# شكم (ش-ك-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ك - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين والميم معهما
ك ش م، ك م ش، ش ك م مستعملات كشم: الكَشْمِ: الفهد. والكَشْمُ والجدع اسمان في قطعن الأنف. يقال: ابتلاه الله بالكَشْم والجدع. وكَشَمه يَكْشِمُه كَشْما.
كمش: رجل كميش: عزوم ماض. كَمُشَ يكْمُشُ كَماشةً، وانكمش في أمره.
والكَمْشُ، مجزوم، إن وصف به ذكر من الدواب فهو القصير الصغير الذكر. وإن وصف به الأنثى فهي الصغيرة الضرع، وهي: كمشة. وربما كان الضرع الكَمْش، مع كُمُوشته دروراً، قال:
يعس جحاشهن إلى ضروع		كِماشٍ لم يقبضها التوادي
التوادي: جمع التودية وهي خشبة تعرض ثم تشد على الطبي.
شكم: شكم الفرس يَشْكُمُه شَكْماً، أي: أدخل الشَّكيمة في فمه، وهي الحديدة التي في الفم من اللجام والجميع: الشُّكُمُ، والشكائم. قال القطامي:
لأفراسه يوماً على الدرب غارة		تصلصل في أشداقهن الشَّكائِمُ
وفلان شديد الشَّكيمة، أي: ذو عارضة وجد.
والشُّكْمَى والُّشْكُم: النعمى، قال:
أبلغ قتادة غـير سـائلـه		منه الثواب وعاجل الشُّكْمِ
يعني: النعم.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve **الميم** birlikte

**ك ش م**، **ك م ش**، **ش ك م** kullanımdadır. **كشم**: **الكَشْمِ**: pars. Ve **الكَشْمُ** ve **الجدع** burun kesmede iki isimdir. Denir ki: Allah onu **الكَشْم** ve **الجدع** ile imtihan etti. Ve onu **كَشَمه**; onu **يَكْشِمُه**; **كَشْماً**.

**كمش**: **كميش** adam: azimli, kararlı. **كَمُشَ**; **يكْمُشُ**; **كَماشةً**; ve işinde **انكمش**.

Ve **الكَمْشُ**, cezmedilmiş (sükûnlu); eğer onunla hayvanlardan bir erkek vasfedilirse, o kısa küçük erkektir. Ve eğer onunla dişi vasfedilirse, o küçük memelidir; ve o: **كمشة**’dir. Ve bazen meme **الكَمْش** olur; **كُمُوشته** ile birlikte bol sütlü olur; dedi ki:
يعس جحاشهن إلى ضروع		**كِماشٍ** لم يقبضها التوادي

**التوادي**: **التودية**’nin çoğuludur; o, enlemesine konulan sonra da **الطبي** üzerine bağlanan bir tahtadır.

**شكم**: **شكم** atı; onu **يَشْكُمُه**; **شَكْماً**; yani **الشَّكيمة**’yi onun ağzına soktu; o, gemin ağızda olan demiridir; ve hepsi: **الشُّكُمُ** ve **الشكائم**’dir. **القطامي** dedi ki:
لأفراسه يوماً على الدرب غارة		تصلصل في أشداقهن **الشَّكائِمُ**

Ve falan **الشَّكيمة**’si şiddetlidir; yani: enli (çeneli) ve kuvvet sahibi.

Ve **الشُّكْمَى** ve **الُّشْكُم**: **النعمى** (nimet)tir; dedi ki:
أبلغ قتادة غـير سـائلـه		منه الثواب وعاجل **الشُّكْمِ**

Yani: nimet.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشُكْمُ بالضم: الجزاء، فإذا كان العطاء ابتداءً فهو الشُكْدُ بالدال. تقول منه: شَكَمْتُهُ، أي جَزَيته. وفي الحديث أنَّه عليه الصلاة والسلام احْتَجَمَ ثم قال: "اشْكُموهُ" أي أعطوه أجره. قال الشاعر:
أَبْلِغْ قَتـادَةَ غـيرَ سَـائِلِـهِ		جَزْلَ العطاءِ وعاجِلَ الشُكْمِ
وشَكيمُ القِدْرِ: عُراها. والشَكيمُ والشَكيمَةُ في اللجام: الحديدة المعترِضةُ في فَم الفرس، التي فيها الفأس. والجمع شَكائِمُ. قال أبو داود:
فهي شوهاءُ كالجُوالِقِ فُهامُسْتَجافٌ يضلُّ فيه الشَكيمُ
وفلان شديد الشَكيمَةِ، إذا كان شديد النَفْس أَنِفاً أبيَّاً. وفلان ذو شَكيمَةٍ، إذا كان لا ينقاد. قال عَمرو بن شَأسٍ الأسديُّ يخاطب امرأتَه في ابنه عِرار:
وإنَّ عِرَاراً إنْ يكن ذا شَكيمَةٍتَعافينَها منه فما أَمْلِكُ الشِيَمْ
وشَكَمْتُ الواليَ، إذا رشوتَه، كأنّك سددتَ فمه بالشكيمَةِ. وقال قومٌ: شَكَمَه شَكْماً وشَكيماً: عضّه. قال جرير:
أصاب ابنَ حمراءِ العِجانِ شَكيمُها

##### Türkçe

**الشُكْمُ** (ötre ile): ceza/karşılık. Şayet bağış (verme) başlangıç olarak olursa, o **الشُكْدُ** ( **الدال** ile)’dir. Ondan şöyle dersin: **شَكَمْتُهُ**; yani onu cezalandırdım/karşılığını verdim. Hadiste, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) hacamat yaptırdığı, sonra da: “**اشْكُموهُ**” dediği rivayet edilmiştir; yani ona ücretini verin. Şair dedi ki:
قَتـادَةَ’yi ona sormayan olarak ulaştır:
bol bağışı ve acele **الشُكْمِ**’i.

Ve **شَكيمُ القِدْرِ**: onun kulplarıdır. Ve gemde **الشَكيمُ** ve **الشَكيمَةُ**: atın ağzında bulunan, içinde **الفأس** bulunan, enlemesine (duran) demir parçasıdır. Çoğulu **شَكائِمُ**’dur. Ebû Dâvûd dedi ki:
O, çuval gibi çirkin (şوهاءُ)dır; karanlık (فُهامُ)dır; geniş ağızlıdır (مُسْتَجافٌ); içinde **الشَكيمُ**’in şaşırıp kaybolduğu.

Ve falan **شديد الشَكيمَةِ**’dir; şayet nefsi şiddetli, kibirli, gururlu, baş eğmez ise. Ve falan **ذو شَكيمَةٍ**’dir; şayet boyun eğmez ise. Amr b. Şe’s el-Esedî, oğlu İrâr hakkında karısına hitap ederek dedi ki:
Ve şüphesiz İrâr, eğer **ذا شَكيمَةٍ** ise,
sen ondan onu (bu huyu) hoş görmezsin; ben ise huyları (şِيَمْ) elde tutamam.

Ve **شَكَمْتُ الواليَ**: onu rüşvetlendirdiğim zaman; sanki sen onun ağzını **بالشكيمَةِ** ile tıkamışsın gibi. Bir kavim dedi ki: **شَكَمَه** **شَكْماً** ve **شَكيماً**: onu ısırdı. Cerîr dedi ki:
İbn Hamrâ el-‘İcân’ın (oğluna) onun **شَكيمُها**’sı isabet etti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ش م
كشم ، كمش ، شكم : مستعملة :
كشم : قال الليث : الكَشْمُ : اسم الفَهْدِ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) الأَكْشَمُ : الفهدُ ، والأنثى كَشْماء ، والجميع كُشْمٌ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) الأكْشَمُ : الناقص الخَلْقِ .
وقال أبو عمرو : كَشَمَ أَنفَهُ كَشْما ، إِذا قطعه .
قال : والأكْشَمُ : الناقص في جِسمه ، وقد يكون في الحسَب أيضاً ، ومنه قولُ حسَّان :
غلامٌ أتاهُ اللُّؤْم من نحو خالهِ
لهُ جانبٌ وافٍ وآخرُ أكْشَمُ
كمش : قال الليث : رجلٌ كمِيشٌ أي عزومٌ ماضٍ ، وقد كمُشَ يَكمُشُ كَماشةً ،
وانكمشَ في أمره .
قال أبو بكر : معنى قولهم : قد تكَمَّش جِلدُه أي تقبّض واجتمع ، وانْكَمشَ في الحاجة معناه اجتمع فيها ، ورجلٌ كميشُ الإِزارِ : مُشَمِّرُه .
قال الليث : والكَمْشُ : إِن وُصف به ذَكرٌ من الدَّوابِّ فهو الصغيرُ القصير الذَّكر وإن وُصفت به الأنثى فهي الصغيرة الضَّرْع ، وهي كمْشَةٌ ، ورُبَّما كان الضَّرْع الكْمشُ مع كُموشَتِه دَرُوراً . وقال :
يَعُسُّ جِحاشُهُنَّ إلى ضُرُوعٍ
كماشٍ لم يُقبّضْها التِّوَادِي
( أبوعبيد عن الكسائي ) : الكَمْشَةُ من الإبل : الصغيرة الضَّرْع ، وقد كمُشَتْ كمَاشةً .
قال : وقال أبو عمرو : الأكْمَشُ : الذي لا يكادُ يُبصرُ من الرجال .
( أبو عبيدة ) : الكَمْشُ من الخيل : القصير الجُرْدَانِ ، وجمعه كِماشٌ وأكماشٌ .
( الأصمعي ) : انْكَمش في أمره وانْشَمَر بمعنىً واحدٍ .
شكم : في الحديث أن أبا طَيْبَة حجم رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : اشْكُموه .
قال أبو عبيد : سمعت الأموي يقول : الشَّكْمُ : الجَزاءُ ، وقد شَكمتُه أشْكُمه شَكْماً ، فالشَّكْم : المصدر ، والشُّكْمُ : الاسم .
قال : وقال الكسائي : الشُّكْمُ : العِوَصُ .
وقال الأصمعي : الشُّكْمُ والشُّكْدُ : العطيّةُ .
وقال الليث الشُّكْمُ : النُّعْمَى ، يقال : فعل فلانٌ كذا فَشكَمْتُه أي أَثَبْتُه .
وقال ابن شميل : شَكِيمَةُ اللِّجام : الحديدة المعترضة في الفَم ، وأما فأْسُ اللِّجام فالحديدة القائمة في الشَّكِيمة .
وقال الليث : جمع الشَّكِيمةِ : الشكائم والشُّكُم .
قال : ويقال : فلانٌ شديد الشَّكيمة إذا كان ذا عارِضةٍ وجِدَ .
( ابن الأعرابي ) : الشَّكيمةُ : قوَّةُ القلبِ .
وقال ابن السكيت : إِنه لشديد الشَّكِيمة إذا كان شديد النَّفْسِ أنِفاً أبِيّاً .
ويقال : شَكَم الفرسَ يَشْكُمه شَكْماً إذا أدخلَ الشَّكِيمة في فَمِه .
( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : الشَّكِيمُ من القِدْرِ : عُراها .
الشَّكِمُ : الشديد القويُّ من كل شيءٍ ، وقال أبو صخر الهذليُّ يصفُ الأَسدَ :
جَهْمُ المُحَيَّا عَبُوسٌ باسلٌ شَرِسٌ
وَرْدٌ قَسَاقِسةٌ رِئْبالَةٌ شَكِمُ

##### Türkçe

ك ش م
**كشم** ، **كمش** ، **شكم** : kullanımdadır:

**كشم** : Leys dedi: **الكَشْمُ** : **الفَهْدِ**’in adıdır.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) **الأَكْشَمُ** : **الفهدُ**; dişisi **كَشْماء**’dır; hepsi **كُشْمٌ**’dur.

( Ebû Ubeyd, Asma‘î’den ) **الأكْشَمُ** : yaratılışı eksik olandır.

Ebû Amr dedi: **كَشَمَ أَنفَهُ كَشْما**; onu kestiği zaman.

Dedi: ve **الأكْشَمُ** : bedeninde eksik olandır; soyda da olabilir; Hassân’ın sözü bundandır:
غلامٌ أتاهُ اللُّؤْم من نحو خالهِ
لهُ جانبٌ وافٍ وآخرُ أكْشَمُ

**كمش** : Leys dedi: **رجلٌ كمِيشٌ** yani azimli, kararlı; ve **كمُشَ يَكمُشُ كَماشةً**; ve işinde **انكمشَ**.

Ebû Bekir dedi: Onların sözünün manası: **قد تكَمَّش جِلدُه** yani büzüldü ve toplandı; ve ihtiyaçta **انْكَمشَ**’ın manası: onda toplandı; ve **رجلٌ كميشُ الإِزارِ**: onu toplayıp yukarı çeken.

Leys dedi: ve **الكَمْشُ**: eğer onunla binek hayvanlarından bir erkek vasfedilirse, küçük kısa erkeklik organı olan; eğer onunla dişi vasfedilirse, küçük memeli olandır; o **كمْشَةٌ**’dir; ve bazen **الضَّرْع** **الكْمشُ**, onun büzüklüğüyle beraber bol sütlü olur. Ve dedi:
يَعُسُّ جِحاشُهُنَّ إلى ضُرُوعٍ
كماشٍ لم يُقبّضْها التِّوَادِي

( Ebû Ubeyd, Kisâî’den ): develerden **الكَمْشَةُ**: küçük memeli olan; ve **كمُشَتْ كمَاشةً**.

Dedi: Ebû Amr dedi: **الأكْمَشُ**: erkeklerden neredeyse göremeyen kimse.

( Ebû Ubeyde ): atlardan **الكَمْشُ**: kısa **الجُرْدَانِ** olan; çoğulu **كِماشٌ** ve **أكماشٌ**’tır.

( Asma‘î ): işinde **انْكَمش** ve **انْشَمَر** tek bir manadadır.

**شكم** : hadiste, Ebû Taybe, Resûlullah’ı ( صلى الله عليه وسلم ) hacamat etti; bunun üzerine dedi: **اشْكُموه**.

Ebû Ubeyd dedi: Ümeyyî’nin şöyle dediğini işittim: **الشَّكْمُ**: karşılık/ceza; ve **شَكمتُه أشْكُمه شَكْماً**; öyleyse **الشَّكْم**: mastardır; **الشُّكْمُ**: isimdir.

Dedi: Kisâî dedi: **الشُّكْمُ**: eğrilik/çarpıklık.

Asma‘î dedi: **الشُّكْمُ** ve **الشُّكْدُ**: bağış/hibe.

Leys dedi: **الشُّكْمُ**: nimet; denir ki: falan şöyle yaptı da ben onu **فَشكَمْتُه** yani onu mükâfatlandırdım.

İbn Şümeyl dedi: **شَكِيمَةُ اللِّجام**: ağızda enlemesine duran demir; **فأْسُ اللِّجام** ise **الشَّكِيمة**’de duran dik demirdir.

Leys dedi: **الشَّكِيمةِ**’nin çoğulu: **الشكائم** ve **الشُّكُم**.

Dedi: ve denir ki: **فلانٌ شديد الشَّكيمة**; bir **عارِضةٍ** ve ciddiyet sahibi olduğu zaman.

( İbnü’l-A‘râbî ): **الشَّكيمةُ**: kalbin kuvveti.

İbnü’s-Sikkît dedi: **إِنه لشديد الشَّكِيمة**; nefsi güçlü, onurlu, baş eğmez olduğu zaman.

Ve denir ki: **شَكَم الفرسَ يَشْكُمه شَكْماً**; **الشَّكِيمة**’yi onun ağzına soktuğu zaman.

( Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ): tencereden **الشَّكِيمُ**: kulplarıdır.

**الشَّكِمُ**: her şeyden şiddetli güçlü olan; Ebû Sahr el-Hüzelî, aslanı vasfederek dedi:
جَهْمُ المُحَيَّا عَبُوسٌ باسلٌ شَرِسٌ
وَرْدٌ قَسَاقِسةٌ رِئْبالَةٌ شَكِمُ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والكاف وما يثلثهما)
(شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ،  وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها.  وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا.  وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض أخذَ واحدةً وَشَِكْلَها.
ومن الباب: الشُّكلة، وهي حُمرةٌ يخالطها بياض. وعينٌ شَكْلاء، إذا كَانَ في بياضها حُمرة يسيرة. قال ابن دريد([1]): ويسمَّى الدَّمُ  أشكلَ، للحمرة والبياض المختلطين منه. وهذا صحيح، وهو من الباب الذي ذكرناه في إشكال هذا الأمر، وهو التباسه؛ لأنَّها حُمرةٌ لابَسَها بياض.
قال الكسائيّ: أشكلَ النَّخْل، إِذا طابَ رُطَبُه وأَدرَك. وهذا أيضاً من الباب؛ لأنَّه قد شاكل التَّمر في حلاوَتِه ورُطوبَتهِ وحُمرته. فأمَّا قولُهم: شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً، إِذا قيَّدْتَه بعلامات الإعراب فلستُ أحْسِبه من كلام العرب العاربة، وإِنما هو شيءٌ ذكره أهلُ العربيَّة، وهو من الألقاب المولَّدة. ويجوز أن يكون قد قاسوه على ما ذكرناه؛ لأنَّ ذلك وإن لم يكن خطّاً مستوياً فهو مُشاكلٌ له([2]).
وممّا شذّ عن هذا الأصل: شاكِل الدَّابَّة وشاكلتُه، وهو ما عَلاَ الطِّفْطِفَةَ منه. وقال قُطرب: الشَّاكِل: ما بين العِذار والأُذن من البياض.
ومما شذّ أيضاً: الشَّكلاء، وهي الحاجة، وكذلك الأَشْكَلَة. وبنو شَكَل: بطنٌ من العرب.
ومن هذا الباب: الأَشْكَل، وهو السِّدْر الجبَليّ. قال الراجز:
* عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) *
(شكم) الشين والكاف والميم أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على عطاء، والآخر يدلُّ على شِدَّةٍ في شيءٍ وقوّة.
فالأوّل: الشَّكْمُ وهو العطاء والثَّواب. يقال شَكَمني شَكْماً، والاسم الشُّكْم. وجاء في الحديث أنَّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم [احتَجَمَ([4]) ثم قال: "اشْكُمُوه"]، أي أعطوه أَجْره. وقال الشاعر:
أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر:
أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])والأصل الآخر: الشّكيمة: أي شِدة النفس([7]). والشكيمة شكيمة اللِّجام، وهي الحديدة المعترضة التي فيها الفأس، والجمع شكائم. وحكى ناس: شكَمه، أي عضّه. والشَّكيم: العَضّ في قول جرير:
* أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) *
وشكيم القدر: عُراها.
(شكه) الشين والكاف والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مشابَهةٍ ومقارَبة. يقال: شاكَهَ الشيءُ [الشيءَ([9])] مشاكهةً وشِكاهاً، إِذا شابَهه وقاربَه. وفي المثل: "شاكِهْ، أبا يسارٍ([10])" أي قارِبْ. وحُكي عن أبي عمرو بن العلاء: أشْكَه الأمر، إذا اشْتَبه الأمر.
(شكو) الشين والكاف والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على توجُّع من شيء. فالشّكو المصدر؛ شكوته [شكْواً([11])، و] شَكاةً، وشِكايةً. وشكوتُ فلاناً فأشكاني، أي أعتبني من شَكواي([12]). وأشكاني، إذا فعل بك ما يُحوِجُك إلى شكايته. والشَّكاة والشِّكاية بمعنى. والشكِيّ: الذي يشتكي وجعاً. والشكِيُّ المشكوِّ أيضاً؛ شكَوتُه فهو شَكِيٌّ ومشكوٌّ.
(شكد) الشين والكاف والدال أصلٌ. يقولون: إنَّ الشُّكد: الشُّكر. وسمعت علي بن إبراهيم القطّان يقول: سمعت عليّ بن عبد العزيز يقول: سمعت أبا عبيد يقول: سمعت الأمويّ يقول: الشُّكد: العَطاء، والشُّكم: الجَزاء، والمصدر: الشَّكْد. وقال الكسائيّ: الشُّكم: العِوَض. والأصمعيُّ يقول الشُّكم والشُّكْد: العطاء.
(شكر) الشين والكاف والراء أصولٌ أربعةٌ متباينةٌ بعيدة القياس. فالأول: الشُّكر: الثَّناء على الإنسان بمعروف يُولِيكَهُ. ويقال إنَّ حقيقة الشُّكر الرِّضا باليسير. يقولون : فرسٌ شَكور، إذا كفاه لسِمَنِه العلفُ القليل. وينشدون قول الأعشى:
ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ  في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])ويقال في المثل: "أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة"، وذلك أنَّها تخضرّ من الغيم من غير مطَر.
والأصل الثاني: الامتلاء والغُزْر في الشيء. يقال حَلُوبة([14]) شَكِرَةٌ إِذا أصابت حَظّاً من مرعىً فَغزُرت. ويقال: أشكر القومُ، وإنهم ليحتلبون شَكِرَةً، وقد شَكِرت الحَلُوبة. ومن هذا الباب: شَكِرَت الشّجرةُ، إذا كَثُر فيئُها.
والأصل الثالث: الشَّكير من النبات، وهو الذي ينبُت من ساق الشَّجرة، وهي قُضبان غضّة. ويكون ذلك في النَّبات أوّلَ ما ينبُت. قال:
* حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ *
والأصل الرابع: الشَّكْر، وهو النِّكاح. ويقال بل شَكْر المرأةِ: فَرْجها. وقال يحيى بن يعمر، لرجلٍ خاصمته امرأتُه: "إن سأَلَتْكَ ثَمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنشأْتَ تطُلُّها وتَضْهَلها".
(شكع) الشين والكاف والعين أصلٌ يدل على غضَب وضجرٍ وما أشبه ذلك. يقال شَكِعَ الرَّجُل، إذا كثُر أنينُه. وكذلك الغضبان إذا اشتدَّ غضبُهُ، يَشْكَع شَكَعاً.
وقد حكَوْا كلمتين أخريين ما أدري ما صحتهما؟ قالوا: شَكَعَ رأسَ بعيرِهِ بزمامه، إذا رَفَعَه. ويقولون: شَكِعَ الزَّرعُ([15])، إِذا كَثُر حَبُّه.
---------------------ـ
([1]) الجمهرة: (3: 68).
([2]) في الأصل: "مشكل له".
([3]) للعجاج في ديوانه 51 واللسان (شكل). والقياس: جمع قوس. ورواية الديوان:
* معج المرامي عن قياس الأشكل  *
([4]) التكملة من المجمل. وفي اللسان: "أن أبا طيبة حجم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: اشكموه".
([5]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 129 من خمسة دواوين العرب، والمفضليات (2: 197).
([6]) البيت في المجمل واللسان (شكم) بدون نسبة، وروايتهما: "جزل العطاء".
([7]) في الأصل: "شديد النفس"، تحريف.
([8]) صدره في الديوان 450، واللسان (شكم):
* فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *.
([9]) التكملة من المجمل.
([10]) أبا يسار، نصب على النداء، انظر أمثال الميداني.
([11]) التكملة من المجمل.
([12]) الإعتاب: الإرضاء. وفي الأصل: "اعتنى"، صوابه في المجمل.
([13]) ديوان الأعشى 72 واللسان (شكر). برواية: "في الربيع حجون". وأنشده في (رهب) بروايتنا هذه بدون نسبة. وفي الأصل: "في الصيف"، تحريف.
([14]) في الأصل: "خلفة"، صوابها من اللسان. وفي المجمل: "ناقة".
([15]) هذه الكلمة والتي قبلها مما فات صاحب اللسان. وقد ذكرهما في القاموس.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الكاف** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**شكل**) **الشين** ve **الكاف** ve **اللام**: بابının çoğu benzerliktir. Dersin ki: bu, bunun **شَِكل**’idir; yani onun benzeridir. Bundan dolayı “**أمرٌ مُشْكِل**” denir; “**أمر مُشْتبِه**” denildiği gibi; yani bu, şuna benzemiştir ve bu, bunun **شِكل**’ine girmiştir; sonra bunun üzerine hamledilir de şöyle denir: **شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ**; bu da şudur: onun ayaklarından biri ile ona bir **شِكْل** olan şeyi bir araya getirir. Yine, bir binek hayvanı “onda **شِكال** var” (denir); eğer iki elinden biri ve iki ayağından biri **مُحَجَّلا** ise. Bu, o kıyastır; çünkü beyazlık birini ve onun **شَِكْل**’ini almıştır.

Ve babdan: **الشُّكلة**; o, beyazlığın karıştığı bir kızıllıktır. Ve **عينٌ شَكْلاء**; eğer onun beyazında az bir kızıllık varsa. İbn Düreyd dedi([1]): Kan, ondan karışmış kızıllık ve beyazlık sebebiyle **أشكل** diye adlandırılır. Bu doğrudur; ve bu, bizim bu işin **إشكال**’ında zikrettiğimiz babdandır; o da onun karışıklığıdır; çünkü o, beyazlığın ona karıştığı bir kızıllıktır.

Kisâî dedi: **أشكلَ النَّخْل**; eğer onun tazesi olgunlaşıp erişirse. Bu da babdandır; çünkü o, tatlılığında, tazeliğinde ve kızıllığında hurmaya benzemiştir. Amma onların “**شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً**” sözleri; eğer onu i‘rab alâmetleriyle kayıtladıysan, ben onu fasih Arapların sözünden saymıyorum; ancak o, Arapça ehlinin zikrettiği bir şeydir ve türetilmiş lakaplardandır. Ve caizdir ki onu, bizim zikrettiğimiz şeye kıyas etmiş olsunlar; çünkü o, düz bir yazı olmasa da ona benzer([2]).

Ve bu asıldan şâz olanlardandır: binek hayvanının **شاكِل**’i ve onun **شاكلتُه**’si; o, ondan **الطِّفْطِفَة**’nın üstüne yükselen şeydir. Kutrub dedi: **الشَّاكِل**: **العِذار** ile kulak arasındaki beyazlıktır.

Ve yine şâz olanlardandır: **الشَّكلاء**; o, ihtiyaçtır; yine **الأَشْكَلَة** de böyledir. Ve **بنو شَكَل**: Araplardan bir batındır.

Ve bu babdandır: **الأَشْكَل**; o, dağ **السِّدْر**’idir. Râciz dedi:
* عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ **الأَشْكَلِ**([3]) *

(**شكم**) **الشين** ve **الكاف** ve **الميم** iki sahih asıldır: birisi bağışa delâlet eder, diğeri bir şeyde şiddete ve kuvvete delâlet eder.

Birincisi: **الشَّكْمُ**; o, bağış ve sevaptır. “Bana **شَكَمني شَكْماً**” denir; isim **الشُّكْم**’dür. Hadiste geldi ki Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem **احتَجَمَ**([4]) sonra dedi: “**اشْكُمُوه**”; yani ona ücretini verin. Şair dedi:
أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر:
أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])Diğer asıl: **الشّكيمة**; yani nefsin şiddeti([7]). Ve **الشكيمة**: gemin **شكيمة**’sidir; o, içinde **الفأس** bulunan enlemesine demirdir; çoğulu **شكائم**’dir. Bazı kimseler nakletti: “**شكَمه**”; yani onu ısırdı. Ve **الشَّكيم**: Cerîr’in sözünde ısırmadır:
* أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) *
Ve tencerenin **شكيم**’i: onun kulplarıdır.

(**شكه**) **الشين** ve **الكاف** ve **الهاء** tek bir asıldır; benzerliğe ve yakınlığa delâlet eder. “Şey, [şeye] **شاكَهَ** [الشيءَ([9])] **مشاكهةً** ve **شِكاهاً**” denir; eğer ona benzer ve ona yaklaşırsa. Meselde: “**شاكِهْ، أبا يسارٍ([10])**”; yani yaklaş. Ebû Amr b. el-Alâ’dan nakledildi: “**أشْكَه** الأمر”; eğer iş karışırsa.

(**شكو**) **الشين** ve **الكاف** ve illetli harf tek bir asıldır; bir şeyden sızlanmaya delâlet eder. **الشّكو** masdardır; onu **شكْواً**([11]) ve **شَكاةً** ve **شِكايةً** olarak şikâyet ettim. “Falancayı şikâyet ettim de o bana **فأشكاني**”; yani şikâyetimden beni hoşnut etti([12]). Ve “bana **أشكاني**”; eğer sana, onu şikâyet etmene muhtaç kılacak şeyi yaparsa. **الشَّكاة** ve **الشِّكاية** aynı mânâdadır. Ve **الشكِيّ**: bir ağrıdan şikâyet eden kimsedir. Ve **الشكِيُّ**: şikâyet edilen de (denir); onu şikâyet ettim; o hâlde o **شَكِيٌّ** ve **مشكوٌّ**’dur.

(**شكد**) **الشين** ve **الكاف** ve **الدال** bir asıldır. Derler ki: **الشُّكد**: **الشُّكر**’dür. Ali b. İbrâhîm el-Kattân’ı şöyle derken işittim: Ali b. Abdülazîz’i şöyle derken işittim: Ebû Ubeyd’i şöyle derken işittim: Ümevî’yi şöyle derken işittim: **الشُّكد**: bağıştır; **الشُّكم**: karşılıktır; masdar: **الشَّكْد**’dir. Kisâî dedi: **الشُّكم**: bedeldir. Asmaî **الشُّكم** ve **الشُّكْد** der: bağıştır.

(**شكر**) **الشين** ve **الكاف** ve **الراء** kıyastan uzak, birbirinden ayrı dört asıldır. Birincisi: **الشُّكر**: sana yaptığı bir iyilik sebebiyle insana övgüdür. Ve denir ki **الشُّكر**’ün hakikati az olana razı olmaktır. Derler ki: **فرسٌ شَكور**; eğer semizliğinden dolayı az yem ona yetiyorsa. A‘şâ’nın sözünü rivayet ederler:
ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ  في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])Ve meselde denir: “**أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة**”; bu da şundandır: o, yağmur olmaksızın buluttan yeşerir.

İkinci asıl: bir şeyde doluluk ve bolluktur. “**حَلُوبة**([14]) **شَكِرَةٌ**” denir; eğer bir otlaktan paya erişip bol süt verirse. Ve denir: kavim **أشكر** oldu; ve onlar mutlaka **شَكِرَةً** sağarlar; ve sağmal **شَكِرت** olmuştur. Bu babdandır: “ağaç **شَكِرَت**”; eğer gölgesi çoğalırsa.

Üçüncü asıl: bitkiden **الشَّكير**; o, ağacın gövdesinden bitendir; o da taze dallardır. Bu, bitkide, ilk bittiği sırada olur. Dedi:
* حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ *

Dördüncü asıl: **الشَّكْر**; o, nikâhtır. Hatta denir ki: kadının **شَكْر**’ü: onun ferci. Yahyâ b. Ya‘mer, karısının kendisiyle çekiştiği bir adama dedi: “Eğer senden onun **شَكْر**’ünün bedelini ve senin **شَبْر**’ini isterse, onu uzatır ve onu alçaltırsın.”

(**شكع**) **الشين** ve **الكاف** ve **العين** öfkeye, bıkkınlığa ve buna benzer şeylere delâlet eden bir asıldır. “Adam **شَكِعَ**” denir; eğer onun iniltisi çok olursa. Yine öfkeli kimse, öfkesi şiddetlenince, **يَشْكَع شَكَعاً**.

İki başka kelime naklettiler; ben onların sıhhatini bilmiyorum. Dediler ki: “Devesinin başını yularıyla **شَكَعَ**”; eğer onu kaldırırsa. Ve derler ki: “ekin **شَكِعَ**([15])”; eğer onun tanesi çok olursa.

---------------------ـ
([1]) el-Cemhere: (3: 68).
([2]) Asılda: “مشكل له”.
([3]) el-Accec’in divanında 51 ve Lisân (**شكل**). Ve **القياس**: yay’ın çoğulu. Divan rivayeti:
* معج المرامي عن قياس الأشكل  *
([4]) Tekmile, el-Mücmel’den. Lisân’da: “Ebû Taybe, Resûlullah صلى الله عليه وسلم’i hacmetti; sonra dedi: **اشكموه**”.
([5]) Beyit, beş Arap divanından Alqame b. Abede el-Fahl’ın divanında 129 ve el-Mufaddaliyât (2: 197).
([6]) Beyit, el-Mücmel ve Lisân’da (**شكم**) nisbesiz; ikisinin rivayeti: “جزل العطاء”.
([7]) Asılda: “شديد النفس”, tashif.
([8]) Sadrı divanda 450 ve Lisân’da (**شكم**):
* فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *.
([9]) Tekmile, el-Mücmel’den.
([10]) **أبا يسار**: nida üzere mansub; el-Meydânî’nin Emsâl’ine bak.
([11]) Tekmile, el-Mücmel’den.
([12]) **الإعتاب**: razı etmedir. Asılda: “اعتنى”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([13]) A‘şâ divanı 72 ve Lisân (**شكر**). Şu rivayetle: “في الربيع حجون”. Ve (**رهب**)’de bizim bu rivayetimizle nisbesiz okuttu. Asılda: “في الصيف”; tashif.
([14]) Asılda: “خلفة”; doğrusu Lisân’dandır. El-Mücmel’de: “ناقة”.
([15]) Bu kelime ve ondan önceki, Lisân sahibinin kaçırdıklarındandır. Onları Kâmûs’ta zikretmiştir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ك م
عض الفرس على الشكيمة والشكيم وعضت الخيل على الشكائم والشكيم‏.‏
قال‏:‏ يلح على كرائمنا بقتل كإلحـاح الجواد على الشكيم أراد بكرائمهم نفوسهم‏.‏
ومن المجاز‏:‏ إن فلاناً لشديـد الشكيمـة إذا كـان ذا حـدّ وعارضـة‏.‏
وصقـر ذو شكيمـة‏.‏
قـال الراعي‏:‏ ضوارب بالأذقان من ذي شكيمة إذا مـا هـوى كالنيزك المتوقد وقال‏:‏ أنـا ابـن سيّار على شكيمه إن الشـراك قـد مـن أديمـه أي على ما كان عليه سيار من حده وشدته وعزيمته‏.‏
وقال جرير‏:‏ فأبقوا عليكم واتقوا ناب حيـة أصاب ابن حمراء العجان شكيمها حدّها وشدتها‏.‏
وارفع القدر بشكيمها وهي عراها‏.‏
قال الراعي‏:‏ وكانت جديراً أن يقسم لحمهـا إذا صلّ بين الملجمين شكيمهـا وهـذا مـن إيماضهـم فـي الاستعـارة إلـى أصلهـا حيـث جعـل المزاوليـن للقـدر ملجمين ووصف الشكيم بالصليـل كمـا يصـل شكيـم الدابـة عنـد إلجامهـا‏.‏
وفـي الحديـث ‏"‏ اشكموه ‏"‏ أي أعطوه حتى تلجموه وما خير معروف إذا كان للشكم وقال كثير‏:‏ أويت لوامق لـم تشكميـه بوافدة تلذع بالزناد

##### Türkçe

ش ك م
Atın **الشكيمة** ve **الشكيم** üzerine ısırması; ve atların **الشكائم** ve **الشكيم** üzerine ısırması.
Dedi ki: “Kerîmelerimize, öldürmekle ısrar eder; tıpkı cins atın **الشكيم** üzerine ısrarı gibi.” Kerîmeleriyle onların nefislerini kastetti.
Mecazdandır: Şüphesiz falan kimse, eğer keskinlik ve karşı koyma sahibi ise, elbette şiddetli **الشكيمة** sahibidir.
Ve **صقر** (şahin) **ذو شكيمة** (şiddetli **الشكيمة** sahibi)dir.
Çoban dedi ki: “Çenelere vuranlar; **ذي شكيمة** (şiddetli **الشكيمة** sahibi)nden; ne zaman düşse, alevli meteor gibi.” Ve dedi ki: “Ben, **شكيمه**si üzere **سيّار**’ın oğluyum; şüphesiz **الشراك** onun **أديم**’inden eskimiştir.” Yani: **سيّار**’ın keskinliği, şiddeti ve azmi üzere.
Ve Cerîr dedi ki: “Öyleyse üzerinize kalın ve yılanın dişinden sakının; **ابن حمراء العجان** onun **شكيمها**sına isabet etti.” Onun keskinliği ve şiddeti.
Ve kazanı, onun **شكيمها**sıyla yükselt; o da onun kulplarıdır.
Çoban dedi ki: “Ve onun eti, elbette bölüşülsün diye daha layıktı; iki gemleyen arasında onun **شكيمها**sı şıngırdadığında.” Ve bu, onların istiârede aslına doğru parıltı göstermesindendir; zira kazanla uğraşanları gemleyenler kıldı ve **الشكيم**i, hayvanın **شكيـم**i gemlenmesi sırasında şıngırdadığı gibi, şıngırdama ile niteledi.
Ve hadiste: “**اشكموه**” yani ona verin, ta ki onu gemleyesiniz; ve **الشكم** için olursa, hangi iyilik hayırlıdır? Ve Kesîr dedi ki: “Bir vâfide ile, onu **تشكميـه**mediğin bir vâmık’a sığındım; çakmaktaşıyla yakan.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشُّكْمُ، بالضم: العَطاء، وقيل: الجزاء؛ قال ابن سيده: وأُرى الشُّكْمى لغةً، قال: ولا أَحُقُّها، شكَمَه يَشْكُمه شَكْماً وأَشْكَمه؛ الأَخيرة عن ثعلب. وفي الحديث: أَن أَبا طَيْبة حَجَم رسولَ الله، صلى الله عليه وسلم، فقال: اشْكُمُوه أَي أَعْطُوه أَجْرَهُ؛ قال الشاعر: أَبْلِغْ قَتادَةَ، غَيْرَ سائِلِه
جَزْلَ العَطاءِ وعاجِلَ الشُّكْمِ
قال في تفسير الحديث: الشُّكْمُ، بالضم، الجَزاءُ، والشُّكْدُ العَطاء بلا جَزاءٍ، قال: وقيل: هو مثله وأَصله من شَكِيمةِ اللجامِ كأَنها تُمْسِكُ فاه عن القول، قال: ومنه حديث عبد الله بن رَباح: أَنه قال للراهب إِني صائم، فقال: أَلا أَشْكُمُكَ على صومك شُكْمةً؟ تُوضع يوم القيامة مائدةٌ وأَول من يأْكل منها الصائمون؛ أَي أَلا أُبَشِّرُكَ بما تُعْطى على صَوْمِك. وفي ترجمة شكب: الشُّكْبُ لغةٌ في الشُّكْمِ، وهو الجزاء، وقيل: العطاء، قال أَبو عبيد: سمعت الأُمَوِيَّ يقول: الشُّكْمُ الجزاء، والشَّكْمُ المصدر، وقال الكسائي: الشُّكْمُ العِوَضُ، وقال الأَصمعي: الشُّكْمُ والشُّكْدُ العطية. الليث: الشُّكْمُ النُّعْمى. يقال: فَعَلَ فلانٌ أَمراً فَشَكَمْتُه أَي أَثَبْتُه: قال الجوهري: الشُّكْمُ بالضم، الجزاء، فإِذا كان العطاء ابتداء فهو الشُّكْدُ، بالدال، تقول منه شَكَمْتُه أَي جزيته.
والشَّكِيمة من اللِّجام: الحديدة المُعْتَرضة في الفم. الجوهري: الشكِيمُ والشَّكِيمةُ في اللجام الحديدةُ المُعْتَرِضة في فم الفرس التي فيها الفأْس؛ قال أَبو دُواد:
فهي فَوْهاءُ كالجُوالِقِ، فُوها
مُسْتَجافٌ يَضِلُّ فيه الشَّكِيمُ
والجمع شَكائِمُ وشَكِيمٌ وشُكُمٌ؛ الأَخيرة على طرح الزائد أَو على أَنه جمع شكيم الذي هو جمع شَكِيمة، فيكون جمع جمع. وشَكَمَه يَشْكُمُه شَكْماً: وضع الشَّكِيمة في فيه. وشَكَمْتُ الوالي إِذا رَشَوتَه كأَنك سَدَدْتَ فَمَه بالشَّكِيمة؛ وقال قوم: شَكَمه شَكْماً وشَكِيماً عَضَّه؛ قال جرير:
فأَبْقُوا عليكم، واتَّقُوا نابَ حَيَّةٍ
أَصاب ابْنَ حَمْراءِ العِجانِ شَكِيمُها
قال: وأَما فأْس اللجام فالحديدة القائمة في الشكيمة. ويقال: فلان شديدُ الشَّكيمة إِذا كان ذا عارضة وَجِدٍّ. ابن الأَعرابي: الشَّكِيمَةُ قُوَّةُ القلب. ابن السكيت: إِنه لشديدُ الشَّكِيمةِ إِذا كان شديدَ النَّفْسِ أَنِفاً أَبِيّاً. وفي حديث عائشة تصف أَباها، رضي الله عنهما: فما بَرِحَتْ شَكِيمَتُه في ذات الله أَي شِدَّةُ نَفْسِه، هو من ذلك، وأَصله من شكيمة اللجام فإِن قُوَّتَها تدل على قوة الفرس. والشكِيمَةُ: الأَنَفَةُ والانتصار من الظُّلْم، وهو ذو شَكِيمةٍ أَي عارِضةٍ وجِدٍّ، وقيل: هو أَن يكون صارماً حازماً، وفلان ذو شكِيمة إِذا كان لا يَنْقاد؛ قال عَمْرُو بن شاسٍ الأَسَدِيُّ يُخاطِب امرأَته في ابْنِه عِرار: وإِنَّ عِراراً إِنْ يكن ذا شَكِيمةٍ
تَعافِينََها منه، فما أَمْلِكُ الشِّيَمْ
وقوله:
أَنا ابنُ سَيَّارٍ على شَكِيمِه،
إِن الشِّراكَ قُدَّ من أَدِيِمِه
قال: يجوز أَن يكون جمع شَكِيمةٍ كما ذكر في شَكِيمةِ اللجام، ويجوز أَن يكون لغة في الشَّكِيمة، فيكون من باب حُقٍّ وحُقَّةٍ، ويجوز أَن يكون أَراد على شكيمته فحذف الهاء للضرورة؛ وقول أبي صخر الهذلي: جَهْم المُحَيَّا عَبُوس باسِل شَرِس،
وَرْد قُساقِسة، رِئْبالَة شَكِم
قال السُّكَّرِيُّ: شَكِمٌ غَضُوبٌ. وشَكِيمُ القِدْرِ: عُراها؛ قال الراعي:
وكانَتْ جَدِيراً أَن يُقَسَّمَ لَحْمها،
إِذا ظَلَّ بينَ المَنْزِلَينِ شَكِيمُها
وشُكامَةُ وشُكَيْمٌ: اسمان. ومِشْكَمٌ، بالكسر: اسم رجل.

##### Türkçe

**الشُّكْمُ**، ötre ile: bağış; ve denildi: karşılık (ceza). İbn Sîde dedi: ve ben **الشُّكْمى**’yı bir dil (varyantı) olarak görüyorum; dedi: ve ben onu haklı (sahih) saymıyorum. **شكَمَه يَشْكُمه شَكْماً** ve **أَشْكَمه**; sonuncusu Sa‘leb’den. Ve hadiste: Ebû Taybe, Allah’ın Resûlü’nü, sallallahu aleyhi ve sellem, hacamat etti; bunun üzerine dedi: **اشْكُمُوه** yani: ona ücretini verin. Şair dedi:

قَتادَةَ’yi ulaştır, onu sormayan olarak,
bol bağışı ve acele **الشُّكْم**’ü.

Hadisin tefsirinde dedi: **الشُّكْمُ** ötre ile, karşılıktır (cezadır); **الشُّكْدُ** ise karşılıksız bağıştır. Dedi: ve denildi: o onun gibidir; ve aslı gemin **شَكِيمةِ اللجامِ**’ındandır; sanki o, sözden ağzını tutar. Dedi: ve ondandır Abdullah b. Rabâh hadisi: rahibe dedi ki: ben oruçluyum; o da dedi: orucun üzerine sana bir **شُكْمةً** ile **أَلا أَشْكُمُكَ** mı? Kıyamet günü bir sofra konur ve ondan ilk yiyenler oruçlular olur; yani: orucun üzerine sana verilecek şeyi sana müjdelemeyeyim mi. **شَكَب** maddesinde: **الشُّكْبُ** **الشُّكْمِ**’de bir dildir (varyanttır); o, karşılıktır; ve denildi: bağıştır. Ebû Ubeyd dedi: Ümevî’yi şöyle derken işittim: **الشُّكْمُ** karşılıktır; **الشَّكْمُ** ise mastardır. Kisâî dedi: **الشُّكْمُ** bedeldir. Asma‘î dedi: **الشُّكْمُ** ve **الشُّكْدُ** bağıştır. Leys: **الشُّكْمُ** nimettir. Denir: falan bir iş yaptı da ben onu **فَشَكَمْتُه**; yani: onu mükâfatlandırdım. Cevherî dedi: **الشُّكْمُ** ötre ile, karşılıktır; bağış başlangıç (ilkten) olursa o **الشُّكْدُ**’dur, **بالدال**; ondan “**شَكَمْتُه**” dersin; yani: onu karşılıklandırdım.

Ve gemden **الشَّكِيمة**: ağızda enine duran demir. Cevherî: gemde **الشكِيمُ** ve **الشَّكِيمةُ** atın ağzında enine duran, içinde **الفأْس** bulunan demirdir. Ebû Duvâd dedi:

O, ağzı çuval gibi geniş ağızlıdır; ağzı
açık; içinde **الشَّكِيمُ**’ün kaybolduğu.

Çoğulu **شَكائِمُ** ve **شَكِيمٌ** ve **شُكُمٌ**’dur; sonuncusu, ziyadeyi atma üzere yahut **شَكِيمة**’nin çoğulu olan **شكيم**’in çoğulu olması üzeredir; böylece çoğulun çoğulu olur. **وشَكَمَه يَشْكُمُه شَكْماً**: onun ağzına **الشَّكِيمة**’yi koydu. Ve “**شَكَمْتُ الوالي**” (valiyi **شَكَمْتُ**) dediğin zaman: onu rüşvetlendirdin; sanki onun ağzını **الشَّكِيمة** ile kapattın. Bir topluluk dedi: **شَكَمه شَكْماً وشَكِيماً**: onu ısırdı. Cerîr dedi:

Üzerinize kalın ve bir yılanın dişinden sakının;
İbn Hamrâ el-‘icân’a onun **شَكِيمُها**’sı isabet etti.

Dedi: gemin **فأْس**’i ise **الشكيمة**’deki dik duran demirdir. Ve denir: falan **شديدُ الشَّكيمة**’dir; eğer bir **عارضة** ve ciddiyet sahibi ise. İbnü’l-A‘râbî: **الشَّكِيمَةُ** kalbin kuvvetidir. İbnü’s-Sikkît: o, **شديدُ الشَّكِيمةِ**’dir; eğer nefsi şiddetli, onurlu, baş eğmez ise. Âişe’nin, Allah ikisinden de razı olsun, babasını vasfettiği hadiste: “**فما بَرِحَتْ شَكِيمَتُه في ذات الله**” yani: nefsinin şiddeti; bu ondandır; ve aslı gemin **شكيمة**’sindandır; çünkü onun kuvveti, atın kuvvetine delâlet eder. Ve **الشكِيمَةُ**: kibirli onur (enefe) ve zulümden intikam/galebe; ve o, **ذو شَكِيمةٍ**’dir; yani: **عارِضةٍ** ve ciddiyet sahibi. Ve denildi: o, keskin ve kararlı olmasıdır. Ve falan **ذو شكِيمة**’dir; eğer boyun eğmez ise. ‘Amr b. Şâs el-Esedî, oğlu ‘Irâr hakkında karısına hitap ederek dedi:

Ve şüphesiz ‘Irâr, eğer **ذا شَكِيمةٍ** ise,
sen onu ondan hoş görmezsin; ben de huyları (şiyem) elde tutamam.

Ve onun sözü:

Ben, onun **شَكِيمِه**’si üzere Seyyâr’ın oğluyum;
şüphesiz kayış, onun derisinden yarılmıştır.

Dedi: gemin **شَكِيمة**’sinde zikredildiği üzere, **شَكِيمةٍ**’nin çoğulu olması caizdir; ve **الشَّكِيمة**’de bir dil (varyant) olması da caizdir; böylece **حُقٍّ** ve **حُقَّةٍ** babından olur. Ve caizdir ki “**على شكيمته**”yi kastetti de zaruret için hâ’yı düşürdü. Ebû Sahr el-Hüzelî’nin sözü:

Yüzü sert, asık, yiğit, hırçın;
kızıl, sertlikler sahibi; **رِئْبالَة**; **شَكِم**.

Sükkerî dedi: **شَكِمٌ** öfkeli (gazûb)dur. Ve **شَكِيمُ القِدْرِ**: onun kulplarıdır. Râ‘î dedi:

Onun etinin paylaştırılması yakışırdı;
iki menzil arasında onun **شَكِيمُها**’sı kalıp durduğunda.

Ve **شُكامَةُ** ve **شُكَيْمٌ**: iki isimdir. Ve **مِشْكَمٌ**, esre ile: bir adamın adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ك م * * الشُّكْمُ * بالضم الجزاء وقد * شَكَمهُ * يشكمه بالضم * شُكْماً * بضم الشين أي جزاه وفي الحديث ﴿أنه ]ص[ احتجم ثم قال * اشْكُمُوه *﴾ أي أعطوه أجره و * الشَّكِيمُ * و * الشَّكِيمةُ * في اللجام الحديدة المعترضة في فم الفرس التي فيها الفأس والجمع * شَكائِمُ * وفلان شديد * الشَّكيمَةِ * إذا كان شديد النفس أنفا أبيا

##### Türkçe

* ش ك م * * **الشُّكْمُ** * (ضمme ile) ceza/karşılık; ve onu **شَكَمهُ** (ضمme ile) **يشكمه**; **شُكْماً** (şîn’in dammesiyle) yani ona karşılığını verdi. Hadiste: { onun ]ص[ hacamat yaptırdığı, sonra da **اشْكُمُوه** dediği } yani ona ücretini verin. Ve **الشَّكِيمُ** ile **الشَّكِيمةُ**, gemde: atın ağzında bulunan, içinde (demir) parça olan, enlemesine duran demir; çoğulu **شَكائِمُ**. Ve falan kimse **الشَّكيمَةِ** bakımından şiddetlidir; nefs bakımından şiddetli, gururlu, kaçınan/direnen ise.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الشُّكْم بالضَّمّ ) قال ابنُ سِيَده : | ( و ) أُرَى ( الشُّكْمَى كَبُهْمَى ) لَغَة ، | قال : ولا أَحُقُّها : ( الجَزاءُ ) ، نقله | أبو عُبَيْد عن الأُمَوِيّ ، والشُّكْب | بالبَاءِ لُغَة فيه . ( و ) قيل : هو | ( العَطَاء ) ، والشُّكْد بالدَّالِ : العَطَاءِ | بلا جَزاءٍ ، قال الشاعر : | % ( أَبلِغْ قَتادَةَ غيرَ سَائِلِه % | جَزْلَ العَطاء وعاجِلَ الشُّكْمِ ) % | | وقال الكِسائِيُّ : الشُّكْمُ : | العِوَضُ . وقال الأصمَعِيُّ : الشُّكْمُ | والشُّكْدُ : العَطِيَّة . وقال اللّيثُ : | الشُّكْم النُّعْمَى . وقال الجَوْهَرِيُّ : | الشُّكْمُ : الجَزاءُ ، فإذا كان العَطاءُ | ابتِداءً فهو الشُّكْد . ( وقد شَكَمَه | شَكْمًا بالفَتْح وَأَشْكَمَه ) هذِهِ عن | ثَعْلب . وفي الحَدِيث :   أَنَّ أَبا طَيْبَةَ | حَجَم رَسولَ الله [ & ] | فقال : اشْكُمُوه   أَي : أَعْطُوه | أَجْرَه . | | ( والشَّكِيمَةُ ) كَسَفِينَةٍ : ( الأَنَفَةُ | والانْتِصار من الظُّلْم ، و ) أًيْضًا : | ( العَهْد . و ) أيضًا : ( الشَّمُّ ) ، | هكذا في النُّسَخ ، والأَوْلَى الشَّمَمُ . | وفي بَعْضِ النُّسَخ : والفَهْد والسّمّ ، | وهو غَلَط ، وبِكُلِّ ما ذُكِر فُسِّر | قَولُهم : ذُو شَكِيمَة . | | ( و ) الشَّكِيمَةُ ( في اللِّجام : | الحَدِيدَةُ المُعْتَرٍ ضَة في فَمِ الفَرَس ) | التي ( فيها الفَأْسُ ) ، كما هو نَصّ | الجَوْهَرِيّ . وَفَأْسُ اللِّجام : هي | الحَدِيدَةُ القَائِمَةُ في الشَّكِيمَة إذا كان | ذا عارِضَةٍ وجِدّ . | | ( ج : شَكائِمُ وشُكُمٌ ) بَضَمَّتَيْن ، | على طَرْح الزائد . |

| | ( و ) قيل : إِنّه جَمْع ( شَكِيم ) الذي | هو جَمْع شَكِيمَة ، فيكون جَمْعَ جَمْع | قال أبو دُوَاد : | % ( فهي فَوْهَاءُ كالجُوالِقِ فُوهَا % | مُسْتجافٌ يَضِلُّ فيه الشَّكِيمُ ) % | | ( و ) من المَجازِ : ( فُلانٌ شَدِيدُ | الشِّكِيمَةِ ) أي : شَدِيدُ النّفْس ( أَنِفٌ | أَبِيٌّ ) ، قَالَه ابنُ السِّكّيت . وفي | حَدِيثِ عَائِشَةَ تَصِف أًباها رَضِي | اللهُ تَعالَى عَنْها :   فما بَرِحَت | شَكِيمَتُه في ذَاتِ اللهِ ) ، أي : | شَدَّةُ نَفْسِه ، وَأَصْلُه من شَكِيمَةِ | اللِّجام . وفلان ذُو شَكِيمَة إذا كان | ( لا يَنْقَادُ ) . قال عَمْرُو بنُ شاسٍ | الأَسَدِيُّ يُخاطِب امرأَتَه في ابْنِهِ | عِرارٍ : | % ( وَإنَّ عِرَارًا إنْ يُكُنْ ذَا شَكِيمَةٍ % | تَعَافِينَها منه فَمَا أَمْلِك الشِّيَمْ ) % | | ( و ) الشَّكِمُ ( كَكَتِفٍ : الأَسَدُ ) ، وبه | فُسِّر قَولُ أبي صَخْرٍ الهُذَلِيِّ : | % ( جَهْمُ المُحَيَّا عَبُوسٌ بَاسِلٌ شَرِسٌ % | وَرْدٌ قُسَاقِسَةٌ رِئْبَا له شَكِمُ ) % | | ( وشَكَمَه شَكْمًا وَشَكِيمًا : عَضَّه ) ، | وبه فُسِّر قَولُ جَرِيرٍ : | % ( فَأَبْقُوا عَلَيْكُم واتَّقُوا نَابَ حَيَّةٍ % | أَصابَ ابنَ حَمْراءِ العِجَانِ شَكِيمُهَا ) % | | ( و ) من المَجازِ : شَكَم ( الوَالِي ) | يَشْكُمه شَكْمًا : إذا ( رَشَاهُ ، كَأنَّه سَدَّ | فَمَه بالشِّكِيمَة ) أي : حَدِيدَةِ اللِّجام . | | ( وشَكِم كَفَرِح : جَاعَ ) . | | ( وشَكِيمُ القِدْرِ عُرَاهَا ) ، قال | الرَّاعِي : |

| % ( وكانَتْ جَدِيراً أَن يُقَسَّم لَحْمُها % | إذا ظَلَّ بَيْنَ المَنْزِلَيْن شِكِيمُها ) % | | ( وكَثُمامَة وزُبَيْر ومِنبَر أسْماء ) . | منهم : سَلاّم بن مِشْكَم الذي تَقدَّم | ذِكْرُه في سلم ، ومُسْلِم في شُكَيْم | عن أَبِي الدَّرْداء ، ومَسْرُوق بن | شُكَيْم شَهِد فَتْح مِصْر ، وابنُه | عَبَدُ الله تابِعِيٌّ أيضًا . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | قال ابنُ الأَعرابيّ : الشَّكِيمَة : قُوَّةُ | القَلْب . وقال غَيرُه : الشَّكِيمَةُ : | العارِضَة والجِدُّ . وهو ذُو شَكِيمَة : | صارِمٌ حازِمٌ . | | والشَّكِمُ كَكَتِف : الغَضُوبُ ، وبه | فَسَّر السُّكَّرِيّ قَولَ أَبِي صَخْرٍ الذي | تَقدَّم ذِكرُه . | | وشَكَمَه يَشْكُمُه شَكْمًا : وَضَع | الشَّكِيمَة في فِيهِ . | | وقال اللّيثُ : يُقالُ : فَعَل فُلانٌ | أمرًا فشَكَمْتُه أي : أَثَبْتُه . |

##### Türkçe

| | ( **الشُّكْم** بالضَّمّ ) İbn Sîده dedi: | ( ve ) ( **الشُّكْمَى** **كَبُهْمَى** ) bir lugattır, görürüm, | dedi: ve onun en sahihi: ( **الجَزاءُ** )dır; onu | Ebû ʿUbeyd, el-Umevî’den nakletti; ve **الشُّكْب** | bâ ile onda bir lugattır. ( ve ) denildi: o | ( **العَطَاء** )dır; ve **الشُّكْد** dâl ile: ( **العَطَاءِ** | **بلا جَزاءٍ** )dır; şair dedi: | % ( أَبلِغْ قَتادَةَ غيرَ سَائِلِه % | جَزْلَ العَطاء وعاجِلَ **الشُّكْمِ** ) % | | el-Kisâî dedi: **الشُّكْم**: | **العِوَضُ**. el-Asmaʿî dedi: **الشُّكْم** | ve **الشُّكْد**: **العَطِيَّة**. el-Leys dedi: | **الشُّكْم** **النُّعْمَى**. el-Cevherî dedi: | **الشُّكْم**: **الجَزاءُ**; artık eğer **العَطاءُ** | ibtidâen olursa o **الشُّكْد**’dir. ( ve gerçekten onu **شَكَمَه** | **شَكْمًا** بالفَتْح ve **أَشْكَمَه** ) bu | Saʿleb’dendir. Ve hadiste:   Ebû Ṭaybe’nin | Resûlullah’ı [ & ] | hacamat ettiği, | bunun üzerine: **اشْكُمُوه** dediği (yani): **أَعْطُوه** | **أَجْرَه**. | | ( ve **الشَّكِيمَةُ** ) **كَسَفِينَةٍ**: ( **الأَنَفَةُ** | ve **الانْتِصار من الظُّلْم** , ve ) ayrıca: | ( **العَهْد** . ve ) ayrıca: ( **الشَّمُّ** ) , | nüshalarda böyle; daha evlâ olan **الشَّمَمُ**’dur. | Bazı nüshalarda: ve **الفَهْد** ve **السّمّ**; | o bir yanlıştır; ve zikredilenlerin her biriyle tefsir edildi | onların sözü: **ذُو شَكِيمَة**. | | ( ve ) **الشَّكِيمَةُ** ( dizginde: | ( **الحَدِيدَةُ المُعْتَرٍ ضَة في فَمِ الفَرَس** ) | ki ( onda **الفَأْسُ** vardır ), Cevherî’nin nassı olduğu üzere. Ve **فَأْسُ اللِّجام**: | o, **الشَّكِيمَة**’deki **الحَدِيدَةُ القَائِمَةُ**’dir; eğer | **ذا عارِضَةٍ** ve **جِدّ** olursa. | | ( çoğulu: **شَكائِمُ** ve **شُكُمٌ** ) iki damme ile, | زائد’i atma üzere. |

| | ( ve ) denildi: o, ( **شَكِيم** )in cemʿidir; o da | **شَكِيمَة**’nin cemʿidir; böylece cemʿin cemʿi olur. | Ebû Duvâd dedi: | % ( فهي فَوْهَاءُ كالجُوالِقِ فُوهَا % | مُسْتجافٌ يَضِلُّ فيه **الشَّكِيمُ** ) % | | ( ve ) mecazdandır: ( **فُلانٌ شَدِيدُ الشِّكِيمَةِ** ) yani: **شَدِيدُ النّفْس** ( **أَنِفٌ** | **أَبِيٌّ** ); bunu İbnü’s-Sikkît söyledi. Ve | Âişe’nin hadîsinde, babasını vasfederken, Allah Teâlâ ondan razı olsun:   ( فما بَرِحَت | **شَكِيمَتُه** في ذَاتِ اللهِ ) yani: | **شَدَّةُ نَفْسِه**; aslı **شَكِيمَةُ** | **اللِّجام**’dendir. Ve falan **ذُو شَكِيمَة**’dir, eğer | ( **لا يَنْقَادُ** ) olursa. ʿAmr b. Şâs | el-Esedî, karısına oğlu | ʿIrâr hakkında hitap ederek dedi: | % ( وَإنَّ عِرَارًا إنْ يُكُنْ ذَا شَكِيمَةٍ % | تَعَافِينَها منه فَمَا أَمْلِك الشِّيَمْ ) % | | ( ve ) **الشَّكِمُ** ( **كَكَتِفٍ**: **الأَسَدُ** )dır; ve onunla tefsir edildi Ebû Ṣaḫr el-Hüzelî’nin sözü: | % ( جَهْمُ المُحَيَّا عَبُوسٌ بَاسِلٌ شَرِسٌ % | وَرْدٌ قُسَاقِسَةٌ رِئْبَا له **شَكِمُ** ) % | | ( ve **شَكَمَه شَكْمًا وَشَكِيمًا**: **عَضَّه** )dır; | ve onunla tefsir edildi Cerîr’in sözü: | % ( فَأَبْقُوا عَلَيْكُم واتَّقُوا نَابَ حَيَّةٍ % | أَصابَ ابنَ حَمْراءِ العِجَانِ **شَكِيمُهَا** ) % | | ( ve ) mecazdandır: **شَكَم** ( **الوَالِي** ) | onu **يَشْكُمه شَكْمًا**: eğer ( **رَشَاهُ** ) ise; sanki | ağzını **بالشِّكِيمَة** ile kapadı; yani: **حَدِيدَةِ اللِّجام**. | | ( ve **شَكِم** **كَفَرِح**: **جَاعَ** ) . | | ( ve **شَكِيمُ القِدْرِ** **عُرَاهَا** )dır; | er-Râʿî dedi: |

| % ( وكانَتْ جَدِيراً أَن يُقَسَّم لَحْمُها % | إذا ظَلَّ بَيْنَ المَنْزِلَيْن **شِكِيمُها** ) % | | ( ve **كَثُمامَة** ve **زُبَيْر** ve **مِنبَر** isimlerdir ) . | Onlardan: Selâm b. Mişkَم; onun zikri daha önce | **سلم**’de geçti; ve Müslim, **شُكَيْم**’de | Ebû’d-Derdâ’dan; ve Mesrûk b. | Şukeym, Mısır’ın fethine şahit oldu; ve onun oğlu | ʿAbdullah da tâbiîdir. | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | | İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الشَّكِيمَة**: **قُوَّةُ** | **القَلْب**. Ve başkası dedi: **الشَّكِيمَةُ**: | **العارِضَة** ve **الجِدُّ**. Ve o **ذُو شَكِيمَة**’dir: | **صارِمٌ حازِمٌ**. | | Ve **الشَّكِمُ** **كَكَتِف**: **الغَضُوبُ**; ve onunla | es-Sukkerî, Ebû Ṣaḫr’ın, zikri | geçmiş olan sözünü tefsir etti. | | Ve **شَكَمَه يَشْكُمُه شَكْمًا**: koydu | **الشَّكِيمَة**’yi onun ağzına. | | el-Leys dedi: denilir: falan bir | iş yaptı da ben onu **فشَكَمْتُه**; yani: **أَثَبْتُه**. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَكَمَهُ
1 شَكَمَهُ ذ , aor. شَكُمَ , inf. n. شَكْمٌ, He bitted him; [namely, a horse or the like;] he put the bit (شَكِيمَة) into his mouth. (TA.) ― -b2- [Hence], شَكَمَ الوَالِىَ, (S, K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) (tropical:) He bribed the والى [i. e. prefect, or the like]; as though he stopped his mouth with the شَكِيمَة, (S, K, TA,) i. e. the [bit, or] iron thing of the لِجَام. (TA.) And شَكَمَ فَاهُ بِالاـِتَاوَةِ i. e. (assumed tropical:) [He stopped (lit. bitted) his mouth] with the bribe. (TA in art. اتو.) ― -b3- And فَعَلَ فُلَانٌ أَمْرًا فَشَكَمْتُهُ (assumed tropical:) Such a one did a thing, or performed an affair, and I settled, or established, it. (Lth, TA.) ― -b4- And شَكَمَهُ, (S, K,) aor. as above, (S,) and so the inf. n.; (K;) and ↓ اشكمهٌ; (Th, K;) He repaid, requited, compensated, or recompensed, him; (S, K; *) or gave him what is termed شُكْم [q. v.]: (K:) he gave him his hire, or pay. (S, from a trad.) ― -b5- And, as some say, (S,) شَكَمَهُ, inf. n. شَكْمٌ and شَكِيمٌ, He bit him. (S, K.) -A2- شَكِمَ, aor. شَكَمَ , (K,) inf. n. شَكَمٌ, (TK,) He was, or became, hungry. (K.)

4 أَشْكَمَ see the preceding paragraph.

شُكْمٌ
شُكْمٌ ذ (S, K, &c.) and ↓ شُكْمَى; (K;) of the latter, ISd says, “ I think it to be a dial. var., but I am not certain of it; ” (TA;) A repayment, requital, compensation, or recompense; (El-Umawee, A' Obeyd, S, K;) and شُكْبٌ is a dial. var. thereof: (TA:) when the gift is initial, it is termed شُكْدٌ: (S:) or a substitute; or thing given, received, put, or done, by way of replacement or exchange: (Ks, TA:) and (K) a gift; (As, K, TA;) as also شُكْدٌ; (As, TA;) or the latter signifies a gift without compensation: (TA:) or شُكْمٌ signifies a benefaction, bounty, or gratuity; syn. نُعْمَى. (Lth, TA.)

شَكِمٌ
شَكِمٌ ذ A lion: (K:) expl. in this sense as occurring in a verse of Aboo-Sakhr El-Hudhalee: or, accord. to Skr, as there used, quickly, or soon, angry; or violently angry. (TA.)

شُكْمَى
شُكْمَى ذ : see شُكْمٌ.

شَكِيمٌ
شَكِيمٌ ذ : see شَكِيمَةٌ, in three places. ― -b2- Also The loop-shaped handles of the cooking-pot. (S, K.)

شَكَامَةٌ
[ شَكَامَةٌ ذ expl. by Golius as meaning “ Malitia indolis, contumacia, ” as on the authority of the KL, is app. a mistake for شَكَاسَةٌ, which I find expl. in the KL as signifying the “ being evil in nature, or natural disposition, ” but not شكامة. ― -b2- Freytag explains it as meaning also Likeness; a signification of شَكِيمَةٌ, also mentioned by him; but for this he names no authority, and I know of none.]

شَكِيمَةٌ
شَكِيمَةٌ ذ , in the لِجَام, [The bit-mouth, or mouthpiece of a pit; i. e.] the transverse piece of iron in the mouth of the horse, in which is the فَأْس [q. v.]; (S, K;) as also ↓ شَكِيمٌ: (S:) [see also لِجَامٌ, and مِسْحَلٌ:] or ↓ شَكِيمٌ is pl. of شَكِيمَةٌ, as also شَكَائِمُ and شُكُمٌ, (K, TA,) this last with two dammehs, [but written in the CK شُكْمٌ,] or [rather ↓ شَكِيمٌ is a coll. gen. n., and] شُكُمٌ is said by some to be pl. of شَكِيمٌ, not of شَكِيمَةٌ. (TA.) ― -b2- Hence, [as used in phrases mentioned below,] (TA,) (tropical:) Resistance, or incompliance: (S, TA:) disdain, scorn, or disdainful and proud incompliance or refusal: and self-defence from wrong treatment: (K:) and self-magnification, pride, or haughtiness; syn. شَمَمٌ; السَّمُّ in the copies of the K being a mistake for الشَّمَمُ: (TA:) firmness, strength, or vehemence, of spirit; (TA, and Ham p. 140;) and evilness of nature or disposition: (Ham ibid:) strength of heart: (IAar, TA:) hardiness; courage, or courage and energy; or determination; syn. عَارِضَةٌ: vigorousness, strenuousness, or energy: (TA:) also [simply] nature, or natural disposition; syn. طَبْعٌ. (K, TK: in the CK الطَّبَعُ is [erroneously] put in the place of الطَّبْعُ.) One says, فُلَآنٌ ذُو شَكِيمَةٍ (tropical:) Such a one is resistant, or incompliant: (S, TA:) or disdainful, or scornful; resistant, unyielding, or incompliant: one who defends himself from wrong treatment: proud: hardy: courageous: one possessing prudence or discretion, or firmness or soundness of judgment. (TA.) And فُلَانٌ شَدِيدُ الشَّكِيمَةِ, meaning [in like manner] (tropical:) Such a one is firm, strong, or vehement, of spirit; (S, TA, and Ham p. 140;) disdainful, or scornful; resistant, unyielding, or incompliant; (S, K, TA;) so says ISk: (TA:) or, as some say, one possessing strength, or vehemence, of tongue; and perspicuity, or eloquence, of speech or language; or perspicuity of speech with quickness, or sharpness, of intellect; and much hardiness, or courage, or courage and energy, or determination. (Ham p. 140.) ― -b3- Also (assumed tropical:) Likeness, or resemblance. (K.) ― -b4- And (assumed tropical:) A compact, or covenant; syn. عَهْدٌ: (K, TA:) in some copies of the K, الفَهْدُ is erroneously put for العَهْدُ. (TA.)

##### Türkçe

شَكَمَهُ
1 **شَكَمَهُ** ذ , muzâri‘ **شَكُمَ** , mastar ismi **شَكْمٌ**, O, onu gemledi; [yani, bir atı veya benzerini;] gemi (**شَكِيمَة**) onun ağzına koydu. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı], **شَكَمَ الوَالِىَ**, (S, K,) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) (mecaz:) O, **الوالى**’yi [yani vali, yahut benzerini] rüşvetledi; sanki onun ağzını **شَكِيمَة** ile kapadı, (S, K, TA,) yani **لِجَام**’ın [gemin] [gem, yahut] demir şeyi ile. (TA.) Ve **شَكَمَ فَاهُ بِالاـِتَاوَةِ** yani (varsayılan mecaz:) [Onun ağzını (lafzen: gemledi) kapadı] rüşvet ile. (TA, madde **اتو**’da.) ― -b3- Ve **فَعَلَ فُلَانٌ أَمْرًا فَشَكَمْتُهُ** (varsayılan mecaz:) Falan kimse bir şey yaptı, yahut bir işi yerine getirdi, ben de onu yerleştirdim, yahut sabitledim. (Lth, TA.) ― -b4- Ve **شَكَمَهُ**, (S, K,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (S,) ve mastar ismi de öyle; (K;) ve ↓ **اشكمهٌ**; (Th, K;) O, ona karşılığını verdi, mukabele etti, telafi etti, yahut mükâfatlandırdı; (S, K; *) yahut ona **شُكْم** denilen şeyi verdi [bkz.]; (K:) ona ücretini, yahut ödemesini verdi. (S, bir rivayetten.) ― -b5- Ve, bazılarının dediğine göre, (S,) **شَكَمَهُ**, mastar ismi **شَكْمٌ** ve **شَكِيمٌ**, O, onu ısırdı. (S, K.) -A2- **شَكِمَ**, muzâri‘ **شَكَمَ** , (K,) mastar ismi **شَكَمٌ**, (TK,) O, aç oldu, yahut açlaştı. (K.)

4 **أَشْكَمَ**: önceki paragrafa bak.

شُكْمٌ
**شُكْمٌ** ذ (S, K, vb.) ve ↓ **شُكْمَى**; (K;) ikincisi hakkında ISd der ki: “Ben onu lehçe farklılığı sanıyorum, fakat ondan emin değilim;” (TA;) Bir karşılık verme, mukabele, telafi, yahut mükâfat; (El-Umawee, A' Obeyd, S, K;) ve **شُكْبٌ** onun bir lehçe varyantıdır: (TA:) hediye başlangıç (ilk) olunca ona **شُكْدٌ** denir: (S:) yahut bir bedel; yahut yerine koyma veya değiş-tokuş yoluyla verilen, alınan, konulan, yahut yapılan şey: (Ks, TA:) ve (K) bir hediye; (As, K, TA;) **شُكْدٌ** da böyledir; (As, TA;) yahut ikincisi karşılıksız bir hediye mânasına gelir: (TA:) yahut **شُكْمٌ** bir iyilik, ihsan, yahut bağış mânasına gelir; eş anlamlısı **نُعْمَى**. (Lth, TA.)

شَكِمٌ
**شَكِمٌ** ذ Bir aslan: (K:) Aboo-Sakhr El-Hudhalee’nin bir beytinde geçtiği üzere bu mânada açıklanmıştır: yahut Skr’ye göre, orada kullanıldığı üzere, çabuk, yahut hemen, öfkelenen; yahut şiddetle öfkelenen. (TA.)

شُكْمَى
**شُكْمَى** ذ : **شُكْمٌ**’e bak.

شَكِيمٌ
**شَكِيمٌ** ذ : üç yerde **شَكِيمَةٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca: tencerenin halka-şekilli kulpları. (S, K.)

شَكَامَةٌ
[ **شَكَامَةٌ** ذ Golius tarafından KL’nin otoritesine dayanarak “Malitia indolis, contumacia,” mânasında açıklanmıştır; bu, görünüşe göre, **شَكَاسَةٌ** için bir hatadır; ben onu KL’de “tabiatça, yahut doğal huyca kötü olma” mânasında açıklanmış buluyorum; fakat **شكامة** değil. ― -b2- Freytag onu ayrıca Benzerlik mânasında açıklar; **شَكِيمَةٌ**’nin bir mânası olarak da onu zikreder; fakat bunun için hiçbir otorite adı vermez, ben de hiçbirini bilmiyorum.]

شَكِيمَةٌ
**شَكِيمَةٌ** ذ , **لِجَام**’da, [Gem-ağızlığı, yahut ağızlık; yani] atın ağzındaki enine demir parça; onun içinde **فَأْس** vardır [bkz.]; (S, K;) ↓ **شَكِيمٌ** de böyledir: (S:) [ayrıca **لِجَامٌ** ve **مِسْحَلٌ**’e de bak:] yahut ↓ **شَكِيمٌ**, **شَكِيمَةٌ**’nin çoğuludur; **شَكَائِمُ** ve **شُكُمٌ** da böyledir, (K, TA,) bu sonuncusu iki damme ile; [fakat CK’de **شُكْمٌ** yazılmıştır;] yahut [daha doğrusu ↓ **شَكِيمٌ** bir cem‘î cins ismidir ve] **شُكُمٌ**’ün, bazılarınca, **شَكِيمٌ**’in çoğulu olduğu, **شَكِيمَةٌ**’nin çoğulu olmadığı söylenir. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı, [aşağıda zikredilen ibarelerde kullanıldığı üzere,] (TA,) (mecaz:) direnme, yahut uymama: (S, TA:) küçümseme, hor görme, yahut küçümseyici ve kibirli uymama veya reddetme: ve kötü muameleden kendini savunma: (K:) ve kendini büyütme, kibir, yahut böbürlenme; eş anlamlısı **شَمَمٌ**; K nüshalarındaki **السَّمُّ** ifadesi **الشَّمَمُ** yerine bir hatadır: (TA:) ruhun sağlamlığı, kuvveti, yahut şiddeti; (TA, ve Ham s. 140;) ve tabiatın yahut huyun kötülüğü: (Ham, aynı yer:) kalbin kuvveti: (IAar, TA:) dayanıklılık; cesaret, yahut cesaret ve enerji; yahut azim; eş anlamlısı **عَارِضَةٌ**: güçlü olma, çetinlik, yahut enerji: (TA:) ayrıca [sadece] tabiat, yahut doğal huy; eş anlamlısı **طَبْعٌ**. (K, TK: CK’de **الطَّبَعُ**, [yanlışlıkla] **الطَّبْعُ**’ın yerine konmuştur.) Denir ki, **فُلَآنٌ ذُو شَكِيمَةٍ** (mecaz:) Falan kimse dirençlidir, yahut uymaz: (S, TA:) yahut küçümseyici, yahut hor gören; dirençli, boyun eğmez, yahut uymaz: kötü muameleden kendini savunan: kibirli: dayanıklı: cesur: basiret yahut sağduyu sahibi, yahut hükümde sağlamlık yahut sıhhat sahibi. (TA.) Ve **فُلَانٌ شَدِيدُ الشَّكِيمَةِ**, benzer şekilde (mecaz:) Falan kimse ruhça sağlam, kuvvetli, yahut şiddetlidir; (S, TA, ve Ham s. 140;) küçümseyici, yahut hor gören; dirençli, boyun eğmez, yahut uymaz; (S, K, TA;) ISk böyle der: (TA:) yahut, bazılarının dediğine göre, dilce kuvvet, yahut şiddet sahibi; ve sözde yahut dilde açıklık, yahut belagat sahibi; yahut aklın çabukluğu, yahut keskinliği ile birlikte söz açıklığı; ve çok dayanıklılık, yahut cesaret, yahut cesaret ve enerji, yahut azim. (Ham s. 140.) ― -b3- Ayrıca (varsayılan mecaz:) benzerlik, yahut benzeyiş. (K.) ― -b4- Ve (varsayılan mecaz:) bir akit, yahut ahit; eş anlamlısı **عَهْدٌ**: (K, TA:) K’nin bazı nüshalarında **الفَهْدُ**, **العَهْدُ** yerine yanlışlıkla konmuştur. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَكَمَ
شَكَمَ U ( n. ac. شَكْم 1 ),
a.  Requited, remunerated.

b.  Bribed ( a judge ).

c.  ( n. ac. شَكْم 1 ,  شَكِيْم 25 ), Bit.

أَشْكَمَ
أَشْكَمَ IV ,
a.  see I (a) .

شُكْم
شُكْم 3 ,  شُكْم 3
a.  ya , Gift, present.

شَكِم
شَكِم 5 ,
a.  Lion.

شَكِيْمَة
شَكِيْمَة 25t , ( pl. شُكُم 10 ,  شَكِيْم 25 ,  شَكَاْئِمُ 46 ),
a.  Bit, mouth-piece.

b.  Stubbornness.

c.  Repression of an injustice, redress.

تَشَاْكَمَ
تَشَاْكَمَ VI ,
a.  see III .

شَكْمَجَة
شَكْمَجَة
a.  Jewel-case.

##### Türkçe

شَكَمَ
**شَكَمَ** U ( n. ac. **شَكْم** 1 ),
a. Karşılığını verdi, ücretini verdi.

b. (Bir hâkimi) rüşvet verdi.

c. ( n. ac. **شَكْم** 1 , **شَكِيْم** 25 ), Gem.

أَشْكَمَ
**أَشْكَمَ** IV ,
a. I (a)’ya bak.

شُكْم
**شُكْم** 3 , **شُكْم** 3
a. ya, Hediye, armağan.

شَكِم
**شَكِم** 5 ,
a. Aslan.

شَكِيْمَة
**شَكِيْمَة** 25t , ( pl. **شُكُم** 10 , **شَكِيْم** 25 , **شَكَاْئِمُ** 46 ),
a. Gem, ağızlık.

b. İnatçılık.

c. Bir zulmün bastırılması, telâfi.

تَشَاْكَمَ
**تَشَاْكَمَ** VI ,
a. III’e bak.

شَكْمَجَة
**شَكْمَجَة**
a. Mücevher kutusu.
