أفْناناً وهوَ صُلْبٌ جِدّاً وله نُبَيْقَةٌ حامِضَةٌ شديدَةُ الحُمُوضَةِ مَنابِتُهُ شَواهِقُ الجِبالِ تُتَّخَذُ مِنْهُ الْقِسِيُّ الْواحِدَةُ بِهَاءٍ قال :
أو وَجْبَة مِنْ جَناةِ أشْكَلَةٍ ... إِنْ لَمْ يَرُغْها بالقَوْسِ لم يَنَلِ يَعْنِي سِدْرَةً جَبَلِيَّةَ . والأشْكَلُ مِنَ الإِبِلِ والغَنَم : ما يَخْلِطُ سَوادَهُ حُمْرَةٌ أو غُبْرَةٌ كأَنَّهُ قد أشْكَلَ عليْكَ لَوْنُهُ وقالَ ابنُ الأَعْرَابِيِّ : الضَّبُعُ فيها غُبْرَةٌ وشُكْلَةٌ لَوْنَانِ فيهِ سَوَادٌ وصُفْرَةٌ سَمْجَةٌ
واسْمُ اللَّوْنِ : الشُّكْلَةُ بالضَّمِّ ومِنْهُ الشُّكْلَةُ في الْعَيْنِ وهي كالشُّهْلَةِ ويُقالُ : فيه شُكْلَةٌ من سُمْرَةٍ وشُكْلَةٌ مِنْ سَوَادٍ وعَيْنٌ شَكْلاَءُ : بَيِّيَةُ الشَّكَلِ ورَجُلُ أشْكَلُ الْعَيْنِ وقد أشْكَلَتْ وقالَ أبو عُبَيْدٍ : الشُّكْلَةُ كَهَيْئَةِ الحُمْرَةِ تكونُ في بَياضِ العَيْنِ فإذا كانتْ في سَوادِ العَيْنِ فهي شُهْلَةٌ وأنْشَدَ :
ولا عَيْبَ فيها غيرَ شُكْلَةِ عَيْنِها ... كذاكَ عِتَاقُ الطَّيْرِ شُكْلٌ عُيُونُها عِتاقُ الطَّيْرِ : هي الصُّقُورُ والبُزَاةُ ولا تُوصَفُ بالحُمْرَةِ ولكن تُوصَفُ بِزَرْقَةِ العَيْنِ وشُهْلَتِها قالَ : ويُرْوَى هذا البيتُ : غَيْرَ شُهْلَةِ عَيْنِها . وقيلَ : الشَّكْلَةُ في العَيْنِ الصَّفْرَةُ التي تُخالِطُ بَياضَ العَيْنِ التي حَوْلَ الحَدَقَةِ عَلى صِفَةِ عَيْنِ الصَّقْرِ ثُمَّ قالَ : ولكنَّا لم نَسْمَعْ الشُّكْلَةَ إلاَّ في الحُمْرَةِ ولم نَسْمَعْها في الصُّفْرَةِ . وفي الحديثِ : كانَ رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَلِيعَ الفَمِ أشْكَلَ الْعَيْنِ مَنْهُوسَ العَقِبَيْنِ قالَ ابنُ الأثَيرِ : أي في بَياضِها شَيْءٌ مِن حَمْرَةٍ وهوَ مَحْمُودٌ مَحْبُوبٌ وقيلَ : أي كان طَوِيلَ شَقِّ الْعَيْنِ هكذا فَسَّرَهُ سِماكُ ابنُ حَرْبٍ ورَوَى عنهُ شُعْبُةُ قالَ ابنُ سِيدَه : وهذا نادِرٌ وقالَ شَيخُنا : هو تفسيرٌ غريبٌ نَقَلَهُ التُّرْمِذِيُّ في الشَّمائِلِ عن الأصْمَعِيِّ وتَعَقَّبَهُ القاضي عِياضٌ في الْمَشارِقِ وتَلْمِيذُه في المَطالِع وابنُ الأَثِيرِ في النِّهايَةِ والزَّمَخْشَرِيُّ في الفائِقِ وغيرُهم وأطْبَقَ أَئِمَّةُ الحَدِيثِ على أَنَّهُ وَهَمٌ مَحْضٌ وأَنَّهُ لو ثَبَتَ لُغَةً لا يَصِحُّ في وَصْفِهِ صلَّى اللهُ تَعالى عليْهِ وسلَّم لأَنَّ طُولَ العَيْنِ ذَمٌّ مَحْضٌ فكيفَ وهُوَ غيرُ ثابِتٍ عن العَرَبِ ولا نَقَلَهُ أَحَدٌ مِن أئِمَةِ الأَدَبِ وإِنَّهُ مِنَ المُصَنِّفِ لَمِنْ أَعْجَبِ الْعَجَبِ . وشَكَلَ الْعِنبُ : أيْنَعَ بَعْضُهُ أو اسْوَدَّ وأَخَذَ في النَّضْجِ كتَشَكَّلَ وشَكَّلَ تَشْكِيلاً كما في المُحْكَمِ . وشَكَلَ الأَمْرُ : الْتَبَسَ وهذا قد تقدَّم فهو تَكْرَارٌ . ومِنَ المْجازِ : شَكَلَ الْكِتابَ شَكْلاً إذا أَعْجَمَهُ كقولِكَ قَيَّدَهُ مِن شِكالِ الدَّابَّةِ وقالَ أبو حاتِم :شَكَلَ الكِتَابَ فهوَ مَشْكُولٌ : إذا قَيَّدَهُ بالإعْرابِ وأعْجَمَهُ : إذا نَقَطَهُ كَأَشْكَلَهُ كأَنَّهُ أزَالَ عَنْهُ الإِشْكالَ والاِلْتِباسَ فالهَمْزَةُ حِينَئِذٍ للسَّلْبِ قالَ الجَوْهَرِيُّ : وهذا نَقَلْتُهُ مِنْ كِتابٍ مِنْ غَيْرِ سَمَاعٍ . وشَكَلَ الدَّابَّةَ يَشْكُلُها شَكْلاً : شَدَّ قَوائِمَهَا بِحَبْلٍ كشَكَّلَها تَشْكِيلاً واسْمُ ذلك الحَبْلِ : الشِّكَالُ كَكِتَابٍ وهو العِقالُ ج شُكُلٌ كَكُتُبٍ ويُخَفَّفُ وفَرَسٌ مَشْكُولٌ : قُيِّدَ بالشِّكال قالَ الرَّاعِي :
مُتَوَضِّحَ الأَقْرابِ فيه شُهوُبَةٌ ... نَهِشَ اليّدَيْنِ تَخَالُهُ مَشْكُولا
وقالَ الأَصْمَعِيُّ : الشِّكَالُ في الرَّحْلِ : خَيْطٌ يُوضَعُ بَيْنَ التَّصْدِيرِ والْحَقَبِ لِكَيْلاَ يَدْنُو الْحَقَبُ مِن الثِّيلِ وهو الزِّوَارُ أيضاً عن أبي عَمْرٍو وأيضاً : وِثَاقٌ بَيْنَ الْحَقَبِ والْبِطَانِ وكذلك الوِثَاقُ بَيْنَ الْيَدِ والرِّجْلِ . ومِنَ المَجازِ : الشِّكَالُ في الخَيْلِ أن تَكوُنَ ثَلاَثُ قَوائِمَ منهُ مُحَجَّلَةً والْواحِدَةُ مُطْلَقَةً شُبِّهَ بالشِّكالِ وهو العِقالُ لأنَّ الشِّكَالَ إِنَّما يكونُ في ثَلاثِ قَوائِمَ وقِيلَ : عَكْسُهُ أيْضاً وهو أنَّ ثَلاثَ قَوائِمَ منه مُطْلَقَةٌ والواحِدَةُ مُحَجَّلَةٌ ولا يكونُ الشِّكالُ إلاَّ في الرِّجْلِ والفَرَسُ مَشْكُولٌ وهو مَكْرُوهٌ لأنّ َهُ كالمَشْكُولِ صُورَةً تَفاؤُلاً ويُمْكِنُ أن يكونَ جَرَّبَ ذلكَ الجِنْسَ فلم تَكُنْ فيهِ نَجابَةٌ وقيلَ : إذا كانَ مع ذلك أَغَرَّ زالَتْ الْكَراهَةُ لِزَوالِ شَبَهِ الشِّكَالِ وقالَ أبو عُبَيْدَة : الشِّكَالُ أنْ يَكُونَ بَياضُ التَّحْجِيلِ في رِجْلٍ واحِدَةٍ ويَدٍ مِن خِلاَفٍ قَلَّ الْبَيَاضُ أو كَثُرَ . والمَشْكُولُ مِنَ الْعَرُوضِ : ما حُذِفَ ثَانِيهِ وسابِعُهُ نحوَ حَذْفِكَ أَلِفَ فاعلاتن والنُّونَ منها سُمِّيَ بِذلَ لأنَّكَ حَذَفْتَ من طَرَفِهِ الآخِرَ ومن أَوَّلِهِ فصارَ بِمَنْزِلَةِ الدَّابَّةِ الذِي شُكِلَتْ يَدُهُ ورِجْلُهُ كما في المُحْكَمِ . والشِّكْلاءُ مِنَ النِّعاجِ : الْبَيْضَاءُ الشَّاكِلَةِ وسائِرُها أَسْوَدُ وهي بَيِّنَةُ الشَّكْلِ . والشَّكْلاَءُ : الْحَاجَةُ كالأَشْكَلَةِ وهذان قد تقدَّمَ ذكْرُهُما فهو تَكْرارٌ . والشَّواكِلُ : الطُّرُقُ الْمُتَشَعِّبَةُ عَنِ الطَّرِيقِ الأعْظَمِ يُقالُ : هذا طَريقٌ جَماعَةٌ وهو جَمْع شَاكِلَةٍ يُقالُ : اسْتَوَى في شَاكِلَتَي الطَّرِيقِ وهُما جَانِباهُ وطريقٌ ظاهِرُ الشَّواكِلِ وهو مَجازٌ . والشِّكْلُ بالكسرِ والفَتْحِ : غُنْجُ الْمَرْأَةِ ودَلُّهَا وغَزَلُهَا يُقالُ امَرْأةٌ ذاتُ شِكْلٍ وهو ما تَتَحَسّنُ به من الغُنْجِ وحُسْنِ الدَّلِّ وقد شَكِلَتْ كفَرِحَتْ شَكَلاً فهيَ شَكِلَةٌ كفَرِحَةٍ ويُقالُ : امْرَأَةٌ شَكِلَةٌ مُشْكِلَةٌ حَسَنَةُ الشِّكْلِ . وشَكْلَةُ : اسْمُ امْرَأَةٍ وهي جارِيَةُ المَهْدِي . وشُكْلٌ بالضَّمِّ : جَمْعُ العَيْنِ الشَّكْلاَءِ التي كَهَيْئَةِ الشَّهْلاَءِ . وأيضاً : جَمْعُ الأَشْكَلِ مِنَ المِيَاهِ الذي قد خالَطَهُ الدَّمُ وهو مَجازٌ . وأيضاً : جَمْعُ الأَشْكَلِ مِنَ الكِبَاشِ وغَيْرِها الذي خالَطَ سَواَدُ حُمْرَةٌ أو غُبْرَةٌ . وشَكَلٌ مُحَرَّكَةً أبو بَطْنٍ قلتُ : هما بَطْنانِ أَحَدُهما في بَنِي عامِرِ بنِ صَعْصَعَةَ وهو شَكَلُ بنُ كَعْبِ بنِ الحَرِيشِ والثَّانِي في كَلْبٍ وهو شَكَلُ بنُ يَرْبُوعِ بن الحارِثِ . وشَكَلُ بنُ حُمَيْدٍ العَبْسِيُّ الكُوفِيُّ : صَحَابِيٌّ مَشْهُورٌ أَخْرَجَ له التِّرْمِذِيُّ في الدُّعاءِ وغيرِه وابْنُهُ شُتَيْرُ بنُ شَكَلٍ : مُحَدِّثٌ بل تَابِعِيٌّ رَوَى عن أَبِيهِ وعن عليٍّ وابنِ مَسْعودٍ وعنه الشَّعْبِيُّ وأهلُ الكُوفَةِ ماتَ في وِلايَةِ ابنِ الزُّبَيْرِ قالَهُ ابنُ حِبَّان . والشَّوْكَلُ : الرَّجَّالَةُ عن الزُّجاجِيِّ وقالَ الفَرَّاءُ : الشَّوْكَلَةُ أو المَيْمَنَةُ أو الْمَيْسَرَةُ عن الزَّجَّاجِيّ . وقالَ ابنُ الأَعْرَابِيِّ : الشّوْكَلَةُ : النَّاحِيَةُ وأيضاً : الْعَوْسَجَةُ . ومِنَ المَجازِ . الشَّكِيلُ كأَمِيرٍ : الزَّبَدُ الْمُخْتَلِطُ بِالدَّم يَظْهَرُ عَلى شَكِيمِ اللِّجَامِ نَقَلَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ . والأَشْكَالُ : حَلْيٌ مِنْ لُؤْلؤٍ أو فِضَّةٍ يُشْبِهُ بَعْضُهُ بَعْضاً ويُشاكِلُ يُقَرَّطُ بِهِ النِّساءُ وقيلَ كانت الجَوارِي تُعَلِّقُهُ في شُعُورِهِنّ قالَ ذُو الرُّمَّةِ :
" إذا خَرَجْنَ طَفَلَ الآصَالِ
" يَرْكُضْنَ رَيْطاً وعِتَاقَ الخالِ
" سَمِعْتُ مِنْ صَلاصِلِ الأَشْكَالِ
" والشَّذْرِ والْفَرائِدِ الْغَوالِي
" أَدْباً عَلى لَبَّاتِها الحَوالِي
" هَزَّ السَّنَى في لَيْلَةِ الشَّمالِ
يَرْكُضْنَ : يَطَأْنَ والخالُ : بُرْدٌ مُوَشَّىً والأَدْبُ : العَجَبُ . الْوَاحِدُ : شَكْلٌ . والمُشَاكَلَةُ : الْمُوَافَقَةُ يُقالُ : هذا أَمْرٌ لا يُشاكِلُكَ أي لا يُوافِقُكَ كالتَّشَاكُلِ عن ابنِ دُرَيْدٍ وقالَ الرَّاغِبُ : أَصْلُ المُشاكَلَةِ مِنَ الشَّكْلِ وهو تَقْيِيدُ الدَّابَّةِ . وقال أبو عَمْرٍو : يقُالُ : فيهِ أَشكَلَةٌ مِنْ أَبِيهِ وشُكْلَةٌ بالضَّمِّ وشَاكِلٌ : أي شَبهٌ منه وهذا أَشْكَلُ بِهِ : أي أَشْبَهُ . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : الشَّكْلُ : المَذْهَبُ والقَصْدُ . والشَّوْكَلاَءُ : الحاجَةُ عن ابنِ الأَعْرَابِيِّ . وفيه شُكْلَةٌ مِنْ دَمٍ بالضَّمِّ : أي شَيْءٌ يَسِيرٌ . والمُشْكِلُ : كَمُحْسِنٍ : الدَّاخِلُ في أَشْكالِهِ أي أَمْثالِهِ وأَشْبَاهِهِ مِنْ قَوْلِهِم : أَشْكَلَ : صارَ ذا شَكْلٍ والجَمْعُ مُشْكِلاَتٌ . وهو يَفُكُّ المَشاكِلَ : الأُمُورُ المُلْتَبِسَةَ . ونَباتُ الأَشْكَلِ : مِثْلُ شَجَرِ الشَّرْيَانِ عن أَبِي حَنِيفَةَ . وقالَ الزَّجَّاجُ : شَكَلَ عَليَّ الأَمْرُ أي : أَشْكَلَ . والشَّكْلاءُ : المُداهِنَةُ . وأَشْكَلَ المَرِيْضُ وشَكَلَ كَما تَقُولُ : تَمَاثَلَ . وتَشَكَّلَتِ الْمَرْأَةُ : تَدَلَّلَتْ . وشَكَلَ الأَسَدُ اللَّبُؤَةَ : ضَرَبَها عن ابنِ القَطَّاعِ . وأَصابَ شاكِلَةَ الصَّوابِ . وهو يَرْمِي برَأْيِهِ الشَّواكِلَ وهو مَجازٌ . وأبو الفَضْلِ العَبَّاسُ بن يوسفَ الشِّكْلِيُّ بالكَسْرِ : مُحَدِّثٌ . وشَكْلانُ بالفتحِ : قَرْيَةٌ بِمَرْوَ منها أبو عِصْمَةَ أحمدُ بنُ عبدِ اللهِ بنِ محمدٍ الشَّكْلانِيُّ مُحَدِّثٌ ماتَ سنة 451 . والمُشَكَّلُ كمَعَظَّمٍ : صاحبُ الهَيْئَةِ والشَّكْلِ الحَسَنِ . وعبدُ الرحمنِ بن أبي حَمَّادٍ شُكَيْلٌ كزُبَيْرٍ المُقْرِئ : شيخٌ لعُثْمانَ بنِ أبِي شَيْبَةَ . وأحمدُ بنُ محمدِ بنِ سُلَيْمانَ بنِ الشُّكَيْلِ اليَمَنِيُّ ماتَ سنة 654 . مَسْكَنُهُم بَيْتُ حُجْرٍ مِنَ الزَّيْدِيَّةِ بِوَادِي سُرْدُدٍ مِنَ اليَمَنِ . وأبو شُكَيْلٍ كزُبَيْرٍ : إبراهيمُ بنُ عَليِّ بنِ سالمٍ الخَزْرَجِيُّ ماتَ بتَرِيمَ سنة 661

_Türkçe çeviri henüz yok_
