# شلم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%84%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%84%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%84%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: شلم

باب الشين واللام والميم معهما
ش ل م، ش م ل مستعملان فقط
شلم:
الشَّيلم والشّالمُ، بلغة أهل السّواد: الزُّوان، يكون في البُرّ.
شمل:
شملهم أمرٌ: أي: غشيهم، يشملهم شملاً وشًمولاً.
واللَّونُ الشامل: أن يكون لونٌ أسود يعلوه لونٌ آخر.
والشّمال: خلالفُ اليمين. والشمال: خليقةُ الإنسان. وجمعهُ: شمائلُ.
قال لبيد:
همُ قومي وقد أنكرتُ منهم		شمائل بدِّلوها من شِمالي
ويقال: إنها لحسنة الشَّمائل، أي شكلها وحالاتها، ورجل كريم الشمائل، أي: في أخلاقه وعشرته والشَّمأل: لغة في الشَّمال وهي ريحٌ تهبُّ عن يسار القبلة، وقد شملت تشملُ شمولاً. وغديرٌ مشمول: شملته ريحُ الشَّمال، فبرد ماؤه ومنه قيل للخمر مشمولة، أي: باردة، كما قال لبيد:
مشمولةٍ غُلثت بنابت عرفجِ		كدُخان نارٍ ساطعٍ أسنامها
والشَّملةُ: كساءُ يشتمل به. والشّملةُ: مصدر من اشتمل بثوب يديره على جسده كلِّه، لا يخرج منه يده. والشَّملةُ الصَّماءُ: التي ليس تحتها قميصٌ ولا سروايل. وكُرِه الصلاةُ فيها وكُره الصَّلاة ويدُه في جوفه.
وشملُ القوم: مجتمع عدهشم وأمرهم، تقول: جمع الله شملهم.
والمشملةُ: كساءٍّ له متفرِّق يُلتحفُ به دون القطيفة، ويذكَّر أيضاً فيقال: مشملٌ. والمِشملُ: سيفٌ قصير يشتملُ عليه الرَّجلُ فيغطَّيه بثوب، يقال: جاء مُشتملاً على سيفه. وجاء فلان مُشتملاً على داهيةِ. والرَّحمُ مشتمِلةٌ على الولد إذا تضمَّنته.
والشَّماليلُ: ما تفرَّق من شعب الأغصان في رؤوسها كنحو شماريخٍ الغِدق.
والشِّما: ما لفَّ فيه ضرع النّاقةِ أو الشّاة أو البقرة. والشَّمال: التي تُجعل على صدر التَّيس فتمنعه من النَّزاء، وهو بلغتنا: النَّجاف: وناقةٌ شملَّة شملال، أي: قوية سريعة. ومن أمثال العرب:
أوردها سعدٌ وسعدُ مُشتملْ
يا سعدُ لا تروى بهذاك الإبلْ
أي: أورد إبله الماء وهو مشتمل، أي: باشتمالك لا تروى. لأنك إذا أوردتها فلا بدّ من أن تتشمَّر وتحتزم وتأتمر حتى تروى الإبلُ.

### Türkçe

باب **الشين** ve **اللام** ve **الميم** onlarla birlikte

**ش ل م**, **ش م ل** yalnızca kullanılandır

**شلم**:
**الشَّيلم** ve **الشّالمُ**, أهل السّواد dilinde: **الزُّوان**; **البُرّ** içinde olur.

**شمل**:
Onları bir iş **شملهم أمرٌ**: yani, onları kapladı; onları **شملاً** ve **شًمولاً** kapsar.
Ve **اللَّونُ الشامل**: bir siyah renk olup onun üstünü başka bir renk kaplamasıdır.
Ve **الشّمال**: **اليمين**’in zıddıdır. Ve **الشمال**: insanın yaratılışıdır. Onun çoğulu: **شمائلُ**.

Lübeyd dedi:
همُ قومي وقد أنكرتُ منهم		شمائل بدِّلوها من شِمالي

Ve denilir: O, elbette güzel **الشَّمائل** sahibidir; yani onun şekli ve halleri. Ve **رجل كريم الشمائل**; yani ahlâkında ve ünsiyetinde. Ve **الشَّمأل**: **الشَّمال** hakkında bir dildir; o, kıblenin solundan esen bir rüzgârdır; ve **شملت** **تشملُ** **شمولاً**. Ve **غديرٌ مشمول**: **الشَّمال** rüzgârı onu kapladı da suyu soğudu; bundan dolayı şaraba **مشمولة** denildi; yani soğuk; Lübeyd’in dediği gibi:
مشمولةٍ غُلثت بنابت عرفجِ		كدُخان نارٍ ساطعٍ أسنامها

Ve **الشَّملةُ**: onunla bürünülen bir örtüdür. Ve **الشّملةُ**: bir elbiseyle **اشتمل**’den bir mastardır; onu bütün bedeninin üzerine dolandırır, ondan elini çıkarmaz. Ve **الشَّملةُ الصَّماءُ**: altında ne bir gömlek ne de bir şalvar bulunmayan. Onun içinde namaz kılmak mekruh görüldü ve onun içinde namaz mekruh görüldü; hâlbuki eli onun iç boşluğundadır.

Ve **شملُ القوم**: onların sayısının ve işlerinin toplanmışı; dersin ki: Allah onların **شمل**’ini topladı.

Ve **المشملةُ**: **القطيفة**’den başka onunla örtünülen, parçalı bir örtü; ayrıca müzekker de yapılır da **مشملٌ** denilir. Ve **المِشملُ**: adamın üzerine büründüğü kısa bir kılıçtır; onu bir elbiseyle örter; denilir: Kılıcına bürünmüş olarak geldi. Ve falan kimse bir felâkete bürünmüş olarak geldi. Ve rahim, çocuğu içine aldığı zaman çocuk üzerine **مشتمِلةٌ**’dir.

Ve **الشَّماليلُ**: dalların başlarında, bol salkımların şemârîhi gibi, ayrılıp dağılmış olan şey.

Ve **الشِّما**: deve ya da koyun ya da sığırın memesinin içine sarıldığı şey. Ve **الشَّمال**: tekenin göğsüne konulan, onu sıçramaktan alıkoyan şeydir; o, bizim dilimizde: **النَّجاف**’tır. Ve **ناقةٌ شملَّة شملال**: yani güçlü, hızlı. Arapların darbımesellerindendir:
أوردها سعدٌ وسعدُ مُشتملْ
يا سعدُ لا تروى بهذاك الإبلْ
Yani: Develerini suya götürdü, hâlbuki o **مشتمل** idi; yani senin bürünmenle develer kanmaz. Çünkü onları suya götürdüğün zaman, develer kanıncaya kadar mutlaka paçaları sıvamak, kuşanmak ve hazırlanmak gerekir.
