# شكو (ش-ك-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Abajur gibi

- Harfler: ش - ك - و
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 6 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَشْكُو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%88.md) | أَفْعُلُ | Açığa vururum | 1 | 1 | [12:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/ayet/12:86.md) |
| [كَمِشْكَاةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/siga/%D9%83%D9%8E%D9%85%D9%90%D8%B4%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%8D.md) | كَمِفْعَلَةٍ | Abajur gibi | 1 | 1 | [24:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/ayet/24:35.md) |
| [وَتَشْتَكِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%90%D9%8A.md) | وَتَفْتَعِلُ | Ve şikayet eder | 1 | 1 | [58:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/ayet/58:1.md) |

## Mücavir kökler — 31 mücavir (44 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [زجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Cam demektir
2. [درر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Dürre (dal) : Büyük parlak inci demektir
3. [كوكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir
4. [زيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Zeytindir
5. [ضوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Aydınlattı
6. [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Rüzgarın esmesi sonucu etrafa dağılan toz anlamından gelmiş…
7. [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Onun yakıtı
8. [حور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır
9. [شرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Güneşin doğduğu yerdir
10. [غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
11. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Neredeyse o
12. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
13. [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ağaç
14. [جدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Cedle havan tokmağı demektir
15. [برك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Birkan yanardağ demektir
16. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
17. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tan demektir
18. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Örnek verdi
19. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ona dokundu
20. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
21. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Dağın sivri noktası demektir
22. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
23. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
24. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İşiten
25. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ateş demektir
26. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
27. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
28. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
29. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
30. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
31. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (lâm harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md), [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md), [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İçte biriken acıyı, sancıyı veya sızıyı dışa vurup açığa dökme; sığınak teşkil eden dar oyuk veya hazne |
| Çekirdek Özet 2 | Çaresizliği, haksızlığı ve ağır kederi yalnızca merhamet ve adalet merciine arz ederek iç döküşte bulunma |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve onarımın tesis edilmesi için maruz kalınan zararın yetkili mercie aktarılması; ışığın dağılmadan toplandığı korunaklı niş |
| Kritik Hata Riski | Kökü basit bir isyan, kadere rıza göstermeme veya yersiz bir sızlanma sayarak, Kur'an'daki meşru hak arama ve ilahi dergaha sığınma boyutunu gözden kaçırma riski |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Birbirine geçme, nüfuz etme, batma, daralma ve çatallanma hissi barındıran iç gerilim; nitekim [شكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83.md) kökünde zihni delen şüphe ve yarılma, [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) kökünde içteki doluluğun dışa taşması, [شكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3.md) kökünde geçimsizlik ve terslik, [شكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%84.md) kökünde ise bağlama ve benzerlik anlamları öne çıkar | و | İlletli uzantı, içte batma ve baskı hissi oluşturan sızının veya kederin sesli/sözlü bir yönelişle dışarıya akıtılması, tutulup korunacak bir kaba veya oyuğa yönlendirilmesi anlamını katar |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, delme, içe batan keskin acı ve baskı |
| ك | Avuç içi | Kavrama, tutma, biriktirme ve muhafaza etme |
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlama, yönelme, bir mercie raptolma ve iletme |
| شكو | Isıran bir sızının avuç içinde tutulup bir mercie raptedilmesi | İçte düğümlenen ve batan elemin, güvenilir bir sığınağa veya yargı makamına bağlanıp aktarılması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedendeki bir rahatsızlık ve ağrının kişiyi inletmesi, sızlatması; ayrıca deriden yapılmış, içine süt veya su konularak serinletilen küçük tulum (şekve) ve duvarda ışığı toplayıp dağılmasını önleyen penceresiz oyuk (mişkât) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde devenin veya binitin ağır yol şartlarından, susuzluktan ve yükten ötürü yorulup inlemesi, boynunu büküp halini sürücüsüne arz etmesi bağlamında kullanılmıştır; şairler binitin bu tükenmişlik durumunu dil ile değil hal ile dile getirmesini kökle tasvir etmişlerdir |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr'in geçim darlığı ve kalabalık ailesi sebebiyle halini arz ettiği şu beyti meşhurdur: أشكـو إليـك فأشكني ذرية / لا يشبعون وأمهم لا تشعب |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisānü'l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde شكو kökü, özellikle Batı Sami dillerinde acı çekme, inleme, iç dökme ve adli bir talepte bulunma ekseninde temsil edilir. İbranice שׂיח veya שׂחה (sîah) kökünde iç kederini açığa vurma, yakarma, tefekkür etme ve sızlanma anlamı yer alırken; Aramice ve Süryanice ܣܟܐ / ܫܟܐ ekseninde dikkate alma, umma ve bir merhamet kapısına yönelerek dert yanma izleri görülür. Ayrıca kandil yuvası anlamındaki مشكاة kelimesinin Habeşçe kökenli (Ge'ez: maskot/maskât) olup Arapçaya erken dönemde geçmiş olabileceği dilbilimcilerce ileri sürülmüştür. Arapça kök, içte batan fiziksel veya psikolojik ağrının (şekv) bir muhataba taşınması ve bu vesileyle ferahlama aranması anlamını muhafaza etmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شكو | Bedenin ağrıması, hastalanması, sütün tulumda çalkalanarak yağından ayrıştırılması ve içteki kederin söze dökülerek boşaltılması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranice paralelleri | İç sızısını açma, adli/ruhi yakarışta bulunma ve derdin giderilmesini isteme çizgisiyle fonetik ve semantik akrabalık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Habeşçe (Ge'ez) | مشكاة kelimesinin duvardaki ışık nişi veya penceresiz oyuk anlamında Güney Sami/Etiyopya dilleriyle olan erken temas alanı | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكو | Anlamlı | İç acısını açığa vurma, sızlanma | Ağrıyı, hüznü veya haksızlığı bir makama arz ederek çare arama | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [شوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%83.md) | Anlamlı | Batmak, sivrilmek, diken | Dikenli bitki, batıcı alet, silah ve savaş gücü hissi | Kur'an'da geçer; acı verme ve batma yönüyle ortak çekirdek barındırır |
| [كشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%88.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [كوش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B4.md) | Anlamlı | Toplanmak, büzüşmek | Bir nesnenin başı veya büzülen kısmı | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydı; Kur'an'da geçmez |
| [وشك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D9%83.md) | Anlamlı | Yaklaşmak, süratli olmak | Bir durumun vuku bulmasının çok yaklaşması, acele etmek | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydı; Kur'an'da geçmez |
| وكش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكو | Merkez | Dert ve acıyı mercie arz etme | İçteki sızıyı ve haksızlığı onarım talebiyle güvenilen makama iletme | Hedef kök |
| [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md) | Komşu | Kederi yayma, saçma | İçte tutulamayıp etrafa yayılan, dağıtılan yoğun üzüntü | شكو muhataba onarım için yönelirken, [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md) kederin taşmasıdır |
| [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) | Komşu | Kalpteki keder ve elem | Yaşanan kayıp karşısında iç dünyada hissedilen darlık ve çöküntü | [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) duygunun kendisidir; شكو ise bunun söze ve talebe dökülmesidir |
| [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Sesi ve sözü yükseltme | Gizli olanı aleni kılma, yüksek sesle açığa vurma | [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) aleniyeti, شكو ise içerikteki acı ve hak talebini vurgular |
| [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) | Zıt | Nefsi tutma, direnç gösterme | Başa gelen sıkıntı karşısında dağılmayıp iç direnci koruma, sızlanmama | شكو içtekini dışa dökerken, [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) nefsi dizginleyip feryadı engeller |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكو | İç acısını arz etme, sığınak nişi | Bir sıkıntıyı veya haksızlığı çare bulacak makama aktarma; ışığı toplayan hazne | Kesin |
| Latince | Queror, lamentor, querela | Şikayet etmek, yakınmak, feryat etmek | İçteki acının ve haksızlığın söze dökülmesini karşılar; kandil yuvası anlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | Complain, plead, niche | Şikayet etmek, yalvarmak, niş | Maruz kalınan durumu iletme ve hak arama yönünü verir; mişkât için mimari yuva anlamını kapsar | Güçlü |
| Almanca | Klagen, beschweren, Nische | Yakınmak, dava etmek, niş | Hukuki ve ruhi hak arayışını ve iç döküşü tam karşılar; somut kap yönünü dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Se plaindre, déplorer, niche | Sızlanmak, yakınmak, hücre | Elem duyulan bir durumun yetkiliye aktarılmasını ifade eder; duygusal ve adli boyutu kapsar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَشْكُو | Keder ve dağınıklığı yalnız Allah'a arz etme | Yakub'un oğullarına karşı içindeki derin hüznü ve acıyı insanlara değil yalnızca Allah'a açması (Yûsuf [12:86](https://lisan.digital/tr/ayet/12:86.md)) |
| وَتَشْتَكِي | Uğranılan haksızlığı ve çaresizliği ilahi adalete iletme | Eşi tarafından zıhâr ile mağdur edilen kadının Peygamber'e gelip durumunu Allah'a arz ederek çözüm araması (Mücâdele [58:1](https://lisan.digital/tr/ayet/58:1.md)) |
| كَمِشْكَاةٍ | Işığı toplayıp odaklayan kapalı niş / oyuk | İlahi nurun kalpteki tecellisinin tasvir edildiği, ışığı dağıtmayan korunaklı hücre (Nûr [24:35](https://lisan.digital/tr/ayet/24:35.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sabır ve rıza meselesi | Kulun başına gelen bela ve musibetleri Allah'a arz etmesinin kaza ve kadere rıza ilkesiyle çelişip çelişmediği | Şikayetin mahluka yapılması sabırsızlık sayılırken, yalnız Halık'a yapılması ubudiyet ve tevhidin zirvesi kabul edilmiştir |
| Fıkıh | Zıhâr, aile hukuku ve dava | Mağdur edilen kadının hakkını aramak üzere başvuruda bulunması ve meşru şikayet hakkının sınırları | Zararın izalesi ve adli süreçlerin başlatılması için yetkili otoriteye başvurmanın meşruiyeti |
| Tefsir | Nûr ayeti ve peygamber sabrı | Mişkât kelimesinin sembolik anlamı ile peygamberlerin yakarışlarındaki edebin mahiyeti | Nurun toplandığı göğüs/kalp ve nefsin feryat etmeksizin yalnızca Rabbine yönelişi |
| Hadis | Dua ve adli müracaat | Hz. Peygamber'in Taif dönüşü yaptığı duada zaafını Allah'a arz etmesi ve ashabın haksızlıkları iletmesi | Beşeri zaafın kibre kapılmadan dergaha sunulması ve meşru hak arayışı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ubudiyet | Halini yalnızca Allah'a açma | Acziyetin itirafı | Derdin yaratılmışlara değil yaratıcıya iletilmesiyle şirk şaibelerinden arınma | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve hakikat arayışı | Problemin ve anomalinin tespiti | Sorunu görünür kılma | Zihni rahatsız eden çelişkinin tespiti ve aydınlatıcı nişte toplanması | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve adalet mekanizması | Şikayet ve istinaf hakkı | Zulmü engelleme | Vatandaşın uğradığı haksızlığı yargı veya otoriteye ileterek onarım talep etmesi | Güçlü |
| İktisadi | Tüketici ve emek hakkı | Mağduriyetin tazmini | Piyasa dengesi | Haksız kazanç ve sömürü karşısında tarafların denetim organlarına başvurması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri besleme mekanizması (Feedback loop) ve odaklama reflektörü | Sistemdeki bir hata veya basınç artışının kontrol merkezine sinyal olarak iletilmesi; dalganın dağılmadan niş benzeri bir geometride toplanarak odaklanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Adli müracaat ve ombudsmanlık kurumu | Toplumsal yapıda baskı altında kalan bireyin, maruz kaldığı anomalileri çözüme kavuşturmak üzere merkezi otoriteye bildirmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca modern dildeki mızmızlanma, kadere itiraz etme, dedikodu veya olumsuz sızlanma seviyesine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Acının ve haksızlığın meşru merciye taşınarak giderilmesini isteme; ayrıca nurun dağılmasını engelleyip yoğunlaştıran koruyucu odak/hazne olma boyutu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kulun derdini Allah'a açmasını (istiğâse/tazarru) veya mazlumun hakkını aramasını sabırsızlık veya günah sayarak pasif bir teslimiyetçiliğe saplanma tehlikesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın kırılganlığı ve çaresizliği karşısında sığınacağı doğru adresi belirlemesi, sabır kavramının duyguları inkar etmek değil onları doğru mercie yönlendirmek olduğunu göstermesi bakımından temel bir öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin en ağır imtihan anlarındaki iç döküşlerinde (Yûsuf suresi), aile içi haksızlığa uğrayan kadının adalet talebinde (Mücâdele suresi) ve ilahi nurun tecelli alanının tasvir edildiği Nûr ayetinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminin kederlenmeyeceğini, ağlamayacağını veya maruz kaldığı haksızlık karşısında susması gerektiğini savunan sahte vakar anlayışını yıkar; meşru sızlanmanın ve hak aramanın bizzat ilahi onay aldığını teyit eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bedenin ağrıyıp sızlaması, sütün deriden bir tulumda korunarak işlenmesi ve duvarda kandil ışığını dağıtmadan muhafaza eden deliksiz niş.
- Soyut anlam: İç dünyada dayanılmaz hale gelen keder, acı veya haksızlığın, onarım ve adalet ümidiyle yetkili ve güvenilir bir makama söz veya tavırla aktarılması.
- Sistematik karşılık: Adalet ve merhamet merkezine yönelik girdi akışı; kontrolsüz dağılmayı önleyip enerjiyi tek bir sığınakta toplama prensibi.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \int_0^t [P(\tau) - C(\tau)] \, d\tau \xrightarrow{\Phi} R$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $P(\tau)$ sistemin maruz kaldığı dış baskı veya iç acıyı, $C(\tau)$ öznenin anlık iç direnç ve absorbe kapasitesini temsil eder. Bu ikisi arasındaki farkın zaman içindeki birikimi $S(t)$ ile iç gerilim/sızlanma potansiyelini oluşturur. $\Phi$ yönlendirici aktarım fonksiyonu olup, içte biriken bu yükün rastgele çevreye değil doğrudan yetkili ve koruyucu merciye ($R$) deşarj edilerek adalete ve huzura dönüştürülmesini modeller.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%83%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Yusuf 12:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/ayet/12:86.md) — أَشْكُو

قَالَ إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Ben, üzüntümü ve kederimi yalnız Allah’a açarım. Ve ben, Allah katından sizin bilmediğinizi biliyorum.

### [Nur 24:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/ayet/24:35.md) — كَمِشْكَاةٍ

اللَّهُ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Allah; göklerin ve yerin nurudur. O’nun nurunun misali; içinde çerağ bulunan bir kandil yuvası gibidir. O çerağ bir sırça içindedir. Sırça sanki inci gibi parlayan bir yıldızdır. Güneşin doğduğu yere de, battığı yere de nisbeti olmayan mübarek bir ağaçtan, zeytinden tutuşturulup yakılır. Ateş değmese dahi, neredeyse yağın kendisi aydınlatacak. Nur üstüne nurdur. Allah; dilediğini nuruna kavuşturur. Allah; insana misaller verir. Ve Allah; her şeyi bilendir.

### [Mücadele 58:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/ayet/58:1.md) — وَتَشْتَكِي

قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ

Meal (IK): Allah, kocası hakkında seninle tartışan ve Allah’a şikayette bulunanın sözünü işitmiştir. Allah; sizin konuşmanızı işitir. Muhakkak ki Allah; Semi’dir, Basir’dir.

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين و"وايء" معهما
ك و ش، ش ك و، ش و ك، و ش ك ، ك ش ي، ك ش أ مستعملات كوش: الكَوْشُ: رأس الكَوْشلَة.
شكو: الشَّكْوَى: الاشتكاء تقول: شكا يشكو شكاة. ويستعمل الاشتكاء في الموجدة والمرض. هو شاك: مريض، وقد تَشَكَّى واشْتَكَى.
وشكا إلي فلان فلاناً، فأَشْكَيْته، أي: أخذت ما يرضاه.
والشَّكْوُ: المرض نفسه، قال:
أخ إن تَشَكَّى من أذى كنت طـبـه		وإن كان ذاك الشَّكْوُ بي فأخي طبي
والشَّكْوَةُ: وعاء من أدم للماء كأنه الدلو يبرد فيه الماء، والجميع: الشِّكاء.
والمِشْكاةُ: طويق صغير في حائط على مقدار كوة، إلا أنها غير نافذة، وفي القرآن: "كمشكاةٍ فيها مصباح".
شوك: الشَّوْكةُ، والجميع: الشَّوْكُ. وشجرة شائكة ومُشيكةٌ، أي: ذات شَوْك، والشَّوْك، ما ينبت في الأرض، والواحدة بالهاء.
وشاكَتْ إصبعه شَوْكةٌ، أي: دخلت فيها.
وما أَشكْتُهُ شَوْكَةً، ولا شُكْتُه بها، مثل معناه، أي: لم أوذه بها.
وقد شِيكَ الرجل فهو مَشُوكٌ، أي: أصابته شَوْكةٌ في وجهه وفي بعض جسده، وهي حمرة تعلوهما.
والشَّوْكة: طينة تدار رطبة ويغمز أعلاها حتى ينبسط، ثم يغرز فيها سلاء النخل يخلص بها الكتان، تسمى شوكة الكتان.
وتقول: شِكْتُ الشَّوْك أَشاكُهُ، إذا دخلت فيه، فإن أردت أنه أصابك قلت: شاكني الشَّوْكُ يَشُوكُني شَوْكاً.
وشَوَّكَ الفرخ تَشْويكاً، وهو أول نبات ريشه، شبه بالشَّوْك.
ويقال للبازل إذا طالت أنيابه: شوّك.
والشُّوَيْكيّة: ضرب من الإبل.
وشَوْكَةُ المقاتل: شدة بأسه، وهو شديد الشَّوْكة.
وشاكي السلاح وشائِكُ السلاح: حديد السنان والنصل ونحوهما.
وشك:
أَوْشَك فلان خروجاً ولَوُشْكَانَ ما كان ذاك، أي: لسرعان. وأمر وَشيكٌ، أي: سريع. ووَشْكُ البين: سرعة القطيعة. وأَوْشَك هذا أن يكون كذا، أي: أسرع. قال:
إذا المرء لم يطلب معاشاً يكفه		شكا الفقر أو لام الصديق فأكثرا
وصار على الأدنين كلاً وأَوْشَكَتْ		صلات ذوي القربى له أن تنكرا
وتقول: يُوشِكُ أن يكون، ومن قال: يُوشَكُ فقد أخطأ، لأن معناه: يسرع.
كشي: الكُشْيةُ: شحمة من عنق الضب مستطيلة إلى الفخذ، والجميع: الكُشَى، قال:
ملهوج مثل الكُشَى تَكَشَّبُهْ
أراد: تَتكَشَّبُه، أي: تأكله أكلاً خضما.
كشأ: كَشَأْتُ القثاء، أي: أكلته أكلاً خضما.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve “**وايء**” onlarla birlikte.

ك و ش، ش ك و، ش و ك، و ش ك ، ك ش ي، ك ش أ kullanımdadır.

كوش: **الكَوْشُ**: **الكَوْشلَة**’nin başı.

شكو: **الشَّكْوَى**: şikâyet etme, yakınma; **الاشتكاء**. Dersin ki: شكا يشكو شكاة. Ve **الاشتكاء** kederde ve hastalıkta kullanılır. O **شاك**’tır: hasta; ve تَشَكَّى ve اشْتَكَى.

Ve فلان’a فلان’ı şikâyet etti; ben de onu **أَشْكَيْته**; yani: razı olacağı şeyi aldım.

Ve **الشَّكْوُ**: hastalığın kendisi. Dedi ki:
أخ إن تَشَكَّى من أذى كنت طـبـه		وإن كان ذاك الشَّكْوُ بي فأخي طبي

Ve **الشَّكْوَةُ**: su için deriden bir kap; sanki kova gibidir, onda su soğutulur; çoğulu: **الشِّكاء**.

Ve **المِشْكاةُ**: duvarda, pencere açıklığı ölçüsünde küçük bir oyuk; ancak o delip geçici değildir. Kur’ân’da: “كمشكاةٍ فيها مصباح”.

شوك: **الشَّوْكةُ**; çoğulu: **الشَّوْكُ**. Ve dikenli bir ağaç: شائكة ve مُشيكةٌ; yani: **شَوْك** sahibi. Ve **الشَّوْك**: yerde biten şeydir; tekili **الهاء** iledir.

Ve **شَوْكةٌ** onun parmağına battı; yani: onun içine girdi.

Ve ben onu bir **شَوْكَةً** ile **أَشكْتُهُ** etmedim, onunla **شُكْتُه** de etmedim; manası gibidir; yani: onunla ona eziyet etmedim.

Ve adam **شِيكَ** olmuştur; o hâlde o **مَشُوكٌ**tur; yani: yüzünde ve bedeninin bir kısmında ona bir **شَوْكةٌ** isabet etmiştir; ve o, ikisinin üzerine çıkan bir kızıllıktır.

Ve **الشَّوْكة**: yaş olarak döndürülen bir çamurdur; üstü bastırılır ta ki yayılıp düzleşsin; sonra içine hurma lifleri batırılır; onunla keten ayıklanır; ona keten **شوكة**’si denir.

Ve dersin ki: **شِكْتُ الشَّوْك** **أَشاكُهُ**, içine girdiğim zaman. Eğer onun sana isabet ettiğini kast edersen: **شاكني الشَّوْكُ** **يَشُوكُني** **شَوْكاً** dersin.

Ve civciv **شَوَّكَ** تَشْويكاً; bu, tüyünün ilk bitişidir; **الشَّوْك**a benzetilmiştir.

Ve azı dişleri uzadığı zaman **البازل** için denir ki: شوّك.

Ve **الشُّوَيْكيّة**: develerden bir türdür.

Ve savaşçının **شَوْكَةُ**’si: yiğitliğinin şiddetidir; o, şiddetli **الشَّوْكة** sahibidir.

Ve **شاكي السلاح** ve **شائِكُ السلاح**: mızrak ucu, kılıç ağzı ve benzerlerinin demiridir.

وشك:
**أَوْشَك** فلان çıkışa; ve **لَوُشْكَانَ** ما كان ذاك; yani: elbette süratle. Ve **وَشيكٌ** bir iş: yani: hızlı. Ve **وَشْكُ البين**: ayrılığın sürati. Ve **أَوْشَك** bu, şöyle olmaya; yani: hızlandı. Dedi ki:
إذا المرء لم يطلب معاشاً يكفه		شكا الفقر أو لام الصديق فأكثرا
وصار على الأدنين كلاً وأَوْشَكَتْ		صلات ذوي القربى له أن تنكرا

Ve dersin ki: يُوشِكُ أن يكون. Kim “يُوشَكُ” derse hata etmiştir; çünkü manası: hızlanır.

كشي: **الكُشْيةُ**: kertenkele boynundan uyluğa doğru uzanan bir yağ parçası; çoğulu: **الكُشَى**. Dedi ki:
ملهوج مثل الكُشَى تَكَشَّبُهْ

İstedi ki: تَتكَشَّبُه; yani: onu çiğneyerek yeme yiyişiyle yer.

كشأ: **كَشَأْتُ** **القثاء**; yani: onu çiğneyerek yeme yiyişiyle yedim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والكاف وما يثلثهما)
(شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ،  وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها.  وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا.  وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض أخذَ واحدةً وَشَِكْلَها.
ومن الباب: الشُّكلة، وهي حُمرةٌ يخالطها بياض. وعينٌ شَكْلاء، إذا كَانَ في بياضها حُمرة يسيرة. قال ابن دريد([1]): ويسمَّى الدَّمُ  أشكلَ، للحمرة والبياض المختلطين منه. وهذا صحيح، وهو من الباب الذي ذكرناه في إشكال هذا الأمر، وهو التباسه؛ لأنَّها حُمرةٌ لابَسَها بياض.
قال الكسائيّ: أشكلَ النَّخْل، إِذا طابَ رُطَبُه وأَدرَك. وهذا أيضاً من الباب؛ لأنَّه قد شاكل التَّمر في حلاوَتِه ورُطوبَتهِ وحُمرته. فأمَّا قولُهم: شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً، إِذا قيَّدْتَه بعلامات الإعراب فلستُ أحْسِبه من كلام العرب العاربة، وإِنما هو شيءٌ ذكره أهلُ العربيَّة، وهو من الألقاب المولَّدة. ويجوز أن يكون قد قاسوه على ما ذكرناه؛ لأنَّ ذلك وإن لم يكن خطّاً مستوياً فهو مُشاكلٌ له([2]).
وممّا شذّ عن هذا الأصل: شاكِل الدَّابَّة وشاكلتُه، وهو ما عَلاَ الطِّفْطِفَةَ منه. وقال قُطرب: الشَّاكِل: ما بين العِذار والأُذن من البياض.
ومما شذّ أيضاً: الشَّكلاء، وهي الحاجة، وكذلك الأَشْكَلَة. وبنو شَكَل: بطنٌ من العرب.
ومن هذا الباب: الأَشْكَل، وهو السِّدْر الجبَليّ. قال الراجز:
* عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) *
(شكم) الشين والكاف والميم أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على عطاء، والآخر يدلُّ على شِدَّةٍ في شيءٍ وقوّة.
فالأوّل: الشَّكْمُ وهو العطاء والثَّواب. يقال شَكَمني شَكْماً، والاسم الشُّكْم. وجاء في الحديث أنَّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم [احتَجَمَ([4]) ثم قال: "اشْكُمُوه"]، أي أعطوه أَجْره. وقال الشاعر:
أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر:
أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])والأصل الآخر: الشّكيمة: أي شِدة النفس([7]). والشكيمة شكيمة اللِّجام، وهي الحديدة المعترضة التي فيها الفأس، والجمع شكائم. وحكى ناس: شكَمه، أي عضّه. والشَّكيم: العَضّ في قول جرير:
* أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) *
وشكيم القدر: عُراها.
(شكه) الشين والكاف والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مشابَهةٍ ومقارَبة. يقال: شاكَهَ الشيءُ [الشيءَ([9])] مشاكهةً وشِكاهاً، إِذا شابَهه وقاربَه. وفي المثل: "شاكِهْ، أبا يسارٍ([10])" أي قارِبْ. وحُكي عن أبي عمرو بن العلاء: أشْكَه الأمر، إذا اشْتَبه الأمر.
(شكو) الشين والكاف والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على توجُّع من شيء. فالشّكو المصدر؛ شكوته [شكْواً([11])، و] شَكاةً، وشِكايةً. وشكوتُ فلاناً فأشكاني، أي أعتبني من شَكواي([12]). وأشكاني، إذا فعل بك ما يُحوِجُك إلى شكايته. والشَّكاة والشِّكاية بمعنى. والشكِيّ: الذي يشتكي وجعاً. والشكِيُّ المشكوِّ أيضاً؛ شكَوتُه فهو شَكِيٌّ ومشكوٌّ.
(شكد) الشين والكاف والدال أصلٌ. يقولون: إنَّ الشُّكد: الشُّكر. وسمعت علي بن إبراهيم القطّان يقول: سمعت عليّ بن عبد العزيز يقول: سمعت أبا عبيد يقول: سمعت الأمويّ يقول: الشُّكد: العَطاء، والشُّكم: الجَزاء، والمصدر: الشَّكْد. وقال الكسائيّ: الشُّكم: العِوَض. والأصمعيُّ يقول الشُّكم والشُّكْد: العطاء.
(شكر) الشين والكاف والراء أصولٌ أربعةٌ متباينةٌ بعيدة القياس. فالأول: الشُّكر: الثَّناء على الإنسان بمعروف يُولِيكَهُ. ويقال إنَّ حقيقة الشُّكر الرِّضا باليسير. يقولون : فرسٌ شَكور، إذا كفاه لسِمَنِه العلفُ القليل. وينشدون قول الأعشى:
ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ  في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])ويقال في المثل: "أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة"، وذلك أنَّها تخضرّ من الغيم من غير مطَر.
والأصل الثاني: الامتلاء والغُزْر في الشيء. يقال حَلُوبة([14]) شَكِرَةٌ إِذا أصابت حَظّاً من مرعىً فَغزُرت. ويقال: أشكر القومُ، وإنهم ليحتلبون شَكِرَةً، وقد شَكِرت الحَلُوبة. ومن هذا الباب: شَكِرَت الشّجرةُ، إذا كَثُر فيئُها.
والأصل الثالث: الشَّكير من النبات، وهو الذي ينبُت من ساق الشَّجرة، وهي قُضبان غضّة. ويكون ذلك في النَّبات أوّلَ ما ينبُت. قال:
* حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ *
والأصل الرابع: الشَّكْر، وهو النِّكاح. ويقال بل شَكْر المرأةِ: فَرْجها. وقال يحيى بن يعمر، لرجلٍ خاصمته امرأتُه: "إن سأَلَتْكَ ثَمن شَكْرِها وشَبْرِك أَنشأْتَ تطُلُّها وتَضْهَلها".
(شكع) الشين والكاف والعين أصلٌ يدل على غضَب وضجرٍ وما أشبه ذلك. يقال شَكِعَ الرَّجُل، إذا كثُر أنينُه. وكذلك الغضبان إذا اشتدَّ غضبُهُ، يَشْكَع شَكَعاً.
وقد حكَوْا كلمتين أخريين ما أدري ما صحتهما؟ قالوا: شَكَعَ رأسَ بعيرِهِ بزمامه، إذا رَفَعَه. ويقولون: شَكِعَ الزَّرعُ([15])، إِذا كَثُر حَبُّه.
---------------------ـ
([1]) الجمهرة: (3: 68).
([2]) في الأصل: "مشكل له".
([3]) للعجاج في ديوانه 51 واللسان (شكل). والقياس: جمع قوس. ورواية الديوان:
* معج المرامي عن قياس الأشكل  *
([4]) التكملة من المجمل. وفي اللسان: "أن أبا طيبة حجم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: اشكموه".
([5]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 129 من خمسة دواوين العرب، والمفضليات (2: 197).
([6]) البيت في المجمل واللسان (شكم) بدون نسبة، وروايتهما: "جزل العطاء".
([7]) في الأصل: "شديد النفس"، تحريف.
([8]) صدره في الديوان 450، واللسان (شكم):
* فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *.
([9]) التكملة من المجمل.
([10]) أبا يسار، نصب على النداء، انظر أمثال الميداني.
([11]) التكملة من المجمل.
([12]) الإعتاب: الإرضاء. وفي الأصل: "اعتنى"، صوابه في المجمل.
([13]) ديوان الأعشى 72 واللسان (شكر). برواية: "في الربيع حجون". وأنشده في (رهب) بروايتنا هذه بدون نسبة. وفي الأصل: "في الصيف"، تحريف.
([14]) في الأصل: "خلفة"، صوابها من اللسان. وفي المجمل: "ناقة".
([15]) هذه الكلمة والتي قبلها مما فات صاحب اللسان. وقد ذكرهما في القاموس.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**الكاف** وما يثلثهما)
(**شكل**) **الشين** ve**الكاف** ve**اللام**; babının çoğu benzeşmedir. Dersin ki: bu, bunun **شَِكل**’idir; yani onun benzeridir. Bundan dolayı “**أمرٌ مُشْكِل**” denir; “**أمر مُشْتبِه**” denildiği gibi; yani bu, şuna benzedi; ve bu, bunun **شِكل**’ine girdi; sonra bunun üzerine taşınır da şöyle denir: **شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ**; bu da şudur ki: onun ayaklarından biri ile ona bir **شِكْل** olanı bir araya toplar. Yine, bir binek hayvanı ki onda **شِكال** vardır; eğer onun iki elinden biri ve iki ayağından biri **مُحَجَّلا** ise. Ve o, o kıyastır; çünkü beyazlık birini ve onun **شَِكْل**’ini aldı.

Ve babdandır: **الشُّكلة**; o, beyazlığın karıştığı bir kızıllıktır. Ve **عينٌ شَكْلاء**; eğer onun beyazında az bir kızıllık olursa. İbn Düreyd dedi([1]): Kan da, ondan karışmış kızıllık ve beyazlık sebebiyle **أشكل** diye adlandırılır. Bu doğrudur; ve bu, bizim bu işin **إشكال**’ında zikrettiğimiz babdandır; o da onun karışıklığıdır; çünkü o, beyazlığın ona temas ettiği bir kızıllıktır.

Kisâî dedi: **أشكلَ النَّخْل**; eğer onun yaş hurması olgunlaşıp erişirse. Bu da babdandır; çünkü o, tatlılığında, yaşlığında ve kızıllığında hurmaya benzeşmiştir. Amma onların sözü: **شَكَلت الكتاب أشْكُله شكْلاً**; eğer onu i‘rab alâmetleriyle kayıtladıysan; ben onu fasih Arapların كلامından saymıyorum; ancak o, Arapça ehlinin zikrettiği bir şeydir; ve o, sonradan türetilmiş lakaplardandır. Ve caizdir ki onu, bizim zikrettiğimize kıyas etmiş olsunlar; çünkü o, her ne kadar düz bir çizgi olmasa da ona **مُشاكلٌ**’dir([2]).

Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **شاكِل الدَّابَّة** ve **شاكلتُه**; o, ondan **الطِّفْطِفَة**’nın üstüne çıkan şeydir. Kutrub dedi: **الشَّاكِل**: **العِذار** ile **الأُذن** arasındaki beyazlıktır.

Ve yine şâz olanlardandır: **الشَّكلاء**; o, ihtiyaçtır; yine **الأَشْكَلَة** de böyledir. Ve **بنو شَكَل**: Araplardan bir batındır.

Ve bu babdandır: **الأَشْكَل**; o, dağ **السِّدْر**’idir. Râciz dedi:
* عُوجاً كما اعوَجَّت قِياسُ الأَشْكَلِ([3]) *

(**شكم**) **الشين** ve**الكاف** ve**الميم** iki sahih asıldır: ikisinden biri bağışa delalet eder; diğeri bir şeyde şiddete ve kuvvete delalet eder.

Birincisi: **الشَّكْمُ**; o, bağış ve sevaptır. Denir: **شَكَمني شَكْماً**; isim **الشُّكْم**’dur. Hadiste geldi ki Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم **احتَجَمَ**([4]) sonra dedi: "**اشْكُمُوه**"; yani ona ücretini verin. Şair dedi:
أم هل كبيرٌ بكَى لم يَقْضِ عَبْرته *** إِثْرَ الأَحِبَّة يومَ البينِ مشكومُ([5])وقال آخر:
أبلِغْ قتادةَ غيرَ سائِلِهِ *** منه العطاءَ وعاجلَ الشُّكْمِ([6])Diğer asıl: **الشّكيمة**; yani nefsin şiddeti([7]). Ve **الشكيمة**: **شكيمة اللِّجام**’dır; o, içinde **الفأس** bulunan, enlemesine duran demirdir; çoğulu **شكائم**’dir. Bir topluluk nakletti: **شكَمه**; yani onu ısırdı. Ve **الشَّكيم**: Cerîr’in sözünde ısırmadır:
* أَصابَ ابن حمراءِ العِجانِ شكيمُها([8]) *
Ve **شكيم القدر**: onun kulplarıdır.

(**شكه**) **الشين** ve**الكاف** ve**الهاء** tek bir asıldır; benzeşmeye ve yakınlığa delalet eder. Denir: **شاكَهَ الشيءُ** [**الشيءَ**([9])] **مشاكهةً** ve**شِكاهاً**; eğer ona benzer ve ona yaklaşırsa. Meselde: "**شاكِهْ، أبا يسارٍ**([10])"; yani yaklaş. Ebû Amr b. el-Alâ’dan nakledildi: **أشْكَه الأمر**; eğer iş **اشْتَبه** olursa.

(**شكو**) **الشين** ve**الكاف** ve illetli harf tek bir asıldır; bir şeyden acı duymaya delalet eder. O halde **الشّكو** masdardır; onu **شكْواً**([11]) ve**شَكاةً** ve**شِكايةً** olarak şikâyet ettim. Ve falanı şikâyet ettim de o beni **أشكاني**; yani şikâyetimden beni memnun etti([12]). Ve **أشكاني**; eğer seninle, onu şikâyet etmene muhtaç kılacak bir şey yaparsa. Ve **الشَّكاة** ve**الشِّكاية** aynı manadadır. Ve **الشكِيّ**: bir ağrıdan şikâyet eden kimsedir. Ve **الشكِيُّ**: aynı zamanda şikâyet edilendir de; onu şikâyet ettim; o halde o **شَكِيٌّ** ve**مشكوٌّ**’dur.

(**شكد**) **الشين** ve**الكاف** ve**الدال** bir asıldır. Derler ki: **الشُّكد**: **الشُّكر**’dür. Ali b. İbrâhîm el-Kattân’ı şöyle derken işittim: Ali b. Abdülazîz’i şöyle derken işittim: Ebû Ubeyd’i şöyle derken işittim: el-Emevî’yi şöyle derken işittim: **الشُّكد**: bağıştır; **الشُّكم**: karşılıktır; masdar: **الشَّكْد**’dir. Kisâî dedi: **الشُّكم**: ivazdır. Asmaî **الشُّكم** ve**الشُّكْد** der: bağıştır.

(**شكر**) **الشين** ve**الكاف** ve**الراء** kıyastan uzak, birbirinden ayrı dört asıldır. Birincisi: **الشُّكر**; sana bir iyilik ulaştıran kimseye övgüdür. Ve denir ki **الشُّكر**’ün hakikati az olana razı olmaktır. Derler: **فرسٌ شَكور**; eğer semizliğinden dolayı ona az yem yetiyorsa. A‘şâ’nın sözünü rivayet ederler:
ولابُدَّ مِنْ غَزوةٍ  في المَصِيـ *** ـف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقَاحَ الشَّكُورا([13])Ve meselde denir: "**أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقَة**"; bu da şundandır ki o, yağmur olmaksızın buluttan yeşerir.

İkinci asıl: bir şeyde doluluk ve bolluktur. Denir: **حَلُوبة**([14]) **شَكِرَةٌ**; eğer bir otlaktan paya isabet edip bol süt verirse. Ve denir: kavim **أشكر** oldu; ve onlar elbette **شَكِرَةً** sağarlar; ve **الحَلُوبة** **شَكِرت** olmuştur. Bu babdandır: **شَكِرَت الشّجرةُ**; eğer onun gölgesi çoğalırsa.

Üçüncü asıl: bitkiden **الشَّكير**; o, ağacın gövdesinden bitendir; o da taze dallardır. Bu, bitkide, ilk bittiği zamanda olur. Dedi:
* حَمَّم فرخٌ كالشَّكير الجَعْدِ *

Dördüncü asıl: **الشَّكْر**; o, nikâhtır. Ve denir; bilakis kadının **شَكْر**’ü: onun ferci’dir. Yahyâ b. Ya‘mer, karısı kendisiyle çekişen bir adama dedi: "Eğer senden onun **شَكْر**’ünün bedelini ve senin bir karışını isterse, onu uzatır ve onu gevşetirsin".

(**شكع**) **الشين** ve**الكاف** ve**العين** bir asıldır; öfkeye, bıkkınlığa ve buna benzer şeye delalet eder. Denir: **شَكِعَ الرَّجُل**; eğer onun inlemesi çok olursa. Yine öfkeli kimse, öfkesi şiddetlenince, **يَشْكَع شَكَعاً**.

İki başka kelime naklettiler; doğruluklarını bilmiyorum. Dediler: **شَكَعَ رأسَ بعيرِهِ بزمامه**; eğer onu yukarı kaldırırsa. Ve derler: **شَكِعَ الزَّرعُ**([15]); eğer onun tanesi çok olursa.
---------------------ـ
([1]) el-Cemhere: (3: 68).
([2]) Asılda: "مشكل له".
([3]) el-A‘câc’ındır; divanında 51 ve Lisân (شكل). Ve **القياس**: **قوس**’un çoğuludur. Divan rivayeti:
* معج المرامي عن قياس الأشكل  *
([4]) Tekmile, el-Mücmel’dendir. Ve Lisân’da: "أن أبا طيبة حجم رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: اشكموه".
([5]) Beyit, ‘Alkame b. Abede el-Fahl’ındır; divanında 129; Beş Arap Divanı’ndan, ve el-Mufaddaliyât (2: 197).
([6]) Beyit, el-Mücmel ve Lisân (شكم)’dedir, nisbesiz; ikisinin rivayeti: "جزل العطاء".
([7]) Asılda: "شديد النفس"; tahriftir.
([8]) Sadrı divanda 450, ve Lisân (شكم):
* فأبقوا عليكم واتقوا ناب حية *.
([9]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([10]) **أبا يسار**; nida üzerine mansubdur; el-Meydânî’nin Emsâl’ine bak.
([11]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([12]) **الإعتاب**: memnun etmedir. Asılda: "اعتنى"; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([13]) el-A‘şâ divanı 72 ve Lisân (شكر). Rivayetle: "في الربيع حجون". Ve (رهب)’de bizim bu rivayetimizle nisbesiz okuttu. Asılda: "في الصيف"; tahriftir.
([14]) Asılda: "خلفة"; doğrusu Lisân’dandır. Ve el-Mücmel’de: "ناقة".
([15]) Bu kelime ve ondan önceki, Lisân sahibinin kaçırdıklarındandır. Onları Kâmûs’ta zikretmiştir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ك و
شكـوت إليـه واشتكيـت وتشكيت وبلغته شكايتي وشكواي وشكوتي وشكاتي‏.‏
وما شكيتك‏:‏ مم تشكو فتقول‏:‏ شكيتي مرض أو غم وهي كالرمية اسم للمشكو كما أنها اسم للمرميّ ويقال‏:‏ أشكاني فشكوتـه وشكوتـه فأشكانـي الـأول حمـل علـى الشكايـة وإلجـاء إليهـا والثاني إزالة لها‏.‏
قال جرير‏:‏ أشكـو إليـك فأشكني ذرية لا يشبعون وأمهم لا تشعب وقال آخر‏:‏ تمد بالأعناق أو تثنيهـا وتشتكي لو أننا نشكيها ونحوه أطلبته بمعنى الإحواج إلى الطلب والإسعاف بالطلبة‏.‏
وشكوت إليه فلاناً فأشكانـي منـه أي أخـذ لـي منـه مـا أرضانـي بـه‏.‏
وشكّيت شاكيَ فلان‏:‏ طيبت نفسه‏.‏
وفلان شكي‏:‏ شاك أو مشكو فعيل أو فعول‏.‏
ورأيت معه ركوة وشكوة وهي سقاء صغير‏.‏
وكأنه مصباح في مشكاة وهي طويق في الحائط غير نافذ‏.‏

##### Türkçe

ش ك و
Ona şikâyet ettim; şikâyet ettim; şikâyet ettim; şikâyetimi ve **شكايتي**’mi ve **شكواي**’ımı ve **شكوتي**’mi ve **شكاتي**’mi ona ulaştırdım.‏
Ve “Sana şikâyet etmedim”: “Neyden şikâyet ediyorsun?” demektir; sonra dersin ki: “Bana bir hastalık yahut bir keder şikâyet etti”; o, atış gibi (bir isimdir): şikâyet edilene isimdir; tıpkı onun atılana isim olması gibi. Ve denilir ki: “Bana şikâyet ettirdi; ben de ona şikâyet ettim” ve “Ben ona şikâyet ettim; o da bana şikâyet ettirdi”; birincisi şikâyet üzerine ve ona sevk etme ve ona ilcâ etme üzerine hamledilmiştir; ikincisi ise onu giderme (anlamındadır).‏
Cerîr dedi ki:
“Sana şikâyet ediyorum; bana şikâyet ettir: bir zürriyet (var) ki doymazlar; anneleri de (onları) doyurmaz.”
Ve bir başkası dedi ki:
“Boyunlarla uzanır yahut onları büker; şikâyet eder: keşke biz onu şikâyet etsek.”
Ve benzeri: onu, talebe muhtaç kılma ve talep ile imdada yetiştirme anlamında istedim.‏
Ve falanı ona şikâyet ettim; o da beni ondan **أشكانـي** etti; yani onun tarafından beni razı ettiği şeyi benim için ondan aldı.‏
Ve “Falanın şikâyetçisini **شكّيت**”: onun nefsini hoş ettin.‏
Ve falan **شكي**’dir: şikâyet eden yahut şikâyet edilen; **فعيل** yahut **فعول** (vezninde).‏
Ve onunla birlikte bir **ركوة** ve bir **شكوة** gördüm; o, küçük bir su tulumudur.‏
Ve sanki bir kandil, bir **مشكاة** içindedir; o, duvarda geçip gitmeyen bir küçük oyuktur.‏

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شكو and شكى

شَكَا
1 شَكَا ذ , (K,) first pers. شَكَوْتُ, (S, Msb,) of which شَكَيْتُ is a dial. var., (K in art. شكى,) aor. ١َ٢ُ٣َ , (S, Msb,) [and of the latter ١َ٢ِ٣َ ,] inf. n. شَكْوٌ, (S, Msb,) or شَكْوَى, (K,) or this is a simple subst., (S, Msb,) also pronounced شَكْوًى, (K,) and شِكَايَةٌ, (S, K,) with kesr, (K,) in which the ى is [said to be] substituted for و because most inf. ns. of the measure فِعَالَةٌ of verbs ending with an infirm radical letter are of verbs of which that letter is ى, (TA,) or this also is a simple subst., (Msb,) and شَكَاةٌ, (S, K,) or this too is a simple subst., (Msb,) and شَكَاوَةٌ, (K,) and شَكِيَّةٌ, (S, K,) is a trans. verb; (S, Msb, K;) and ↓ اشتكى signifies the same; (S, K;) as also ↓ تشكّى: (K:) one says, شَكَا أَمْرَهُ اـِلَى اللّٰهِ and ↓ اشتكى [i. e. اشتكى أَمْرَهُ], and ↓ تشكّى [i. e. تشكّى أَمْرَهُ], (K, TA,) meaning [He complained of his case to God; or] he told to God the weakness of his condition: (TA:) and شَكَوْتُ فُلَانًا and ↓ اِشْتَكَيْتُهُ [I complained to such a one of his conduct to me]; (S;) [or] شَكَا فُلَانًا means he told such a one of his evil conduct to him: (TA:) and شَكَا فُلَانًا اـِلَى فُلَانٍ He complained of such a one to such a one: (MA:) [and شَكَوْتُ اـِلَيْهِ كَذَا I complained to him of such a thing:] see 4: and [in like manner] اـِلَيْهِ كَذَا ↓ اشتكى He complained to him of such a thing: (MA:) and مِنْهُ ↓ اِشْتَكَيْتُ [I complained of him, or it; like شَكَوْتُهُ]: (Msb:) Er-Rلghib says, الشِكَايَةُ is The showing, or revealing, of grief, or sorrow; whence the saying in the Kur [xii. 86], اـِنَّمَا أَشْكُو بَثِّى وَحُزْنِى اـِلَى اللّٰهِ [I only show my grief and my lamentation to God]; and in the same [lviii. 1], اـِلَى اللّٰهِ ↓ وَتَشْتَكِى [And showeth her grief, or sorrow, to God]; the primary signification of الشَّكْوُ being the opening of the small skin for water or milk called شَكْوَة, and showing what is in it; so that it is as though originally metaphorical [though what is termed حَقِيقَةٌ عُرْفِيَّةٌ (expl. in art. حق)]; like the phrases بَثَثْتُ لَهُ مَا فِى وِعَائِى and نَفَضْتُ لَهُ مَا فِى جِرَابِى, meaning “ I showed him what was in my heart. ” (TA.) ― -b2- شَكَا is also said of a camel as meaning He stretched out his neck, and made much moaning, or prolonged utterance of a complaining voice, being fatigued by journeying. (TA.) ― -b3- And شَكَاهُ, (MA, K, TA,) inf. n. شَكْوٌ and شَكَاةٌ and شَكْوَى, (MA, TA,) is said in relation to a disease, or sickness; (MA, K, TA;) meaning He (a diseased, or sick, person) complained of it, namely, his disease, or sickness; (MA; [accord. to the TK, followed in this case, as in many others, by Freytag, it means it (i. e. disease, or sickness,) afflicted him; which I think to be indubitably a mistake;]) and ↓ تشكّى and ↓ اشتكى signify the same [as شَكَا مَرَضَهُ he complained of his disease, or sickness]: (TA:) [or] these two verbs (تشكّى and اشتكى) signify [or signify also] he was, or became, diseased, or sick. (TA in additions at the end of this art.) One says also, ↓ اشتكى عُضْوًا مِنْ أَعْضَائِهِ and ↓ تشكّى, both meaning the same [i. e., originally, He complained of a pain, or disease, in some one of his members; but generally meaning he had a complaint of, or a pain or a disease in, some one of his members; and شَكَا عُضْوًا not unfrequently occurs used in the same sense]: (S:) [thus one often says of a brute; for ex.,] As says, in explaining القُلَابُ as meaning “ a certain disease that attacks the camel, ” مِنْهُ قَلْبَهُ ↓ يَشْتَكِى [he has a pain in consequence thereof in his heart; in which قَلْبَهُ, though determinate, may be considered as an explicative, like بَطْنَهُ in the phrase أَلِمَ بَطْنَهُ, q. v.]. (S in art. قلب.) ― -b4- One says also, هُوَ يُشْكَى بِكَذَا, meaning He is accused, or suspected, of such a thing; syn. يُتَّهَمُ بِهِ: (K: [there mentioned as though it were from أُشْكِىَ, and held to be so by the author of the TK; but it is from شُكِىَ; as though meaning he is complained of by reason of such a thing:]) mentioned by Yaakoob, in the “ Alfلdh. ” (TA.) -A2- شكى فُلَانٌ [thus in my original, app. شَكَا or شَكَى,] is mentioned by Az as meaning The nails of such a one became split in several, or many, places. (TA.)

شَكَّتِ النِّسَآءُ
2 شَكَّتِ النِّسَآءُ ذ , inf. n. تَشْكِيَةٌ; and ↓ اشتكت; and ↓ تشكّت; (K;) or, accord. to Th, only this last; (TA;) The women took for themselves, or made, a شَكْوَة [q. v.] for the churning of milk; (K, TA;) because it was little in quantity; the شكوة being small, so that only a small quantity can be churned in it: (TA:) or, as in the T, شكّى and ↓ تشكّى he took for himself, or made, a شَكْوَة: (TA:) [or] so ↓ اشتكى: (S:) and so ↓ اشكى. (IKtt, TA.) -A2- شَكَّى شَاكِيَهُ, inf. n. تَشْكِيَةٌ, expl. in the K as meaning كَفَّ عَنْهُ and طَيَّبَ نَفْسَهُ, is a foul mistranscription: correctly, سَلَّى شَاكِيَهُ, meaning “ He comforted his complainer, and consoled him for that which had befallen him; ” as in the Tekmileh. (TA.)

شاكاهُ
3 شاكاهُ ذ , inf. n. مُشَاكَاةٌ, He complained of him, i. q. شَكَاهُ: or he told of his deceit, guile, or circumvention, and his vices, or faults. (TA.)

اشكاهُ
4 اشكاهُ ذ [He made him, or caused him, to complain;] he did to him that which made him, or caused him, to have need to complain of him. (S, Msb.) He increased his annoyance and complaining. (Az, K, TA.) ― -b2- And He removed, or did away with, his complaint; or made his complaint to cease; (S, * Mgh, Msb, K;) he caused him to be pleased or contented [and so relieved him from his complaint]; syn. أَعْتَبَهُ مِنْ شَكْوَاهُ; (S, and Har p. 337;) i. e. أَرْضَاهُ; (Har ibid.;) and he desisted from that of which he complained: (S, * Msb:) thus it has two contr. significations. (S, K.) Hence the saying, (Mgh, Msb, TA,) in a trad., (TA,) اـِلَى رَسُولِ اللّٰهِ حَرَّ الرَّمْضَآءِ ↓ شَكَوْنَا فِى صِيَامِنَا فَلَمْ يُشْكِنَا [We complained, to the Apostle of God, of the heat of the burning ground, in our fasting,] and he did not remove, or cause to cease, our complaint. (Mgh, * Msb, TA.) And [hence] one says, اشكى فُلَانًا مِنْ فُلَانٍ, meaning He took for such a one, from such a one, what pleased or contented him [and so relieved him from complaining of him]. (ISd, K, TA: omitted in the CK.) ― -b3- Also He told him his complaint, and the desire, or longing of the soul, that he endured. (TA.) ― -b4- And i. q. وَجَدَهُ شَاكِيًا [which may mean He found him to be complaining, or, as seems to be indicated by what immediately precedes it in the K, he found him to be complaining of a disease of the slightest sort]: (K:) or, as in the T, اشكى [app. meaning اشكى حَبِيبَهُ] signifies he found the object of his love, or his friend, to be complaining; expl. by صَادَفَ حَبِيبَهُ يَشْكُو. (TA.) -A2- See also 2.

تشكّى
5 تشكّى ذ He expressed complaint or lamentation, pain, grief, or sorrow; syn. تَوَجَّعَ; (Msb and K in art. وجع;) he made complaint or lamentation. (MA, KL.) See 1, in four places. ― -b2- [Hence] one says, تشكّى شَآئِى أَرْضَ كَذَا, meaning (assumed tropical:) [My sheep or goats] forsook such a land, [as though they complained of it,] and did not go near it. (TA. [But I have substituted شَائِى for what is there written شاكى, an evident mistranscription.]) -A2- See also 2, in two places.

تَشَاكَوْا
6 تَشَاكَوْا ذ They complained, one to another. (K.)

8 اـِ١ْتَ٢َ٣َ see 1, in nine places: -A2- and see also 2, in two places.

شَكْوٌ
شَكْوٌ ذ inf. n. of شَكَا. (S, Msb.) ― -b2- It is also used in the sense of وَجْدٌ [meaning Grief, mourning, or sorrow]. (TA.) ― -b3- Also, and ↓ شَكْوَى, and ↓ شَكَاةٌ, and ↓ شَكَآءٌ, and ↓ شَكْوَآءُ, (K,) this last mentioned by Az, (TA,) [but it is omitted in some copies of the K,] A complaint, meaning a disease, malady, or sickness. (K.) -A2- Also, the first, A small, or young, lamb: or a small, or young, camel: (K accord. to different copies: in some, الشَّكْوُ having for its explanation الحَمَلُ الصَّغِيرُ, and thus in the TA: in others, الجَمَلُ الصغير:) mentioned by ISd. (TA.)

شَكَاةٌ
شَكَاةٌ ذ an inf. n. of شَكَا; (S, K;) or a simple subst., like شَكْوَى. (Msb.) ― -b2- See also شَكْوٌ. ― -b3- Also i. q. عَيْبٌ [A vice, fault, &c.]. (TA.) [See a verse cited voce رِفَاقٌ.]

شَكْوَةٌ
شَكْوَةٌ ذ The skin of a sucking kid, (T, * S, M, *) for milk: that of the جَذَع and of such as is above that [in age] is termed وَطْبٌ; (S;) or that of the جَذَع is termed سِقَآءٌ; and that of such as is weaned, بَدْرَةٌ: (T, TA:) or a receptacle of skin or leather, for water and for milk, (K, TA,) or, as some say, in which water is cooled and in which milk is kept close: (TA:) or a small skin for water or milk: or a small receptacle in which water is put: (Er-Rلghib, TA:) the dim. is ↓ شُكَيَّةٌ: (TA:) and the pl. is شَكَوَاتٌ and شِكَآءٌ (K, TA) and شُكِىٌّ [like as بُدُورٌ is a pl. of بَدْرَةٌ, being originally شُكُووٌ, like as دُلِىٌّ (pl. of دَلْوٌ) is originally دُلُووٌ]. (TA.)

شَكْوَى
شَكْوَى ذ an inf. n. of شَكَا, as also شَكْوًى; (K;) or a simple subst. [signifying Complaint]: (S, Msb:) pl. شَكَاوَى. (TA.) ― -b2- See also شَكْوٌ.

شَكْوَآءُ
شَكْوَآءُ ذ : see شَكْوٌ.

شَكَآءٌ
شَكَآءٌ ذ : see شَكْوٌ.

شَكِىٌّ
شَكِىٌّ ذ i. q. ↓ شَاكٍ [i. e. Complaining]; (Msb;) [or a complainer; i. e.] الشَّكِىُّ signifies اَلَّذِى يَشْتَكِى, (S,) or الذى يَشْكُو. (JM.) ― -b2- And Pained; syn. مُوجَعٌ; (K, TA;) in this sense an instance of فَعِيلٌ in the sense of مَفْعُولٌ: (TA:) or causing pain; syn. مُوجِعٌ: [thus accord. to both of my copies of the S: and this appears to be correct; for it is there immediately added,] El-Tirimmلh says,
وَسْمِى شَكِىٌّ وَلِسَانِى عَارِمُ
[which is inconsiderately cited in the TA immediately after the former of these two explanations: I say “ inconsiderately ” because the meaning evidently is, not that thus indicated in the TA, but, My branding, or stigmatizing, by satire, (for one says وَسَمَهُ بِالهِجَآءِ,) is such as causes pain, and my tongue is vehement: or شَكِىٌّ may here have the last but one of the meanings expl. in this paragraph]: وَسْمِى is from السِّمَةُ. (S.) ― -b3- Also Affected with a complaint, meaning disease, malady, or sickness, [app. in an absolute sense, (see شَكْوٌ,) and also] of the least, or lightest, or slightest, sort; and so ↓ شَاكٍ. (M, K.) ― -b4- And i. q. ↓ مَشْكُوٌّ, (S, Msb, K,) which is a pass. part. n. of شَكَا; [and therefore signifies Complained of; and also complained to; but mostly seems to be used in the former of these senses;] as also ↓ مَشْكِىٌّ. (S, Msb.)

شِكَايَةٌ
شِكَايَةٌ ذ an inf. n. of شَكَا; (S, K:) or a simple subst., like شَكْوَى. (Msb.)

شَكِيَّةٌ
شَكِيَّةٌ ذ an inf. n. of شَكَا. (S, K.) ― -b2- And also (TA) a subst. signifying A thing complained of (اِسْمٌ لِمَشْكُوٍّ); like رَمِيَّةٌ a subst. signifying “ a thing cast at or shot at ” (اِسْمٌ لِمَرْمِيٍّ): (Msb, TA:) pl. شَكَايَا. (TA.) -A2- Also A remainder, or remaining portion, (K and TA in art. شكى,) of a thing: mentioned by Sgh. (TA.)

شُكَيَّةٌ
شُكَيَّةٌ ذ dim. of شَكْوَةٌ, q. v. (TA.)

شَكِّىٌّ
شَكِّىٌّ ذ , (thus in copies of the K,) or شُكِّىٌّ, with damm to the ش, (TA,) is mentioned in art. شك [q. v.], and J has committed a mistake (K, TA) in mentioning it here, as Sgh has observed: (TA:) [accord. to F, it seems to be a rel. n. applied to a bit, or bridle; for it is said to be so applied in the K, as well as in the O, in art. شك, in which both explain it as meaning Difficult; and also to a skin; for immediately after asserting that J has committed a mistake, F adds,] and شَكَّى, like حَتَّى, is a town in Armenia, whence [are brought] bits, or bridles, (لُجُم,) and skins, (K,) [and SM adds that they are termed شكّيّة: but what I find J to have stated is as follows:] الشَّكِىُّ, [thus in one of my copies of the S,] or الشُكِى, [thus in the other of those copies,] in relation to weapons, is an arabicized word, and is in Turkish لَش or لَشْ. (S. [But in the JM, this last word is written, as from the S, تشن: it may therefore be correctly لَشْن, or لَشِن, which, though used in Turkish, is a Pers. word, meaning smooth.])

شَاكٍ
شَاكٍ ذ : see شَكِىٌّ, in two places. -A2- In the phrase رَجُلٌ شَاكِى السِّلَاحِ, (S,) which means A man whose weapon is sharp, or whose weapons are sharp, (S, K, *) Akh says that شاكى is formed by transposition from شَائِك [q. v. in art. شوك]: (S:) and accord. to AZ, one says also شَاكٍ فِى السِّلاحِ. (TA in art. شوك.) ― -b2- And الشَّاكِى [is app. formed in like manner from الشَّائِكُ, and] signifies The lion. (K.)

مِشْكَاةٌ
مِشْكَاةٌ ذ A niche in a wall; i. e. a hole, or hollow, (كُوَّةٌ,) in a wall, not extending through; (Fr, S, M, K, &c.;) in which a lamp, placed therein, gives more light than it does elsewhere: thus expl: by the generality of the expositors [of the Kur-لn]; and this is said by Ibn-' Ateeyeh to be the most correct explanation: (TA:) said by Aboo-Moosà to mean the iron, or leaden, thing in which is the wick [of the lamp]: thought by Az to mean the tube which is the place of the wick in the glass lamp, as being likened to the كُوَّة which is thus called: (TA:) some expl. it as having this meaning in the Kur xxiv. 35, and say that the مِصْبَاح there mentioned is the lighted wick: (Bd:) accord. to Mujلhid, the pillar, or the like, (العَمُود,) upon the top, or head, of which the مِصْبَاح [meaning lamp] is put: or the iron things by means of which the قِنْدِيل [or lamp] is suspended: IJ says that its ا is originally و, and hence it is [often] written مِشْكٰوةٌ: and Zj says that it is an Abyssinian word, and used in the language of the Arabs: (TA:) [the pl. is مَشَاكٍ, like مَسَاحٍ pl. of مِسْحَاةٌ:] Kaab says that, in the verse of the Kur [xxiv. 35], by the مِشْكَاة is meant the breast of Mohammad; and by the مِصْبَاح, his tongue; and by the زُجَاجَة, his mouth. (TA.)

مَشْكُوٌّ
مَشْكُوٌّ ذ and مَشْكِىٌّ: see شَكِىٌّ, last sentence.

##### Türkçe

شكو ve **شكى**

**شَكَا**
1 **شَكَا** ذ, (K,) birinci şahıs **شَكَوْتُ**, (S, Msb,) bunun **شَكَيْتُ**’u lehçe varyantıdır, (K, madde **شكى**’da,) muzâri‘ ١َ٢ُ٣َ, (S, Msb,) [ve ikincisinin ١َ٢ِ٣َ’ü,] mastar **شَكْوٌ**, (S, Msb,) yahut **شَكْوَى**, (K,) yahut bu basit bir isimdir, (S, Msb,) ayrıca **شَكْوًى** diye de telaffuz edilir, (K,) ve **شِكَايَةٌ**, (S, K,) kesre ile, (K,) bunda **ى**’nin, zayıf bir aslî harfle biten fiillerin **فِعَالَةٌ** veznindeki mastarlarının çoğu o harfi **ى** olan fiillerden olduğu için, **و** yerine ikame edildiği [söylenir], (TA,) yahut bu da basit bir isimdir, (Msb,) ve **شَكَاةٌ**, (S, K,) yahut bu da basit bir isimdir, (Msb,) ve **شَكَاوَةٌ**, (K,) ve **شَكِيَّةٌ**, (S, K,) geçişli bir fiildir; (S, Msb, K;) ve ↓ **اشتكى** aynı mânaya gelir; (S, K;) keza ↓ **تشكّى** da: (K:) şöyle denir: **شَكَا أَمْرَهُ اـِلَى اللّٰهِ** ve ↓ **اشتكى** [yani **اشتكى أَمْرَهُ**], ve ↓ **تشكّى** [yani **تشكّى أَمْرَهُ**], (K, TA,) mânası: [işini Allah’a şikâyet etti; yahut] hâlinin zayıflığını Allah’a bildirdi: (TA:) ve **شَكَوْتُ فُلَانًا** ve ↓ **اِشْتَكَيْتُهُ** [bana karşı davranışını falana şikâyet ettim]; (S;) [yahut] **شَكَا فُلَانًا** demek, ona karşı kötü davranışını falana anlattı demektir: (TA:) ve **شَكَا فُلَانًا اـِلَى فُلَانٍ** falanı falana şikâyet etti: (MA:) [ve **شَكَوْتُ اـِلَيْهِ كَذَا** ona şöyle bir şeyi şikâyet ettim:] 4’e bak: ve [aynı şekilde] **اـِلَيْهِ كَذَا** ↓ **اشتكى** ona şöyle bir şeyi şikâyet etti: (MA:) ve **مِنْهُ** ↓ **اِشْتَكَيْتُ** [ondan, yahut ondan dolayı, şikâyet ettim; **شَكَوْتُهُ** gibi]: (Msb:) Er-Râgıb der ki: **الشِكَايَةُ** kederin yahut hüznün gösterilmesi, açığa vurulmasıdır; buradan Kur’ân’da [xii. 86] şu söz: **اـِنَّمَا أَشْكُو بَثِّى وَحُزْنِى اـِلَى اللّٰهِ** [Ben ancak kederimi ve hüznümü Allah’a arz ederim]; ve aynı [lviii. 1]’de: **اـِلَى اللّٰهِ** ↓ **وَتَشْتَكِى** [ve kederini yahut hüznünü Allah’a arz eder]; **الشَّكْوُ**’nun aslî mânası, **شَكْوَة** denilen su veya süt için küçük tulumun ağzını açmak ve içindekini göstermektir; böylece sanki aslında mecazîdir [gerçi buna **حَقِيقَةٌ عُرْفِيَّةٌ** denir (madde **حق**’ta açıklanmıştır)]; **بَثَثْتُ لَهُ مَا فِى وِعَائِى** ve **نَفَضْتُ لَهُ مَا فِى جِرَابِى** ibareleri gibi; mânası: “Ona kalbimde olanı gösterdim.” (TA.) ― -b2- **شَكَا** deve hakkında da şöyle denir: Boynunu uzattı ve yolculuktan yorulmuş olarak çok inledi, yahut şikâyet sesini uzattı. (TA.) ― -b3- Ve **شَكَاهُ**, (MA, K, TA,) mastarı **شَكْوٌ** ve **شَكَاةٌ** ve **شَكْوَى**, (MA, TA,) hastalıkla ilgili olarak söylenir; (MA, K, TA;) mânası: O (hasta kişi) onu, yani hastalığını şikâyet etti; (MA; [TK’ya göre—bu durumda ve daha birçoklarında Freytag’ın izlediği üzere—mânası: o (yani hastalık) ona musallat oldu; bunun şüphesiz bir hata olduğunu düşünüyorum;]) ve ↓ **تشكّى** ve ↓ **اشتكى** aynı mânaya gelir [**شَكَا مَرَضَهُ** gibi: hastalığını şikâyet etti]: (TA:) [yahut] bu iki fiil (**تشكّى** ve **اشتكى**) [yahut ayrıca] mânası: hasta oldu, yahut hastalandı. (TA, bu maddenin sonundaki ilâvelerde.) Yine şöyle denir: ↓ **اشتكى عُضْوًا مِنْ أَعْضَائِهِ** ve ↓ **تشكّى**, ikisi de aynı mânada [yani aslında: uzuvlarından birinde ağrı yahut hastalık olduğunu şikâyet etti; fakat genelde: uzuvlarından birinde bir şikâyeti, yahut ağrısı veya hastalığı vardı; ve **شَكَا عُضْوًا** da az olmayarak aynı mânada kullanılır]: (S:) [böylece çoğu kez bir hayvan hakkında söylenir; meselâ,] As, **القُلَابُ**’u “deveye arız olan bir hastalık” diye açıklarken şöyle der: **مِنْهُ قَلْبَهُ** ↓ **يَشْتَكِى** [bundan dolayı kalbinde ağrı vardır; burada **قَلْبَهُ**, belirli olmakla beraber, **أَلِمَ بَطْنَهُ** ibaresindeki **بَطْنَهُ** gibi bir açıklayıcı sayılabilir; bk.]. (S, madde **قلب**’de.) ― -b4- Yine şöyle denir: **هُوَ يُشْكَى بِكَذَا**, mânası: böyle bir şeyle itham olunur yahut şüphelenilir; eş anlamlısı **يُتَّهَمُ بِهِ**: (K: [orada sanki **أُشْكِىَ**’denmiş gibi zikredilmiş ve TK müellifi tarafından da öyle kabul edilmiştir; fakat **شُكِىَ**’dendir; sanki “böyle bir şey sebebiyle kendisinden şikâyet olunur” mânasında:]) Ya‘kūb tarafından “Alfâdh”da zikredilmiştir. (TA.) -A2- **شكى فُلَانٌ** [aslî nüshamda böyle; görünüşe göre **شَكَا** yahut **شَكَى**], Az tarafından şu mânada zikredilmiştir: Falancanın tırnakları birçok yerde yarıldı. (TA.)

**شَكَّتِ النِّسَآءُ**
2 **شَكَّتِ النِّسَآءُ** ذ, mastarı **تَشْكِيَةٌ**; ve ↓ **اشتكت**; ve ↓ **تشكّت**; (K;) yahut Sa‘leb’e göre yalnız bu sonuncusu; (TA;) Kadınlar, sütün yayıkta çalkalanması için kendilerine bir **شَكْوَة** [bk.] edindiler yahut yaptılar; (K, TA;) çünkü miktarı azdı; **شكوة** küçük olduğundan, içinde ancak az bir miktar çalkalanabilir: (TA:) yahut T’de olduğu üzere, **شكّى** ve ↓ **تشكّى** kendisine bir **شَكْوَة** edindi yahut yaptı: (TA:) [yahut] böylece ↓ **اشتكى**: (S:) ve böylece ↓ **اشكى**. (IKtt, TA.) -A2- **شَكَّى شَاكِيَهُ**, mastarı **تَشْكِيَةٌ**, K’da **كَفَّ عَنْهُ** ve **طَيَّبَ نَفْسَهُ** mânasında açıklanmıştır; bu çirkin bir yanlış yazımdır: doğrusu **سَلَّى شَاكِيَهُ**’dur; mânası: “Şikâyet edenini teselli etti ve başına gelenden dolayı onu avuttu;” Tekmileh’de olduğu gibi. (TA.)

**شاكاهُ**
3 **شاكاهُ** ذ, mastarı **مُشَاكَاةٌ**, Ondan şikâyet etti; **شَكَاهُ** ile aynı mânada: yahut onun hilesini, düzenini yahut aldatmasını ve kötülüklerini yahut kusurlarını anlattı. (TA.)

**اشكاهُ**
4 **اشكاهُ** ذ [Onu şikâyet eder hâle getirdi;] ona, kendisinden şikâyet etmeye muhtaç kılan şeyi yaptı. (S, Msb.) Onun eziyetini ve şikâyetini artırdı. (Az, K, TA.) ― -b2- Ve onun şikâyetini giderdi; yahut şikâyetini kestirdi; (S, * Mgh, Msb, K;) onu hoşnut yahut razı etti [ve böylece onu şikâyetten kurtardı]; eş anlamlısı **أَعْتَبَهُ مِنْ شَكْوَاهُ**; (S, ve Har s. 337;) yani **أَرْضَاهُ**; (Har aynı yer;) ve şikâyet ettiği şeyden vazgeçti: (S, * Msb:) böylece iki zıt mânası vardır. (S, K.) Buradan şu söz: (Mgh, Msb, TA,) bir rivayette, (TA,) **اـِلَى رَسُولِ اللّٰهِ حَرَّ الرَّمْضَآءِ** ↓ **شَكَوْنَا فِى صِيَامِنَا فَلَمْ يُشْكِنَا** [Oruçluyken kızgın yerin hararetini Allah’ın Resûlü’ne şikâyet ettik] ve o, şikâyetimizi gidermedi yahut kestirmedi. (Mgh, * Msb, TA.) Ve [buradan] şöyle denir: **اشكى فُلَانًا مِنْ فُلَانٍ**, mânası: falan için falandan, onu hoşnut yahut razı edecek şeyi aldı [ve böylece onu ondan şikâyet etmekten kurtardı]. (ISd, K, TA: CK’da düşürülmüştür.) ― -b3- Ayrıca ona şikâyetini ve çektiği nefs arzusunu yahut özlemini anlattı. (TA.) ― -b4- Ve **وَجَدَهُ شَاكِيًا** ile aynı mânadadır [bu, onu şikâyet eder buldu demek olabilir; yahut K’da hemen öncesindeki ifadeden anlaşıldığı üzere, onu en hafif türden bir hastalıktan şikâyet eder buldu]: (K:) yahut T’de olduğu üzere, **اشكى** [görünüşe göre **اشكى حَبِيبَهُ** mânasında] sevdiğini yahut dostunu şikâyet eder buldu demektir; **صَادَفَ حَبِيبَهُ يَشْكُو** diye açıklanır. (TA.) -A2- 2’ye de bak.

**تشكّى**
5 **تشكّى** ذ Şikâyet yahut feryat, acı, keder yahut hüzün ifade etti; eş anlamlısı **تَوَجَّعَ**; (Msb ve K, madde **وجع**’da;) şikâyet yahut feryat etti. (MA, KL.) 1’e bak, dört yerde. ― -b2- [Buradan] şöyle denir: **تشكّى شَآئِى أَرْضَ كَذَا**, mânası (mecaz kabul edilerek): [Koyunlarım yahut keçilerim] böyle bir yeri terk etti, [sanki ondan şikâyet etmiş gibi,] ve ona yaklaşmadı. (TA. [Fakat orada yazılı **شاكى** yerine, açık bir yanlış yazım olarak, **شَآئِى** koydum.]) -A2- 2’ye de bak, iki yerde.

**تَشَاكَوْا**
6 **تَشَاكَوْا** ذ Birbirlerine şikâyet ettiler. (K.)

8 **اـِ١ْتَ٢َ٣َ** 1’e bak, dokuz yerde: -A2- ve ayrıca 2’ye de bak, iki yerde.

**شَكْوٌ**
**شَكْوٌ** ذ **شَكَا**’nın mastarıdır. (S, Msb.) ― -b2- Ayrıca **وَجْدٌ** mânasında da kullanılır [yani keder, matem yahut hüzün]. (TA.) ― -b3- Ayrıca, ve ↓ **شَكْوَى**, ve ↓ **شَكَاةٌ**, ve ↓ **شَكَآءٌ**, ve ↓ **شَكْوَآءُ**, (K,) bu sonuncusu Az tarafından zikredilmiştir, (TA,) [fakat K’nın bazı nüshalarında düşmüştür,] Hastalık, illet yahut maraz mânasında bir şikâyet. (K.) -A2- Ayrıca, birincisi, küçük yahut yavru kuzu: yahut küçük yahut yavru deve: (K, farklı nüshalara göre: bazılarında **الشَّكْوُ**’nun açıklaması **الحَمَلُ الصَّغِيرُ**’dur ve TA’da da böyledir: diğerlerinde **الجَمَلُ الصغير**:) ISd tarafından zikredilmiştir. (TA.)

**شَكَاةٌ**
**شَكَاةٌ** ذ **شَكَا**’nın bir mastarıdır; (S, K;) yahut **شَكْوَى** gibi basit bir isimdir. (Msb.) ― -b2- **شَكْوٌ**’a da bak. ― -b3- Ayrıca **عَيْبٌ** ile aynı mânadadır [ayıp, kusur, vb.]. (TA.) [**رِفَاقٌ** maddesinde zikredilen bir beyte bak.]

**شَكْوَةٌ**
**شَكْوَةٌ** ذ Süt için emzikli oğlağın derisi, (T, * S, M, *) ; **جَذَع**’ın ve ondan daha yukarı yaşta olanın derisine **وَطْبٌ** denir; (S;) yahut **جَذَع**’ın derisine **سِقَآءٌ** denir; sütten kesilmiş olanın derisine ise **بَدْرَةٌ**: (T, TA:) yahut su ve süt için deriden yahut köseleden bir kap, (K, TA,) yahut bazılarına göre, suyun soğutulduğu ve sütün sıkıca saklandığı şey: (TA:) yahut su veya süt için küçük bir tulum: yahut içine su konulan küçük bir kap: (Er-Râgıb, TA:) küçültmesi ↓ **شُكَيَّةٌ**’dir: (TA:) çoğulu **شَكَوَاتٌ** ve **شِكَآءٌ** (K, TA) ve **شُكِىٌّ**’dir [tıpkı **بُدُورٌ**’un **بَدْرَةٌ**’nin çoğulu olması gibi; aslında **شُكُووٌ** idi; tıpkı **دُلِىٌّ**’nin (**دَلْوٌ**’un çoğulu) aslında **دُلُووٌ** olması gibi]. (TA.)

**شَكْوَى**
**شَكْوَى** ذ **شَكَا**’nın mastarıdır; ayrıca **شَكْوًى** da böyledir; (K;) yahut [Şikâyet mânasında] basit bir isimdir: (S, Msb:) çoğulu **شَكَاوَى**. (TA.) ― -b2- **شَكْوٌ**’a da bak.

**شَكْوَآءُ**
**شَكْوَآءُ** ذ: **شَكْوٌ**’a bak.

**شَكَآءٌ**
**شَكَآءٌ** ذ: **شَكْوٌ**’a bak.

**شَكِىٌّ**
**شَكِىٌّ** ذ ↓ **شَاكٍ** ile aynı mânadadır [yani şikâyet eden]; (Msb;) [yahut şikâyetçi; yani] **الشَّكِىُّ**, **اَلَّذِى يَشْتَكِى** demektir, (S,) yahut **الذى يَشْكُو**. (JM.) ― -b2- Ve Acı çeken; eş anlamlısı **مُوجَعٌ**; (K, TA;) bu mânada **فَعِيلٌ**’in **مَفْعُولٌ** mânasında oluşundandır: (TA:) yahut acı veren; eş anlamlısı **مُوجِعٌ**: [böylece S’nin iki nüshama göre; ve bu doğru görünür; çünkü hemen ardından şu eklenir,] Et-Tirimmah der ki,
وَسْمِى شَكِىٌّ وَلِسَانِى عَارِمُ
[TA’da bu iki açıklamanın birincisinden hemen sonra düşüncesizce zikredilmiştir: ben “düşüncesizce” derim; çünkü mânası açıkça TA’da işaret edilene değil, “Benim hicivle dağlamam (çünkü **وَسَمَهُ بِالهِجَآءِ** denir) acı vericidir ve dilim şiddetlidir”dir; yahut burada **شَكِىٌّ** bu paragrafta açıklanan mânalardan sondan bir öncekine sahip olabilir]: **وَسْمِى**, **السِّمَةُ**’dendir. (S.) ― -b3- Ayrıca Bir şikâyetle, yani hastalık, illet yahut marazla, [görünüşe göre mutlak olarak, (bk. **شَكْوٌ**,)] ve ayrıca en az, en hafif, en küçük türden olmak üzere, etkilenmiş; ve böylece ↓ **شَاكٍ**. (M, K.) ― -b4- Ve ↓ **مَشْكُوٌّ** ile aynı mânadadır, (S, Msb, K,) ki bu **شَكَا**’nın edilgen ism-i mef‘ûlüdür; [dolayısıyla “kendisi hakkında şikâyet edilen” ve “kendisine şikâyet edilen” mânalarına gelir; fakat çoğunlukla birincisinde kullanılır;] keza ↓ **مَشْكِىٌّ** de böyledir. (S, Msb.)

**شِكَايَةٌ**
**شِكَايَةٌ** ذ **شَكَا**’nın mastarıdır; (S, K:) yahut **شَكْوَى** gibi basit bir isimdir. (Msb.)

**شَكِيَّةٌ**
**شَكِيَّةٌ** ذ **شَكَا**’nın mastarıdır. (S, K.) ― -b2- Ve ayrıca (TA) şikâyet edilen şey mânasında bir isimdir (**اِسْمٌ لِمَشْكُوٍّ**); tıpkı **رَمِيَّةٌ**’nin “atılan yahut okunan şey” mânasında bir isim olması (**اِسْمٌ لِمَرْمِيٍّ**) gibi: (Msb, TA:) çoğulu **شَكَايَا**. (TA.) -A2- Ayrıca bir şeyin artığı yahut kalan kısmı, (K ve TA, madde **شكى**’da,) Sgh tarafından zikredilmiştir. (TA.)

**شُكَيَّةٌ**
**شُكَيَّةٌ** ذ **شَكْوَةٌ**’nin küçültmesidir, bk. (TA.)

**شَكِّىٌّ**
**شَكِّىٌّ** ذ, (K nüshalarında böyle,) yahut **شُكِّىٌّ**, **ش**’ye damme ile, (TA,) madde **شك**’da [bk.] zikredilmiştir; ve J, Sgh’nin belirttiği üzere, burada onu zikretmekte hata etmiştir (K, TA): (TA:) [F’ye göre, görünüşe göre gem yahut dizgine nisbet ismidir; çünkü K’da ve ayrıca O’da, madde **شك**’da, ona böyle uygulanmış olduğu söylenir; ikisi de onu “zor” mânasında açıklar; ayrıca bir deriye de; çünkü J’nin hata ettiğini ileri sürdükten hemen sonra F şunu ekler,] ve **شَكَّى**, **حَتَّى** gibi, Ermenistan’da bir kasabadır; oradan [getirilir] gemler yahut dizginler (**لُجُم**), ve deriler, (K,) [ve SM bunların **شكّيّة** diye adlandırıldığını ekler: fakat J’nin söylediğini bulduğum şey şudur:] **الشَّكِىُّ**, [S’nin nüshalarımdan birinde böyle,] yahut **الشُكِى**, [diğerinde böyle,] silahlarla ilgili olarak, Arapçalaştırılmış bir kelimedir ve Türkçede لَش veya لَشْ’dir. (S. [Fakat JM’de bu son kelime, S’den olarak, تشن diye yazılmıştır: o hâlde doğru olarak لَشْن yahut لَشِن olabilir; bu, Türkçede kullanılsa da Farsça bir kelimedir ve “düz” mânasındadır.])

**شَاكٍ**
**شَاكٍ** ذ: **شَكِىٌّ**’ye bak, iki yerde. -A2- **رَجُلٌ شَاكِى السِّلَاحِ** terkibinde, (S,) ki mânası: silahı keskin olan adam, yahut silahları keskin olan adam, (S, K, *) Akh der ki: **شاكى**, **شَائِك**’ten (madde **شوك**’ta bk.) yer değiştirme ile yapılmıştır: (S:) ve AZ’ye göre, ayrıca **شَاكٍ فِى السِّلاحِ** da denir. (TA, madde **شوك**’ta.) ― -b2- Ve **الشَّاكِى** [görünüşe göre aynı şekilde **الشَّائِكُ**’ten yapılmıştır,] aslan mânasına gelir. (K.)

**مِشْكَاةٌ**
**مِشْكَاةٌ** ذ Duvarda bir niş; yani duvarda, içinden geçmeyen bir delik yahut oyuk (**كُوَّةٌ**), (Fr, S, M, K, vb.;) içine konulan kandil, orada başka yerde olduğundan daha çok ışık verir: Kur’ân tefsircilerinin çoğunluğu tarafından böyle açıklanmıştır; ve bunun en doğru açıklama olduğu İbn-‘Atiyye tarafından söylenmiştir: (TA:) Ebû Mûsâ tarafından, fitilin içinde bulunduğu demir yahut kurşun şey mânasında olduğu söylenmiştir: Az tarafından, cam kandilde fitilin yeri olan boru mânasında olduğu düşünülmüştür; böylece bu adla anılan **كُوَّة**’ye benzetilmiştir: (TA:) bazıları, Kur xxiv. 35’te bunun bu mânada olduğunu açıklar ve orada zikredilen **مِصْبَاح**’ın yanan fitil olduğunu söyler: (Bd:) Mücâhid’e göre, üstüne **مِصْبَاح** [yani kandil] konulan direk yahut benzeri (**العَمُود**): yahut **قِنْدِيل**’in [yahut kandilin] asıldığı demir şeyler: IJ der ki: onun **ا**’sı aslında **و**’dur; bu yüzden [çoğu kez] **مِشْكٰوةٌ** diye yazılır: ve Zj der ki: Habeşçe bir kelimedir ve Arapların dilinde kullanılmıştır: (TA:) [çoğulu **مَشَاكٍ**’dır; **مِسْحَاةٌ**’nin çoğulu **مَسَاحٍ** gibi:] Ka‘b der ki: Kur’ân’daki [xxiv. 35] ayette **مِشْكَاة** ile kastedilen Muhammed’in göğsüdür; **مِصْبَاح** ile dili; **زُجَاجَة** ile ağzıdır. (TA.)

**مَشْكُوٌّ**
**مَشْكُوٌّ** ذ ve **مَشْكِىٌّ**: **شَكِىٌّ**’ye bak, son cümle.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَكَا
شَكَا U ( n. ac. شَلْوَى [ 1ya ] ,  شَكَاة [ 4tA ] ,  شَكَاوَة [ 22t ] ,  شِكَايَة [ 23tI ] ,  شَكِيَّة [ 25tI ] )
a.  [ acc. &  Ila ], Complained of....to.

b.  [ acc. &  Ila or La ], Showed, told, described to.

c.  ( n. ac. شَكْو 1 ,  شَكْوَى 1ya ,  شَكَو 4tA ), Affected, pained; made to complain.

d.  Soothed, comforted; condoled with.

أَشْكَوَ
أَشْكَوَ IV ,
a.  Caused to complain.

b.  see I (d) .

c.  Satisfied.

تَشَكَّوَ
تَشَكَّوَ V
a.  [ Ila ], Complained to.

b.  Ached, pained.

تَشَاْكَوَ
تَشَاْكَوَ VI ,
a.  Complained.

اِشْتَكَوَ
اِشْتَكَوَ VIII ,
a.  see V (b) .

b.  [ acc. or Min ], Suffered from ( complaint ).

شَكْو
شَكْو [ 1 ],
a.  Complaint, disease, disorder, ailment, malady.

شَكْوَة
شَكْوَة [ 1t ] , ( pl. شَكَوَات ,  شِكَآء [ 23A ] ),
a.  Complaint, grievance.

b.  Small leather bag.

شَكْوَى
شَكْوَى [ 1ya ],
a.  Complaint, grievance; accusation.

b.  see 1 .

شَكَاة
شَكَاة [ 4tA ],
a.  see 1 .

مِشْكَاة
مِشْكَاة [ 20tA ],
a.  Niche, recess.

شَاكٍ
شَاكٍ [ 21 ],
a.  see 25 .

شَكَآء
شَكَآء [ 22A ],
a.  see 1 .

شَكَاوَة
شَكَاوَة [ 22t ] ,  شَكَايَة [ 22tI ] ,
a.  see 1ya (a) .

شَكِيّ
شَكِيّ [ 25I ],
a.  Complainer; complainant.

مَشْكُوّ
مَشْكُوّ ,  مَشْتَكَيّ
a.  Complained of; accused.

مُشْتَكٍ
مُشْتَكٍ [ N. Ag.
a.  VIII],  see 21 .

مُشْتَكَى عَلَيْهِ
مُشْتَكَى عَلَيْهِ
a.  Accused; defendant.

شَاكِي السِّلَاح
شَاكِي السِّلَاح
a.  Heavily-armed; mail-clad.

##### Türkçe

**شَكَا**
**شَكَا** U ( n. ac. **شَلْوَى** [ 1ya ] ,  **شَكَاة** [ 4tA ] ,  **شَكَاوَة** [ 22t ] ,  **شِكَايَة** [ 23tI ] ,  **شَكِيَّة** [ 25tI ] )
a. [ acc. & Ila ], …-den …-e şikâyet etti.

b. [ acc. & Ila or La ], …-e (veya …-e karşı) gösterdi, söyledi, tasvir etti.

c. ( n. ac. **شَكْو** 1 ,  **شَكْوَى** 1ya ,  **شَكَو** 4tA ), etkiledi, acı verdi; şikâyet eder hâle getirdi.

d. yatıştırdı, teselli etti; taziyede bulundu.

**أَشْكَوَ**
**أَشْكَوَ** IV ,
a. şikâyet ettirdi.

b. I (d)’ye bak.

c. tatmin etti.

**تَشَكَّوَ**
**تَشَكَّوَ** V
a. [ Ila ], …-e şikâyet etti.

b. ağrıdı, acıdı.

**تَشَاْكَوَ**
**تَشَاْكَوَ** VI ,
a. şikâyetleşti.

**اِشْتَكَوَ**
**اِشْتَكَوَ** VIII ,
a. V (b)’ye bak.

b. [ acc. or Min ], (şikâyet)ten muzdarip oldu.

**شَكْو**
**شَكْو** [ 1 ],
a. şikâyet, hastalık, bozukluk, rahatsızlık, maraz.

**شَكْوَة**
**شَكْوَة** [ 1t ] , ( pl. **شَكَوَات** ,  **شِكَآء** [ 23A ] ),
a. şikâyet, yakınma.

b. küçük deri torba.

**شَكْوَى**
**شَكْوَى** [ 1ya ],
a. şikâyet, yakınma; itham.

b. 1’e bak.

**شَكَاة**
**شَكَاة** [ 4tA ],
a. 1’e bak.

**مِشْكَاة**
**مِشْكَاة** [ 20tA ],
a. niş, oyuk.

**شَاكٍ**
**شَاكٍ** [ 21 ],
a. 25’e bak.

**شَكَآء**
**شَكَآء** [ 22A ],
a. 1’e bak.

**شَكَاوَة**
**شَكَاوَة** [ 22t ] ,  **شَكَايَة** [ 22tI ] ,
a. 1ya (a)’ya bak.

**شَكِيّ**
**شَكِيّ** [ 25I ],
a. şikâyet eden; şikâyetçi.

**مَشْكُوّ**
**مَشْكُوّ** ,  **مَشْتَكَيّ**
a. hakkında şikâyet edilen; itham edilen.

**مُشْتَكٍ**
**مُشْتَكٍ** [ N. Ag.
a. VIII],  21’e bak.

**مُشْتَكَى عَلَيْهِ**
**مُشْتَكَى عَلَيْهِ**
a. itham edilen; davalı.

**شَاكِي السِّلَاح**
**شَاكِي السِّلَاح**
a. ağır silahlı; zırh kuşanmış.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شكو
شَكَا - يَشْكُو - اشْتَكَى - يَشْتََكِي
شَكَا - يَشْكُوْ + كائن + إلى كائن + أمراً: يتألم بشدة وبصوت عال يسمعه الكائن الآخر طلباً للعون: ينقل إلى آخر عبر الكلام والتأوه والتألم، ما يحس به من عدم الرضا والألم في نفسه، طلباً للمساعدة والمشاركة
اشْتَكَى - يَشْتَكِي: على وزن " افتعل "من " شَكَا - يَشْكُو": جهد أن " يَشْكُو " بشكل ذاتي: يشكو إلى نفسه بنفسه: ينقل إلى نفسه ما يحس فيه في نفسه من عدم رضا والألم، طلباً للمساعدة من الله، أو تنفيساً عما في نفسه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالألم والبأس "، وهي:
جَأَرَ - يَجْأَرُ ، شَكا - يَشْكوْ، أَلِمَ - يَألَمُ، شَقيَ - يَشْقى، بَئِسَ - يَبْأَسُ، أذِيَ  - يَأْذَى
يفرق لفظاً:
شَاك - يَشُوْكُ + كائن + شيئاً: يخزه: يدخل جسماً دقيقاً شائكاً في جسم كائن آخر محدثاً فيه ألماً أو أذىً
شَكَا - يَشْكُوْ + كائن + إلى كائن + أمراً: يتألم بشدة وبصوت عال يسمعه الكائن الآخر طلباً للعون
شَكَّ - يَشُكُّ + كائن + في أمر أو كائن: لا يعتقد ولا يؤمن بصوابه: يبدي درجة من عدم القبول بصحة قضية ما هي أعلى من الارتياب وأقل من الرفض أو الكفر
شكا - يشكو
	﴿قال إنما أشكو بثي وحزني إلى الله وأعلم من الله ما لا تعلمون(86)﴾ يوسف
اشتكى - يشتكي
 ﴿قد سمع الله قول التي تجادلك في زوجها وتشتكي إلى الله والله يسمع تحاوركما إن الله سميع بصير(1)﴾ المجادلة
مختار الصحاح
● [شكأ] ش ك أ: شَكَاهُ من باب عدا و شِكَايَةً بالكسر و شَكِيَّةً و شَكَاةً بالفتح أي أخبر عنه بسوء فعله به فهو مَشْكُوٌ و مَشْكِيٌ والاسم الشَّكْوَى و أشْكَاهُ فعل به فعلا أحوجه إلى أن يشكوه وأشكاه أيضا أعتبه من شكواه ونزع عنه شكايته وأزاله عما يشكوه وهو من الأضداد و اشْتَكاهُ مثل شكاه و اشْتَكَى عضوا من أعضائه و تَشَكَّى بمعنى و المِشْكاةُ الكوة التي ليست بنافذة و الشَّكوَةُ جلد الرضيع وهو للبن و اشْتَكَى اتخذ شَكْوَةً
الراغب
شكا
- الشكو والشكاية والشكاة والشكوى: إظهار البث، يقال: شكوت واشتكيت (انظر: اللسان (شكى) )، قال تعالى: }إنما أشكو بثى وحزني إلى الله﴿[يوسف /86]، وقال:﴾وتشتكي إلى الله{ [المجادلة/1]، وأشكاه أي: يجعل له شكوى، نحو: أمرضه، ويقال: أشكاه أي: أزال شكايته، وروي: (شكونا إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم حر الرمضاء في جباهنا وأكفنا فلم يشكنا) (الحديث عن خباب قال: شكونا إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم حر الرمضاء في جباهنا وأكفنا فلم يشكنا. أخرجه مسلم في المساجد برقم 619؛ وانظر: شرح السنة 2/201). وأصل الشكو فتح الشكوة وإظهار ما فيه، وهي: سقاء صغير يجعل فيه الماء، وكأنه في الأصل استعارة، كقولهم: بثثت له ما في وعائي، ونفضت ما في جرابي (انظر: البصائر 3/341.
ومثله يقال: أبديت لك عجري وبجري، وكشفت لك عن خمري وستري، وصرحت لك عن سري ومضمري.
راجع: جواهر الألفاظ ص 24) : إذا أظهرت ما في قلبك. والمشكاة: كوة غير نافذة. قال تعالى: }كمشكاة فيها مصباح{ [النور/35]، وذلك مثل القلب، والمصباح مثل نور الله فيه.
ملخص اللسان:
1.    شكا الرجلُ أَمْرَه يشْكُو شَكْواً، وشَكاةً وشَكاوَةً وشِكايةً ،وتَشَكَّى واشْتَكى: كشَكا. وشَكَوْتُ فلاناً أَشْكوه شَكْوى وشِكايَةً وشَّكِيَّةً وشَكاةً إذا أَخْبََرْتَ  عنه بسُوءِ فِعْلِه بِكَ، فهو مَشْكُوٌّ ومَشْكِيٌّ والاسْم الشَّكْوى.
2.    وتَشاكى القومُ: شَكا بعضُهُم إِلى بَعْضٍ.
3.    الشِّكاية والشَّكِيَّة إِظْهارُ ما يَصِفُك به غيرُك من المَكْرُوهِ،والاشْتِكاءُ إِظْهارُ ما بِكَ من مَكْروهٍ أَو مَرَضٍ ونحوِه.
4.    والشَّكْوُ والشَّكْوى والشَّكاةُ والشَّكاءُ كُلُّه:  المَرَض. يُسْتَعْمَل في المَوْجِدَةِ والمرَض. الشاكي والشكِيُّ الذي  يمْرَضُ أَقلَّ المرَض وأَهْوَنه.
5.    شكاني فلانٌ فأَشْكَيْتُه إِذا شَكاكَ فزِدْتَه أَذىً وشكْوى،
6.    وأَشْكى فلاناً من فلانٍ: أَخذَ له منه ما يَرْضى.
7.    والشَّكِيّ أَيضاً: المُوجِع؛
8.    يقال به شَكأٌ شديدٌ تَقَشُّرٌ.
9.    الشَّكاةُ تُوضع موضع العَيب والذَّمِّ؛
10.                       ورجلٌ شاكي السلاح إِذا كان ذا شَوْكةٍ وحدٍّ في سلاحه؛
11.                       كل كَوَّةٍ ليست بنافِذةٍ مِشْكاةٌ. ابن جني: أَلف مِشْكاةٍ  منقلِبة عن واو،
لسان العرب
● - شكا: شكا الرجلُ أَمْرَه يشْكُو شَكْواً، على فَعْلاً، وشَكْوى على  فَعْلى، وشَكاةً وشَكاوَةً وشِكايةً على حَدّ القَلْب كعَلايةٍ، إِلاَّ أَنَّ  ذلك عَلمٌ فهو أَقْبَلُ للتَّغْيير؛ السيرافي: إِنما قُلِبت واوُه ياءً  لأَن أَكثر مصادِرِ  فِعالَةٍ من المُعْتَلّ إِنما هو من قِسْمِ الياءِ نحو الجِراية  والوِلايَة والوِصايَة، فحُمِلت الشِّكايَةُ عليه لِقلَّة ذلك في الواو.  وتَشَكَّى واشْتَكى: كشَكا. وتَشاكى القومُ: شَكا بعضُهُم إِلى بَعْضٍ.  وشَكَوْتُ فلاناً أَشْكوه شَكْوى وشِكايَةً وشَّكِيَّةً وشَكاةً إذا أَخْبََرْتَ  عنه بسُوءِ فِعْلِه بِكَ، فهو مَشْكُوٌّ ومَشْكِيٌّ والاسْم الشَّكْوى.  قال ابن بري: الشِّكاية والشَّكِيَّة إِظْهارُ ما يَصِفُك به غيرُك من  المَكْرُوهِ، والاشْتِكاءُ إِظْهارُ ما بِكَ من مَكْروهٍ أَو مَرَضٍ ونحوِه.  وأَشْكَيْتُ فلاناً إِذا فَعَلْتَ به فِعْلاً أَحْوَجه إِلى أَن  يَشْكُوك، وأَشْكَيْتُه أَيضاً إِذا أَعْتَبْته من شَكْواهُ ونَزَعْتَ عن شَكاته  وأَزْلْتَه عمَّا يَشْكُوه، وهو من الأَضْداد. وفي الحديث: شَكَوْنا  إِلى رسول الله؛ صلى الله عليه وسلم، حَرَّ الرَّمْضاءِ فلم يُشْكِنا أَي  شَكَوْا إِليْه حرَّ الشَّمْسِ وما يُصِيبُ أَقْدامَهُم منه إِذا خَرجوا  إِلى صَلاةِ الظُّهْرِ، وسأَلوه تأْخِيرَها قليلاً فلم يُشْكِهِمْ أَي لم  يُجِبْهُم إِلى ذلك ولم يُزِلْ شَكْواهم. ويقال: أَشْكَيْت الرجُلَ إِذا  أَزَلْت شَكْواه وإِذا حمَلْته على الشَّكْوى؛ قال ابن الأَثير: وهذا  الحديث يذكر في مواقيت الصلاة لأَجْلِ قول أَبي إسحق أَحد رُواته: قيل له في  تَعْجيلِها فقال نعَم، والفُقَهاء يَذْكرونه في السُّجودِ، فإِنَّهم  كانوا يَضَعون أَطْرافَ ثِيابهم تحت جباهِهِم في السجود من شِدَّة الحرّ،  فَنُهُوا عن ذلك، وأَنَّهم لمَّا شَكَوْا إليه ما يجدونه من ذلك لم  يَفْسَحْ لهُمْ أَن يَسْجُدوا على طَرَف ثِيابِهِمْ. واشْتَكَيْته: مثلُ  شَكَوْته. وفي حديث ضَبَّةَ ابنِ مِحْصَنٍ قال: شاكَيْتُ أَبا مُوسى في بَعْض ما  يُشاكي الرجلُ أَميرَه؛ هو فاعَلْت من الشَّكْوى، وهو أَن تُخْبر عن  مكروه أَصابَك. والشَّكْوُ والشَّكْوى والشَّكاةُ والشَّكاءُ كُلُّه:  المَرَض. قال أَبو المجيب لابن عمِّه: ما شَكاتُك يا ابن حَكيمٍ؟ قال له:  انتِهاءُ المُدّةِ وانْقضاءُ العِدَّةِ. الليث: الشَّكْوُ الاشْتِكاءُ، تقول:  شَكا يَشْكُو شَكاةً، يُسْتَعْمَل في المَوْجِدَةِ والمرَض. ويقال: هو  شاكٍ مريض. الليث: الشَّكْوُ المرَضُ نفسُه؛ وأَنشد:  أَخي إِنْ تَشَكَّى من أَذىً كنتُ طِبَّهُ،  وإِن كان ذاكَ الشَّكْوُ بي فأَخِي طِبِّي  واشَتَكى عُضواً من أَعضائه وتَشَكَّى بمعنىً. وفي حديث عمرو بن  حُرَيْث: دخل على الحسن في شَكْوٍ له؛ هو المرضُ، وقد شَكا المرضَ شَكْواً  وشَكاةً وشَكْوى وتَشَكَّى واشْتَكى. قال بعضهم: الشاكي والشكِيُّ الذي  يمْرَضُ أَقلَّ المرَض وأَهْوَنه. والشَّكِيُّ: الذي يَشْتَكي. والشَّكِيُّ:  المشكُوُّ. وأَشكى الرجلَ: أَتى إِليه ما يَشْكو فيه به.  وأَشْكاهُ: نزَع له من شِكايتِه وأَعْتَبَه: قال الراجز يصفُ إِبلاً قد  أَتْعَبها السَّيْرُ، فهي تَلْوي أَعناقها تارةً وتَمُدُّها أُخْرى  وتَشْتَكي إِلينا فلا نُشْكيها، وشَكْواها ما غَلَبها من سُوء الحالِ والهُزال  فيقوم مقامَ كلامِها، قال:  تَمُدُّ بالأَعْناق أَو تَثْنيها،  وتَشْتكي لو أَنَّنا نُشْكِيها،  مَسَّ حَوايا قَلَّما نُجْفيها  قال أَبو منصور: وللإِشْكاء معنيان آخران: قال أَبو زيد شكاني فلانٌ  فأَشْكَيْتُه إِذا شَكاكَ فزِدْتَه أَذىً وشكْوى، وقال الفراء أَشْكى إِذا  صادَفَ حَبيبَه يشكُو؛ وروى بعضُهم قولَ ذي الرُّمَّة يصف الربع ووقوفه  عليه:  وأُشكِيه، حتى كاد مما أُبِثُّه  تُكَلِّمني أَحجارُه وملاعِبُهْ  قالوا: معنى أُشْكِيه أَي أُبِثُّه شَكْواي وما أُكابدُه من الشَّوْق  إِلى الظاعِنِين عن الرَّبْعِ حين شَوَّقَتْني معاهِدُهُم فيه إِليهم.  وأَشْكى فلاناً من فلانٍ: أَخذَ له منه ما يَرْضى. وفي حديث خَبَّاب بن  الأَرَتِّ: شكَوْنا إِلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، الرَّمْضاءَ فما  أَشْكانا أَي ما أَذِنَ لنا في التخلُّف عن صلاة الظَّهيرة وقتَ الرَّمْضاء.  قال أَبو عبيدة: أَشْكَيْتُ الرجل أَي أَتَيْتُ إِليه ما يشْكوني،  وأَشْكَيتُه إِذا شَكا إِليكَ فرَجَعْت له من شِكايتِه إِيَّاكَ إِلى ما  يُحِبُّ. ابن سيده: وهو يُشْكى بكذا أَي يُتَّهَمُ ويُزَنُّ؛ حكاه يعقوبُ في  الأَلْفاظِ؛ وأَنشد:  قالت له بَيْضاءُ من أَهلِ مَلَلْ،  رَقْراقةُ العَيْنين تُشْكى بالغَزََلْ  وقال مُزاحِم:  خلِيلَيَّ، هل بادٍ به الشَّيْبُ إِن بكى،  وقد كان يُشْكى بالعَزاء مَلُول  والشَّكِيّ أَيضاً: المُوجِع؛ وقول الطِّرِمَّاح بن عَدِيٍّ:  أَنا الطَّرِمَّاحُ وعَمِّي حاتِمُ،  وسْمي شَكِيٌّ ولساني عارِمُ،  كالبَحر حينَ تَنْكَدُ الهَزائِمُ  وسْمي: من السِّمَةِ، وشَكيٌّ: موجِعٌ، والهزائمُ: البئارُ الكثيرة  الماءِ، وسمي شَكِيٌّ أَي يُشْكى لذْعُه وإِحْراقُه.  التهذيب: سلمة يقال به شَكأٌ شديدٌ تَقَشُّرٌ. وقد شَكِئَتْ أَصابعُه،  وهو التَّقَشُّر بين اللحمِ والأَظفارِ شَبيةٌ بالتشققِ. ويقالُ للبعير  إذا أَتعبَه السَّير فمدَّ عنُقَه وكثر أَنِينُه: قد شَكا؛ ومنه قول  الراجز:شكا إِليَّ جملي طولَ السُّرى،  صبراً جُمَيْلي، فكِلانا مُبْتَلى  أَبو منصور: الشَّكاةُ تُوضع موضع العَيب والذَّمِّ؛ وعيَّر رجلٌ عبد  الله بنَ الزُّبَيرِ بأُمِّه فقال ابن الزبير  (* قوله «بأمه فقال ابن  الزبير إلخ» هكذا في الأصل، وعبارة التهذيب: وعير رجل عبد الله بن الزبير بأمه  فقال يا ابن ذات النطاقين فتمثل بقول الهذلي: وتلك شكاة إلخ):  وتلك شَكاةٌ ظاهرٌ عنك عارُها  أَراد: أَن تعييرَه إِيَّاه بأَن أُمَّه كانت ذات النطاقَين ليس بعارٍ،  ومعنى قوله ظاهرٌ عنك عارُها أَي نابٍ، أَراد أَن هذا ليس عاراً يَلزَق  به وأَنه يُفتَخر بذلك، لأَنها إِنما سميت ذات النِّطاقَين لأَنه كان لها  نِطاقانِ تحْمِلُ في أَحدهما الزاد إِلى أَبيها وهو مع رسول الله، صلى  الله عليه وسلم، في الغارِ، وكانت تَنْتَطِق بالنطاق الآخر، وهي أَسماءُ  بنتُ أَبي بكرٍ الصديقِ، رضي الله عنهما.  الجوهري: ورجلٌ شاكي السلاح إِذا كان ذا شَوْكةٍ وحدٍّ في سلاحه؛ قال  الأَخفش: هو مقلوبٌ من شائك، قال: والشَّكِيُّ في السلاحِ مُعَرَّبٌ، وهو  بالتركَّية بش.  ابن سيده: كل كَوَّةٍ ليست بنافِذةٍ مِشْكاةٌ. ابن جني: أَلف مِشْكاةٍ  منقلِبة عن واو، بدليل أَن العرب قد تنْحو بها مَنْحاة الواو كما يفعلون  بالصلاة. التهذيب: وقوله تعالى: كمِشْكاةٍ فيها مِصباحٌ؛ قال الزجاج: هي  الكَوَّةُ، وقيل: هي بلغة الحبش، قال: والمِشْكاةُ من كلام العرب، قال:  ومثلُها، وإِن كان لغير الكَوَّةِ، الشَّكْوةُ، وهي معروفة، وهي  الزُّقَيْقُ الصغيُر أَولَ ما يُعمَل مثلُه؛ قال أَبو منصور: أَراد، والله أَعلم،  بالمِشْكاة قصَبة الزجاجة التي يُسْتَصبح فيها، وهي موضِع الفَتيلة،  شُبّهت بالمِشْكاة وهي الكَوَّة التي ليست بنافِذَة.  والعرب تقول: سلِّ شاكيَ فلانٍ أَي طَيِّب نفسَه وعزِّه عما عراه.  ويقال: سلَّيت شاكيَ أَرض كذا وكذا أَي تركتُها فلم أَقرَبْها. وكل شيء كفَفْت  عنه فقد سلَّيتَ شاكِيَه.  وفي حديث النجاشي: إِنما يخرجُ من مِشْكاةٍ واحدةٍ؛ المشْكاةُ:  الكَوَّةُ غير النافذةِ، وقيل: هي الحديدة التي يعلَّق عليها القِنديلُ، أَراد  أَن القرآن والإِنجيل كلام الله تعالى، وأَنهما من شيءٍ واحدٍ.  والشَّكْوةُ: جلدُ الرضيع وهو لِلَّبنِ، فإِذا كان جلدَ الجَذَعِ فما  فوقَه سمِّي وَطْباً. وفي حديث عبد الله بنِ  عمرو: كان له شَكْوةٌ يَنْقَعُ فيها زَبيباً، قال: هي وعاءٌ كالدَّلوِ  أَو القِرْبَة الصغيرة، وجمعُها شُكىً. ابن سيده: الشَّكْوة مَسْكُ  السَّخْلَة ما دامَ يَرْضَعُ، فإِذا فُطِم فمَسْكُه البَدْرةُ، فإِذا أَجْذَع  فمَسْكُه السِّقاءُ، وقيل: هو وِعاءٌ من أَدَمٍ يُبَرَّدُ فيه الماءُ  ويُحبَس فيه اللبن، والجمع شَكَواتٌ وشِكاءٌ. وقول الرائد: وشكََّتِ النساءُ  أَي اتَّخذت الشِّكاءَ، وقال ثعلب: إِنما هو تشَكَّت النساءُ أَي اتخذْن  الشِّكاءَ لِمَخْضِ اللبن لأَنه قليلٌ، يعني أَن الشَّكْوةَ صغيرةٌ فلا  يُمَخْضُ فيها إِلا القليلُ، من اللبن. وفي حديث الحجاج: تشَكَّى النساءُ  أَي اتخذْن الشُّكى للَّبنِ. وشَكَّى وتشَكَّى واشْتَكى إِذا اتخذَ  شَكْوةً. أَبو يحيى بنُ كُناسة: تقول العرب في طلوع الثُّرَيَّا بالغَدَواتِ  في الصيف:  طلَع النَّجمُ غُدَيَّهْ،  ابتَغى الرَّاعي شُكيَّهْ  والشُّكَيَّة: تصغير الشَّكْوة، وذلك أَن الثُّرَيّا إِذا طَلَعت هذا  الوقت هَبَّت البوارِحُ ورَمِضَت الأَرض وعَطِشَت الرُّعيان، فاحتاجوا إِلى  شِكاءٍ يَسْتقُون فيها لشفاهِهِم، ويحقِنُون اللُّبَيْنة في بعضِها  ليشربوها قارِصةً. يقال: شَكَّى الراعي وتشَكَّى إِذا اتخذ الشَّكْوةَ؛ وقال  الشاعر:  وحتى رأَيتُ العَنزَ تَشْرى، وشَكَّتِ الـ  أَيامي، وأَضْحى الرِّئْمُ بالدَّوِّ طاوِيا  العَنزُ تَشْرى للخِصْب سِمَناً ونشاطاً، وقوله: أَضحى الرِّئْمُ  طاوِياً أَي طَوى عنُقه من الشِّبَع فرَبَضَ، وقوله: شَكَّت الأَيامى أَي كثُرَ  الرُّسْلُ حتى صارت الأَيِّمُ يفضلُ لها لبنٌ تَحْقِنُه في شَكْوتِها.  واشْتَكى أَي اتخذ شَكْوةً.  والشَّكْوُ: الحَمَلُ الصغير  (* قوله «الحمل الصغير» هكذا بالحاء  المهملة في الأصل والمحكم، وفي القاموس بالجيم).  وبَنو شَكْوٍ: بَطْنٌ؛ التهذيب: وقيل في قول ذي الرمة:  على مُسْتَظِلاَّت العُيونِ سَواهِمٍ  شُوَيْكِيَةٍ، يَكْسُو بُراها لُغامُها  قيل: شُوَيْكِيَةٌ، بغير همز، إِبلٌ منسوبةٌ.
مقاييس اللغة:
(شكو) الشين والكاف والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على توجُّع من شيء. فالشّكو المصدر؛ شكوته [شكْواً([11])، و] شَكاةً، وشِكايةً. وشكوتُ فلاناً فأشكاني، أي أعتبني من شَكواي([12]). وأشكاني، إذا فعل بك ما يُحوِجُك إلى شكايته. والشَّكاة والشِّكاية بمعنى. والشكِيّ: الذي يشتكي وجعاً. والشكِيُّ المشكوِّ أيضاً؛ شكَوتُه فهو شَكِيٌّ ومشكوٌّ.
القاموس المحيط:
شَكا أمْرَهُ إلى اللّهِ شَكْوَى، ويُنَوَّنُ، وشَكاةً وشَكاوَةً وشَكِيَّةً وشِكايَةً، بالكسر، وتَشَكَّى واشْتَكَى. وتَشَاكَوْا شَكا بعضُهم إلى بعضٍ. والشَّكْوُ والشَّكْوَى والشَّكْواءُ والشَّكاةُ والشَّكاءُ المَرَضُ، وقد شَكاهُ. والشَّكِيُّ، كَغَنِيٍّ المَشْكُوُّ، والمُوجَعُ، ومَن يَمْرَضُ أقَلَّ مَرَضٍ وأهْوَنَهُ،
كالشاكِي. وأشْكَى فلاناً: وجَدَه شاكِياً، و فلاناً من فلانٍ: أخَذَ له منه ما يُرْضِيهِ، و فلاناً: زادَهُ أذًى وشِكايَةً، وأزالَ شِكايَتَه، ضِدٌّ. وهو يُشْكَى بكذا: يُتَّهَمُ به. والشَّكْوَةُ: وِعاءٌ من أدَمٍ للماءِ واللَّبَنِ ج: شَكَوَاتٌ وشِكاءٌ، وشَكَّتِ النساءُ تَشْكِيَةً، واشْتَكَتْ وتَشَكَّتْ: اتَّخَذَتْها لِمَخْضِ اللَّبَنِ. والشَّكْوُ: الحَمَلُ الصَّغيرُ، وأبو بَطْنٍ. والمِشْكاةُ، بالكسر: كلُّ كُوَّةٍ غيرِ نافِذَةٍ. وشاكِي السِّلاحِ: ذو شَوْكةٍ وحَدٍّ في سِلاحِهِ. والشاكِي: الأسَدُ. والشُّكِّيُّ، بتَشْديدِ الكافِ: ذُكِرَ في ش ك ك، وَوهِمَ الجوهريُّ. وشَكَّى، كحَتَّى: ة بإرْمِينِيَةَ، منها اللُّجُمُ والجُلودُ. وشَكَّى شاكِيهُ تَشْكِيَةً: كَفَّ عنه، وطَيَّبَ نَفْسَه.
- ي شَكَيْتُ لُغَةٌ في شَكَوْتُ. والشَّكِيَّةُ البَقِيَّةُ.
تاج العروس:
( شكا ) فلان ( أمره الى الله ) تعالى يشكو ( شكوى) وينون وشكاة وشكاوة وشكية ) كغنية ( وشكاية بالكسر ) على حد القلب كعلاية الا ان ذلك علم فهو أقبل للتغيير وانما قلبت واوه ياء لان أكثر مصادر فعالة من المعتل انما هو من قسم الياء كالجراية والولاية والوصاية فحملت الشكاية عليه لقلة ذلك في الواو والمعنى أخبره بضعف حاله وشكى فلانا إذا أخبره بسوء فعله به ( وتشكى واشتكى ) كشكا وقال الراغب الشكاية اظهار البث يقال شكوت واشتكيت ومنه قوله تعالى انما أشكو بثى وحزني الى الله وقوله تعالى وتشتكى الى الله وأصل الشكو فتح الشكوة واظهار ما فيها وهى سقاء صغير وكانه في الاصل استعارة كقولهم بثثت له ما في وعائي ونفضت له ما في جرابى إذا أظهرت ما في قلبك ( وتشاكوا شكا بعضهم الى بعض والشكو والشكوى والشكواء ) بالمدعن الازهرى ( والشكاة والشكاء المرض ) نفسه قال أبو المجيب لابن عمته ما شكاؤك يا ابن حكيم قال انتهاء المدة وانقضاء العدة وأنشد الازهرى أخ ان تشكى من أذى كنت طبه * وان كان ذاك الشكوبى فأخى طبى ( وقد شكاه ) شكوا وشكاة وشكوى وتشكى واشتكى ( والشكى كغنى المشكو والموجع ) أي الذى يشتكى فعيل أو مفعول قال الطرماح * وسمى شكى ولساني عارم * ( و ) الشكى أيضا ( من يمرض أقل مرض وأهونه كالشاكي ) كما في المحكم ( وأشكى فلانا وجده شاكيا ) وفى التهذيب أشكى صادف حبيبه يشكو ( و ) أشكى ( فلانا من فلان أخذله منه ما يرضيه ) نقله ابن سيده ( و ) أشكى ( فلانا زاده أذى وشكاية ) يقال شكانى فأشكيته إذا زدته أذى وشكوى نقله الازهرى وفى المحكم أتى إليه ما يشكو به فيه وفى الصحاح أشكيت فلانا إذا فعلت به فعلا أحوجه الى أن يشكوك ( و ) أشكى أيضا إذا ( أزال شكايته ) وفى الصحاح إذا أعتبه عن شكواه ونزع من شكاية فأزاله عما يشكوه وفى المصباح فالهمزة للسلب ( ضد ) ومنه الحديث شكونا الى رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم حر الرمضاء في جباهنا فلم يشكنا أي لم يزل شكايتنا ( وهو يشكى بكذا ) أي ( يتهم به ) حكاه يعقوب في الالفاظ وأنشد قالت له بيضاء من أهل ملل * رقراقة العينين تشكى بالغزل ( والشكوة وعاء من أدم للماء واللبن ) وقال الراغب وعاء صغير يجعل فيه الماء وفى الصحاح هو جلد الرضيع وهو للبن فإذا كان جلد الجذع فما فوقه سمى وطبا وفى المحكم مسك السخلة مادام يرضع وقيل وعاء من أدم يبرد فيه الماء ويحبس فيه اللبن وفى التهذيب مادامت ترضع فإذا فطم فمسكه البدرة فإذا أجذع فمسكه السقاء ( ج شكوات ) محركة ( وشكاء ) بالكسر والمد ( وشكت النساء تشكية ) في قول الرائد ( واشتكت ) اشتكاء ( و ) قال ثعلب انما هو ( تشكت ) النساء أي ( اتخذتها المخض اللبن ) لانه قليل أي أن الشكوة صغيرة قال يمخض فيها الا القليل وفى التهذيب شكى وتشكى اتخذ الشكوة قال الشاعر وحتى رأيت العنز تشرى وشكت الأيامى وأضحى الريم بالد وطاويا قال العنز تشرى للخصب سمنا ونشاطا وأضحى الريم طاويا أي طوى عنقه من الشبع فربض وشكت الأيامى أي كثر الرسل حتى صارت الايم يفضل لها لبن فتحقنه في شكوتها ( والشكو الحمل الصغير ) نقله ابن سيده ( و ) شكو ( أبو بطن ) من العرب عن ابن دريد ( والمشكاة بالكسر كل كوة غير نافذة ) كما في المحكم ونقله الجوهرى عن الفراء وفى الاساس طوبق في الحائط غير نافذ وقال ابن جنى ألفها منقلبة عن واو بدليل أنهم قد تنحوابها منحاة الواو كما يفعلون بالصلوة ومنه قوله تعالى كمشكوة فيها مصباح وقال الزجاج قيل هي بلغة الحبشة وهى في كلام العرب وذكره ابن الجواليقى في المعرب والخفاجي في شفاء الغليل وجمهور المفسرين كابن جبير وسعيد بن عياض يقولون هي الكوة في الحائط غير النافذة وهى أجمع للضوء والمصباح فيها أكثر انارة في غيرها وقال مجاهد المشكاة العمود الذى يكون المصباح على رأسه وقال أبو موسى المشكاة الحديدة أو الرصاصة التى يكون فيها الفتيل وقال الازهرى بعد ما نقل كلام الزجاج أراد والله أعلم بالمشكاه قصبة الزجاجة التى يستصبح فيها وهى موضع الفتيلة شبهت بالمشكاة وهى الكوة
انتهى وقال مجاهد أيضا المشكاة الحديدة التى يعلق بها القنديل قال ابن عطية وقول ابن جبير أصح الاقوال ونقل السهيلي عن المفسرين في تفسير الاية أي مثل نوره في قلب المؤمن كمشكاة فهو إذا نور الايمان والمعرفة المجلى لكل ظلمة وشك وقال كعب المشكاة صدر محمد صلى الله تعالى عليه وسلم والمصباح لسانه والزجاجة فمه ( و ) رجل ( شاكى السلاح ) أي ( ذوشوكة وحد في سلاحه ) قالب الاخفش هو مقلوب من شائك قاله الجوهرى وقد تقدم تحقيقه في الكاف ( والشاكى الاسد والشكى بتشديد الكاف ) مع ضم الشين من السلاح معرب ( ذكر في ش ك ك ووهم الجوهرى ) في ذكره هنا نبه عليه الصاغانى ( وشكى كحتى ة بارمينية منها اللجم والجلود ) الشكية ( وشكى شاكيه تشكية كف عنه و ) أيضا ( طيب نفسه ) هكذا في النسخ وهو تصحيف قبيح وقع فيه المصنف والصواب وسلى شاكيه أي طيب نفسه وعزاه عما عراه وكل شئ كف عنه فقد سلى شاكيه كذا في التكملة فتأمل * ومما يستدرك عليه الشكية كغنية اسم للمشكو كالرمية اسم للمرمى والجمع شكايا ويجمع الشكوى على شكاوى وتشكى واشتكى مرض ويستعمل الشكو في الوجد أيضا وأشكاه أبثه شكواه وما كابده من الشوق والشكاة العيب ومنه قول ابن الزبير حين عيره رجل بأمه ذات النطاقين * وتلك شكاة ظاهر عنك عارها * ويقال للبعير إذا أتعبه السير فمد عنقه وكثر أنينه قد شكا ومنه قول الشاعر شكى الى جملى طول السرى * صبرا جميلا فكلا نا مبتلى
والشكية كسمية تصغير الشكوة للسقاء وسلى شاكى أرض كذا إذا تركها فلم يقربها وشكا فلان تشققت أظفاره نقله الأزهري وشاكاه مشاكاة شكاه أو أخبر عن مكروه أصابه وجمع الشكوة شكى وأشكى اتخذا الشكوة نقله ابن القطاع وذو الشكوة أبو عبد الرحمن بن كعب بن ثعلبة القينى كان يوم أجنادين مع أبى عبيدة بن الجراح وكانت تكون له شكوة إذا قاتل
( ى شكيت ) أهمله الجوهرى وقال غيره هي ( لغة في شكوت والشكية ) كرمية ( البقية ) من الشئ نقله الصاغانى

##### Türkçe

شكو
**شَكَا** - **يَشْكُو** - **اشْتَكَى** - **يَشْتََكِي**
**شَكَا** - **يَشْكُوْ** + bir varlık + bir varlığa + bir şeyi: yardım istemek üzere, öteki varlığın işiteceği yüksek bir sesle şiddetle acı çeker: konuşma, inleme ve acı çekme yoluyla, kendisinde hissettiği hoşnutsuzluğu ve acıyı, yardım ve paylaşma talebiyle bir başkasına aktarır.
**اشْتَكَى** - **يَشْتَكِي**: “**افتعل**” vezninde, “**شَكَا** - **يَشْكُو**”dan: “**يَشْكُو**”yu öznel bir biçimde yapmaya çabaladı: kendine, kendi kendine şikâyet eder: kendisinde hissettiği hoşnutsuzluğu ve acıyı, Allah’tan yardım istemek için yahut içindekini boşaltmak için, kendine aktarır.
Ve lafız, “**الشعور بالألم والبأس**” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَأَرَ** - **يَجْأَرُ** ، **شَكا** - **يَشْكوْ**، **أَلِمَ** - **يَأْلَمُ**، **شَقيَ** - **يَشْقى**، **بَئِسَ** - **يَبْأَسُ**، **أذِيَ**  - **يَأْذَى**
Lafız bakımından ayırt edilir:
**شَاك** - **يَشُوْكُ** + bir varlık + bir şeyi: onu dürter: başka bir varlığın bedenine, onda acı yahut eziyet meydana getirerek, dikenli ince bir cismi sokar.
**شَكَا** - **يَشْكُوْ** + bir varlık + bir varlığa + bir şeyi: yardım istemek üzere, öteki varlığın işiteceği yüksek bir sesle şiddetle acı çeker.
**شَكَّ** - **يَشُكُّ** + bir varlık + bir işte yahut bir varlıkta: onun doğruluğuna inanmaz ve iman etmez: bir davanın sıhhatini kabul etmeme derecesi ortaya koyar; bu, kuşkudan daha yüksek, reddetmeden yahut küfürden daha düşüktür.
شكا - يشكو
	﴿Dedi ki: “Ben ancak kederimi ve hüznümü Allah’a şikâyet ederim; ve Allah’tan, sizin bilmediğinizi bilirim (86)”﴾ Yusuf
اشتكى - يشتكي
 ﴿Allah, kocası hakkında seninle tartışan ve Allah’a şikâyet eden kadının sözünü işitmiştir; Allah, ikinizin konuşmasını işitir; şüphesiz Allah işitendir, görendir (1)﴾ el-Mücâdele
مختار الصحاح
● [**شكأ**] ش ك أ: **شَكَاهُ** “**عدا**” babından ve **شِكَايَةً** kesre ile ve **شَكِيَّةً** ve **شَكَاةً** fetha ile; yani onun kendisine kötü fiilini haber verdi; o hâlde o **مَشْكُوٌ** ve **مَشْكِيٌ**’dir. İsim **الشَّكْوَى**’dır. Ve **أشْكَاهُ**: ona, kendisini şikâyet etmeye muhtaç kılan bir fiil yaptı. Ve **أشكاه** ayrıca: onu, şikâyetinden dolayı hoşnut etti; ondan şikâyetini çekip aldı ve onu, kendisinden şikâyet ettiği şeyden giderdi; ve o, zıt anlamlılardandır. Ve **اشْتَكاهُ**: **شكاه** gibidir. Ve **اشْتَكَى**: uzuvlarından bir uzvu (şikâyet etti). Ve **تَشَكَّى**: anlamca (aynıdır). Ve **المِشْكاةُ**: penceresiz olan oyuktur. Ve **الشَّكوَةُ**: emzikli çocuğun derisidir; o, süt içindir. Ve **اشْتَكَى**: bir **شَكْوَةً** edindi.
الراغب
شكا
- **الشكو** ve **الشكاية** ve **الشكاة** ve **الشكوى**: kederi açığa vurmadır; denir ki: **شكوت** ve **اشتكيت** (bak: **اللسان** (**شكى**)), Yüce Allah dedi ki: ﴿“Ben ancak kederimi ve hüznümü Allah’a şikâyet ederim”﴾ [Yusuf/86], ve dedi ki: ﴿“ve Allah’a şikâyet eder”﴾ [el-Mücâdele/1]. Ve **أشكاه** yani: ona bir şikâyet kılar; meselâ: **أمرضه**. Ve denir ki: **أشكاه** yani: onun şikâyetini giderdi. Ve rivayet edildi: (**شكونا إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم حر الرمضاء في جباهنا وأكفنا فلم يشكنا**) (Hadis Habbâb’dan: “Alınlarımızda ve avuçlarımızda kızgın çakılın hararetini Allah’ın Resûlü’ne şikâyet ettik de bize şikâyet giderici olmadı.” Müslim, Mesâcid’de 619 numara ile çıkarmıştır; bak: **شرح السنة** 2/201). Ve **الشكو**nun aslı, **الشكوة**’yi açmak ve içindekini açığa vurmaktır; o: içine su konulan küçük kırbadır; sanki aslında bir istiaredir; onların şu sözü gibi: “Kabımdakini ona saçtım” ve “torbamda olanı silkeledim” (bak: **البصائر** 3/341.
Ve bunun benzeri denir ki: “Sana **عجري**’mi ve **بجري**’mi açığa vurdum”, “Sana **خمري**’mden ve **ستري**’mden perdeyi kaldırdım”, “Sana sırrımı ve gizlimi açıkça söyledim”.
Bakınız: **جواهر الألفاظ** s. 24): kalbindekini açığa vurduğun zaman. Ve **المشكاة**: penceresiz oyuktur. Yüce Allah dedi ki: ﴿“içinde kandil bulunan bir **مشكاة** gibi”﴾ [en-Nûr/35]; ve bu, kalbin misalidir; kandil de, içindeki Allah’ın nurunun misalidir.
ملخص اللسان:
1.    Adam, işini **شكا** eder; **يشْكُو** **شَكْواً**; ve **شَكاةً** ve **شَكاوَةً** ve **شِكايةً**; ve **تَشَكَّى** ve **اشْتَكى**: **شَكا** gibi. Ve **شَكَوْتُ** falancayı **أَشْكوه** **شَكْوى** ve **شِكايَةً** ve **شَّكِيَّةً** ve **شَكاةً**; onun, sana karşı kötü fiilini haber verdiğin zaman; o hâlde o **مَشْكُوٌّ** ve **مَشْكِيٌّ**’dir; isim **الشَّكْوى**’dır.
2.    Ve kavim **تَشاكى** etti: onların bazısı bazısına şikâyet etti.
3.    **الشِّكاية** ve **الشَّكِيَّة**: başkasının seni nitelediği hoş olmayan şeyi açığa vurmaktır; ve **الاشْتِكاءُ**: sende bulunan hoş olmayan şeyi yahut hastalığı ve benzerini açığa vurmaktır.
4.    Ve **الشَّكْوُ** ve **الشَّكْوى** ve **الشَّكاةُ** ve **الشَّكاءُ**: hepsi hastalıktır. Öfke/rahatsızlıkta ve hastalıkta kullanılır. **الشاكي** ve **الشكِيُّ**: hastalığın en azı ve en hafifi ile hastalanan kimsedir.
5.    Falanca bana **شكاني** etti de ben onu **أَشْكَيْتُه**: sana şikâyet ettiğinde, ona eziyet ve şikâyeti artırdığın zaman.
6.    Ve falancayı falancadan **أَشْكى**: onun için, ondan razı olacağı şeyi aldı.
7.    Ve **الشَّكِيّ** ayrıca: acı veren (şey)dir.
8.    Denir ki: onda şiddetli **شَكأٌ** (vardır): kabuklanma.
9.    **الشَّكاةُ**, ayıp ve yergi yerine konur.
10.                       Ve silahı **شاكي** olan adam: silahında diken/sertlik ve keskinlik sahibi olduğu zaman.
11.                       Penceresiz olan her oyuk **مِشْكاةٌ**’dır. İbn Cinnî: **مِشْكاةٍ**’nın elifi, vavdan dönmüştür,
لسان العرب

● - **شكا**: Adam işini **يشكو** **شَكْواً**, **فَعْلاً** vezni üzere; ve **شَكْوى** **فَعْلى** üzere; ve **شَكاةً** ve **شَكاوَةً** ve **شِكايةً** **القَلْب** sınırı üzere, **عَلايةٍ** gibi; ancak şu var ki bu bir özel addır, bu yüzden değişime daha elverişlidir; السيرافي: Onun **واو**’su ancak **ياء**’ya çevrilmiştir; çünkü **فِعالَةٍ** masdarlarının çoğu, mu‘tellden ancak **الياءِ** kısmındandır; **الجِراية** ve **الوِلايَة** ve **الوِصايَة** gibi; böylece **الشِّكايَةُ**, **الواو**’da bunun azlığından dolayı ona hamledildi. Ve **تَشَكَّى** ve **اشْتَكى**: **شَكا** gibi. Ve **تَشاكى القومُ**: Onların bazısı bazısına şikâyet etti. Ve **شَكَوْتُ** falancayı **أَشْكوه** **شَكْوى** ve **شِكايَةً** ve **شَّكِيَّةً** ve **شَكاةً** (şu durumda:) onun hakkında, seninle ilgili kötü fiilini haber verdiğinde; o hâlde o **مَشْكُوٌّ** ve **مَشْكِيٌّ**’dir; isim **الشَّكْوى**’dır. İbn Berrî dedi: **الشِّكاية** ve **الشَّكِيَّة**: başkasının seni nitelediği hoş olmayan şeyi izhar etmektir; **الاشْتِكاءُ** ise: sende bulunan hoş olmayan şeyi yahut hastalığı ve benzerini izhar etmektir. Ve **أَشْكَيْتُ** falancayı: onunla, seni şikâyet etmeye muhtaç kılan bir fiil yaptığında; ve **أَشْكَيْتُه** ayrıca: onun **شَكْواهُ**’sundan onu razı ettiğinde, onun **شَكاته**’sinden vazgeçirdiğinde ve onu şikâyet ettiği şeyden giderdiğinde; bu, zıt anlamlılardandır. Hadiste: “**شَكَوْنا إِلى رسول الله؛ صلى الله عليه وسلم، حَرَّ الرَّمْضاءِ فلم يُشْكِنا**” yani: güneşin sıcağını ve öğle namazına çıktıklarında ondan ayaklarına isabet edeni ona şikâyet ettiler; ve onu biraz geciktirmesini istediler de onları **يُشْكِ** etmedi; yani onları buna icabet ettirmedi ve şikâyetlerini gidermedi. Ve denir: **أَشْكَيْت** adamı: şikâyetini giderdiğinde ve onu şikâyete sevk ettiğinde; İbnü’l-Esîr dedi: Bu hadis, Ebû İshak’ın—ravilerinden biri—“onun acele kılınması” hakkında sözü sebebiyle namaz vakitlerinde zikredilir; ona bunun hakkında denildi de “evet” dedi; fakihler ise onu secdede zikrederler; çünkü onlar, şiddetli sıcaktan dolayı secdede elbiselerinin uçlarını alınlarının altına koyarlardı; bundan nehyedildiler; ve ona, bundan buldukları şeyi şikâyet ettiklerinde, elbiselerinin ucu üzerine secde etmelerine onlara genişlik tanımadı. Ve **اشْتَكَيْته**: **شَكَوْته** gibidir. **ضَبَّةَ ابنِ مِحْصَنٍ** hadîsinde dedi ki: “**شاكَيْتُ أَبا مُوسى**” bazı şeylerde—adamın emîrine **يُشاكي** ettiği şeylerde; bu, **الشَّكْوى**’dan **فاعَلْت** babındandır; o da: sana isabet eden hoş olmayan şeyi haber vermendir. Ve **الشَّكْوُ** ve **الشَّكْوى** ve **الشَّكاةُ** ve **الشَّكاءُ** hepsi: hastalıktır. Ebû’l-Mucîb, amcaoğluna dedi: “Ey İbn Hakîm, senin **شَكاتُك** nedir?” Ona dedi ki: “Sürenin sona ermesi ve sayının bitmesi.” Lays: **الشَّكْوُ** **الاشْتِكاءُ**’dır; dersin ki: **شَكا يَشْكُو شَكاةً**; kederde ve hastalıkta kullanılır. Ve denir: o **شاكٍ** (yani) hastadır. Lays: **الشَّكْوُ** bizzat hastalığın kendisidir; ve inşad etti:
أَخي إِنْ تَشَكَّى من أَذىً كنتُ طِبَّهُ،
وإِن كان ذاكَ الشَّكْوُ بي فأَخِي طِبِّي
Ve uzuvlarından bir uzvu **اشَتَكى** etti; ve **تَشَكَّى** aynı anlamdadır. Amr b. Hurays hadîsinde: “Hasan’ın yanına, kendisinde bir **شَكْوٍ** varken girdi”; o, hastalıktır. Ve o, hastalığı **شَكْواً** ve **شَكاةً** ve **شَكْوى** (diye) şikâyet etti; ve **تَشَكَّى** ve **اشْتَكى**. Bazıları dedi: **الشاكي** ve **الشكِيُّ**, hastalığın en azı ve en hafifiyle hastalanandır. Ve **الشَّكِيُّ**: şikâyet eden kimsedir. Ve **الشَّكِيُّ**: şikâyet edilendir. Ve **أَشكى** adamı: onda, onunla ilgili şikâyet edeceği şey geldi. Ve **أَشْكاهُ**: onun **شِكايتِه**’sinden onun lehine çekip aldı ve onu razı etti; râciz, yürüyüşün yorduğu develeri vasfederek—onlar boyunlarını bazen büker, bazen uzatır ve bize şikâyet ederler de biz onları **نُشْكيها** etmeyiz; onların **شَكْواها**’sı, kötü hâl ve zayıflıktan onlara galip gelen şeydir; sözlerinin yerini tutar—dedi ki:
تَمُدُّ بالأَعْناق أَو تَثْنيها،
وتَشْتكي لو أَنَّنا نُشْكِيها،
مَسَّ حَوايا قَلَّما نُجْفيها
Ebû Mansûr dedi: **الإِشْكاء** için iki başka anlam daha vardır: Ebû Zeyd dedi: Falanca beni **شكاني** etti de ben onu **أَشْكَيْتُه** ettim; (bu,) o seni şikâyet ettiğinde senin ona eziyet ve şikâyeti artırmandır. Ferrâ dedi: **أَشْكى**: şikâyet eden sevgilisine rastladığında. Bazıları, Zü’r-Rumme’nin, harabeyi ve orada duruşunu vasfederken sözünü rivayet etti:
وأُشكِيه، حتى كاد مما أُبِثُّه
تُكَلِّمني أَحجارُه وملاعِبُهْ
Dediler: **أُشْكِيه**’nin anlamı: şikâyetimi ve göçenlere—harabeden göçenlere—özlemden çektiğim şeyi ona döküyorum; onların izleri orada beni onlara özlettiğinde. Ve **أَشْكى** falancayı falancadan: onun için, razı olacağı şeyi ondan aldı. **خَبَّاب بن الأَرَتِّ** hadîsinde: “**شكَوْنا إِلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، الرَّمْضاءَ فما أَشْكانا**” yani: kızgın kum vaktinde öğle namazından geri kalmaya bize izin vermedi. Ebû Ubeyde dedi: **أَشْكَيْتُ** adamı: bana, onun beni şikâyet edeceği şeyi getirdim; ve **أَشْكَيتُه**: o sana şikâyet ettiğinde, sen onun şikâyetinden, seni şikâyet etmekten, onun sevdiği şeye döndürdüğünde. İbn Sîde: “O, bununla **يُشْكى** olunur” yani itham olunur ve zan olunur; Yakub bunu **الأَلْفاظِ**’da nakletti; ve inşad etti:
قالت له بَيْضاءُ من أَهلِ مَلَلْ،
رَقْراقةُ العَيْنين تُشْكى بالغَزََلْ
Ve Muzâhim dedi:
خلِيلَيَّ، هل بادٍ به الشَّيْبُ إِن بكى،
وقد كان يُشْكى بالعَزاء مَلُول
Ve **الشَّكِيّ** ayrıca: acı veren (şey)dir; ve Tırimmâh b. Adî’nin sözü:
أَنا الطَّرِمَّاحُ وعَمِّي حاتِمُ،
وسْمي شَكِيٌّ ولساني عارِمُ،
كالبَحر حينَ تَنْكَدُ الهَزائِمُ
**وسْمي**: **السِّمَةِ**’dendir; ve **شَكيٌّ**: acı vericidir. Ve **الهزائمُ**: suyu çok kuyulardır. Ve “**وسمي شَكِيٌّ**” yani onun yakması ve yakıcılığı şikâyet olunur.

**التهذيب**: **سلمة**’de **شَكأٌ** denilen şiddetli bir soyulma vardır. Ve onun parmakları **شَكِئَتْ**; o, et ile tırnaklar arasındaki, çatlamaya benzeyen soyulmadır. Ve deveye, yürüyüş onu yorduğunda, boynunu uzattığında ve iniltisi çoğaldığında: “**قد شَكا**” denir; bundan râcizin sözü:
شكا إِليَّ جملي طولَ السُّرى،
صبراً جُمَيْلي، فكِلانا مُبْتَلى

Ebû Mansûr: **الشَّكاةُ**, ayıp ve zemm yerine konur; bir adam, Abdullah b. Zübeyr’i annesiyle ayıpladı da İbn Zübeyr (şu beyitle) temsil etti:
وتلك شَكاةٌ ظاهرٌ عنك عارُها
Muradı: annesinin **ذات النطاقَين** olmasıyla onu ayıplaması ayıp değildir. Ve “**ظاهرٌ عنك عارُها**” sözünün anlamı: senden uzak (olan)dır; muradı: bunun ona yapışan bir ayıp olmadığı ve bununla övünüldüğüdür; çünkü o, ancak **ذات النِّطاقَين** diye adlandırıldı: onun iki **نِطاق**’ı vardı; birinde azığı, Resûlullah—sallallahu aleyhi ve sellem—ile mağarada iken babasına taşırdı; diğer **نطاق** ile kuşanırdı; o, Ebû Bekir es-Sıddîk’ın kızı Esmâ’dır—Allah ikisinden de razı olsun.

Cevherî: Silahı **شاكي السلاح** olan adam: silahında diken (güç) ve keskinlik sahibi olduğunda; Ahfeş dedi: o, **شائك**’ten kalb edilmiştir. Dedi ki: silah hakkında **الشَّكِيُّ** mu‘arrebdir; ve o, Türkçede **بش**’tir.

İbn Sîde: Nâfiz olmayan her pencere: **مِشْكاةٌ**’dır. İbn Cinnî: **مِشْكاةٍ**’nın elifi **واو**’dan dönmüştür; delili: Arapların onunla **واو**’nun yoluna meyletmeleri, **الصلاة** ile yaptıkları gibi.

**التهذيب**: Ve Yüce Allah’ın sözü: كمِشْكاةٍ فيها مِصباحٌ; **الزجاج** dedi ki: O, **الكَوَّةُ**’dir; ve denildi ki: O, Habeş dilinde (bir kelime)dir; dedi ki: ve **المِشْكاةُ** Arapların sözündendir; dedi ki: ve onun benzeri, her ne kadar **الكَوَّةِ**’den başkası için olsa da, **الشَّكْوةُ**’dur; ve o bilinir; ve o, onun benzeri ilk yapıldığı zaman küçük **الزُّقَيْقُ**’tur; **أَبو منصور** dedi ki: murad etti—Allah daha iyi bilir—**بالمِشْكاة** ile, içinde ışık yakılan şişenin kamışını; ve o, fitilin yeridir; **بالمِشْكاة**’ye benzetildi; ve o, dışarıya geçmeyen **الكَوَّة**’dir.

Ve Araplar der: سلِّ شاكيَ فلانٍ yani onun nefsini hoş et ve ona arız olan şeyden onu aziz kıl.

Ve denilir: سلَّيت شاكيَ أَرض كذا وكذا yani onu terk ettim de ona yaklaşmadım. Ve her şey ki ondan el çektin, muhakkak onun **شاكِيَه**’ini سلَّيت etmiş olursun.

Ve **النجاشي** hadîsinde: إِنما يخرجُ من مِشْكاةٍ واحدةٍ; **المشْكاةُ**: dışarıya geçmeyen **الكَوَّةُ**’dir; ve denildi ki: o, kandilin üzerine asıldığı demirdir; murad etti ki Kur’an ve İncil, Yüce Allah’ın kelâmıdır ve ikisi de tek bir şeydendir.

Ve **الشَّكْوةُ**: süt için olan, emzikli çocuğun derisidir; eğer **الجَذَعِ** derisi ve üstü olursa **وَطْباً** diye adlandırılır. Ve **عبد الله بنِ عمرو** hadîsinde: onun bir **شَكْوةٌ**’si vardı, içinde kuru üzüm ıslatırdı; dedi: o, kova gibi yahut küçük kırba gibi bir kaptır; çoğulu **شُكىً**’dır. **ابن سيده**: **الشَّكْوة** yavru keçinin derisidir, emdiği müddetçe; sütten kesilince onun derisi **البَدْرةُ**’dir; **أَجْذَع** olunca onun derisi **السِّقاءُ**’dır; ve denildi ki: o, içinde suyun soğutulduğu ve içinde sütün hapsedildiği deriden bir kaptır; çoğulu **شَكَواتٌ** ve **شِكاءٌ**’dır. Ve **الرائد**’in sözü: وشكََّتِ النساءُ yani **الشِّكاءَ** edindiler; **ثعلب** dedi ki: ancak o, تشَكَّت النساءُ’dir; yani sütü çalkalamak için **الشِّكاءَ** edindiler; çünkü o azdır; yani **الشَّكْوةَ** küçüktür, onda ancak sütten azı çalkalanır. Ve **الحجاج** hadîsinde: تشَكَّى النساءُ yani süt için **الشُّكى** edindiler. Ve **شَكَّى** ve **تشَكَّى** ve **اشْتَكى**: bir **شَكْوةً** edindiği zaman (denir).

**أَبو يحيى بنُ كُناسة**: Araplar yazın sabah vakitlerinde **الثُّرَيَّا**’nın doğuşu hakkında derler:
طلَع النَّجمُ غُدَيَّهْ،
ابتَغى الرَّاعي شُكيَّهْ

Ve **الشُّكَيَّة**: **الشَّكْوة**’nin küçültmesidir; bu da şundandır ki **الثُّرَيّا** bu vakitte doğduğu zaman **البوارِحُ** esti, yer kızıştı ve çobanlar susadı; böylece dudakları için içinde su içecekleri **شِكاءٍ**’a ihtiyaç duydular; ve ekşi olarak içsinler diye **اللُّبَيْنة**’yi onun bazısının içine basarlar. Denilir: **شَكَّى** الراعي ve **تشَكَّى**: **الشَّكْوةَ** edindiği zaman; ve şair dedi ki:
وحتى رأَيتُ العَنزَ تَشْرى، وشَكَّتِ الـ
أَيامي، وأَضْحى الرِّئْمُ بالدَّوِّ طاوِيا

**العَنزُ** **تَشْرى**: bolluk için semizlik ve canlılıkla; ve onun sözü: **أَضحى الرِّئْمُ طاوِياً** yani tokluktan boynunu büktü de çöktü; ve onun sözü: **شَكَّت الأَيامى** yani elçiler çoğaldı, nihayet dul kadına fazla süt kalır oldu; onu **شَكْوتِها**’sına basar. Ve **اشْتَكى** yani bir **شَكْوةً** edindi.

Ve **الشَّكْوُ**: küçük kuzu.
(* Onun sözü «الحمل الصغير»: aslında ve **المحكم**’de ihmal edilmiş **الحاء** ile böyledir; **القاموس**’ta **الجيم** ile.)

Ve **بَنو شَكْوٍ**: bir kabiledir; **التهذيب**: ve **ذي الرمة**’nin sözü hakkında denildi:
على مُسْتَظِلاَّت العُيونِ سَواهِمٍ
شُوَيْكِيَةٍ، يَكْسُو بُراها لُغامُها

Denildi ki: **شُوَيْكِيَةٌ**, hemzesiz, nisbetli develerdir.

مقاييس اللغة:
(شكو) **الشين** ve **الكاف** ve illetli harf tek bir asıldır; bir şeyden dolayı acı duymaya delâlet eder. **فالشّكو** mastardır; onu şikâyet ettim: **شكوته** [**شكْواً**([11]) ve] **شَكاةً** ve **شِكايةً**. Ve falanı şikâyet ettim de o beni memnun etti; yani şikâyetimden([12]) beni hoşnut etti. Ve **أشكاني**: sana, onu şikâyet etmene muhtaç kılacak bir şey yaptığı zaman. Ve **الشَّكاة** ile **الشِّكاية** aynı mânâdadır. Ve **الشكِيّ**: bir ağrıdan şikâyet eden kimsedir. Ve **الشكِيُّ** aynı zamanda şikâyet edilendir de; onu şikâyet ettim, o hâlde o **شَكِيٌّ** ve **مشكوٌّ**dur.

القاموس المحيط:
**شَكا** işini Allah’a **شَكْوَى** olarak arz etti; tenvinlenir; ve **شَكاةً** ve **شَكاوَةً** ve **شَكِيَّةً** ve kesre ile **شِكايَةً**; ve **تَشَكَّى** ve **اشْتَكَى**. Ve **تَشَاكَوْا**: birbirlerine şikâyet etti; bazısı bazısına şikâyet etti. Ve **الشَّكْوُ** ve **الشَّكْوَى** ve **الشَّكْواءُ** ve **الشَّكاةُ** ve **الشَّكاءُ** hastalıktır; ve onu hasta etti. Ve **الشَّكِيُّ**, **كَغَنِيٍّ**: şikâyet edilen, acı çeken ve en az hastalığa ve en hafifine yakalanan kimse,
**كالشاكِي** gibi. Ve **أشْكَى** falanı: onu şikâyetçi buldu; ve falanı falandan: onun için ondan, onu razı edecek şeyi aldı; ve falanı: ona eziyet ve şikâyeti artırdı; ve onun şikâyetini giderdi; zıddır. Ve “şu ile **يُشْكَى**”: onunla itham olunur. Ve **الشَّكْوَةُ**: su ve süt için deriden bir kap; çoğulu: **شَكَوَاتٌ** ve **شِكاءٌ**. Ve kadınlar **شَكَّتِ** **تَشْكِيَةً**; ve **اشْتَكَتْ** ve **تَشَكَّتْ**: sütü yayıkta çalkalamak için onu edindi. Ve **الشَّكْوُ**: küçük kuzu; ve **أبو بَطْنٍ**. Ve kesre ile **المِشْكاةُ**: nüfuz etmeyen her oyuk. Ve **شاكِي السِّلاحِ**: silahında diken ve keskinlik sahibi olan. Ve **الشاكِي**: aslan. Ve **الشُّكِّيُّ**, **الكاف**’ın şeddelenmesiyle: **ش ك ك**’de zikredildi; **الجوهريُّ** yanıldı. Ve **شَكَّى**, **كحَتَّى**: Ermeniye’de bir belde; ondan gemler ve deriler. Ve **شَكَّى شاكِيهُ تَشْكِيَةً**: ondan el çekti ve gönlünü hoş etti.
- Ve **شَكَيْتُ**, **شَكَوْتُ** hakkında bir lugattır. Ve **الشَّكِيَّةُ**: bakiye.

تاج العروس:
( **شكا** ) falan (işini Allah’a) yüce olana şikâyet eder: ( **شكوى** ) ve tenvinlenir; ve **شكاة** ve **شكاوة** ve **شكية** ) **كغنية** ( ve kesre ile **وشكاية** ): kalb (harf değişimi) üzere, **كعلاية** gibi; ancak bu bir isimdir, bu yüzden değişime daha elverişlidir; ve onun **واو**’su **ياء**’ya çevrildi; çünkü illetliden **فعالة** veznindeki mastarların çoğu ancak **ياء** kısmındandır; **الجراية** ve **الولاية** ve **الوصاية** gibi; **الشكاية** ona hamledildi, **واو**’da bunun azlığından dolayı. Mânâ: ona hâlinin zayıflığını haber verdi. Ve falanı şikâyet etti: ona, kendisine karşı kötü fiilini haber verdi. ( Ve **تشكى** ve **اشتكى** ) **كشكا**. **الراغب** dedi: **الشكاية** gamı açığa vurmaktır; “şikâyet ettim” ve “şikâyetlendim” denir. Ondan, yüce Allah’ın sözü: “Ben ancak gamımı ve hüznümü Allah’a şikâyet ederim” ve yüce Allah’ın sözü: “ve Allah’a şikâyet eder.” Ve **الشكو**’nun aslı **الشكوة**’yi açmak ve içindekini ortaya çıkarmaktır; o küçük bir su kırbasıdır; sanki aslında bir istiâredir; “kabımdakini ona saçtım” ve “torbamdakini ona silktim” demeleri gibi; kalbindekini ortaya çıkardığın zaman. ( Ve **تشاكوا**: bazısı bazısına şikâyet etti. Ve **الشكو** ve **الشكوى** ve **الشكواء** ) med ile; **الازهرى**’nin mânâsınca. ( Ve **الشكاة** ve **الشكاء**: hastalık ) bizzat kendisi. **أبو المجيب** halasının oğluna dedi: “Ey **ابن حكيم**, senin hastalığın nedir?” Dedi: “Sürenin sona ermesi ve iddetin bitmesi.” Ve **الازهرى** şu beyti rivayet etti:
أخ ان تشكى من أذى كنت طبه * وان كان ذاك الشكوبى فأخى طبى
( Ve **قد شكاه** ) **شكوا** ve **شكاة** ve **شكوى**; ve **تشكى** ve **اشتكى**. ( Ve **الشكى** **كغنى**: şikâyet edilen ve acı çeken ) yani şikâyet eden; **فعيل** yahut **مفعول**. **الطرماح** dedi:
* وسمى شكى ولساني عارم *
( Ve ) **الشكى** ayrıca ( en az hastalığa ve en hafifine yakalanan kimse; **كالشاكي** gibi ) **المحكم**’de olduğu üzere. ( Ve **أشكى** falanı: onu **شاكيا** buldu ) ve **التهذيب**’de: **أشكى** sevdiğini şikâyet eder hâlde buldu. ( Ve ) **أشكى** ( falanı falandan: onun için ondan, onu razı edecek şeyi aldı ) bunu **ابن سيده** nakletti. ( Ve ) **أشكى** ( falanı: ona eziyet ve şikâyeti artırdı ); “beni şikâyet etti de ben onu **أشكيته**” denir: ona eziyet ve şikâyeti artırdığım zaman; bunu **الازهرى** nakletti. Ve **المحكم**’de: onda şikâyet edeceği bir şey yaptı. Ve **الصحاح**’ta: “**أشكيت** falanı”: ona, seni şikâyet etmeye muhtaç kılacak bir fiil yaptığın zaman. ( Ve ) **أشكى** ayrıca, ( şikâyetini giderdiği zaman ). Ve **الصحاح**’ta: şikâyetinden dolayı onu memnun ettiği ve şikâyetten çekip aldığı zaman; böylece onu, şikâyet ettiği şeyden uzaklaştırdı. Ve **المصباح**’ta: hemze, giderme içindir. ( Zıddı ). Ondan hadis: “Resûlullah’a (Allah’ın salâtı onun üzerine olsun) alınlarımızdaki kızgın kumun hararetini şikâyet ettik de bizi **لم يشكنا**”; yani şikâyetimizi gidermedi. ( Ve “şu ile **يشكى**” ) yani ( onunla itham olunur ); bunu **يعقوب** **الالفاظ**’ta nakletti. Ve şu beyti okudu:
قالت له بيضاء من أهل ملل * رقراقة العينين تشكى بالغزل
( Ve **الشكوة**: su ve süt için deriden bir kap ) **الراغب** dedi: içine su konulan küçük bir kaptır. Ve **الصحاح**’ta: emzikli çocuğun derisidir; o süt içindir; eğer **الجذع** derisi ve üstü olursa **وطبا** diye adlandırılır. Ve **المحكم**’de: emdiği müddetçe oğlağın derisi; ve “deriden bir kap; içinde su soğutulur ve içinde süt tutulur” denildi. Ve **التهذيب**’de: emdiği müddetçe; sütten kesilince derisi **البدرة**; **أجذع** olunca derisi **السقاء**. ( Çoğulu: **شكوات** ) harekeli. ( Ve **شكاء** ) kesre ve med ile. ( Ve kadınlar **شكت** **تشكية** ) **الرائد**’in sözünde. ( Ve **واشتكت** ) **اشتكاء** olarak. ( Ve ) **ثعلب** dedi: ancak o ( **تشكت** ) kadınlardır; yani ( sütü çalkalamak için onu edindi ); çünkü o azdır; yani **الشكوة** küçüktür. Dedi: “onda ancak azı çalkalanır.” Ve **التهذيب**’de: **شكى** ve **تشكى**: **الشكوة**’yi edindi. Şair dedi:
وحتى رأيت العنز تشرى وشكت الأيامى وأضحى الريم بالد وطاويا
Dedi: **العنز** bolluk için semizleşir ve canlılık kazanır; ve **الريم** **طاويا** oldu: yani tokluktan boynunu büktü de çöktü. Ve “**شكت الأيامى**”: elçiler çoğaldı; nihayet dul kadınlara süt fazlalığı kaldı da onu **شكوتها**’sında biriktirir oldu. ( Ve **الشكو**: küçük kuzu ) bunu **ابن سيده** nakletti. ( Ve ) **شكو**: Araplardan **أبو بطن**; **ابن دريد**’den. ( Ve kesre ile **المشكاة**: nüfuz etmeyen her oyuk ) **المحكم**’de olduğu üzere; ve **الجوهرى** bunu **الفراء**’dan nakletti. Ve **الاساس**’ta: duvarda nüfuz etmeyen bir oyuk. **ابن جنى** dedi: onun elif’i **واو**’dan dönmüştür; delili: onunla **واو**’nun yolunu tuttular; **الصلوة** ile yaptıkları gibi. Ondan yüce Allah’ın sözü: “**كمشكوة** فيها مصباح”. Ve **الزجاج** dedi: “Habeş dilindendir” denildi; o Arapların كلام’ındadır. Ve bunu **ابن الجواليقى** **المعرب**’da ve **الخفاجي** **شفاء الغليل**’de zikretti. Ve müfessirlerin çoğunluğu, **ابن جبير** ve **سعيد بن عياض** gibi, derler ki: o, duvarda nüfuz etmeyen oyuktur; o, ışığı daha çok toplar; ve içindeki kandil, başkasında olduğundan daha çok aydınlatır. Ve **مجاهد** dedi: **المشكاة**, kandilin başında bulunduğu direkteki sütundur. Ve **أبو موسى** dedi: **المشكاة**, fitilin içinde bulunduğu demir yahut kurşundur. Ve **الازهرى**, **الزجاج**’ın sözünü naklettikten sonra dedi: “Allah daha iyi bilir; **المشكاه** ile murad, içinde ışık yakılan camın kamışıdır; o fitilin yeridir; **المشكاة**’ye benzetildi; o da oyuktur.”
Bitti. Ve **مجاهد** ayrıca dedi: **المشكاة**, kandilin asıldığı demirdir. **ابن عطية** dedi: **ابن جبير**’in sözü, sözlerin en sahihidir. Ve **السهيلي**, müfessirlerden âyetin tefsirinde nakletti: yani “Onun nurunun misali, müminin kalbinde **كمشكاة** gibidir”; o hâlde o, iman ve mârifet nurudur; her karanlığı giderendir. Ve **كعب** dedi: **المشكاة**, Muhammed’in (Allah’ın salâtı onun üzerine olsun) göğsüdür; ve **المصباح** dili; ve **الزجاجة** ağzıdır. ( Ve ) bir adam ( **شاكى السلاح** ): yani ( silahında diken ve keskinlik sahibi ). **الاخفش** dedi: o, **شائك**’ten kalb edilmiştir; bunu **الجوهرى** söyledi; ve onun tahkiki **الكاف**’ta geçti. ( Ve **الشاكى**: aslan. Ve **الشكى**: **الكاف**’ın şeddelenmesiyle ) **الشين**’in zammıyla; silâhtan muarrebdir. ( **ش ك ك**’de zikredildi; **الجوهرى** yanıldı ) onu burada zikretmesinde; buna **الصاغانى** dikkat çekti. ( Ve **وشكى** **كحتى**: Ermeniye’de bir belde; ondan gemler ve deriler ) **الشكية**. ( Ve **وشكى شاكيه تشكية**: ondan el çekti ve ) ayrıca ( gönlünü hoş etti ). Nüshalarda böyledir; bu, musannifin düştüğü çirkin bir tashiftir. Doğrusu: “**وسلى شاكيه**” yani gönlünü hoş etti ve ona isabet edenden dolayı onu teselli etti. Her ne ki ondan el çekilirse, onunla “**سلى شاكيه**” olmuştur; **التكملة**’de böyledir; öyleyse düşün. * Ve ona müstedrek olanlardandır: **الشكية** **كغنية**, şikâyet edilenin ismidir; **الرمية**’nin atılanın ismi olması gibi. Çoğulu **شكايا**. Ve **الشكوى** **شكاوى** üzerine cem edilir. Ve **تشكى** ve **اشتكى**: hastalandı. Ve **الشكو** vecdde de kullanılır. Ve “onu şikâyet ettirdi”: ona şikâyetini ve şevkten çektiğini açığa vurdu. Ve **الشكاة** ayıptır. Ondan **ابن الزبير**’in sözü; bir adam onu, iki kuşaklı annesiyle ayıpladığında:
وتلك شكاة ظاهر عنك عارها
Ve deveye, yürüyüş onu yorduğunda boynunu uzatıp iniltisi çoğaldığında “**قد شكا**” denir. Ondan şairin sözü:
شكى الى جملى طول السرى * صبرا جميلا فكلا نا مبتلى

Ve **الشكية** ( **سمية** gibi) kırba için **الشكوة**’nin küçültmesidir. Ve “**سلى شاكى**” (şöyle denir): “Şu yerin **شاكى**’si” yani onu bırakıp ona yaklaşmadığı zaman. Ve “Falan **شكا**”: tırnakları çatladı; bunu el-Ezherî nakletti. Ve “Onunla **شاكاه** ( **مشاكاة** olarak)”: ona şikâyet etti; yahut kendisine isabet eden bir hoşnutsuzluğu haber verdi. Ve **الشكوة**’nin çoğulu **شكى**’dır. Ve **أشكى**: ikisi **الشكوة** edindiler; bunu İbnü’l-Kattâ‘ nakletti. Ve **ذو الشكوة**: Ebû Abdirrahmân b. Ka‘b b. Sa‘lebe el-Kaynî’dir; Ecnâdeyn günü Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh ile beraberdi; ve onun, savaştığı zaman bir **شكوة**’si olurdu.

( **ى شكيت** ) el-Cevherî onu ihmal etti. Başkası dedi ki: o, ( **لغة في شكوت والشكية** ) yani **شكوت** ve **الشكية** hakkında bir dildir. ( **كرمية** ) ( **البقية** ) şeyden kalan kısım; bunu es-Sâgânî nakletti.
