# شكل — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D9%84/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: شكل

- المشاكلة في الهيئة والصورة، والند في الجنسية، والشبه في الكيفية، قال تعالى: ﴿وآخر من شكله أزواج﴾ [ص/58]، أي: مثله في الهيئة وتعاطي الفعل، والشكل قيل: هو الدل، وهو في الحقيقة الأنس الذي بين المتماثلين في الطريقة، ومن هذا قيل: الناس أشكال وألاف (انظر: البصائر 3/341؛ وعمدة الحفاظ: شكل)، وأصل المشاكلة من الشكل. أي: تقييد الدابة، يقال شكلت الدابة. والشكال: ما يقيد به، ومنه استعير: شكلت الكتاب، كقوله: قيدته، ودابة بها شكال: إذا كان تحجيلها بإحدى رجليها وإحدى يديها كهيئة الشكال، وقوله: ﴿قل كل يعمل على شاكلته﴾ [الإسراء/84]، أي: على سجيته التي قيدته، وذلك أن سلطان السجية على الإنسان قاهر حسبما بينت في الذريعة إلى مكارم الشريعة (وفي ذلك قال المؤلف: وأما حدوث السجية إلى خلاف ما خلقت له فمحال؛ فالسجية فعل الخالق عز وجل، والعادة فعل المخلوق، ولا يبطل فعل المخلوق فعل الخالق. انظر: الذريعة ص 39 باب الفرق بين الطبع والسجية)، وهذا كما قال صلى الله عليه وسلم: (كل ميسر لما خلق له) (الحديث عن عمران بن حصين قال: قال رجل: يا رسول الله، أيعرف أهل الجنة من أهل النار؟ قال: نعم، قال: فلم يعمل العاملون؟ قال: (كل يعمل لما خلق له، أو لما ييسر له). أخرجه البخاري في كتاب القدر 11/491). والأشكلة: الحاجة التي تقيد الإنسان، والإشكال في الأمر استعارة، كالاشتباه من الشبه.

### Türkçe

- **المشاكلة** hey’et ve sûrette (biçimde) benzeşmedir; **الند** cinsiyette (türde) denk olandır; **الشبه** keyfiyette (nitelikte) benzerliktir. Yüce Allah dedi ki: ﴿وآخر من شكله أزواج﴾ [ص/58]; yani: hey’ette ve fiili üstlenmede onun misli. Ve **الشكل** denildi ki: o **الدل**’dir; ve o, hakikatte, tarzda birbirine benzeyenler arasındaki ünsiyettir. Bundan dolayı denildi: **الناس أشكال وألاف** (bak: البصائر 3/341; وعمدة الحفاظ: شكل). Ve **المشاكلة**’nin aslı **الشكل**’dendir; yani: binek hayvanını bağlamak. Denilir: **شكلت الدابة**. Ve **الشكال**: kendisiyle bağlanan şeydir. Ondan ödünç alındı: **شكلت الكتاب**; “onu bağladım” sözü gibi. Ve kendisinde **شكال** bulunan binek hayvanı: eğer onun aklıkları (tahcîli) iki ayağından birinde ve iki elinden birinde **الشكال** hey’eti üzere ise. Ve O’nun sözü: ﴿قل كل يعمل على شاكلته﴾ [الإسراء/84]; yani: onu bağlamış olan seciyesi üzere. Şu da var ki seciyenin insan üzerindeki sultası, şeriatın güzel ahlâkına götüren yolda açıkladığım üzere, kahredicidir (ve bunda müellif dedi ki: “Seciyenin, kendisi için yaratıldığı şeyin tersine meydana gelmesi ise imkânsızdır; zira seciye, Yüce ve Aziz Yaratıcı’nın fiilidir; âdet ise yaratılmışın fiilidir; yaratılmışın fiili, Yaratıcı’nın fiilini iptal etmez.” Bak: الذريعة s. 39, tabiat ile seciye arasındaki fark babı). Ve bu, صلى الله عليه وسلم’in söylediği gibidir: (**كل ميسر لما خلق له**) (hadis, عمران بن حصين’den: dedi ki: Bir adam dedi: Ey Allah’ın Resûlü, cennet ehli cehennem ehlinden bilinir mi? Dedi: Evet. Dedi: Öyleyse amel edenler niçin amel eder? Dedi: (**كل يعمل لما خلق له، أو لما ييسر له**). Buhârî onu Kitâbü’l-Kader’de çıkardı 11/491). Ve **الأشكلة**: insanı bağlayan ihtiyaçtır. Ve işte **الإشكال** ödünçlemedir; **الشبه**’den olan **الاشتباه** gibi.
